Thực trạng và hướng hoàn thiện một số biện pháp khắc phục hậu quả trong xử phạt vi phạm hành chính

Bất cập về các quy định áp dụng biện pháp khắc phục hậu quả “buộc nộp lại số lợi bất hợp pháp có được do thực hiện vi phạm hành chính hoặc buộc nộp lại số tiền bằng trị giá tang vật, ph

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẬT TP HỒ CHÍ MINH

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẬT TP HỒ CHÍ MINH

TP HỒ CHÍ MINH, THÁNG 11/2018

MỤC LỤC

PHẦN MỞ ĐẦU

CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ PHÁP LÝ VỀ BIỆN PHÁP

KHẮC PHỤC HẬU QUẢ TRONG XỬ PHẠT VI PHẠM HÀNH CHÍNH

1.1 Khái niệm, đặc điểm, mục đích, ý nghĩa của biện pháp khắc phục

hậu quả trong xử phạt vi phạm hành chính

1.1.1 Khái niệm biện pháp khắc phục hậu quả trong xử phạt vi phạm hành

1.2.1 Quá trình phát triển của các quy định pháp luật về biện pháp khắc

phục hậu quả trong xử phạt vi phạm hành chính

1.2.2 Các biện pháp khắc phục hậu quả cụ thể

1.2.3 Nguyên tắc áp dụng biện pháp khắc phục hậu quả

1.2.4 Thẩm quyền áp dụng biện pháp khắc phục hậu quả

1.2.5 Thời hiệu áp dụng biện pháp khắc phục hậu quả

1.2.6 Thủ tục áp dụng và thi hành quyết định áp dụng biện pháp khắc phục

phạt vi phạm hành chính

2.1.1 Bất cập về các quy định áp dụng biện pháp khắc phục hậu quả

2.1.1.1 Bất cập về các quy định áp dụng biện pháp khắc phục hậu quả

“buộc khôi phục lại tình trạng ban đầu” trong xử phạt vi phạm hành chính

2.1.1.2 Bất cập về các quy định áp dụng biện pháp khắc phục hậu quả

“buộc cải chính thông tin sai sự thật hoặc gây nhầm lẫn” trong xử phạt vi phạm

hành chính

2.1.1.3 Bất cập về các quy định áp dụng biện pháp khắc phục hậu quả

“buộc nộp lại số lợi bất hợp pháp có được do thực hiện vi phạm hành chính hoặc

buộc nộp lại số tiền bằng trị giá tang vật, phương tiện vi phạm hành chính đã bị

tiêu thụ, tẩu tán, tiêu hủy trái quy định của pháp luật” trong xử phạt vi phạm hành

chính

2.1.1.4 Bất cập về quy định áp dụng “các biện pháp khắc phục hậu quả

khác do Chính phủ quy định” trong xử phạt vi phạm hành chính

2.1.2 Bất cập về thẩm quyền áp dụng biện pháp khắc phục hậu quả

2.1.3 Bất cập về thủ tục áp dụng và thi hành quyết định áp dụng biện pháp

khắc phục hậu quả

2.1.4 Bất cập về cưỡng chế thi hành biện pháp khắc phục hậu quả trong

xử phạt vi phạm hành chính

2.1.5 Bất cập về hướng giải quyết trong trường hợp áp dụng biện pháp

khắc phục hậu quả sai sót, không chính xác

2.2 Thực trạng áp dụng các biện pháp khắc phục hậu quả trong xử

phạt vi phạm hành chính

Kết luận Chương 2

CHƯƠNG 3: HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VỀ BIỆN PHÁP KHẮC PHỤC

HẬU QUẢ VÀ GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ ÁP DỤNG BIỆN

PHÁP KHẮC PHỤC HẬU QUẢ TRONG XỬ PHẠT VI PHẠM HÀNH

CHÍNH

3.1 Hoàn thiện pháp luật về biện pháp khắc phục hậu quả trong xử

phạt vi phạm hành chính

3.1.1 Sự cần thiết ban hành Bộ luật về xử phạt vi phạm hành chính

3.1.2 Bổ sung khái niệm và xây dựng các tiêu chí để xác định thế nào là

một “biện pháp khắc phục hậu quả” trong Bộ luật về xử phạt vi phạm hành chính

3.1.3 Hoàn thiện các quy định pháp luật về áp dụng biện pháp khắc phục

hậu quả

3.1.3.1 Hoàn thiện các quy định pháp luật về áp dụng biện pháp “buộc

khôi phục lại tình trạng ban đầu”

3.1.3.2 Hoàn thiện các quy định pháp luật về áp dụng biện pháp “buộc cải

chính thông tin sai sự thật hoặc gây nhầm lẫn”

3.1.3.3 Hoàn thiện các quy định pháp luật về áp dụng biện pháp “buộc nộp

lại số lợi bất hợp pháp có được do thực hiện vi phạm hành chính hoặc buộc nộp

lại số tiền bằng trị giá tang vật, phương tiện vi phạm hành chính đã bị tiêu thụ,

tẩu tán, tiêu hủy trái quy định của pháp luật”

