Trong kho tàng tư tưởng mà Hồ Chí Minh để lại cho Đảng, cho nhân dân và dân tộc ta, tư tưởng về đại đoàn kết dân tộc chiếm một vị trí đặc biệt, nổi lên như một chiến lược xuyên suốt tron
Tính cấp thiết của đề tài
Hồ Chí Minh (1890-1969) – anh hùng giải phóng dân tộc, danh nhân văn hóa kiệt xuất của Việt Nam, đồng thời cũng là một nhà tư tưởng, nhà mácxít sáng tạo lớn Trong kho tàng tư tưởng mà Hồ Chí Minh để lại cho Đảng, cho nhân dân và dân tộc ta, tư tưởng về đại đoàn kết dân tộc chiếm một vị trí đặc biệt, nổi lên như một chiến lược xuyên suốt trong quá trình cách mạng Việt Nam, động viên lực lượng đại đoàn kết toàn dân, kết hợp sức mạnh của dân tộc với sức mạnh của thời đại, sức mạnh trong nước với sức mạnh quốc tế, độc lập dân tộc với CNXH hình thành sức mạnh tổng hợp to lớn để đánh thắng kẻ thù của dân tộc và chiến thắng nghèo nàn, lạc hậu ĐCSVN, ngay từ khi mới ra đời và trong quá trình lãnh đạo cách mạng, luôn xác định đại đoàn kết toàn dân tộc là đường lối chiến lược, là nguồn sức mạnh, động lực chủ yếu và là nhân tố có ý nghĩa quyết định thắng lợi của cách mạng Việt Nam Phát huy sức mạnh đại đoàn kết đã trở thành một bài học kinh nghiệm lớn, là phương thức và cũng là điều kiện bảo đảm thực hiện thành công sự nghiệp đấu tranh giải phóng dân tộc, xây dựng, bảo vệ và phát triển đất nước trong mỗi giai đoạn cách mạng Từ thực tiễn đấu tranh cách mạng phong phú của thời đại mình và kinh nghiệm của quá khứ dân tộc, Hồ Chí Minh đã khẳng định một chân lý bất hủ: “Đoàn kết, đoàn kết, đại đoàn kết Thành công, thành công, đại thành công” Tổng kết một số vấn đề lý luận – thực tiễn qua 30 năm đổi mới (1986-
2016), Đảng ta đã rút ra năm bài học kinh nghiệm lớn Bài học thứ hai trong số đó là: “Đổi mới phải luôn quán triệt quan điểm “dân là gốc”, vì lợi ích của nhân dân, dựa vào nhân dân, phát huy vai trò làm chủ, tinh thần trách nhiệm, sức sáng tạo và mọi nguồn lực của nhân dân; phát huy sức mạnh đại đoàn kết dân tộc” [30, tr.198] Đại đoàn kết – cội nguồn sức mạnh và là động lực to lớn đồng thời là mục tiêu nhân văn và văn hóa của cách mạng Việt Nam, từ cách mạng dân tộc dân chủ nhân dân đến cách mạng XHCN hiện nay
Theo Hồ Chí Minh, thắng đế quốc phong kiến đã khó, thắng nghèo nàn, lạc hậu còn khó hơn nhiều Người nhấn mạnh: “Đánh đổ giai cấp địch đã khó, đấu tranh xây dựng còn gian khổ, khó khăn hơn nhiều” [102, tr.598]
Trong Di chúc, khi nói về kế hoạch xây dựng lại đất nước đẹp đẽ, đàng hoàng hơn trước chiến tranh, Hồ Chí Minh đã xác định: “Đó là một công việc cực kỳ to lớn, phức tạp
2 và khó khăn” [106, tr.616], là “một cuộc chiến đấu chống lại những gì đã cũ kỹ, hư hỏng, để tạo ra những cái mới mẻ, tốt tươi Để giành thắng lợi trong cuộc chiến đấu khổng lồ này cần phải động viên toàn dân, tổ chức và giáo dục toàn dân, dựa vào lực lượng vĩ đại của toàn dân” [106, tr.617] Như vậy, để hoàn thành một nhiệm vụ “khó khăn hơn nhiều” so với trước, để giành thắng lợi trong “cuộc chiến đấu khổng lồ” đó, tất yếu phải có một sức mạnh lớn hơn trước, nghĩa là sự nghiệp xây dựng CNXH và bảo vệ Tổ quốc XHCN đòi hỏi phải phát huy sức mạnh đại đoàn kết toàn dân
