Tạo sự hứng tthú ttrong dạy và học lịịch sử ở ttrường THCS

Nhưng nếu ai cũng nhận thức như thếthì làm gì có những nhà khoa học nghiên cứu Lịch sử loài người nổi tiếng như Tushidish người Hy Lạp, Toynbee người Anh, Các Mác và Ăng- ghen người Đức,

Sáng kiến kinh nghiệm : T

ạo sự hứng thú trong dạy và học Lịch sử ở trường THCS

SỞ Û GIÁO Ù DỤC Ï & ĐÀO Ø TẠO Ï ĐĂK Ê LĂK Ê

PHÒNG Ø GIÁO Ù DỤC Ï & ĐÀO Ø TẠO Ï HUYỆN Ä KRÔNG Â NĂNG Ê

Sáng kiến kinh nghiệm : T

ạo sự hứng thú trong dạy và học Lịch sử ở trường THCS

việc đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục theo hướng chuẩn hóa, hiện đại hóa Đồng thời, tiếp tụcthực hiện tốt, có hiệu quả Chỉ thị số 03 – CT/TW của Bộ chính trị về “Tiếp tục đẩy mạnh việchọc tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh” , mỗi thầy cô giáo là tấm gương tự học vàsáng tạo Tăng cường công tác giáo dục đạo đức, lối sống, kĩ năng sống, bồi dưỡng lý tưởngcách mạng, truyền thống văn hóa dân tộc đối với các thế hệ học sinh còn ngồi trên ghế nhàtrường

Vì vậy trong chương trình giảng dạy ở bậc trung học cơ sở (THCS) nói riêng và các bậc phổthông nói chung Là người giáo viên chúng ta luôn mong muốn học sinh của mình đạt kết quảcao trong học tập, biết vận dụng vào cuộc sống “Học đi đôi với hành” Bên cạnh giáo dục trithức cho học sinh, chúng ta luôn suy nghĩ lồng ghép giáo dục, kĩ năng sống cho học sinh, giúpcác thế hệ học sinh của mình cảm thấy mỗi ngày đến trường là một niềm vui, niềm vui học tập,niềm vui giao tiếp, nô đùa với bạn bè, niềm vui tăng thêm sự hiểu biết trong cuộc sống Songtrong giai đoạn hiện nay khi nền kinh tế thị trường ngày càng phát triển, khi hầu hết các giá trịđều quy đổi thành hàng hóa, tiền bạc và lợi nhuận thì kiến thức từ các môn tự nhiên lại được cácbậc phụ huynh và học sinh hết sức đề cao Ngược lại các môn khoa học xã hội, đặc biệt các môn

“bị” xem là “môn phụ” như Lịch sử, Địa lí,…Thì học sinh hầu như chỉ học qua loa đại khái,thậm chí là cảm thấy “chán” học Chính bản thân tôi là một giáo viên trực tiếp giảng dạy mônLịch sử, nhưng có lúc cũng hơi “chạnh lòng” và cảm thấy buồn vì sự nhận thức còn lệch lạc ởnhiều bậc phụ hunh và con em họ Bởi một thực tế, khi trao đổi, nói chuyện về việc học tập hiệnnay của xu hướng học sinh nói chung và học sinh trường tôi nói riêng, thì có phụ huynh hỏi tôi

“cô dạy môn gì” Tôi mới kịp trả lời : “ Thưa bác cháu dạy môn Lịch sử ạ” Phụ huynh ấy liềnchẳng nể nang gì mà nói “ ối dào! Con tôi cho nó học Toán và Anh văn thôi, sau này cháu đi làmkiếm nhiều tiền” Vấn đề tranh luận giữa tôi và bậc phụ hunh ấy bắt đầu có sự giải thích lẫnnhau Câu chuyện tiếp tục, tôi hỏi “ Dạ! thưa bác tiền không phải là mục đích cuối cùng ạ.”.Đồng tiền chúng ta xem nó là phương tiện của cuộc sống Nhưng nếu ai cũng nhận thức như thếthì làm gì có những nhà khoa học nghiên cứu Lịch sử loài người nổi tiếng như Tushidish người

Hy Lạp, Toynbee người Anh, Các Mác và Ăng- ghen người Đức, Tư Mã Thiên người TrungQuốc, …Ở Việt Nam từ cổ đến kim cũng có những nhà nghiên cứu Lịch sử nổi tiếng của dân tộcnhư Lê Văn Hưu, Lê Quý Đôn, Phan Huy Chú, Trần Đức Vượng, Lê Văn Lan,…và hơn nữa lànếu ai cũng quan niệm như Bác thì làm gì có những con người đúng trên bục giảng để giảng dạynhững bài học lịch sử để giáo dục học sinh về quy luật phát triển của xã hội loài người về truyềnthống dân tộc dựng nước, giữ nước và xây dựng đất nước, về giá trị của cuộc sống,…cũng từ bàihọc lịch sử để giúp học sinh thấy được bài học từ quá khứ, phát huy bảo tồn những giá trị tíchcực, hạn chế, tránh những “vết xe đổ” của quá khứ để có cái nhìn lạc quan hơn về cuộc sốngthực tế Câu chuyên cứ kéo dài khiến tôi cũng suy nghĩ khi bác phụ huynh ấy nêu lên thực tế của

xã hội khi mà giá trị lịch sử đang “bị xem” nhẹ như ngay cả trên thông tin đại chúng truyền hìnhthời sự cũng đề cập đến việc “một thanh niên sinh viên học đại học Lịch sử ra trường không xinđược việc làm, phải chạy xe xích lô trở khách trên đường phố Hà nội”, hay cả một hội đồng thitốt nghiệp phổ thông trung học ở thành Phố Hồ Chí Minh năm học 2013-2014, chỉ có một họcsinh đăng kí thi môn Lịch sử, hay một số kì thi tốt nghiệp phổ thông, các kì thi đại học, cao đẳnghọc sinh bị điểm 0 và điểm 1 môn Lịch sử,… nhìn chung đó đang là xu hướng đáng báo độngkhi mà chúng ta đang có cái nhìn quay lưng với quá khứ