3.1.3.4 Hoàn thiện quy định pháp luật về áp dụng “các biện pháp khắc

phục hậu quả khác do Chính phủ quy định”

3.1.4 Hoàn thiện các quy định pháp luật về thẩm quyền áp dụng biện pháp

khắc phục hậu quả

3.1.5 Hoàn thiện các quy định pháp luật về thủ tục áp dụng và thi hành

quyết định áp dụng biện pháp khắc phục hậu quả

3.1.6 Hoàn thiện các quy định pháp luật về cưỡng chế thi hành biện pháp

khắc phục hậu quả trong xử phạt vi phạm hành chính

3.1.7 Hoàn thiện các quy định pháp luật về hướng giải quyết trong trường

hợp áp dụng biện pháp khắc phục hậu quả sai sót, không chính xác

3.2 Hoàn thiện công tác áp dụng biện pháp khắc phục hậu quả

3.3 Kiện toàn bộ máy, cán bộ, công chức trong quản lý nhà nước về

biện pháp khắc phục hậu quả và trực tiếp áp dụng biện pháp khắc phục hậu

quả

3.4 Tuyên truyền, phổ biến, giáo dục, cưỡng chế đối với người vi phạm

bị áp dụng biện pháp khắc phục hậu quả

3.5 Các giải pháp khác về tài chính, cơ sở vật chất và hạ tầng

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT

1 Luật Xử lý vi phạm hành chính năm 2012 Luật XLVPHC năm 2012

PHẦN MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Vi phạm hành chính không chỉ ảnh hưởng đến trật tự quản lý nhà nước mà còn gây

ra những hậu quả nhất định đến lợi ích của Nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của cá nhân, tổ chức Do đó, bên cạnh việc áp dụng các hình thức xử phạt để răn đe cá nhân, tổ chức vi phạm hành chính, pháp luật còn áp dụng các biện pháp nhất định nhằm khắc phục hậu quả do vi phạm hành chính gây ra Vấn đề này đã được cụ thể hóa thành một trong

những nguyên tắc của việc xử phạt vi phạm hành chính là “mọi vi phạm hành chính phải

được phát hiện, ngăn chặn kịp thời và phải bị xử lý nghiêm minh, mọi hậu quả do vi phạm

hành chính gây ra phải được khắc phục theo đúng quy định của pháp luật”1

Biện pháp khắc phục hậu quả được hiểu là hình thức cưỡng chế do nhà nước tiến hành, buộc cá nhân, tổ chức vi phạm hành chính phải thực hiện những nghĩa vụ pháp lý nhất định nhằm hạn chế hoặc khôi phục lại tình trạng ban đầu do vi phạm hành chính gây

ra Các biện pháp khắc phục hậu quả hiện nay được quy định tại khoản 1 Điều 28 Luật Xử

lý vi phạm hành chính năm 2012 bao gồm:

a) Buộc khôi phục lại tình trạng ban đầu;

b) Buộc tháo dỡ công trình, phần công trình xây dựng không có giấy phép hoặc xây dựng không đúng với giấy phép;

c) Buộc thực hiện biện pháp khắc phục tình trạng ô nhiễm môi trường, lây lan dịch bệnh;

d) Buộc đưa ra khỏi lãnh thổ nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam hoặc tái xuất hàng hóa, vật phẩm, phương tiện;

đ) Buộc tiêu hủy hàng hóa, vật phẩm gây hại cho sức khỏe con người, vật nuôi, cây trồng và môi trường, văn hóa phẩm có nội dung độc hại;

e) Buộc cải chính thông tin sai sự thật hoặc gây nhầm lẫn;

g) Buộc loại bỏ yếu tố vi phạm trên hàng hóa, bao bì hàng hóa, phương tiện kinh doanh, vật phẩm;

h) Buộc thu hồi sản phẩm, hàng hóa không bảo đảm chất lượng;

i) Buộc nộp lại số lợi bất hợp pháp có được do thực hiện vi phạm hành chính hoặc buộc nộp lại số tiền bằng trị giá tang vật, phương tiện vi phạm hành chính đã bị tiêu thụ, tẩu tán, tiêu hủy trái quy định của pháp luật;

k) Các biện pháp khắc phục hậu quả khác do Chính phủ quy định

1 Điểm a khoản 1 Điều 3 Luật XLVPHC năm 2012

So với Pháp lệnh Xử lý vi phạm hành chính năm 2002 (sửa đổi, bổ sung năm 2007,

2008), Luật Xử lý vi phạm hành chính năm 2012 đã tách biện pháp “buộc khôi phục lại

tình trạng ban đầu đã bị thay đổi do vi phạm hành chính gây ra hoặc buộc tháo dỡ công trình xây dựng trái phép” thành hai biện pháp là “buộc khôi phục lại tình trạng ban đầu”

và “buộc tháo dỡ công trình, phần công trình xây dựng không có giấy phép hoặc xây dựng

không đúng với giấy phép” Điều này giúp cho chủ thể có thẩm quyền có nhiều lựa chọn

hơn khi áp dụng nhằm đáp ứng nhu cầu quản lý cũng như thuận tiện trong việc phân định thẩm quyền xử phạt của từng chức danh cụ thể