Trải qua hơn 30 năm đổi mới, dưới sự lãnh đạo của Đảng, khối đại đoàn kết toàn dân tộc trên nền tảng liên minh giai cấp công nhân, giai cấp nông dân và tầng lớp trí thức ngày càng được mở rộng, việc tập hợp các tầng lớp nhân dân trong nước và đồng bào ta ở nước ngoài cũng như việc tăng cường đoàn kết với nhân dân các nước trong khu vực và trên thế giới trong cuộc đấu tranh vì hòa bình, hợp tác và phát triển với các hình thức đa dạng, có bước phát triển mới Nhờ đó, đất nước ta đạt được những thành tựu to lớn, có ý nghĩa lịch sử trên con đường xây dựng CNXH và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam XHCN: đất nước ra khỏi tình trạng kém phát triển, trở thành một nước đang phát triển có thu nhập trung bình; chính trị - xã hội ổn định, quốc phòng an ninh được tăng cường; văn hóa – xã hội có bước phát triển; sức mạnh về mọi mặt của đất nước được nâng lên; độc lập, chủ quyền, thống nhất, toàn vẹn lãnh thổ và chế độ XHCN được giữ vững
Tuy nhiên, do nhiều nguyên nhân chủ quan và khách quan khác nhau, nhiều vấn đề mới của xã hội đã và đang nảy sinh, tích tụ không thể xem nhẹ; khối đại đoàn kết toàn dân tộc, đoàn kết trong nội bộ Đảng, giữa nhân dân với Đảng, Nhà nước, giữa nhân dân với nhân dân đang nảy sinh những vấn đề, những thách thức mới cần được quan tâm nhận thức và xử lý Trong khi đó, bốn nguy cơ đã được Đảng ta chỉ ra từ Hội nghị giữa nhiệm kỳ khóa VII vẫn hiện hữu, có mặt còn trở nên nghiêm trọng hơn Các thế lực thù địch cả ngoài nước và trong nước đang ráo riết lợi dụng những sơ hở, yếu kém của chúng ta để khoét sâu mâu thuẫn xã hội, chia rẽ nhân dân với Đảng, Nhà nước Bằng nhiều thủ đoạn tinh vi và thâm độc, chúng ráo riết lợi dụng những vấn đề nhạy cảm như dân tộc, tôn giáo, “dân chủ”,
“nhân quyền”, … tuyên truyền và tổ chức các hoạt động nhằm thực hiện “diễn biến hòa bình”, phá hoại sự thống nhất đất nước và khối đại đoàn kết toàn dân, gây mất ổn định chính trị - xã hội, tiến tới bạo loạn, tạo cơ sở cho sự can thiệp từ bên ngoài để lật đổ chế độ XHCN ở nước ta Cuộc đấu tranh bảo vệ chủ quyền, biển đảo trên Biển Đông diễn ra ngày càng phức tạp Thực tiễn đòi hỏi phải tiếp tục củng cố vững chắc khối đại đoàn kết toàn
3 dân tộc, phát huy sức mạnh to lớn toàn dân trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Bởi vậy, nghiên cứu, nắm vững và vận dụng đúng đắn, sáng tạo tư tưởng Hồ Chí Minh về đại đoàn kết trong điều kiện và yêu cầu nhiệm vụ mới của đất nước có ý nghĩa rất quan trọng và cấp thiết Ở TP Hồ Chí Minh cũng như các địa phương khác trên đất nước ta, công cuộc phát triển kinh tế - xã hội cũng như những đòi hỏi mới đối với phát huy sức mạnh đại đoàn kết toàn dân cũng trong điều kiện và bối cảnh chung nêu trên Tuy nhiên, do những đặc thù về nhiều mặt của địa phương chi phối, việc phát huy sức mạnh đại đoàn kết toàn dân ở TP
