Tiểu luận cuối kỳ Công tác xã hội với bất bình đẳng giới và bạo lực gia đình

Đề tài phân tích thực trạng bất bình đẳng giới và bạo lực gia đình hiện nay. Những nguyên nhân, quan điểm ngộ nhận dẫn đến bạo lực gia đình và hậu quả do bạo lực gia đình gây ra. Đề xuất giải pháp và kiến nghị nhằm phòng chống bạo lực gia đình.

ĐẠI HỌC QUỐC GIA THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

KHOA CÔNG TÁC XÃ HỘI

TIỂU LUẬN CUỐI KỲ MÔN HỌC: BÌNH ĐẲNG GIỚI VÀ BẠO LỰC GIA ĐÌNH

ĐỀ TÀI: NHỮNG QUAN NIỆM NGỘ NHẬN

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan rằng tiểu luận môn Bình đẳng giới và bạo lực gia đình với đề tài:

“Những quan niệm ngộ nhận về bạo lực gia đình” là công trình nghiên cứu của cá nhân

tôi, được thực hiện dưới sự hướng dẫn khoa học của Tiến sĩ Đỗ Thị Nga

Các số liệu, kết quả nghiên cứu được trình bày trong bài tiểu luận là trung thực, được trích nguồn và trích dẫn đầy đủ

Tôi xin chịu trách nhiệm về nghiên cứu của mình

Tác giả

Chu Thị Biên

LỜI CẢM ƠN

Trong suốt quá trình học tập bộ môn Bình đẳng giới và bạo lực gia đình, em cũng như các bạn trong lớp đã nhận được sự quan tâm, giúp đỡ tận tình của cô để có thể hoàn thành môn học này Em xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới cô – người đã chia sẻ, truyền đạt cho chúng em những kiến thức sâu rộng, bổ ích về bộ môn Bình đẳng giới và bạo lực gia đình Thông qua môn học, chúng em được tìm hiểu, thảo luận về vấn đề giới, bình đẳng giới và bạo lực gia đình, đây là những vấn đề mà xã hội đang quan tâm hiện nay Trong cuộc sống hàng ngày hay trong quá trình làm việc với thân chủ là nạn nhân của bạo lực gia đình, những kiến thức cô dạy và chia sẻ giúp chúng em có thể nhìn nhận, tìm hiểu cũng như phân tích thực trạng, nguyên nhân của vấn đề để từ đó có thể đưa ra giải pháp giúp

họ giải quyết khó khăn của mình, hướng đến cuộc sống tốt đẹp hơn

Tuy đã cố gắng tìm hiểu, nghiên cứu song bài tiểu luận của em vẫn còn nhiều thiếu sót Em mong nhận được ý kiến đóng góp của cô để bài làm của em được hoàn thiện hơn

Em xin chân thành cảm ơn cô!