Bên cạnh đó, Luật Xử lý vi phạm hành chính năm 2012 đã bổ sung 04 biện pháp

khắc phục hậu quả mới bao gồm: i buộc cải chính thông tin sai sự thật hoặc gây nhầm lẫn;

ii buộc loại bỏ yếu tố vi phạm trên hàng hóa, bao bì, phương tiện kinh doanh, vật phẩm; iii buộc thu hồi sản phẩm, hàng hóa không bảo đảm chất lượng; iv buộc nộp lại số lợi bất

hợp pháp có được do thực hiện vi phạm hành chính hoặc buộc nộp lại số tiền bằng giá trị tang vật, phương tiện vi phạm hành chính đã bị tiêu thụ, tẩu tán, tiêu hủy trái quy định của pháp luật

Ngoài ra, có thể thấy rằng, các biện pháp khắc phục hậu quả không phải là danh sách đóng mà có thể được mở rộng, bổ sung Sự mở rộng, bổ sung này phụ thuộc vào quyền quyết định của Chính phủ Quy định này cũng tạo điều kiện thuận lợi cho Chính phủ trong việc chủ động xây dựng và lựa chọn các biện pháp khắc phục hậu quả phù hợp với sự

đa dạng của các vi phạm hành chính trong từng lĩnh vực khác nhau

Thực tiễn thi hành pháp luật về xử phạt vi phạm hành chính đã chứng minh rằng việc áp dụng biện pháp khắc phục hậu quả đối với cá nhân, tổ chức vi phạm hành chính là hiệu quả và thiết thực Tuy nhiên, bên cạnh đó, các quy định pháp luật về biện pháp khắc phục hậu quả vẫn tồn tại khá nhiều bất cập như:

Thứ nhất, pháp luật vẫn có sự nhầm lẫn giữa biện pháp khắc phục hậu quả với hình thức xử phạt Ví dụ: theo quy định của Luật Xử lý vi phạm hành chính năm 2012 thì “tịch thu tang vật vi phạm hành chính, phương tiện được sử dụng để vi phạm hành chính” là một

hình thức xử phạt vi phạm hành chính Hình thức xử phạt này vừa có thể được áp dụng với tính chất là hình thức xử phạt chính hoặc hình thức xử phạt bổ sung2 Tuy nhiên, Nghị định

số 102/2014/NĐ-CP ngày 10/11/2014 của Chính phủ về xử phạt vi phạm hành chính trong

lĩnh vực đất đai lại quy định “tịch thu tang vật, phương tiện được sử dụng để thực hiện

hành vi vi phạm” là một biện pháp khắc phục hậu quả3

2

Điểm d khoản 1, khoản 2 Điều 21 Luật XLVPHC năm 2012

3 Điểm a khoản 3 Điều 11 Nghị định 102/2014/NĐ-CP

Thứ hai, quy định về thẩm quyền áp dụng biện pháp khắc phục hậu quả trái với Luật Xử lý vi phạm hành chính năm 2012 Ví dụ: theo khoản 1 Điều 38 Luật Xử lý vi phạm

hành chính năm 2012 thì Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp xã không có quyền áp dụng biện

pháp khắc phục hậu quả “buộc nộp lại số lợi bất hợp pháp có được do thực hiện VPHC”

Tuy nhiên, Nghị định số 102/2014/NĐ-CP ngày 10/11/2014 của Chính phủ quy định về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực đất đai lại “cho phép” Chủ tịch Ủy ban nhân dân

cấp xã được quyền áp dụng biện pháp khắc phục hậu quả “buộc nộp lại số lợi bất hợp

pháp có được do thực hiện hành vi vi phạm”4

Thứ ba, có sự lẫn lộn giữa biện pháp khắc phục hậu quả được áp dụng theo thủ tục

hành chính với các biện pháp khác được áp dụng theo thủ tục tố tụng hoặc thủ tục trọng tài Ví dụ: Nghị định số 155/2016/NĐ-CP ngày 18/11/2016 của Chính phủ quy định về xử

phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực bảo vệ môi trường quy định “buộc bồi thường thiệt

hại do hành vi gây ô nhiễm gây ra” là một biện pháp khắc phục hậu quả Quy định này là

không phù hợp với Bộ luật Dân sự năm 2015 và Luật Bảo vệ môi trường năm 2014 Cụ thể, theo Bộ luật Dân sự năm 2015 và Luật Bảo vệ môi trường năm 2014, tranh chấp liên quan đến bồi thường thiệt hại do ô nhiễm môi trường gây ra sẽ được thực hiện theo quy định của pháp luật về giải quyết tranh chấp dân sự ngoài hợp đồng5 Do đó, thẩm quyền