Hồ Chí Minh, ngoài những yêu cầu, những điều kiện thuận lợi và khó khăn chung như cả nước, có những yêu cầu, điều kiện thuận lợi và khó khăn của riêng mình
TP Hồ Chí Minh có vị trí, vai trò hết sức quan trọng đối với cả nước về kinh tế - xã hội, quốc phòng an ninh Nghị quyết 16 – NQ/TW ngày 10 tháng 8 năm 2012 của Bộ Chính trị Về phương hướng, nhiệm vụ phát triển TP Hồ Chí Minh đến năm 2020 đã đánh giá:
“TP Hồ Chí Minh là đô thị đặc biệt, một trung tâm lớn về kinh tế, văn hóa, giáo dục đào tạo, khoa học công nghệ, đầu mối giao lưu và hội nhập quốc tế, là đầu tàu, động lực, có sức thu hút và lan tỏa lớn của vùng kinh tế trọng điểm phía Nam, có vị trí chính trị quan trọng của cả nước Đảng bộ, chính quyền và nhân dân TP Hồ Chí Minh đã luôn phát huy truyền thống cách mạng kiên cường, phấn đấu bền bỉ, năng động, sáng tạo, đoàn kết, có những đóng góp quan trọng cho sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, nhất là từ khi thực hiện công cuộc đổi mới đến nay”
Quá trình phát triển kinh tế thị trường, CNH, HĐH và hội nhập quốc tế ở TP Hồ Chí Minh diễn ra mạnh mẽ và sôi động nhất nước Cộng đồng dân cư ở đây rất đa dạng: nhiều giai cấp và tầng lớp, nhiều dân tộc, tôn giáo, đến từ nhiều vùng miền khác nhau của đất nước, có mối liên hệ rộng rãi với kiều bào ta ở nước ngoài, đồng thời cũng là Thành phố có số lượng kiều dân nước ngoài làm ăn sinh sống đông nhất nước Thành phố luôn là trọng điểm chống phá nhiều mặt, là địa bàn xung yếu của chiến lược “diễn biến hòa bình” của các thế lực thù địch Nhân dân Thành phố có truyền thống yêu nước, đoàn kết, khoan dung, nghĩa tình Những đặc điểm đó tạo ra cả cơ hội và thách thức, cả thuận lợi và khó khăn đan xen nhau; đặt ra nhiều vấn đề mới, yêu cầu mới lớn hơn, phức tạp hơn đối với phát huy sức mạnh đại đoàn kết toàn dân trong phát triển kinh tế - xã hội ở TP Hồ Chí Minh hiện nay
4 Đại hội Đảng bộ TP Hồ Chí Minh lần thứ X (nhiệm kỳ 2015-2020) xác định mục tiêu và định hướng xây dựng và phát triển Thành phố: “Xây dựng Đảng bộ trong sạch, vững mạnh; huy động mọi nguồn lực, xây dựng TP Hồ Chí Minh văn minh, hiện đại, nghĩa tình; giữ vững vai trò đầu tàu về kinh tế - xã hội; sớm trở thành một trong những trung tâm lớn về kinh tế, tài chính, thương mại, khoa học – công nghệ của khu vực Đông Nam Á” [tr.9-10]