NHẬN XÉT CỦA GIẢNG VIÊN HƯỚNG DẪN

.………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

MỤC LỤC

LỜI CAM ĐOAN ……….i

LỜI CẢM ƠN……….… ii

NHẬN XÉT CỦA GIẢNG VIÊN HƯỚNG DẪN……… iii

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Nội dung 2

2.1 Các khái niệm liên quan 2

2.1.1 Các khái niệm cơ bản 2

2.1.1.1 Khái niệm “quan niệm” 2

2.1.1.2 Khái niệm “ngộ nhận” 2

2.1.1.3 Khái niệm “gia đình” 2

2.1.1.4 Khái niệm “bạo lực giới” 2

2.1.1.5 Khái niệm “bạo lực gia đình” 4

2.1.2 Khái niệm công cụ 7

2.2 Thực trạng bạo lực gia đình hiện nay 7

2.2.1 Trên thế giới 7

2.2.2 Tại Việt Nam 10

2.3 Những quan niệm ngộ nhận về bạo lực gia đình 14

2.3.1 Những quan niệm ngộ nhận của xã hội 14

2.3.1.1 Bạo lực trong gia đình rất ít khi xảy ra 14

2.3.1.2 Bạo lực chỉ là đánh đập đơn thuần 15

2.3.1.3 Bạo lực trong gia đình là vấn đề riêng tư của các cặp vợ chồng 16

2.3.1.4 Bạo lực trong gia đình thường do rượu gây ra 17

2.3.2 Những quan niệm ngộ nhận của chồng khi bạo hành vợ 19

2.3.2.1 Vợ là sở hữu của chồng và anh ta có thể làm bất cứ điều gì đối với vợ 19

2.3.2.2 Quan niệm ngộ nhận về bạo lực gia đình xuất phát từ vị thế của

người gây ra bạo lực 20

2.3.2.3 Phụ nữ bị bạo lực là lỗi của họ 21

2.3.3 Những quan niệm ngộ nhận của phụ nữ về bạo lực gia đình 22

2.3.3.1 Quan niệm “xấu chàng hổ ai”, “vạch áo cho người xem lưng” 22

2.3.3.2 Quan niệm về đức hy sinh 23

2.3.3.3 Quan niệm sống vì con 24

2.3.4 Những quan niệm ngộ nhận của cha mẹ khi bạo hành trẻ em 25

2.3.4.1 Quan niệm “thương cho roi cho vọt, ghét cho ngọt cho bùi” 25

2.3.4.2 Quan niệm “dạy con từ thuở còn thơ” 26

2.3.4.3 Quan niệm “Con nhà người ta” 27

2.3.5 Những quan niệm ngộ nhận của cha mẹ khi bạo hành con là người LGBT 29

2.4 Giải pháp phòng, chống bạo lực gia đình 31

2.4.1 Đẩy mạnh truyền thông giáo dục trong phòng chống bạo lực gia đình 31 2.4.1.1 Nâng cao nhận thức cho người dân 31

2.4.1.2 Giáo dục tư tưởng 31

2.4.1.3 Tổ chức, cổ vũ hành động vì quyền phụ nữ 31

2.4.1.4 Phê phán, đấu tranh chống bạo lực trong gia đình 32

2.4.2 Xây dựng kế hoạch truyền thông phòng, chống bạo lực gia đình 32

2.4.2.1 Kế hoạch truyền thông phòng, chống bạo lực gia đình 32

2.4.2.2 Huy động nguồn lực trong việc thực hiện kế hoạch truyền thông tại địa phương 33

2.4.2.2.1 Tổ chức các sự kiện xã hội, tạo động lực trong việc huy động tiềm năng cộng đồng để truyền thông giáo dục 33

2.4.2.2.2 Lồng ghép nội dung truyền thông giáo dục vào các quy ước, hương ước làng xã 33

2.4.2.2.3 Đẩy mạnh huy động nguồn lực hợp tác quốc tế 34

2.4.3 Tăng cường sự tham gia của nam giới trong phòng chống bạo lực gia đình 34 2.4.3.1 Vì sao phải thu hút sự tham gia của nam giới trong phòng, chống bạo lực gia đình 34 2.4.3.2 Các phương pháp nhằm tăng cường sự tham gia của nam giới trong phòng, chống bạo lực gia đình 35

2.4.3.2.1 Các chương trình ngăn ngừa bạo lực dành cho trẻ em và thanh thiếu niên tại trường học 35 2.4.3.2.2 Các chương trình can thiệp dành cho nhóm nam thanh niên trong cộng đồng 36 2.4.3.2.3 Chương trình can thiệp dành cho nhóm nam giới gây ra bạo lực 36

2.4.4 Hướng dẫn người phụ nữ những kỹ năng phòng, chống bạo lực gia

đình 37

3 Kết luận 38 TÀI LIỆU THAM KHẢO 39

1 Lý do chọn đề tài

Gia đình là tế bào của xã hội, là cái nôi đầu tiên nuôi dưỡng tâm hồn và nhân cách của mỗi người, là nơi con người tìm thấy sự bình yên và an toàn khi ở đó Tuy nhiên trong thực tế đối với không ít người thì gia đình lại là “địa ngục”, là nỗi đau bởi các cuộc bạo lực đang diễn ra Bạo lực trong gia đình không những làm tổn hại đến sức khỏe, thể xác cho nạn nhân mà còn làm tổn thương về mặt tinh thần, ảnh hưởng đến cuộc sống của tất cả những người xung quanh, đồng thời gây ra nhiều hậu quả nghiêm trọng cho gia đình và xã hội

Bạo lực gia đình là một hiện tượng phổ biến mang tính toàn cầu, vượt qua ranh giới về khu vực, văn hóa, thu nhập, mức sống, tuổi tác, địa vị xã hội… nó diễn ra ở

cả các nước phát triển lẫn các nước đang phát triển Bạo lực gia đình xảy ra dưới nhiều hình thức khác nhau như: Bạo lực thể chất (hành hạ, đánh đập, hoặc hành vi

cố ý xâm hại đến sức khỏe, tính mạng của người khác, cưỡng ép thành viên gia đình lao động quá sớm,…) Bạo lực tinh thần (lăng mạ, chửi mắng các thành viên trong gia đình; cưỡng ép tảo hôn, kết hôn, ly hôn hoặc cản trở hôn nhân tự nguyện, tiến bộ; có hành vi trái pháp luật buộc thành viên gia đình ra khỏi chỗ ở) Bạo lực tình dục (cưỡng ép quan hệ tình dục) Bạo lực kinh tế (chiếm đoạt, huỷ hoại, đập phá hoặc có hành vi khác cố ý làm hư hỏng tài sản riêng của thành viên khác trong gia đình hoặc tài sản chung của các thành viên gia đình; cưỡng ép thành viên đóng góp tài chính quá khả năng của họ; kiểm soát thu nhập của thành viên gia đình nhằm tạo