Song từ vấn đề thực tế cũng là điều để tôi cùng quý thầy giáo, cô giáo dạy Lịch sử và nghiêncứu Lịch sử cùng suy ngẫm, khi mà quy luật phát triển của lịch sử nhân loại nói chung và dòngchảy lịch sử dân tộc, nét truyền thống văn hóa đất nước nói riêng đang bị xói mòn và mờ nhạt ởchính thế hệ trẻ hôm nay ngay khi còn ngồi trên ghế nhà trường và không biết tương lai sẽ nhưthế nào ?! Trong khi chúng ta thấy rõ một điều khi nói đến việc học và hiểu lịch sử và vấn đềlịch sử là cần thiết và quan trọng Một sử gia người Anh là Toynbee từng nói: “Tại sao chúng taphải nghiên cứu môn lịch sử ? Chắc chắn loài người sẽ đi đến chỗ diệt vong nếu chúng ta khôngtạo được một cộng đồng giống như một đại gia đình Vì thế chúng ta cần phải học cách hiểu lẫn

Giáo viên thực hiện: Trịnh Thị Thắm – Trường THCS Phú Xuân 3

nhau, có nghĩa là học để hiểu lịch sử của chính dân tộc mình và những dân tộc khác Bởi vì conngười không chỉ sống với hiện tại mà còn sống trong một thứ dòng chảy thời gian của tinh thần,nhớ lại quá khứ và nhìn về tương lai ở phía trước với niềm hy vọng hoặc nỗi lo âu,…”

Từ câu nói trên, tôi rất tâm đắc, bởi lịch sử thế giới là quy luật phát triển chung của xã hội loàingười, còn lịch sử dân tộc là quá khứ cội nguồn tổ tiên “ Cây có cội, suối có nguồn, chim có tổ, người có tông” Từ đó để biết được những thành tựu và chiến công huy hoàng của những bậc tiền nhân đi trước trong quá trình dựng nước, giữ nước và xây dựng đất nước, đồng thời để hạn chế và tránh những “vết xe đổ” của quá khứ trong hiện tại và tương lai Chính Bác Hồ kính yêu của chúng ta từng viết:

“ Dân ta phải biết sử taCho tường gốc tích nước nhà Việt Nam.”

Đúng vậy, đã là người Việt Nam dù đi đâu, ở đâu, trong nước hay tại ngoại cũng hướng về cộinguồn dân tộc, vẫn giữ lại những nét truyền thống để truyền lại cho muôn đời sau, vì đó là đạo

lý “uống nước nhớ nguồn”

Đó chính là lý do để tôi chọn và nghiên cứu đề tài “Tạo sự hứng thú trong dạy và học Lịch sử

ở bậc trung học cơ sở” này, mong muốn chính mình và các thế hệ học sinh của mình nóiriêng và người Việt Nam nói chung cần cố gắng hơn nữa trong việc tìm hiểu, tiếp biếnnhững giá trị văn hóa lịch sử dân tộc cùng với xu hướng hội nhập toàn cầu làm phong phúthêm bản sắc văn hóa dân tộc và con người Việt Nam Để rồi từ đó, hy vọng bồi dưỡnggiáo dục học sinh có thái độ học tập đúng đắn tích cực, chủ động, hứng thú, say mê tìmtòi, biết trân trọng hơn nữa việc kế thừa, phát huy những giá trị lịch sử trong cuộc sống,góp phần bé nhỏ của mình làm rạng rỡ thêm cho quê hương và đất nước Việt Nam Để rồicác em sẽ không còn cảm thấy môn Lịch sử là môn khó học, khô khan, môn phụ mà nó làmột khoa học tìm hiểu và dựng lại toàn cảnh trong quá khứ của con người và xã hội loàingười

I 2 Mục tiêu, nhiệm vụ của đề tài.

Với những tư tưởng chủ quan và khách quan, tôi muốn đưa đến quý phụ huynh cũng như họcsinh ít quan tâm đầu tư vào học môn lịch Sử, đưa đến học sinh không say mê, chưa hứng thú vàchưa tích cực trong học môn Lịch sử, đưa đến kết quả học tập môn Lịch Sử rất thấp so với cácmôn khác, thể hiện qua các kì thi, đặc biệt là các kì thi tốt nghiệp, Đại Học và Cao Đẳng trongnhững năm qua Một số người “ thành đạt” “giàu có” nhưng hiểu biết Lịch Sử dân tộc còn rấtnông cạn thậm chí là “ phản bác” sai lệch rất nghiêm trọng, cần có cách nhìn, cách nghĩ tích cựctiến bộ hơn đối với Lịch sử Nếu vấn đề này không được khắc phục thì đó là một hiểm họa, họcsinh Việt Nam không hiểu về lịch sử Việt Nam Công dân Việt Nam không biết về truyền thống,quá khứ cha anh, công lao những bậc tiền nhân Việt Nam Truyền thống văn hóa dân tộc ngàymột mờ nhạt, hòa nhập không giữ được bản sắc dân tộc trở thành hòa tan

Cùng với việc đổi mới phương pháp dạy học từ thụ động lĩnh hội kiến thức sang chủ động tíchcực tìm tòi và phát hiện nói chung Đối với môn Lịch Sử qua các kì Đại hội, hội nghị của Đảngthường xuyên nhắc đến “ phải làm sao để nâng cao chất lượng dạy và học môn Lịch Sử” ở cácbậc phổ thông