Không phát huy sức mạnh đại đoàn kết toàn dân thì công cuộc xây dựng và phát triển Thành phố theo những mục tiêu và định hướng lớn nêu trên chẳng những khó đi đến thành công, mà ngược lại sẽ đưa đến những tổn thất không lường đối với thành quả cách mạng và phát triển của Thành phố và của cả nước Song điều đó đạt được đến đâu trước hết tùy thuộc vào nhận thức đúng đắn và bằng những hành động thực tiễn cụ thể, thiết thực để phát huy sức mạnh đại đoàn kết toàn dân trong việc tổ chức thực hiện những mục tiêu, nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội của TP Hồ Chí Minh hiện nay Chính trên lĩnh vực này chúng ta tìm thấy trong di sản tư tưởng Hồ Chí Minh về đại đoàn kết những chỉ dẫn rất quan trọng và rất cần thiết
Tổng quan tình hình nghiên cứu đề tài
Tư tưởng Hồ Chí Minh nói chung, trong đó có tư tưởng đại đoàn kết của Người là một vấn đề rộng lớn, chứa đựng rất nhiều nội dung phong phú và đặc sắc, có giá trị lý luận và thực tiễn sâu sắc, thiết thực không chỉ đối với cách mạng dân tộc dân chủ nhân dân trước đây mà còn đối với cách mạng XHCN đang diễn ra trên đất nước ta hiện nay Chính vì vậy, vấn đề này đã và đang thu hút sự quan tâm của đông đảo các nhà khoa học, của giới lãnh đạo, quản lý Cho đến hiện nay, đã có nhiều công trình nghiên cứu về vấn đề này, với nhiều cấp độ, phạm vi, hướng tiếp cận khác nhau được công bố trên các sách báo, tạp chí, kỷ yếu hội thảo khoa học Có thể tổng quan các công trình đó theo ba chủ đề chính sau:
Ch ủ đề th ứ nh ấ t, các công trình nghiên c ứ u v ề c ơ s ở hình thành, quá trình phát tri ể n và nh ữ ng n ộ i dung c ơ b ả n c ủ a t ư t ưở ng H ồ Chí Minh v ề đạ i đ oàn k ế t , tiêu biểu có các công trình sau:
Cuốn Tìm hiểu một số vấn đề trong tư tưởng của chủ tịch Hồ Chí Minh, Nhiều tác giả, Nxb Sự thật, HN, 1982 nhằm mục đích giới thiệu bước đầu với người đọc những tư tưởng cơ bản trong bộ sách Hồ Chí Minh tuyển tập gồm 2 tập được Nxb Sự thật, HN xuất bản trước đó vào dịp kỷ niệm lần thứ 90 ngày sinh chủ tịch Hồ Chí Minh (1980) Trong cuốn sách này, các tác giả tập trung phân tích, trình bày nội dung tư tưởng Hồ Chí Minh về một số vấn đề cốt yếu nhất của cách mạng Việt Nam như: về cách mạng dân tộc dân chủ nhân dân, tiến lên cách mạng XHCN; về xây dựng Đảng; về liên minh công nông; về đại đoàn kết; về đạo đức cách mạng Trong đó vấn đề đại đoàn kết trong tư tưởng Hồ Chí Minh, tác giả Nguyễn Đôn đã dựa vào những bài nói, bài viết và cuộc đời hoạt động thực tiễn cách mạng của Hồ Chí Minh để trình bày và đưa ra những nhận định, đánh giá bước đầu về tư tưởng đại đoàn kết của Hồ Chí Minh Bài viết này gợi mở một số vấn đề sẽ được tác giả luận án đào sâu và mở rộng nghiên cứu một cách toàn diện như khái niệm đại đoàn kết trong tư tưởng Hồ Chí Minh; ý nghĩa chiến lược của vấn đề đoàn kết dân tộc trong cách mạng Việt Nam