ra tình trạng phụ thuộc về tài chính) Dù có tồn tại dưới hình thức nào thì bạo lực gia đình đều để lại những hậu quả hết sức nặng nề, đã, đang và sẽ là nỗi đau, nỗi lo ngại của không ít gia đình, của mỗi quốc gia, của cộng đồng quốc tế Hiện nay bạo lực gia đình ngày càng gia tăng với mức độ phức tạp, dưới nhiều hình thức khác nhau, với nhiều đối tượng trong đó điển hình phải kể đến tình trạng bạo lực đối với phụ

nữ Bạo lực gia đình đã kéo theo nhiều hệ lụy, ảnh hưởng rất lớn đến đời sống đạo đức, đây cũng là một thực tế đáng lo ngại cần có sự quan tâm sâu sắc của toàn xã hội Vậy nguyên nhân do đâu dẫn đến tình trạng bạo lực gia đình ngày càng gia tăng?

Đó là do những ngộ nhận, quan điểm sai lầm của chính người gây ra bạo lực và

người bị bạo lực Trước thực trạng nêu trên, người viết chọn đề tài: “Những quan niệm ngộ nhận về bạo lực gia đình” với mong muốn tìm hiểu nguyên nhân, căn

nguyên gốc rễ của thực trạng bạo lực gia đình hiện nay Vì chỉ khi biết được nguyên nhân thì chúng ta mới có thể đề xuất chính sách cũng như giải pháp nhằm làm giảm thiểu bạo lực gia đình

2 Nội dung

2.1 Các khái niệm liên quan

2.1.1 Các khái niệm cơ bản

2.1.1.1 Khái niệm “quan niệm”

Theo từ điển mở Wiktionary, quan niệm là cách hiểu riêng của mình về một sự vật, một vấn đề

2.1.1.2 Khái niệm “ngộ nhận”

Theo từ điển Tiếng Việt, ngộ nhận là hiểu sai, nhận thức sai

2.1.1.3 Khái niệm “gia đình”

Luật Hôn nhân và gia đình Việt Nam năm 2000 định nghĩa “Gia đình là tập

hợp những người gắn bó với nhau do hôn nhân, quan hệ huyết thống, hoặc do quan

hệ nuôi dưỡng, làm phát sinh các nghĩa vụ và quyền lợi giữa họ với nhau theo qui định của Luật này” (Theo Chương I, Điều 8, Khoản 10 - Những quy định chung)

2.1.1.4 Khái niệm “bạo lực giới”

Tuyên bố của Liên Hợp Quốc về xóa bỏ Bạo lực đối với Phụ nữ do Đại hội đồng Liên Hợp Quốc thông qua năm 1993 đã định nghĩa Bạo lực trên cơ sở Giới như sau:

“Bất kỳ một hành động bạo lực dựa trên cơ sở giới nào dẫn đến, hoặc có khả năng dẫn đến, những tổn hại về thân thể, tình dục, tâm lý hay những đau khổ của phụ nữ, bao gồm cả sự đe dọa có những hành động như vậy, sự cưỡng bức hay tước đoạt một cách tùy tiện sự tự do, dù nó xảy ra nơi công cộng hay trong cuộc sống

riêng tư” (United Nations, 1995)

Trong cuộc đời mình, phụ nữ và trẻ em gái có thể trải qua nhiều hình thức bạo lực giới khác nhau từ trước khi sinh ra và trong giai đoạn sơ sinh Ví dụ như việc

nạo phá thai vì mục đích lựa chọn giới tính hoặc tục giết trẻ sơ sinh gái trong thời thơ ấu hoặc thời kỳ vị thành niên và những năm tháng của độ tuổi sinh sản, cũng như khi về già Lori Heise đã nghiên cứu các dữ liệu về các loại bạo lực khác nhau đối với phụ nữ và đưa ra tổng quan về bạo lực xảy ra trong cuộc đời của người phụ

nữ (1)

Bạo lực đối với phụ nữ theo lứa tuổi

Trước khi sinh

Nạo phá thai vì mục đích lựa chọn giới tính (Trung Quốc, Ấn

Độ, Hàn Quốc); đánh đập trong quá trình mang thai với các ảnh hưởng về tình cảm và thể chất đối với phụ nữ, ảnh hưởng lên kết quả sinh đẻ; mang thai ép buộc (ví dụ hiếp dâm hàng loạt trong chiến tranh)

Sơ sinh

Tục giết trẻ sơ sinh gái, lạm dụng tình cảm và thể chất; sự phân biệt trong chế độ dinh dưỡng và chăm sóc y tế cho trẻ sơ sinh gái

Thời thơ ấu

Tảo hôn; cắt bỏ bộ phận kích dục; lạm dụng tình cảm bởi các thành viên gia đình và người lạ; sự phân biệt trong chế độ dinh dưỡng và chăm sóc y tế cho trẻ em gái; mại dâm trẻ em

Thời thiếu niên

Bạo lực trong quá trình hò hẹn và tán tỉnh (tạt a-xít, hiếp dâm trong thời gian hò hẹn ở Mỹ; tình dục ép buộc vì lý do kinh tế