Là một giáo viên trực tiếp giảng dạy môn Lịch Sử, tôi hiểu được rằng đó cũng là một tráchnhiệm của bản thân Phải làm thế nào để lớp lớp học sinh Việt Nam nói chung tích cực say mê,hứng thú, chủ động học môn Lịch Sử như những môn học khác không chỉ trên lớp mà cả ở nhà

để nâng cao hiệu quả hơn

Qua đề tài nghiên cứu của bản thân mong muốn giúp cho học sinh yêu thích và học tốt mônLịch Sử, biến sự khô khan, khó học, khó hiểu thành sự hứng thú, say mê, chủ động tích cực vàkhám phá

Đồng thời giúp cho xã hội, quý bậc phụ huynh, học sinh thấy được vai trò quan trọng của mônLịch Sử Học Sử để chúng ta hiểu được gốc tích và cội nguồn của dân tộc, tổ tiên và công laocủa ông cha ta Có như vậy, chúng ta mới biết quý trọng, gìn giữ và phát huy truyền thống củadân tộc “Lịch Sử là thầy dạy của cuộc sống” Học Lịch Sử ta sẽ biết được quá khứ, ổn định

Giáo viên thực hiện: Trịnh Thị Thắm – Trường THCS Phú Xuân 4

hiện tại và hướng đến tương lai tốt đẹp Lịch sử là một khoa học khác với các khoa học khác ởchỗ Các khoa học khác có thể đem vào phòng thí nghiệm làm thí nghiệm để tìm ra kết quả Cònkhoa học lịch sử là con người, cỏ cây, mọi vật xung quang ta đều sinh ra, lớn lên và biến đổitheo thời gian hay nói khác là những gì đã diễn ra trong quá khứ Cho nên những vấn đề đóchúng ta không thể thí nghiệm để cho ra kết quả được, nhưng chúng ta có thể tìm hiểu, tái hiện

và dựng lại một cách sinh động

Bởi thực trạng trong những năm qua, hiện tượng xa rời lich sử đang rất báo động Chính vìvậy có lúc đứng trên bục giảng tôi tự hỏi : Cần phải làm gì đó để các thế hệ học sinh của mìnhthấy yêu quý và học tốt môn học chính mình đảm nhiệm và cũng chính là con đường mình đãchọn và đi theo Bằng tình yêu thương và trách nhiệm gắn kết tôi muốn các em không còn thấylịch sử không nhàm chán và khô khan hay học khó nhớ và nhớ mau quên như nhiều người từngnghĩ Vậy chúng ta thử cùng thực hiện xem

Vậy nên, tôi muốn đưa ra các dạng lĩnh hội kiến thức trên lớp từ bài giảng, những định hướngcủa giáo viên: hệ thống hóa kiến thức, bản đồ tư duy hay đồ dung trực quan để các em thấy đượchọc lịch sử không dài, không khó, không khô khan, không khó nhớ và nhớ rất lâu, khích thíchthêm sự tư duy mong muốn tìm hiểu và say mê học tốt hơn

I 3 Đối tượng nghiên cứu:

Trong xã hội hiện nay, đời sống con người được tăng theo cấp bậc phát triển của xã hội đểthích nghi với biến đổi của tự nhiên, xã hội, khoa học, kĩ thuật Nhất là các thành phố lớn, đờisống đô thị làm cuốn hút dòng người trở nên tất bật với những bộn bề, lo toan của công việc,sống vội, sống gấp, lệ thuộc vào máy móc là chủ yếu Một số gia đình họ cứ nghĩ miễn sao concái họ học gì để sau này kiếm ra nhiều tiền và theo tôi tiền không phải là mục đích cuối cùng củacon người Vậy nên tôi thiết nghĩ việc truyền lại lửa yêu thích và say mê tìm hiểu, nhận biết vànghiên cứu Lịch sử là điều cần thiết mà mỗi chúng ta cần quan tâm

Vì thế đối tượng nghiên cứu của tôi trong đề tài này cho những ai muốn học và hiểu lich sử,đặc biệt là học sinh Trung học cơ sở Phú Xuân tôi đang được tiếp cận, các em đang ở độ tuổitrưởng thành, dễ thương về hình thức, trong trẻo về tâm hồn, cao đẹp về ước mơ và lí tưởng Bêncạnh những em chăm chỉ có ý thức học tốt, còn có rất nhiều em đang hiểu sai lệch về bộ mônLịch Sử, xem nhẹ môn Lịch Sử, là môn học phụ, không cần thiết, khô khan, khó nhớ, nhiều sựkiện,…còn lười học, phó thác Mong muốn các em sẽ thay đổi, sẽ kế thừa và phát huy truyềnthống hiếu học hơn nữa góp phần nâng cao hiệu quả học tập các môn học nói chung và lịch sửnói riêng

I 4 Giới hạn phạm vi nghiên cứu:

Kính thưa! Quý bậc đàn anh, đàn chị đồng nghiệp, dù sao kinh nghiệm giảng dạy của bảnthân còn hạn chế, tuổi nghề còn ít, kiến thức khoa học còn phải học hỏi nhiều Nhưng nay tôimạnh dạn đưa ra một cách dạy và học để giúp học sinh yêu thích và học tập tốt hơn môn lịch sử

ởbậc THCS, mặc dù không đi hết tất cả các nội dung chương trình của các khối lớp 6, 7, 8, 9 vìđiều kiện và giới hạn không cho phép, nên bản thân tôi giới hạn nghiên cứu cách lĩnh hội kiếnthức, tự học, dễ nắm kiến thức và nhớ lâu ở một số bài bằng hệ thống hóa sơ đồ tư duy, hệ thốnghóa kiến thức bằng bảng biểu, một số cách học qua đồ dung trực quan

Để các em hiểu rằng, môn học lịch sử không hề khó và cũng cần sự sáng tạo, tìm tòi để làm

rõ, chứ không nhất thiết phải khuôn mẫu cứng nhắc Lịch sử cũng là một khoa học nghiên cứunhưng là tìm tòi, phát hiện, dựng lại, tái hiện lại một cách chân thực của quá khứ Từ quá khứ sẽsoi vào thực tại và rút ra bài học kinh nghiệm cho thực tại và tương lai

I.5 Phương pháp nghiên cứu.