Bộ sách Nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh, tập 1 và tập 2, Nxb CTQG, HN, 1993, bao gồm những báo cáo khoa học, những bài nghiên cứu có chọn lọc của các nhà khoa học thuộc phạm vi của Chương trình nghiên cứu cấp nhà nước về tư tưởng Hồ Chí Minh (KX.02) do Viện Nghiên cứu Chủ nghĩa Mác – Lênin và Tư tưởng Hồ Chí Minh quản lý làm chủ nhiệm và Đại tướng Võ Nguyên Giáp làm cố vấn, được triển khai thực hiện từ tháng 6.1992 Nội dung chứa đựng trong bộ sách này rất phong phú, bao gồm không chỉ những bài nghiên cứu của các nhà khoa học thuộc các lĩnh vực khác nhau như triết học, sử học, văn học, … mà còn của các nhà lãnh đạo có uy tín lớn cả trong hoạt động lý luận và chính trị như Đại tướng Võ Nguyễn Giáp, Nguyễn Văn Linh Khái quát lại, những vấn đề chính được đề cập trong bộ sách này bao gồm: định nghĩa và hệ thống tư tưởng Hồ Chí Minh; nguồn gốc tư tưởng Hồ Chí Minh; quá trình hình thành và phát triển của tư tưởng
Hồ Chí Minh; phương pháp luận nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh; vận dụng và phát triển tư tưởng Hồ Chí Minh Về nội dung cơ bản của tư tưởng Hồ Chí Minh, Đại tướng Võ Nguyên Giáp nêu lên mười vấn đề lớn, bao quát tương đối toàn diện, từ tư tưởng lý luận đến tổ chức và phương pháp, từ cách mạng giải phóng dân tộc đến cách mạng XHCN, từ
6 đoàn kết dân tộc đến đoàn kết quốc tế GS Trần Văn Giàu nêu lên một hệ thống gồm bảy vấn đề cơ bản: giải phóng dân tộc, đoàn kết, đạo đức cách mạng, chiến lược – chiến thuật, CNXH, Đảng và phương pháp tư tưởng Qua đó có thể thấy, vấn đề đoàn kết giữ một vị trí đặc biệt nổi bật trong hệ thống tư tưởng Hồ Chí Minh Những ý kiến phân tích, đánh giá tư tưởng Hồ Chí Minh về đại đoàn kết được các tác giả nêu ra trong bộ sách đều dựa trên những cơ sở lý luận và lịch sử xác thực Trong luận án của mình, chúng tôi có phân tích, tiếp thu những ý kiến đó
Cuốn Tư tưởng Hồ Chí Minh quá trình hình thành và phát triển, Nxb Sự thật, HN,
1993, gồm một số bài nói, bài viết của Đại tướng Võ Nguyên Giáp về tư tưởng Hồ Chí Minh Nội dung của cuốn sách giúp ta tìm hiểu về những giai đoạn chủ yếu của quá trình hình thành tư tưởng Hồ Chí Minh và một số nội dung chủ yếu trong tư tưởng Hồ Chí Minh Trong cuốn sách này, tác giả đã đề cập đến tư tưởng của Hồ Chí Minh về đại đoàn kết, phân tích làm rõ một số điểm trong cội nguồn của tư tưởng đại đoàn kết của Hồ Chí Minh, khẳng định sự hình thành tư tưởng đại đoàn kết của Hồ Chí Minh gắn liền một cách tất yếu với tư tưởng nhân văn cao cả và đạo đức trong sáng của Người Tin người, thương người, quý trọng con người, Hồ Chí Minh đã xây dựng được khối đại đoàn kết toàn dân làm cơ sở cho đại thành công của cách mạng [47, tr.96] Và với tư tưởng nhân văn cao cả, với đạo đức trong sáng của mình, Hồ Chí Minh đã có một sức tập hợp và thuyết phục lạ thường
Hồ Chí Minh là linh hồn của sự đoàn kết vì nghĩa lớn, đoàn kết toàn Đảng, đoàn kết toàn dân và đoàn kết quốc tế, vì một mục đích phấn đấu cho tư tưởng tự do, hạnh phúc của cả loài người, của mỗi con người [47, tr.98] Tuy nhiên, do đây là những bài nói, bài viết về tư tưởng Hồ Chí Minh nói chung, tác giả không đặt ra cho mình nhiệm vụ đi sâu nghiên cứu và trình bày một cách đầy đủ, có hệ thống nguồn gốc tư tưởng đại đoàn kết Hồ Chí Minh, do đó, để làm sáng tỏ một cách đầy đủ và cụ thể hơn về nguồn gốc của tư tưởng đại đoàn kết Hồ Chí Minh cần được tiếp tục nghiên cứu, bổ sung