ở Châu Phi: Phải kết giao với “lão già bao gái” (sugar dadies)

để có tiền chi trả học phí); lạm dụng tình dục ở nơi làm việc; hiếp dâm; quấy rối tình dục; mại dâm ép buộc; buôn bán phụ nữ

Tuổi sinh sản

Ngược đãi phụ nữ bởi chồng hay bạn tình là nam giới; hiếp dâm trong hôn nhân; lạm dụng và giết người vì của hồi môn; giết bạn tình; lạm dụng về tâm lý; lạm dụng tình dục tại nơi làm việc; quấy rối tình dục; hiếp dâm; lạm dụng phụ nữ tàn tật

Tuổi già

Lạm dụng phụ nữ góa; lạm dụng người già (ở Mỹ - quốc gia duy nhất có các dữ liệu này, chủ yếu việc lạm dụng người già phần lớn xảy ra với phụ nữ cao tuổi)

2.1.1.5 Khái niệm “bạo lực gia đình”

Có nhiều khái niệm khác nhau về bạo lực gia đình, trong bài tiểu luận này, người viết xin đưa ra 2 khái niệm về “bạo lực gia đình” dưới quan điểm Quốc tế và

Việt Nam:

• The John.Macionis, 2004, bạo lực gia đình là ngược đãi bằng tình cảm, thể xác hay tình dục của thành viên gia đình bằng một thành viên khác

• Theo Luật Phòng, chống bạo lực gia đình Việt Nam, 2007, bạo lực gia đình

là hành vi cố ý của thành viên gia đình gây tổn hại hoặc có khả năng gây tổn hại về thể chất, tinh thần, kinh tế đối với thành viên khác trong gia đình

Phân loại: chúng ta phân loại theo lát cắt dọc và ngang để khái quát được tất

cả các loại bạo lực gia đình:

+) Bạo lực theo chiều dọc: Bạo lực thế hệ giữa cha mẹ với con cái, anh chị

em trong gia đình, ông bà với cháu,… Bạo lực theo chiều dọc/bạo lực thế hệ khá đa dạng, không phân biệt giới tính và chiều hướng Bạo lực thế hệ không chỉ là bạo lực giữa cha mẹ với con cái, ông bà với cháu, anh/chị với em,… mà còn có thể theo hướng ngược lại Bạo lực giữa con cái với cha mẹ, cháu với ông bà,… cũng thuộc nhóm này Ví dụ: Trong khoảng thời gian vừa qua, dư luận xôn xao vụ cháu gái 3 tuổi (tên Nguyễn Ngọc Minh Minh, sinh năm 2017) bị chính mẹ đẻ (Nguyễn Thị Lan Anh, sinh năm 1991) và cha dượng (Nguyễn Minh Tuấn, sinh năm 1989) phạt quỳ trong chậu nhựa, bỏ đói, tát nhiều lần vào đầu, lấy cán chổi bằng kim loại vụt, dùng kim khâu chọc vào người cháu bé Từ 8 giờ ngày 29/3/2020 đến 2 giờ sáng ngày 30/3/2020, Tuấn đánh đập bé Minh Minh tổng cộng 6 lần dẫn đến cháu Minh

bị khó thở, buồn nôn, sốt cao, tay lạnh, ngất lịm và cháu bé chết trước khi được đưa đến bệnh viện

(Hình ảnh Nguyễn Minh Tuấn và Nguyễn Thị Lan Anh tại tòa)

Thật đáng buồn, bên cạnh việc cha mẹ bạo hành con cái thì cũng có những câu chuyện con cái bạo hành cha mẹ của mình Mới đây, trên mạng xã hội lan truyền đoạn

clip ghi lại cảnh hai mẹ con trói chân tay người cha rồi đánh đập, chửi bới Sự việc xảy

ra ở nhà ông T (47 tuổi, thôn Đồi Ngai, xã Nam Phương Tiến, huyện Chương Mỹ, Hà Nội) Tối ngày 26/8/2020, vợ ông T đi làm về, thấy chồng trong tình trạng say xỉn, chửi đổng nên đã yêu cầu ông ra ngoài hiên Ông T liền quay sang chửi bới vợ Do quá bức xúc trước cảnh xấu xí của người cha, L.Đ.P (con trai ông T, 16 tuổi, học lớp 11) đã dùng dây thừng trói bố ở giữa sân dùng tay, dép đánh liên tiếp vào đầu và mặt bố Người vợ cũng chưa hết bức xúc, liên tục chửi bới bên cạnh

Mặc dù dư luận có nhiều ý kiến trái chiều về hành động của con trai ông T, thế nhưng vụ việc trên đã để lại trong lòng người viết một nỗi buồn và xót xa trước cảnh con đánh cha