Trong đề tài này, tôi đã sử dụng đến phương pháp nghiên cứu lí luận và phương pháp nghiên cứu thực tiễn

Phương pháp nghiên cứu lí luận:

Thu thập thông tin lí luận trong việc sử dụng các phương pháp học tập phát huy tính tích cực, chủ động, hứng thú trong dạy và học lịch Sử ở trường THCS

Giáo viên thực hiện: Trịnh Thị Thắm – Trường THCS Phú Xuân 5

Sáng kiến kinh nghiệm : T

ạo sự hứng thú trong dạy và học Lịch sử ở trường THCS

Tâm lí học lứa tuổi của Bộ giáo dục và đào tạo

Đổi mới nội dung và phương pháp dạy học ở THCS

Tham khảo các trang wed liên quan đến việc soạn giảng trong quá trình dạy học mônLịch sử ở bậc THCS: Bạch Kim; Bài giảng điện tử,…

Sách giáo khoa lịch sử 6, 7, 8, 9

Chuẩn kiến thức, kĩ năng môn lịch sử THCS

Phương pháp nghiên cứu thực tiễn:

Quan sát kết quả đạt được từ hoạt động dạy của giáo viên và hoạt động học của học sinhqua các tiết dạy mẫu

Trò chuyện với đồng nghiệp, với học sinh về hiệu quả các tiết dạy có sử dụng các đồdùng trực quan và sơ đồ tư duy, định hướng cách học cho học sinh chuẩn bị, học bài ở nhà trongdạy học Lịch Sử

Phương pháp tổng kết kinh nghiệm:

Tham khảo các báo cáo, các chuyên đề trong nhà trường và trường bạn

Học hỏi kinh nghiệm các quý bạn đồng nghiệp Trao đổi từ một số học sinh khá, giỏi mônLịch sử ở trường sở tại

Phần II: Nội dung

II 1 Cơ sở lý luận:

Cùng với sự phát triển chung của xã hội loài người, sự bùng nổ về công nghệ thông tin, sựgiao lưu về kinh tế - chính trị và văn hóa thể thao trên phạm vi thế giới Xu thế chung của thếgiới ngày nay vừa là cơ hội vừa là thách thức đối với các quốc gia dân tộc Cơ hội là có điềukiện hội nhập để phát triển, nhưng cũng đầy thách thức khi hội nhập chúng ta có điều kiện đểhòa nhập, tiếp biến những tinh hoa văn hóa của nhân loại phù hợp để góp phần làm phong phúthêm bản sắc văn hóa dân tộc, hòa nhập chứ không hòa tan, để làm được điều đó thì mỗi côngdân Việt Nam phải hiểu biết được lịch sử truyền thống quý báu của dân tộc mình, nắm rõ vềnguồn cội tổ tiên, để làm được điều đó, những thế hệ học sinh Việt Nam phải tích tực, say mê,hứng thú, chủ động tìm hiểu về môn Lịch Sử ở các trường phổ thông, tránh đi “chệch” hay đi

“ngược” lịch sử dân tộc

Trong dòng chảy của tri thức nói chung, môn Lịch sử nói riêng cùng với thang giá trị và địnhhướng giá trị đã có sự thay đổi Những biểu hiện tích cực, tiêu cực đã và đang diễn ra trong đờisống nói chung, hoạt động giáo dục nói riêng Điều đáng lo ngại trong thanh thiếu niên, thể hiệnqua các “ giá trị quá độ” từ “ con người xã hội” sang “con người cá nhân” từ “con người tập thể”sang “con người cá thể”, “con người đoàn thể” sang “con người gia đình” Giá trị về tính lươngthiện, trung thực, ngay thẳng, niềm tin, lòng bao dung, sự liêm chính đang bị xuống hạng trongnhân cách một bộ phận đáng kể của lớp trẻ, đặc biệt đáng lo ngại là ở một số học sinh đang cònngồi trên ghế nhà trường, đua đòi theo “ mốt” của “ sự lai căng”, xao nhãng từ việc hòa nhập đếnquên mình “hòa tan”

Trong khi đó, những định hướng về nhân cách như lý tưởng, hoài bão, bản lĩnh, lòng tự tôndân tộc thì lại ít được chú ý Vì vậy dạy học Lịch sử luôn là niềm trăn trở của bao thế hệ đứngtrên bục giảng trực tiếp giảng dạy, mong muốn của họ nói chung và của cá nhân tôi nói riêngthông qua việc dạy học để giúp học sinh của mình hướng tới những phẩm chất giá trị như biếtyêu quý bản thân, yêu gia đình, quê hương đất nước, có lòng tự hào, tự tôn dân tộc Qua đó nângcao ý thức kế thừa truyền thống cách mạng, truyền thống xây dựng và bảo vệ Tổ quốc