Cuốn Hồ Chí Minh về đại đoàn kết, Nxb CTQG, xuất bản năm 1994, là công trình sưu tầm, tuyển chọn khá công phu những ý kiến của Hồ Chí Minh về đại đoàn kết được rút ra từ các bài nói, bài viết của Người về đại đoàn kết in trong bộ Hồ Chí Minh toàn tập gồm 10 tập, Nxb Sự thật, HN xuất bản năm 1980-1989 Trong cuốn sách này, những người sưu tầm, tuyển chọn đã tập hợp hệ thống các quan điểm, luận điểm của Hồ Chí Minh về đại đoàn kết theo ba phần: Tư tưởng chung về đại đoàn kết; Những nội dung chủ yếu của tư tưởng và chính sách đại đoàn kết dân tộc; Tư tưởng kết hợp dân tộc và quốc tế, truyền
7 thống và hiện đại Cuốn sách đã đem lại nhiều tiện lợi cho tác giả luận án trong việc tra cứu, đối chiếu về văn bản học bộ Hồ Chí Minh toàn tập trong các lần xuất bản về sau (lần thứ hai, năm 2002 và lần thứ ba, năm 2011)
Cuốn Chiến lược đại đoàn kết Hồ Chí Minh do Phùng Hữu Phú chủ biên, Nxb CTQG, HN, 1995, các tác giả nghiên cứu và trình bày về những cơ sở hình thành chiến lược đại đoàn kết Hồ Chí Minh bao gồm: thứ nhất, cơ sở lý luận, đó là: 1) Truyền thống yêu nước đoàn kết, nhân nghĩa của cộng đồng dân tộc; là kinh nghiệm, tư tưởng tập hợp lực lượng dân tộc để cứu nước của các thế hệ yêu nước, cách mạng tiền bối [tr.16] 2) Những giá trị nhân bản trong văn hóa Đông phương, Tây phương và tư tưởng tập hợp lực lượng của các nhà cách mạng lớn ở khu vực và trên thế giới [tr.21-22] 3) Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lênin … Thứ hai, cơ sở thực tiễn, đó là: chiến lược đại đoàn kết Hồ Chí Minh được hình thành trên cơ sở tổng kết kinh nghiệm nhiều năm bắt nguồn từ những đòi hỏi khách quan của cách mạng Việt Nam, phong trào cách mạng thế giới – đặc biệt là phong trào ở các nước thuộc địa [tr.32] Thứ ba, đó là chủ nghĩa nhân văn và đạo đức trong sáng của Hồ Chí Minh – một cơ sở đặc biệt quan trọng để hình thành chiến lược đại đoàn kết Hồ Chí Minh [tr.37] Tuy nhiên, vì để giải quyết những mục tiêu và nhiệm vụ đặc thù của đề tài cuốn sách, các tác giả không đi sâu phân tích các cơ sở hình thành tư tưởng đại đoàn kết Hồ Chí Minh, cũng không bàn về nội hàm khái niệm tư tưởng đại đoàn kết Hồ Chí Minh
Công trình Sự hình thành về cơ bản tư tưởng Hồ Chí Minh, tác giả: GS Trần Văn Giàu, Nxb CTQG, HN, 1997 là công trình khoa học lớn, tập trung sự nghiên cứu chủ yếu vào việc xác định đâu là cột mốc đánh dấu sự hình thành cơ bản của tư tưởng Hồ Chí Minh Trên cơ sở phân tích khái quát về quá trình hoạt động tư tưởng lý luận và hoạt động thực tiễn cứu nước của Hồ Chí Minh, tác giả nhận định: “với Bản án chế độ thực dân Pháp, Đường Cách Mệnh, Chính cương vắn tắt và Sách lược vắn tắt, tư tưởng Hồ Chí Minh được hình thành về