“buộc bồi thường thiệt hại do hành vi gây ô nhiễm gây ra” sẽ do Tòa án quyết định thông

qua thủ tục tố tụng chứ không phải thông qua thủ tục hành chính

Thứ tư, pháp luật chưa có hướng dẫn cụ thể nhằm thi hành một số biện pháp khắc phục hậu quả Điểm i khoản 1 Điều 28 Luật Xử lý vi phạm hành chính năm 2012 quy định

biện pháp khắc phục hậu quả “buộc nộp lại số lợi bất hợp pháp có được do thực hiện vi

phạm hành chính hoặc buộc nộp lại số tiền bằng trị giá tang vật, phương tiện vi phạm hành chính đã bị tiêu thụ, tẩu tán, tiêu hủy trái quy định của pháp luật” Tuy nhiên, Luật

Xử lý vi phạm hành chính năm 2012 chưa có hướng dẫn cụ thể về cách tính giá trị “số lợi

bất hợp pháp”, do đó gây ra rất nhiều khó khăn cho quá trình xử phạt tại địa phương

Xuất phát từ những lý do trên, việc nghiên cứu và xem xét các biện pháp khắc phục

hậu quả là vấn đề cấp thiết Với các lý do trên, nhóm nghiên cứu chọn đề tài “Thực trạng

và hướng hoàn thiện một số biện pháp khắc phục hậu quả trong xử phạt vi phạm hành chính” để làm đề tài nghiên cứu khoa học cấp trường đợt 3 năm 2017

2 Tình hình nghiên cứu và sự lựa chọn đề tài

Trong các chế tài xử phạt vi phạm hành chính, bên cạnh quy định về các hình thức

xử phạt, pháp luật còn quy định về biện pháp khắc phục hậu quả với mục đích khắc phục

4

Điểm d khoản 1 Điều 31 Nghị định số 102/2014/NĐ-CP

5 Điều 161 Luật Bảo vệ môi trường năm 2014

hậu quả do vi phạm hành chính gây ra nhằm khôi phục lại trật tự quản lý nhà nước đã bị vi phạm hành chính xâm phạm Việc quy định các biện pháp này không chỉ có ý nghĩa về mặt pháp lý mà còn có ý nghĩa về mặt lý luận và thực tiễn Qua khảo sát của nhóm nghiên cứu, mặc dù các nhà khoa học đã tiếp cận để nghiên cứu về các biện pháp khắc phục hậu quả nhưng kết quả nghiên cứu vẫn chưa nhiều

Ở góc độ sách chuyên khảo, có sách chuyên khảo Bình luận khoa học Luật Xử lý vi

phạm hành chính năm 2012 do PGS.TS Nguyễn Cảnh Hợp làm chủ biên, Nxb Đại học

Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh năm 2015 Đây là công trình nghiên cứu, bình luận chuyên sâu các quy định của Luật Xử lý vi phạm hành chính năm 2012, trong đó có các quy định về biện pháp khắc phục hậu quả Tuy nhiên, nội dung của tác phẩm chỉ dừng lại ở góc độ bình luận các điều luật trong Luật Xử lý vi phạm hành chính năm 2012 chứ chưa phân tích, đánh giá, bình luận một cách toàn diện các quy định về biện pháp khắc phục hậu quả trong các Nghị định hướng dẫn cũng như thực tiễn áp dụng các biện pháp này Trên tinh thần tiếp thu kết quả nghiên cứu trong tác phẩm này, nhóm nghiên cứu sẽ tiếp tục phát triển, mở rộng để phân tích, đánh giá một cách đầy đủ, chi tiết hơn các quy định của pháp luật có liên quan đến các biện pháp khắc phục hậu quả

Ở góc độ các bài viết tạp chí chuyên ngành, có thể liệt kê một số tác phẩm đã được

công bố như: Nguyễn Mạnh Cường, “Biện pháp giải quyết khi hết thời hạn mà chưa có

quyết định xử phạt vi phạm hành chính”, Tạp chí Nghiên cứu lập pháp số 6 năm 2002;

Trương Khánh Hoàn,“Bất cập của các quy định về biện pháp khắc phục hậu quả trong xử

lý vi phạm hành chính”, Tạp chí Nghiên cứu lập pháp, Số chủ đề Hiến kế lập pháp 30-31