Nói như thế có nghĩa bên cạnh việc truyền đạt những kiến thức trong sách giáo khoa, mà cònbằng cả lòng nhiệt huyết của bản thân để gửi gắm đến học sinh của mình những tâm tư, tìnhcảm, cùng chia sẻ, đồng cảm với mỗi hoàn cảnh của học sinh Đó chính là yếu tố hang đầu , cóvai trò quyết định trong việc tạo hứng thú và kết quả học tập của học sinh Muốn vậy người giáoviên phải nổ lực khắc phục những khó khăn, không ngừng nâng cao trình độ chuyên môn,

Giáo viên thực hiện: Trịnh Thị Thắm – Trường THCS Phú Xuân 6

nghiệp vụ và cập nhật kiến thức mới, chú ý thực tiễn địa phương, đưa ra cách học, phương pháphọc thích hợp đối tượng học sinh, để từ đó nâng cao sức hấp dẫn của bài giảng để các em họcsinh yêu thích và học tốt hơn ở các môn nói chung và môn Lịch sử nói riêng Tránh tự nhàmchán hay sự ép mà phải để học sinh tự do lựa chọn cách học, cách ghi nhớ, cách hiểu của mình

“tự do trong khuôn khổ” tức trong phạm vi cho phép tránh lan man mơ hồ Đồng thời người giáoviên biến giờ học thành “món quà” không chỉ đối với học sinh mà còn đối với chính bản thânmình

II 2 Thực Trạng:

Khái quát thực trạng:

Dạy và học lịch sử hiện nay chúng ta nên tránh quan niệm là “môn học thuộc lòng” với phươngpháp cũ “Thầy đọc trò chép” về nhà học thuộc bài Vì vậy học sinh bị động trong lĩnh hội kiếnthức, học vẹt, học đối phó và đôi khi còn lười nhác ỷ lại, với cách học đó học sinh không thểphát huy hết khả năng sáng tạo của mình, đồng thời học lịch sử trở nên nặng nề, áp đặt với cảthầy và trò Chúng ta nên nhớ Lịch sử cũng cần sự tư duy và sáng tạo Tư duy có nghĩa là cầnphải logic, từ sự kiện lớn gắn kết với nhiều sự kiện nhỏ, từ mốc thời gian này có thể liên tưởngđến nhiều mốc thời gian khác,…Sáng tạo ở môn lịch sử khác với các môn học khác ở chỗ cầnphải nhận biết vấn đề, thông hiểu vận đề, sáng tạo cách học cách ghi nhớ kiến thức để không còncảm thấy khô khan và khó hiểu, khó nhớ

Khi các thế hệ học sinh của mình đã cảm nhận được điều đó, có nghĩa lịch sử đã trở về giá trị

“ gốc” của nó là môn học đẻ làm người, tạo gốc rễ vững bền cho sự phát triển của đất nước tronghiện tại và tương lai Khi ấy, người giáo viên sẽ tự hào vì mình dạy môn Lịch sử, còn học sinh sẽcảm thấy “ xấu hổ” vì mình “ học chưa tốt” môn Lịch sử khi soi vào câu nói của Bác Hồ “Dân taphải biết sử ta, cho tường gốc tích nước nhà Việt nam” Có nhiều em muốn học để biết nhưng lạichia sẻ “sao em học mà mau quên” “dài quá cô ạ, khó quá, ” Tức có nghĩa có tinh thần nhưngchưa có cách để học và ghi nhớ về nó Như vậy yếu tố ở người giáo viên không chỉ dạy đúng,dạy hay mà còn phải định hướng cách học và cách ghi nhớ kiến thức cho học sinh cũng là điềuquan trọng

Tóm lại, Lịch sử không phải là khô khan, nhàm chán mà phải thấy rằng Lịch sử là một mônhọc yêu thích và rễ học để soi và thực tại và hướng tới tương lai Muốn vậy, người dạy phải cóphương pháp truyền thụ cảm hứng, tạo cho học sinh niềm khát khao tìm hiểu, niềm đam mê thực

sự chứ không bị gò bó hay ép buộc bởi bất cứ điều gì

Trong những năm học khi tôi mới ra trường thống kê về số lượng sinh yếu kém môn lịch

sử là quá cao, mối khối lớp học khi tôi đảm nhiệm trước đây có tới 30 % yếu và thậm chí là trong đó có tới 10 % học sinh yếu môn Lịch sử phải thi lại Nhưng trong những năm học gầnđây nhất yếu, kém không còn, yếu đã hạn chế ví dụ năm học 2013 -2014 như sau:

Trường luôn nhận được sự quan tâm của Đảng và Nhà Nước và chính quyền địa phương đầu

tư về cơ sở vật chất, đồ dùng học tập phục vụ cho giảng dạy khá đầy đủ

Với sự đổi mới phương pháp dạy học của Bộ Giáo Dục và Đào Tạo, giáo viên và học sinhnhanh chóng thích ứng

Giáo viên thực hiện: Trịnh Thị Thắm – Trường THCS Phú Xuân 7

Khó khăn :

Trường THCS Phú Xuân nằm trên địa bàn rộng, gồm nhiều thành phần dân tộc khác nhau,điều kiện kinh tế nhiều gia đình còn khó khăn, phong tục tập quán không tương đồng, trình độdân trí chưa cao, phần lớn học sinh phải tham gia lao động phụ giúp gia đình Phụ huynh chỉ chú

ý vào kinh tế ít quan tâm đến việc học tập của các em, học sinh thì thụ động, lười biếng tiếpthu kiến thức, chậm không có tính sáng tạo trong học tập phó thác cho thầy cô và nhà trường

Phần nhiều phụ huynh và học sinh có tư tưởng sai lệch xem môn Lịch Sử là “môn phụ” , mônhọc thuộc lòng, nhiều sự kiện khó nhớ, khô khan nên ít được sự đầu tư Ví dụ có phụ huynh hỏitôi: Cô dạy môn gì ? Tôi trả lời: Cháu dạy môn Lịch sử Họ chẳng nề hà nói liền: “ối dào ! contôi học toán và anh văn sau này làm kiếm nhiều tiền”…