cơ bản” Cuốn sách cũng đề cập đến tư tưởng đại đoàn kết của Hồ Chí Minh và cho rằng, thời kỳ 1920-1930, mặc dù Hồ Chí Minh chưa đưa ra khái niệm “đoàn kết, đại đoàn kết”, song ý tưởng của Người về đoàn kết, đại đoàn kết thì đã xuất hiện, thể hiện rõ nét qua nhận định: động lực cơ bản của cách mạng Việt Nam là công nhân và nông dân, rằng công nông liên minh là trụ cột của mọi sự tập hợp rộng lớn của dân tộc Chúng tôi cho rằng, những nhận định của GS Trần Văn Giàu về sự hình thành tư tưởng Hồ Chí Minh,
8 trong đó có tư tưởng đại đoàn kết của Người trong cuốn sách này là có cơ sở khoa học và thực tiễn xác thực, vững chắc
Cuốn Tìm hiểu tư tưởng Hồ Chí Minh về đoàn kết quốc tế của Lê Văn Yên, Nxb Lao động xuất bản năm 1999, gồm các bài nghiên cứu của tác giả đã được đăng trên báo và tạp chí chuyên ngành Trong cuốn sách này, tác giả nhận định: “Đại đoàn kết với tính cách là tư tưởng cách mạng của Hồ Chí Minh bao gồm đoàn kết dân tộc và đoàn kết quốc tế” [tr.9] Nội dung cuốn sách phản ánh khá toàn diện tư tưởng và hoạt động đoàn kết quốc tế Hồ Chí Minh, từ bài phát biểu nổi tiếng tại Đại hội Tour (1920) đến bản Di chúc thiêng liêng 1969 Những thông tin mà cuốn sách đem đến cho người đọc là có cơ sở lịch sử xác thực, đáng tin cậy, là tư liệu quý mà chúng tôi sẽ khai thác, sử dụng trong luận án của mình
Cuốn Quan hệ giai cấp - dân tộc – quốc tế, GS.TS Trần Hữu Tiến, GS TS Nguyễn Ngọc Long, PGS TS Nguyễn Xuân Sơn, Nxb CTQG, HN, 2002, các tác giả dành chương
1 để trình bày về quan điểm Mác – Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh về vấn đề dân tộc và quan hệ giai cấp – dân tộc, nêu lên đặc trưng của con đường giải phóng gắn với tư tưởng
Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu của luận án
Cơ sở lý luận của luận án: Luận án được thực hiện trên cơ sở thế giới quan và phương pháp luận của chủ nghĩa Mác - Lênin và quan điểm của ĐCSVN về tư tưởng đại đoàn kết của Hồ Chí Minh, về vị trí, vai trò, giá trị và ý nghĩa của tư tưởng đó trong sự nghiệp đổi mới và phát triển đất nước ở Việt Nam hiện nay
Phương pháp nghiên cứu của luận án: Phương pháp chung của luận án là các phương pháp của chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử, đồng thời, luận án có sử dụng các phương pháp cụ thể như: lịch sử và logic, phân tích và tổng hợp, văn bản học, đối chiếu - so sánh, …
Nguồn tài liệu: bộ sách Hồ Chí Minh toàn tập gồm 15 tập, Nxb CTQG, HN xuất bản năm 2011; các văn kiện của Đảng, Nhà nước, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, của Ủy ban nhân dân, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam TP Hồ Chí Minh; kế thừa các công trình nghiên cứu của các tổ chức và cá nhân các nhà khoa học có liên quan đến tài liệu luận án; các tài liệu, số liệu thống kê của Cục Thống kê TP Hồ Chí Minh, của các cơ quan Đảng, chính quyền và đoàn thể ở TP Hồ Chí Minh.