+) Bạo lực theo chiều ngang: Bạo lực giới (giữa vợ và chồng, sự phân biệt

con trai – con gái,…) Như đã trình bày ở trên, bạo lực giới có thể xảy ra ở cả hai giới nhưng thường phổ biến ở nữ giới với tư cách nạn nhân Tại nhiều xã hội, trong cuộc đời mình, phụ nữ và trẻ em gái có thể trải qua nhiều hình thức bạo lực giới khác nhau Bạo lực giới hiện nay thường được nhìn nhận phổ biến thông qua bạo lực giữa chồng – vợ (về thể chất, tâm lý, tình dục, lao động) Ví dụ: Chị L bị chồng là võ sư Nguyễn Xuân Vinh (sinh năm 1987, trú tại phường Thạch Bàn, quận Long Biên, Hà Nội) đánh đập dã man khi đang bế con 2 tháng tuổi trên tay vào ngày 26/8/2019 đã gây xôn xao cộng đồng mạng

(“Võ sư” hành hung vợ gây bức xúc trong dư luận - Ảnh cắt từ clip)

→ Như vậy, thông qua việc phân loại bạo lực gia đình và qua 2 ví dụ điển hình nêu trên, chúng ta có thể thấy đặc trưng của một hành vi bạo lực gia đình gồm 4 yếu tố sau:

2.1.2 Khái niệm công cụ

Dựa vào những khái niệm cơ bản nêu trên, người viết đưa ra khái niệm công cụ được sử dụng trong đề tài tiểu luận này như sau:

Những quan niệm ngộ nhận về bạo lực gia đình là: cách hiểu, nhận thức chưa đúng về Luật hôn nhân, gia đình; Luật phòng, chống bạo lực gia đình và Luật trẻ em,… của người gây ra bạo lực và người bị bạo lực gia đình

2.2 Thực trạng bạo lực gia đình hiện nay

2.2.1 Trên thế giới

Theo Báo cáo của văn phòng Liên hợp quốc năm 2017 cho biết, có hơn một nửa trong số phụ nữ trên thế giới là nạn nhân của tội giết người là do người bạn đời hoặc người thân trong gia đình sát hại Sau khi phân tích những dữ liệu có được, báo cáo nêu rõ, cứ năm vụ giết người thì có khoảng một vụ do người bạn đời hoặc thành viên trong gia đình thực hiện Trong số gần 87.000 phụ nữ là nạn nhân của tội phạm giết người trong năm 2017 trên toàn thế giới, khoảng 34% bị sát hại bởi người bạn đời và 24% bởi người thân Tỷ lệ phụ nữ bị sát hại bởi người bạn đời hoặc người

thân cao nhất là ở các nước châu Phi, tiếp theo là châu Mỹ và tỷ lệ thấp nhất là ở châu Âu

(Ảnh minh họa)

Hiện nay, Khi đại dịch Covid-19 buộc các quốc gia phải thực hiện các biện pháp mạnh để hạn chế sự di chuyển của công dân, nạn bạo lực gia đình đã bất ngờ tăng nhanh

(Ảnh minh họa) Khi các biện pháp cách ly xã hội trên khắp châu Âu trở nên nghiêm ngặt hơn, các tổ chức từ thiện và cảnh sát đang gióng lên hồi chuông cảnh báo về sự gia tăng

bạo lực gia đình Bị giam cầm tại nhà với kẻ ngược đãi khiến nạn nhân dễ bị tổn thương hơn, vì không có lối thoát

(Ảnh minh họa)

Phát biểu trên đài truyền hình France2 hôm 26/3/2020, bộ trưởng Nội Vụ Pháp, Christophe Castaner cho biết kể từ khi Chính phủ ban hành lệnh phong tỏa do Covid-

19, trong một tuần lễ, số lần cảnh sát phải can thiệp về bạo lực gia đình tăng 32%

Tỷ lệ này là 36 % tại khu vực thủ đô Paris

Vấn đề bạo lực gia đình không chỉ giới hạn ở Châu Âu Tại Úc, Chính phủ cho biết Google đã đăng ký nhiều tìm kiếm nhất về trợ giúp bạo lực gia đình trong 5 năm qua và trong đợt bùng phát đại dịch Covid - 19 với mức tăng là 75% Chính phủ đã giới thiệu gói 150 triệu đô la Úc (92 triệu đô la) để hỗ trợ các nạn nhân của bạo lực gia đình do ảnh hưởng từ Covid - 19

Trong những năm gần đây, sự nhận biết về tình trạng bạo lực với phụ nữ được nhiều nước trên thế giới quan tâm, nhất là ở khu vực Mỹ latinh Năm 2017, Chính

phủ Mexico đã yêu cầu loại bỏ triệt để “văn hóa cao ngạo của đàn ông” tồn tại lâu

nay ở nước này Trong khi đó, Brazil đã sử dụng phương tiện thông tin đại chúng xã hội để kêu gọi mọi người can thiệp ngăn chặn bạo lực gia đình Tháng 9 năm 2017, Liên minh châu Âu (EU) và Liên hợp quốc đã phát động một chương trình với nhiều