II 2 c Mặt mạnh, mặt

yếu: Mặt mạnh:

Với kiến thức học được ở các bậc phổ thông và được qua đào tạo chính quy môi trường Đạihọc Sư phạm và qua thực tế giảng dạy, dự giờ thăm lớp rút kinh nghiệm đồng nghiệp, để cóphương pháp gây sự tích cực, hứng thú để học sinh có tư tưởng tích cực khi nhìn nhận và học tập

và lĩnh hội môn Lịch sử tốt hơn

Học sinh vừa soạn bài, Khi soạn bài các em đã cơ bản tìm hiểu được một lượng kiến thức cơbản có sẵn, nắm được nội dung chính, trọng tâm

Ít tốn thời gian học bài, nắm rõ nội dung bài học ngay trên lớp, phát huy tích cực, hứng thú, chủđộng cho học sinh khi học môn lịch sử Và nắm vững kiến thức rõ ràng chính xác khoa họclogíc

Mặt yếu:

Để có kinh nghiệm yêu thích và học tập tốt môn lịch sử không phải đa số học sinh đều thựchiện được theo phương pháp học tập này Đòi hỏi cần có thời gian, lòng đam mê tìm tòi, “ Học,học nữa, học mãi” Một số học sinh có lối học tập theo cách thụ động tiếp thu kiến thức theophương phương pháp cũ và một số học sinh vẫn xem nhẹ môn Lịch Sử, xem môn học này là

“môn phụ”, còn lười biếng, ỷ lại,…

II 2 d Các nguyên nhân, các yếu tố tác động:

Với kinh nghiệm học tập này cần được sự đồng tình ủng hộ của đồng nghiệp, ban giám hiệunhà trường và sự tích cực, say mê chủ động, của học sinh Vì khi sử dụng phương pháp này thìtiến trình dạy và học nó có thể không theo khuôn khổ nhất định mà nó sẽ bám sát theo sự chủđộng, tích cực của học sinh thông qua khai thác kiến thức của các kênh hình, kênh chữ, tư liệuliên quan từ sách giáo khoa, tài liều tham khảo hoặc học sinh vẽ, tự tìm,…

Thông qua việc định hướng của giáo viên, học sinh hiểu đúng và làm theo tùy theo sự sáng tạocủa các em, đây là yếu tố cần thiết và phần nhiều các em đều hứng thú và thích, bên cạnh lòngđam mê, chủ động, sáng tạo, còn cần phải có kế hoạch rõ ràng

Giáo viên thực hiện: Trịnh Thị Thắm – Trường THCS Phú Xuân 8

Hiện nay chất lượng dạy và học Lịch sử chưa đáp ứng được yêu cầu đặt ra Đa số học sinhchưa yêu thích môn học Tình trạng học sinh còn mơ hồ, liên miên giữa sự kiện này sen lẫn với

sự kiện khác, nhớ nhầm sự kiện “ râu ông cắm cằm bà” Vì nhiều lí do: lý do giáo viên dạy khôkhan, lý do các em không có cách học đúng, lý do tâm lí xã hội, tư tưởng còn sai lệch,…Rấtnhiều lý do để đưa đến vấn đề lo ngại cho thấy nhiều học sinh sao nhãng, điểm kém môn Lịch sử

đã được đề cập rất nhiều trên thông tin đại chúng, Ví dụ một hội đồng thi chỉ có một học sinh thimôn Lịch sử; hay thực tế giảng dạy khi kiểm tra một số em vẫn còn điểm 1, điểm 2,…

II 2 e Phân tích, đánh giá các vấn đề về thực trạng mà đề tài đặt ra:

Để giải quyết các vấn đề trên chúng ta phải thông qua môi trường giáo dục sư phạm, tuyêntruyền nhận thức cho cộng đồng xã hội, cho phụ huynh học sinh và ngay cho cả chính học sinh.Chúng ta cần giải quyết các câu hỏi học lịch sử để làm gì? Hay vì sao phải học môn lịch sử ?Học sinh và phụ huynh học sinh,… cần nhận thức được rằng môn lịch sử là khoa học tìm hiểu,dựng lại toàn cảnh của các sự kiên quá khứ của quốc gia, dân tộc,…, học lịch sử để hiểu biết sựhình thành và phát triển của xã hội loài người, biết được cội nguồn tổ tiên Tuy nhiên trongnhững năm qua xu thế chung của cả xã hội thường xem nhẹ môn học Lịch sử là môn học phụ,học thuộc lòng, khô khan khó học và cũng không cần thiết Vì nhiều lý do: không thích học mônLịch sử, “ngại” hay “sợ”, ra trường không xin được việc làm,…Nhưng theo bản thân tôi thấyhiện nay với xu thế toàn cầu hội nhập đang diễn ra mạnh mẽ, nền kinh tế thị trường kéo theo sựthay đổi trong cách sống ở một số bộ phận người và gia đình họ chạy theo lợi nhuận đồng tiền,những dấu hiệu hiển thị trong cách sống, lối suy nghĩ và cách ứng xử, hành động, quay lưng vớilịch sử, với giá trị tốt đẹp của truyền thống, văn hóa lai căng, xuống dốc Điều đó đặt ra vấn đềchúng ta cùng suy ngẫm!? Vì sao lại như thế? Vì sao lại đặt các môn học lên “bàn cân” để nóimôn chính và môn phụ, môn học này để tiến thân làm ra nhiều tiền, môn học kia là môn khôngcần thiết, môn phụ và là những môn không phải là phương tiện kiếm sống dễ dàng