(112-114), năm 2008; Cao Vũ Minh, “Thời hiệu và thời hạn xử phạt vi phạm hành chính

trong Luật Xử lý vi phạm hành chính năm 2012”, Tạp chí Nhà nước và pháp luật số 11,

năm 2014; Nguyễn Thị Thùy Dung, “Biện pháp ngăn chặn trong luật hành chính Việt

Nam”, Tạp chí Tòa án nhân dân số 2 năm 2017; Thái Thị Tuyết Dung và Nguyễn Nhật

Khanh, “Bảo đảm thi hành quyết định xử phạt vi phạm hành chính - Một số bất cập và

hướng hoàn thiện”, Tạp chí Nhà nước và pháp luật số 4, năm 2017; Cao Vũ Minh và

Nguyễn Nhật Khanh, “Quy định pháp luật về biện pháp khắc phục hậu quả trong xử phạt

vi phạm hành chính”, Tạp chí Nhà nước và pháp luật số 6, năm 2017 Các bài viết này mặc

dù phân tích khá chuyên sâu nhưng chỉ mới dừng lại ở các vấn đề nhỏ, mang tính chất “tiểu nghiên cứu” liên quan đến các biện pháp khắc phục hậu quả Cụ thể các bài viết chỉ mới tập trung phân tích một số bất cập trong các quy định pháp luật về biện pháp khắc phục hậu quả và kiến nghị hoàn thiện chứ chưa đánh giá một cách toàn diện, tổng thể các vấn đề về mặt lý luận, pháp lý cũng như thực tiễn áp dụng các biện pháp khắc phục hậu quả Trên cơ

sở các kết quả nghiên cứu này, nhóm nghiên cứu sẽ kế thừa và tiếp tục phát triển, mở rộng

để nghiên cứu một cách chuyên sâu, toàn diện về các biện pháp khắc phục hậu quả trong đề tài này

Ở góc độ khóa luận tốt nghiệp Cử nhân Luật, có đề tài “Các hình thức xử phạt vi

phạm hành chính và các biện pháp khắc phục hậu quả - Lý luận và thực tiễn” của tác giả

Huỳnh Phương Thúy Hằng, Đại học Luật Tp Hồ Chí Minh năm 2013 Đề tài này phân tích

cả hình thức xử phạt và các biện pháp khắc phục hậu quả ở góc độ lý luận và thực tiễn, chỉ

ra các bất cập và đề xuất kiến nghị hoàn thiện Tuy nhiên, đề tài lại viện dẫn cơ sở pháp lý của Pháp lệnh Xử lý vi phạm hành chính năm 2002 (sửa đổi, bổ sung năm 2007, 2008) Do

đó, các nội dung của đề tài đã không còn phù hợp với pháp luật hiện hành Đề tài nghiên

cứu khoa học sinh viên năm 2017 “Biện pháp khắc phục hậu quả trong xử phạt vi phạm

hành chính với việc bảo đảm quyền con người” của sinh viên Lê Thùy Linh và Lỗ Bích

Ngân Tuy nhiên, đề tài này chủ yếu chỉ phân tích các quy định về biện pháp khắc phục hậu quả trong Luật Xử lý vi phạm hành chính năm 2012 mà chưa nêu lên những biện pháp khắc phục hậu quả được nêu trong các nghị định của Chính phủ về xử phạt vi phạm hành chính Nhóm nghiên cứu sẽ tiếp tục phân tích, đánh giá các vấn đề mới phù hợp với Luật

Xử lý vi phạm hành chính năm 2012 và thực tiễn áp dụng các biện pháp khắc phục hậu quả

để góp phần hoàn thiện các quy định pháp luật cũng như nâng cao hiệu quả áp dụng các biện pháp này trong thực tế

Ở phạm vi quốc tế, pháp luật về xử phạt vi phạm hành chính của nhiều nước (như

Ba Lan, bang New South Wales…) không có quy định riêng về các biện pháp khắc phục hậu quả mà các biện pháp này được xem là các chế tài xử phạt bổ sung Ví dụ: Luật quy định về các tội phạm nhỏ của Ba Lan (20/5/1971) quy định các biện pháp như: Bồi hoàn tiền; Buộc sửa chữa, khắc phục thiệt hại hoặc Thông báo công khai là các biện pháp xử phạt bổ sung6 Tương tự, pháp luật về xử lý vi phạm hành chính ở bang New South Wales (Australia) quy định các biện pháp: Buộc bồi thường thiệt hại; Khôi phục lại hiện trạng, khắc phục hậu quả và Thực hiện các hành vi ngăn chặn là những chế tài xử phạt bổ sung Luật xử phạt hành chính của Trung Quốc cũng chỉ quy định 06 hình thức xử phạt mà không phân biệt hình thức xử phạt chính hay xử phạt bổ sung hoặc quy định về các biện pháp khắc phục hậu quả

Như vậy, đa phần các chế tài có tính chất giống với các biện pháp khắc phục hậu quả trong pháp luật xử phạt vi phạm hành chính của Việt Nam được xem là các hình thức

xử phạt bổ sung trong pháp luật của một số nước Một số công trình nghiên cứu có đề cập đến các biện pháp khắc phục hậu quả trong xử phạt vi phạm hành chính như: Sách tham

khảo “Alternative Dispute Resolution in European Administrative Law” của các tác giả