đạo luật chống giết hại phụ nữ ở Mỹ latinh Chương trình này đã thành công trong việc nâng cao nhận thức của người dân về tình trạng bạo lực gia đình Và gần đây

nhất, ngày 5/4/2020, Tổng thư ký Liên Hiệp Quốc António Manuel de Oliveira Guterres đã viết trên Twitter kêu gọi các quốc gia cần có hành động khẩn cấp để

chống lại sự gia tăng bạo lực gia đình Qua đó, chúng ta có thể nhận thấy bạo lực gia đình đã trở thành vấn đề toàn cầu

2.2.2 Tại Việt Nam

Báo cáo Điều tra quốc gia về bạo lực đối với phụ nữ ở Việt Nam năm 2019 cho thấy:

• Cứ 3 phụ nữ thì có gần 2 phụ nữ (62,9%) phải chịu ít nhất một hoặc nhiều

hình thức bạo lực do chồng gây ra trong đời

• Trừ bạo lực tình dục, tỷ lệ bạo lực đối với phụ nữ do chồng gây ra năm 2019

thấp hơn so với năm 2010 Ví dụ, phụ nữ bị chồng bạo lực thể xác trong đời năm

2019 (26,1%) ít hơn so với năm 2010 (31,5%) Điều này rõ ràng hơn với nhóm phụ

nữ trẻ

• Tuy nhiên, tỷ lệ phụ nữ bị chồng bạo lực tình dục trong đời năm 2019 (13,3%) cao hơn so với năm 2010 (9,9%) Điều này đặc biệt đúng ở nhóm phụ nữ trẻ trong độ tuổi từ 18 - 24 (13,9% năm 2019 so với 5,3% năm 2010) Mặc dù điều

này phản ánh sự gia tăng của tình trạng bạo lực nhưng cũng có thể là kết quả của sự thay đổi xã hội mà ở đó phụ nữ cởi mở hơn khi nói về chủ đề tình dục và bạo lực tình dục

• Phụ nữ khuyết tật bị các hình thức bạo lực do chồng gây ra cao hơn so với

phụ nữ không bị khuyết tật

• 4,4% phụ nữ cho biết họ đã bị lạm dụng tình dục trước 15 tuổi

• Ở Việt Nam, phụ nữ bị chồng bạo lực nhiều hơn so với việc bị người khác bạo lực Cứ 10 phụ nữ thì có 1 người (11,4%) trải qua bạo lực thể xác từ khi 15 tuổi

do người khác gây ra Khi phụ nữ bị bạo lực thể xác do người khác không phải là

chồng gây ra, người gây bạo lực chủ yếu là thành viên nam trong gia đình (60,6%)

• Cứ 10 phụ nữ thì có 1 phụ nữ (9%) bị bạo lực tình dục do người khác gây ra

từ năm 15 tuổi Phần lớn kẻ gây ra bạo lực là nam giới không phải thành viên trong

gia đình (ví dụ: nam giới là người không quen biết, bạn bè hoặc người quen; người mới quen gần đây; hoặc người làm cùng cơ quan)

• Bạo lực đối với phụ nữ vẫn bị che giấu Một nửa phụ nữ bị chồng bạo lực chưa bao giờ kể với bất kỳ ai Hầu hết phụ nữ (90,4%) bị bạo lực thể xác và/hoặc

tình dục do chồng gây ra không tìm kiếm bất kỳ sự hỗ trợ nào từ các cơ quan chính quyền

• Trẻ em cũng là nạn nhân khi sống trong môi trường bạo lực Trong số phụ nữ

bị chồng bạo lực thể xác, 61,4% cho biết con cái họ đã từng chứng kiến hoặc nghe

thấy bạo lực Phụ nữ bị chồng bạo lực thể xác và/hoặc tình dục nói rằng con cái họ (5 - 12 tuổi) thường có các vấn đề về hành vi

• Bạo lực đối với phụ nữ gây ra những hậu quả nghiêm trọng cho phát triển kinh

tế và sức khỏe thể chất, tinh thần phụ nữ Ước tính thiệt hại kinh tế do bạo lực gây

ra cho nền kinh tế Việt Nam tương đương với 1,8% GDP

• Bạo lực là hành vi có tính tiếp thu Hành vi này có thể được ngăn chặn và chúng ta cần hành động ngay Phụ nữ là nạn nhân của bạo lực do chồng gây ra thì nhiều khả năng mẹ của người chồng đã từng bị đánh hoặc bản thân người chồng đã

bị đánh đập khi còn nhỏ

Chúng ta có thể tóm tắt những chỉ số chính của hai cuộc Điều tra quốc gia về bạo lực đối với phụ nữ ở Việt Nam năm 2010 và 2019 thông qua bảng sau:

Ghi chú: * Chỉ số không đo lường được năm 2010

→ Từ những bảng số liệu tóm tắt về 2 cuộc Điều tra quốc gia về bạo lực đối với phụ nữ ở Việt Nam năm 2010 và 2019, chúng ta có thể nhận thấy bạo lực gia đình có xu hướng gia tăng trong 10 năm qua Tuy nhiên số lượng phụ nữ tìm đến sự trợ giúp của công an và lãnh đạo địa phương và sự giúp đỡ từ bệnh viện hoặc nhân viên y tế có xu hướng giảm Điều đó nói lên sự khó khăn trong công tác hỗ trợ người phụ nữ giải quyết vấn đề bạo lực gia đình

Đặc biệt trong khoảng 4 tháng đầu năm 2020, khi Nhà nước ta thực hiện lệnh giãn cách xã hội thì tỷ lệ bạo lực gia đình tăng, thực tế này giống với các nước trên thế giới Trong thời gian giãn cách xã hội, số lượng các cuộc gọi đến Ngôi nhà bình yên (thuộc Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam) tăng hàng ngày, hầu như ngày nào cũng

có cuộc gọi đề nghị can thiệp Số ca tiếp nhận vào Ngôi nhà bình yên trong tháng 4

đầu năm 2020 tăng 50% so với cùng kỳ năm 2019 Không chỉ riêng Ngôi nhà bình yên, mà các đường dây tư vấn khác về bạo lực giới, bạo lực gia đình thời gian qua cũng “nóng” lên mỗi ngày vì các cuộc gọi đến

Chị V.T.L (Kiến Thụy, Hải Phòng) chia sẻ, nếu trước đây thỉnh thoảng chị mới

bị chồng đánh thì trong những ngày ở nhà vì bị mất việc làm chị bị đòn như cơm bữa “Chồng tôi là thợ xây, do dịch Covid - 19, anh ở nhà dài ngày nên tâm trạng luôn cáu bẳn Vợ con làm gì không vừa ý là quát tháo Các con nhìn thấy bố là nơm nớp lo sợ, muốn tránh bố cũng không được vì các con cũng phải nghỉ học ở nhà Còn tôi cứ làm gì không vừa ý là bị chồng đánh Điều làm tôi lo lắng là trước đây khi thấy nhà tôi phát ra tiếng chửi bới, tiếng ném đồ đạc là hàng xóm chạy sang can thiệp Tuy nhiên hiện nay do lo ngại dịch bệnh, khi tôi bị chồng đuổi đánh, dù đã kêu cứu rất to nhưng không ai dám chạy sang” - chị L bày tỏ

(Ảnh minh họa)

Bà Tuyết Anh - chuyên viên của Tổng đài tư vấn về bạo lực gia đình của Trung tâm Nghiên cứu và Ứng dụng khoa học về Giới - Gia đình - Phụ nữ và Vị thành niên (CSAGA) cho biết, so với trước thời điểm dịch thì số lượng cuộc gọi điện thoại liên

Tuyết Anh cho biết thêm, “so với trước đây, nạn nhân bị bạo lực gia đình gặp khó khăn trong việc kêu cứu hơn vì không thể chạy ra ngoài, hàng xóm cũng không thể ứng cứu, chính quyền địa phương cũng bận vì chống dịch và thực hiện cách ly xã

chạy đến người thân vì sợ chẳng may mình lại là nguồn lây nhiễm bệnh cho người thân Thậm chí, một số nam giới còn sử dụng việc cách ly xã hội như một biện pháp quản lý chặt hơn vợ mình với lời dọa nếu chạy ra ngoài kêu cứu sẽ bị bắt vì vi phạm cách ly”

→ Như vây, từ những số liệu và thực tế trong xã hội, chúng ta có thể nhận thấy bạo lực gia đình có xu hướng gia tăng đáng báo động và trái ngược với truyền thống văn hóa tốt đẹp của dân tộc Bên cạnh đó, bạo lực gia đình không chỉ phát sinh ở các gia đình có trình độ học vấn thấp mà còn ở các gia đình học vấn cao; không chỉ xảy

ra trong những gia đình có điều kiện kinh tế khó khăn, mà còn xảy ra trong những gia đình khá giả; không chỉ xảy ra ở các cặp vợ chồng mới kết hôn, mà còn xảy ra ở các cặp vợ chồng đã sống với nhau nhiều năm Và chúng ta phải đối mặt với một thực tế là bạo lực gia đình đã để lại những hậu quả hết sức nặng nề cho chính người gây ra bạo lực, người bị bạo lực; cho gia đình và ảnh hưởng đến sự phát triển kinh

tế - xã hội của đất nước Vậy nguyên nhân do đâu bạo lực gia đình vẫn ngày càng gia tăng gây nhức nhối cho xã hội? Để trả lời cho câu hỏi này chúng ta cùng đi tìm hiểu những quan niệm ngộ nhận về bạo lực gia đình