Ngoài ra khi nhìn nhận đánh giá mặt tác động của xã hội, chúng ta cũng nên nhìn nhận từ thực

tế, một số giáo viên chưa tạo được tiết học hứng thú và tích cực, khiến tiết học trở nên khô khan,cứng nhắc, khuôn mẫu, chưa phát huy được tinh thần chủ động học tập, tư duy, tìm tòi ở họcsinh Hơn nữa, nội dung sách giáo khoa lịch sử hiện nay ở bậc trung học cơ sở có bài còn dườm

dà, khó hiểu, chưa cô đọng lắm,…

Vậy nên, theo nghị quyết trung ương VIII của Đảng: Giáo dục phải đổi mới căn bản và toàndiện, tức phát triển con người cả về trí thức lẫn nhân cách Nếu chúng ta không biết cách tuyêntruyền, vận động và không tạo được hứng thú cho học sinh, cũng chính là nguyên nhân khiếnhọc sinh chán học bỏ học hay làm thế nào để học tốt các môn tự nhiên “ môn chính” là được Vìvậy, là người giáo viên trực tiếp giảng dạy môn Lịch sử chúng ta cần quan tâm và cùng suyngẫm, phải làm sao tạo cho học sinh có tư tưởng yêu thích môn lịch sử, các em luôn tích cực chủđộng tìm hiểu lịch sử, giờ học luôn sôi nổi, tích cực, chủ động phát huy tính sáng tạo của họcsinh, để từ đó sẽ học tốt hơn

Chính vì điều đó, tôi muốn đề cập đến đề tài này từ phía chủ quan của bản thân, từ tiếp thu bổtrợ góp ý của đồng nghiệp và từ phía khách quan tác động xã hội, cùng các thế hệ học sinh quacác khối lớp ở trường trung học cơ sở Phú Xuân Mục đích phần nào tạo sự hứng thú giữa việcdạy của thầy và việc học của trò để giúp học sinh yêu thích và học tốt hơn môn Lịch sử giốngnhư các môn học khác

II 3 Giải pháp, biện pháp:

II 3 a Mục tiêu của giải pháp, biện pháp:

Xuất phát từ vấn đề thực trạng trên, bản thân tôi xin chia sẻ một số kinh nghiệm Giúp học sinhtích cực, say mê, hứng thú, chủ động tìm tòi học tập môn Lịch Sử từ sự chuẩn bị bài giảng củagiáo viên trên lớp cũng như là định hướng cho học sinh học tập ở nhà

Yêu thích rồi nhưng để học tốt môn Lịch sử là cả một quá trình, vì nó đòi hỏi lòng đam mê, sựkiên trì, cần cù, chăm chỉ, góp nhặt kiến thức qua thời gian Trong quá trình giảng dạy của giáoviên và học tập của học sinh đã, đang và sẽ tìm ra những phương pháp phù hợp với đặc thù bộ

Giáo viên thực hiện: Trịnh Thị Thắm – Trường THCS Phú Xuân 9

Sáng kiến kinh nghiệm : T

ạo sự hứng thú trong dạy và học Lịch sử ở trường THCS

môn, phù hợp với khả năng bản thân Song bên cạnh đó, tôi muốn quý bạ đồng nghiệp và các emhọc sinh tham khảo thêm một số kinh nghiệm trong quá trình giảng dạy và học tập của cá nhântôi và có sự đóng góp ý kiến của đồng nghiệp, cùng sự cộng tác ở một số học sinh khá giỏi

ở các khóa học của trường trong quá trình dạy học Tôi hy vọng giúp ích cho các em ngày càng yêu thích và có hiệu quả cao trong học tập môn Lịch sử

II 3 b Nội dung và cách thức thực hiện giải pháp, biện pháp:

Giáo viên phải là người luôn chủ động trong tiết dạy bài học lịch sử, định hướng cho học sinhcách học cách ghi nhớ kiến thức phù hợp với từng bài, từng chương, từng phần

Yêu cầu học sinh học soạn bài, chuẩn bị bài mới trước khi học bài học, vừa bám sát theo kiếnthức bài học, vừa bám sát cách củng cố kiến thức của giáo viên ở cuối bài cùng kết hợp cácphương pháp phù hợp để thích ứng với bản thân

Sau đây tôi xin giới thiệu một số bài học lịch sử của mỗi khối lớp minh họa cụ thể làm

mẫu cho bài dạy và học trên lớp, đồng thời hướng cho học sinh cách ghi nhớ kiến thức dễ dàng,thông qua việc sử dụng đồ dùng trực quan: tranh ảnh, bản dồ, biểu đồ Tư liệu lịch sử: Video Công nghệ thông tin: trình chiếu,… Các phần mềm: vẽ bản đồ tư duy

A Thứ nhất chương trình Lịch sử lớp 6 có rất nhiều bài nhưng quy định

có giới hạn nên tôi chọn

BÀI 3 XÃ HỘI NGUYÊN THỦY

I MỤC TIÊU BÀI HỌC:

1 Kiến thức: HS nắm được

- Sự xuất hiện con người trên trái đất: thời điểm, động lực…

- Sự khác nhau giữa người tối cổ và tinh khôn

- Vì sao xã hội nguyên thuỷ tan rã: Sản xuất phát triển, của cải dư thừa, sự xuất hiện

giai cấp, nhà nước ra đời

2 Tư tưởng:

Bước đầu hình thành cho học sinh ý thức đúng đắn về vai trò của lao động trong sự

phát triển của con người và xã hội loài người

3 Kỹ năng:

Giúp học sinh rèn luyện kỹ năng quan sát tranh ảnh, kĩ năng tư duy logic

II CHUẨN BỊ CỦA GIÁO VIÊN VÀ HỌC SINH

Giáo viên: Một số tranh ảnh, mẫu vật và bản đồ thế giới.