6 Bộ Tư pháp, Báo cáo Tổng quan tham khảo kinh nghiệm một số nước trên thế giới về xử lý VPHC, tr 12

Dacian C Dragos và Bogdana, Nxb Springer; “Administrative law” (Luật hành chính), tác giả Timothy Endicott, Nxb Oxford; “The development and effectiveness of international

administrative law” (On the occasion of the Thirtieth anniversary of the world bank

administrative Tribunal), edited by Olufemi Elias, Martinus Nijhoff Publisher, Leiden - Boston 2012 Tuy nhiên, các công trình này chủ yếu liệt kê các biện pháp khắc phục hậu quả chứ không có những phân tích, đánh giá chi tiết, cụ thể Chính vì vậy, có thể khẳng định, hiện nay không có nhiều nghiên cứu chuyên sâu của các tác giả nước ngoài về các biện pháp khắc phục hậu quả trong xử phạt vi phạm hành chính

3 Mục tiêu và phạm vi nghiên cứu đề tài

3.1 Mục tiêu nghiên cứu

- Phân tích cơ sở lý luận và pháp lý về một số biện pháp khắc phục hậu quả trong xử phạt vi phạm hành chính;

- Đánh giá thực trạng pháp luật và thực trạng áp dụng một số biện pháp khắc phục hậu quả trong xử phạt vi phạm hành chính;

- Đề xuất giải pháp hoàn thiện pháp luật về biện pháp khắc phục hậu quả và giải pháp nâng cao hiệu quả áp dụng một số biện pháp khắc phục hậu quả trong xử phạt vi phạm hành chính

Trong phạm vi đề tài, chúng tôi tập trung nghiên cứu các biện pháp khắc phục hậu

quả: “Buộc khôi phục lại tình trạng ban đầu”; “Buộc cải chính thông tin sai sự thật hoặc

gây nhầm lẫn”; “Buộc nộp lại số lợi bất hợp pháp có được do thực hiện vi phạm hành chính hoặc buộc nộp lại số tiền bằng trị giá tang vật, phương tiện vi phạm hành chính đã

bị tiêu thụ, tẩu tán, tiêu hủy trái quy định của pháp luật”; “Các biện pháp khắc phục hậu quả khác do Chính phủ quy định” được quy định tại các điểm a, e, i, k khoản 1 Điều 28

Luật Xử lý vi phạm hành chính năm 2012 Chúng tôi không nghiên cứu các biện pháp khắc phục hậu quả được quy định tại các điểm b, c, d, đ, g, h khoản 1 Điều 28 Luật Xử lý vi phạm hành chính năm 2012

4 Phương pháp nghiên cứu

- Phương pháp luận: nhóm nghiên cứu sử dụng phương pháp luận của chủ nghĩa duy

vật biện chứng và duy vật lịch sử để làm sáng tỏ các vấn đề nghiên cứu trong đề tài

- Các phương pháp nghiên cứu cụ thể: nhóm nghiên cứu sử dụng các phương pháp

sau: phương pháp phân tích, phương pháp tổng hợp, phương pháp so sánh, phương pháp thống kê, phương pháp điều tra xã hội học và phương pháp phỏng vấn chuyên gia

Thứ nhất, phương pháp phân tích và phương pháp tổng hợp là hai phương pháp chủ

đạo, được sử dụng để phân tích các vấn đề lý luận cũng như quy định của pháp luật liên quan đến các biện pháp khắc phục hậu quả; tổng hợp, phân tích các vấn đề pháp lý có liên quan từ thực tiễn áp dụng pháp luật Ngoài ra, chúng tôi sử dụng phương pháp tổng hợp để tóm tắt nội dung của mỗi chương và đưa ra kết luận chung cho toàn đề tài

Thứ hai, phương pháp so sánh: được sử dụng để đánh giá quy định pháp luật về

biện pháp khắc phục hậu quả qua các thời kỳ để thấy được sự thay đổi của pháp luật về các biện pháp này Bên cạnh đó, so sánh quy định của các văn bản pháp luật có liên quan cùng điều chỉnh về các biện pháp khắc phục hậu quả nhằm mục đích chỉ ra những điểm tương đồng, khác biệt cũng như lý giải cho những điểm tương đồng, khác biệt đó và đề xuất kiến nghị nhằm bảo đảm sự thống nhất trong các quy định pháp luật về các biện pháp này

Thứ ba, phương pháp thống kê: được sử dụng để tập hợp các quy định pháp luật có

liên quan cũng như các số liệu, báo cáo, vụ việc từ thực tiễn áp dụng các biện pháp khắc phục hậu quả làm cơ sở dữ liệu để phân tích, đánh giá một cách toàn diện các vấn đề pháp

lý và thực tiễn về các biện pháp cưỡng chế này trong đề tài

Thứ tư, phương pháp điều tra xã hội học: nhóm nghiên cứu sử dụng phương pháp

này để khảo sát ý kiến của người dân, các nhà nghiên cứu, các chuyên gia, cơ quan, tổ chức

về các biện pháp khắc phục hậu quả nhằm khảo sát ý kiến của xã hội về các biện pháp này