2.3 Những quan niệm ngộ nhận về bạo lực gia đình

2.3.1 Những quan niệm ngộ nhận của xã hội

2.3.1.1 Bạo lực trong gia đình rất ít khi xảy ra

Trên thế giới, tại Hoa Kỳ cứ 9 giây có 1 phụ nữ bị bạo hành Ít nhất 1/5 số phụ

nữ trên thế giới đã từng một lần trong đời bị đánh đập hoặc cưỡng hiếp Ở Việt Nam, nghiên cứu quốc gia về vấn đề bạo lực đối với phụ nữ năm 2010 đã cho thấy hơn nửa phụ nữ (58%) từng bị ít nhất một trong ba loại bạo lực trong cuộc đời Tỷ lệ này trong 12 tháng trước thời gian nghiên cứu là 27% Có sự liên quan chặt chẽ giữa ba

loại bạo lực và đánh giá sự đan xen chỉ ra rằng phụ nữ thường vừa bị bạo lực tình dục hoặc thể xác, vừa bị bạo lực tinh thần

(Kết quả điều tra quốc gia trên 4838 phụ nữ về bạo lực gia đình năm 2010)

Với những thành tích gia đình văn hóa, thôn văn hóa, làng văn hóa, ấp văn hóa

đã dẫn đến “bệnh thành tích” khiến những gia đình, các địa phương chạy đua với

những danh hiệu để rồi không nhìn nhận và không phản ánh đúng thực tế về bạo lực gia đình Phó Chủ tịch Quốc hội Uông Chu Lưu – Trưởng đoàn Giám sát của Quốc

hội trong buổi làm việc với Chính phủ ngày 16/1/2020 đã nhận đinh: các con số trong báo cáo chỉ là phần nổi của tảng băng chìm, đồng thời Phó Chủ tịch Quốc hội cho biết khi đi giám sát thì bạo lực diễn ra trong gia đình rất nhiều Do vậy, từ ngộ

nhận bạo lực gia đình rất ít khi xảy ra, một vấn đề đặt ra cho chúng ta và cho các cấp chính quyền đó chính là cần nghiêm túc xem xét lại việc trao danh hiệu gia đình văn hóa để mỗi cá nhân, mỗi gia đình và mỗi địa phương tự nhìn nhận lại những vấn đề xảy ra trong gia đình hay chính địa phương mình

2.3.1.2 Bạo lực chỉ là đánh đập đơn thuần

Do sự thiếu nhận thức về các hình thức bạo lực gia đình nên một bộ phận người dân ngộ nhận bạo lực chỉ là đánh đập đơn thuần Trên thực tế, bạo lực gia đình gồm

có 4 loại: bạo lực thể xác, tinh thần, kinh tế và bạo lực tình dục

Trong đó, bạo lực thể xác dễ phát hiện vì nó thể hiện qua những vết thương trên

cơ thể của nạn nhân, do đó mọi người xung quanh dễ nhận biết Còn bạo lực tinh thần và kinh tế khó phát hiện và xử lý vì không để lại “tang chứng, vật chứng” trên

cơ thể nạn nhân Đồng thời bạo lực tình dục cũng khó phát hiện vì thiếu tiêu chí đánh giá mức độ tổn thương và người bị hại không chịu lên tiếng phản ánh với các cấp chính quyền cũng như cơ sở y tế

Trên thực tế nhiều nạn nhân của các vụ việc bạo lực gia đình chia sẻ rằng bạo lực tinh thần gây đau đớn hơn cả bạo lực thể xác Một điều dễ nhận thấy là bạo lực thể xác thường diễn ra với những gia đình có trình độ học vấn thấp, kinh tế khó khăn,

vợ hoặc chồng vướng phải rượu chè, cờ bạc Ngược lại, bạo lực tinh thần thường nảy sinh trong gia đình viên chức, trí thức như một “mặt trái của nền kinh tế thị trường” Do vậy bạo lực gia đình không chỉ là đánh đập đơn thuần như ngộ nhận của một số người dân mà bạo lực gia đình còn xảy ra với nhiều hình thức khác nhau và

là hành vi phạm tội nghiêm trọng trong xã hội

2.3.1.3 Bạo lực trong gia đình là vấn đề riêng tư của các cặp vợ chồng

Xuất phát từ sự thiếu hiểu biết về Luật phòng, chống Bạo lực gia đình và mức

độ nghiêm trọng của các hành vi bạo lực dẫn đến cộng đồng, xã hội ngộ nhận bạo

lực gia đình là vấn đề riêng tư của các cặp vợ chồng, là chuyện thông thường, “đèn nhà ai nhà nấy rạng”, sự can thiệp, lên án của cộng đồng, làng xóm, chính quyền

địa phương chỉ mang tính chất nhất thời, mờ nhạt Do đó, bạo lực gia đình vẫn có điều kiện tồn tại và phát triển

Trên thực tế, tại Việt Nam bạo lực đối với phụ nữ và trẻ em là vi phạm đạo đức

xã hội và pháp luật Bạo lực gia đình ảnh hưởng tới cộng đồng, xã hội về y tế và an ninh trật tự,…