Học sinh: Đọc trước bài 3 và sưu tầm tranh ảnh về xã hội nguyên thuỷ.

III TIẾN TRÌNH DẠY – HỌC:

Để tạo sự hứng thú trong bài học này tôi đã sử dụng video về nguồn gốc loài người

và một số tranh ảnh

để tăng sự tò mò, khám phá và tính hiểu biết logic của học sinh Cụ thể như sau:

1 Sự xuất hiện của con người trên trái đất.

Quan sát video sau để nhận biết về nguồn gốc loài người:

Giáo viên thực hiện: Trịnh Thị Thắm – Trường THCS Phú Xuân 10

Giả thuyết về nguồn gốc loài người

- Cách đây hàng chục triệu năm trên trái đất có loài vượn cổ sinh sống trong những khu rừngrậm Trong quá trình tìm kiếm thức ăn, loài vượn này dần dần đã biết đi bằng hai chi sau, dùnghai chi trước để cầm nắm và sử dụng những hòn đá, cành cây,…làm công cụ Đó là người tối

cổ (người vượn) sớm nhất cách đây 3-4 triệu năm

Người tối

cổ (Người vượn) (3-4 triệu năm)

Vượn cổ

Là loài vượn có dáng hình người ( vượn

nhân hình), sống cách đây khoảng 5- 6

triệu năm.Vượn nhân hình là kết quả

tiến hóa từ động vật bậc cao

ở In – đô – nê –xi ) và gần Bắc Kinh (Trung Quốc)

Giáo viên thực hiện: Trịnh Thị Thắm – Trường THCS Phú Xuân 11

Sáng kiến kinh nghiệm : T

ạo sự hứng thú trong dạy và học Lịch sử ở trường THCS

BẮC KINH

VIỆT NAM Ê-TI-Ô-PI-A

GIA-VA

Những nơi tìm thấy được dấu tích của Người tối cổ

Một số tranh ảnh về người nguyên thủy:

Cuộc sống của người nguyên thủy

Các công cụ đá ghè đẽo thô sơ

Đời sống của người tối cổ:

Sống theo bầy gồm vài chục người.Sống chủ yếu trong các hang động, mái đá trong những túp lều làm bằng cành cây, lợp lá hoặc cỏ khô Cuộc sống nhờ hái lượm hoa quả và săn bắt thú để ăn Biết ghè đẽo đá làm công cụ, biết dùng lửa sưởi ấm,nướng thức ăn, xua đuổi thú dữ Trải qua hàngtriệu năm, người tối cổ dần dần trở thành người tinh khôn Những bộ xương của người tinh khôn

Sáng kiến kinh nghiệm : T

ạo sự hứng thú trong dạy và học Lịch sử ở trường THCS

có niên đại sớm nhất vào khoảng 4 vạn năm trước đây, đã tìm được hầu khắp các châu lục

2 Sự khác nhau giữa người tối cổ và người tinh khôn :

Động lực của quá trình chuyển biến từ vượn thành người đó chính là lao động

=> Vai trò của lao đông: Tạo ra con người và xã hội loài người; Sự tiến hóa của bản thân con người từ vượn cổ đến người tối cổ (người vượn) rồi đến người tinh khôn

SƠ ĐỒ TIẾN HOÁ CỦA LOÀI NGƯỜI

Vượn người

Đăc điểm Con người

Công cụ

Tổ chức xã hội

3 Vì sao xã hội nguyên thủy tan rã.

Khoảng 4000 năm TCN, con người phát hiện ra kim loại và dùng làm công cụ lao động Nhờ công cụ bằng kim loại, con người có thể khai phá đất hoang, tăng diện tích trồng trọt…sản phẩm làm ra nhiều, xuất hiện của cải dư thừa

Một số người trở lên giàu có…xã hội phân hóa thành kẻ giàu, người nghèo => Xã hội nguyên

thủy dần dần tan rã.

Sáng kiến kinh nghiệm : T

ạo sự hứng thú trong dạy và học Lịch sử ở trường THCS

1 Đồ đựng bằng gốm (khoảng 3000 năm TCN)

2 Công cụ, đồ dùng và đồ trang sức bằng đồng.

Chế tạo công cụ kim loại

Sáng kiến kinh nghiệm : T

ạo sự hứng thú trong dạy và học Lịch sử ở trường THCS

ghi nhớ kiến thức tạo sự hứng thú giữa giáo viên và học sinh trên

II.CHUẨN BỊ CỦA GIÁO VIÊN VÀ HỌC SINH

Giáo viên: Lược đồ diễn biến chống quân xâm lược Mông Cổ, tranh ảnh liên quan

Học sinh: Sưu tầm các tài liệu, tranh ảnh liên quan:

III.TIẾN TRÌNH DẠY - HỌC:

1 Âm mưu xâm lược Đại Việt của Mông – Nguyên.

Giáo viên giới thiệu vài nét về Mông – Nguyên, qua đó giúp học sinh biết được sức mạnh quân

sự của quân Mông – Nguyên và âm mưu quyết tâm xâm lược Đại Việt của chúng:

- Về đánh trận, họ lợi ở dã chiến, không thấy lợi thì không tiến quân

- Đội quân lúc ẩn lúc hiện, đến thì như trời rơi xuống, đi thì nhanh như chớp giật Họ mà thắngthì đuổi theo địch chém giết không để trốn thoát, họ mà thua thì chạy rất nhanh, đuổi theo khôngkịp”

(Theo lời sử học nhà Tống)