Thứ năm, phương pháp phỏng vấn chuyên gia: được sử dụng để thu thập ý kiến

đánh giá của các chuyên gia, đặc biệt là các chủ thể có thẩm quyền áp dụng các biện pháp khắc phục hậu quả để đánh giá công tác áp dụng pháp luật trong thực tiễn

5 Ý nghĩa khoa học và giá trị ứng dụng của đề tài

Việc nghiên cứu các vấn đề lý luận và thực tiễn về một số biện pháp khắc phục hậu quả có ý nghĩa hết sức quan trọng và cần thiết trong bối cảnh hiện nay Do đó, nội dung của đề tài đáp ứng được điều kiện về tính mới cũng như có khả năng ứng dụng cao Những kiến nghị của đề tài hy vọng sẽ đem lại kết quả thiết thực cho việc hoàn thiện các quy định pháp luật, góp phần bảo đảm pháp luật về một số biện pháp khắc phục hậu quả Từ đó, nâng cao hơn nữa hiệu quả hoạt động quản lý nhà nước trong lĩnh vực này

Đề tài còn là tài liệu tham khảo cho sinh viên, học viên và những ai quan tâm đến đề tài này Mặt khác, với chủ trương của Đảng và Nhà nước ta là tăng cường nguyên tắc pháp quyền trong quản lý nhà nước nói chung và trong lĩnh vực xử phạt vi phạm hành chính nói

riêng thì đề tài sẽ là tài liệu bổ ích cho những người làm công việc thực tiễn như lực lượng công an, thanh tra chuyên ngành, hải quan, kiểm lâm, bộ đội biên phòng

6 Cơ cấu của đề tài

Ngoài phần mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, đề tài gồm có ba

Chương 3: Hoàn thiện pháp luật về biện pháp khắc phục hậu quả và giải pháp nâng

cao hiệu quả áp dụng biện pháp khắc phục hậu quả trong xử phạt vi phạm hành chính

CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ PHÁP LÝ VỀ BIỆN PHÁP KHẮC PHỤC HẬU QUẢ TRONG XỬ PHẠT VI PHẠM HÀNH CHÍNH

1.1 Khái niệm, đặc điểm, mục đích, ý nghĩa của biện pháp khắc phục hậu quả trong xử phạt vi phạm hành chính

1.1.1 Khái niệm biện pháp khắc phục hậu quả trong xử phạt vi phạm hành chính

Trong mọi lĩnh vực, tuân thủ pháp luật và vi phạm pháp luật luôn tồn tại song hành Pháp luật điều chỉnh hành vi, do đó, để hành vi trái pháp luật nói chung và hành vi trái pháp luật hành chính nói riêng không xảy ra thì việc xử phạt luôn luôn được chú trọng

Theo khoản 2 Điều 2 Luật XLVPHC năm 2012 thì xử phạt VPHC là việc người có thẩm quyền áp dụng hình thức xử phạt, BPKPHQ đối với cá nhân, tổ chức thực hiện hành vi

VPHC theo quy định của pháp luật về xử phạt VPHC Định nghĩa trên có điểm không

chính xác vì sử dụng thuật ngữ “hành vi VPHC” Chúng tôi cho rằng không nên sử dụng thuật ngữ “hành vi VPHC”, bởi theo Luật XLVPHC năm 2012 thì “VPHC” trước hết đã là

hành vi và tất nhiên đây là hành vi trái pháp luật7 Đáng tiếc là Luật XLVPHC năm 2012

lại nhiều lần sử dụng thuật ngữ “hành vi VPHC” Theo thống kê, trong Luật XLVPHC năm 2012 có 19 điều luật sử dụng thuật ngữ “hành vi VPHC”8 Nếu đã thống nhất với định

nghĩa “VPHC là hành vi trái pháp luật” thì không nên sử dụng thuật ngữ “hành vi VPHC”

vì đây là một cách lặp từ không chính xác9

Tương tự như định nghĩa “VPHC”, Bộ luật Hình sự năm 2015 cũng có định nghĩa

về vi phạm hình sự - tức là tội phạm Theo đó, vi phạm hình sự (tội phạm) là hành vi nguy

hiểm cho xã hội, do người có năng lực trách nhiệm hình sự hoặc pháp nhân thương mại thực hiện một cách cố ý hoặc vô ý, xâm phạm các quan hệ xã hội được luật hình sự bảo vệ

mà theo quy định phải bị xử lý hình sự Tội phạm là hành vi nên không thể sử dụng thuật

ngữ “hành vi tội phạm” Một điều đáng lưu ý là tuy Bộ luật Hình sự năm 2015 có rất nhiều

lỗi sai về kỹ thuật nhưng tuyệt nhiên trong 426 điều của Bộ luật Hình sự năm 2015 thì

không có điều luật nào sử dụng thuật ngữ “hành vi tội phạm” Bộ luật Hình sự năm 2015 không sử dụng thuật ngữ “hành vi tội phạm” là chính xác về mặt ngữ nghĩa Do đó, sự tồn tại của thuật ngữ “hành vi VPHC” là không có cơ sở10

7 Theo khoản 1 Điều 2 Luật XLVPHC năm 2012 thì: “VPHC là hành vi có lỗi do cá nhân, tổ chức thực hiện, vi phạm

quy định của pháp luật về quản lý nhà nước mà không phải là tội phạm và theo quy định phải bị xử phạt VPHC”

Định nghĩa này thể hiện các dấu hiệu pháp lý cơ bản của VPHC là: (i) hành vi, (ii) tính trái pháp luật của hành vi, (iii)

có lỗi, (iv) được pháp luật quy định là VPHC Như vậy, có thể khẳng định, VPHC là hành vi trái pháp luật

8 Đó là các điều 2, 3, 4, 10, 11, 12, 20, 22, 23, 27, 52, 55, 57, 59, 61, 67, 68, 125, 134 trong Luật XLVPHC năm 2012

9 Cao Vũ Minh, “Hạn chế của Luật XLVPHC năm 2012 nhìn từ góc độ kỹ thuật lập pháp”, Tạp chí Nghiên cứu lập

pháp số 03 + 04, năm 2018

10

Mặc dù cả Luật XLVPHC năm 2012 và nhiều văn bản quy phạm pháp luật khác sử dụng thuật ngữ “hành vi VPHC”

nhưng trong đề tài này, nhóm tác giả không sử dụng thuật ngữ này

VPHC tuy không nguy hiểm bằng tội phạm nhưng lại diễn ra rất phức tạp, gây thiệt hại cho Nhà nước, lợi ích hợp pháp của cá nhân, tổ chức Nhằm bảo đảm hiệu quả trong công tác đấu tranh, phòng chống VPHC thì xử phạt hành chính được xem là một giải pháp hữu hiệu Qua quy định của khoản 2 Điều 2 Luật XLVPHC năm 2012, có thể được hiểu,

xử phạt VPHC là việc người có thẩm quyền xử phạt áp dụng cả hình thức xử phạt và BPKPHQ đối với cá nhân, tổ chức vi phạm Theo quy định này thì BPKPHQ được hiểu là một biện pháp cưỡng chế bên cạnh các hình thức xử phạt quy định tại Điều 21 Luật XLVPHC năm 2012

Dưới góc độ ngôn ngữ thì “biện pháp” là “cách thức giải quyết một vấn đề hoặc

thực hiện một chủ trương”11, “khắc phục” là “thắng được những khó khăn trở ngại”12,

còn “hậu quả” là “kết quả xấu do việc gì để lại về sau”13 Như vậy, theo từ điển, BPKPHQ là cách thức giải quyết một vấn đề nhằm làm cho kết quả tiêu cực do những khó khăn, trở ngại gây ra không còn nữa

Khoa học pháp lý cũng tồn tại nhiều định nghĩa khác nhau về BPKPHQ Cụ thể, có

quan điểm cho rằng: “BPKPHQ có thể được hiểu là việc người có hành vi VPHC sử dụng

các biện pháp theo quy định của pháp luật nhằm hạn chế hoặc khôi phục lại tình trạng ban đầu do hành vi VPHC của mình gây ra”14

Tuy nhiên, khái niệm này có nhiều điều cần bàn luận Trước hết, khái niệm này

thiếu đi sự chuẩn xác khi sử dụng thuật ngữ “hành vi VPHC” Ngoài sự không chính xác khi sử dụng thuật ngữ “hành vi VPHC” thì khái niệm trên còn có khiếm khuyết quan trọng

về mặt lý luận Cụ thể, khái niệm này tuy cho chúng ta thấy mục đích cơ bản của BPKPHQ

là hạn chế hoặc khôi phục lại tình trạng ban đầu do VPHC gây ra nhưng công thức “là việc

người có hành vi VPHC sử dụng các biện pháp theo quy định của pháp luật” rất dễ làm

cho chúng ta lầm tưởng rằng việc áp dụng BPKPHQ là kết quả của sự tự nguyện do chủ thể VPHC thực hiện chứ không phải là sự cưỡng chế do người có thẩm quyền áp dụng

Theo quy định pháp luật thì BPKPHQ là sự cưỡng chế do nhà nước áp dụng đối với chủ thể VPHC, buộc chủ thể này phải thực hiện các nghĩa vụ pháp lý nhằm mục đích khôi phục lại tình trạng ban đầu do VPHC gây ra Ngoài ra, BPKPHQ không chỉ do chủ thể VPHC thực hiện mà còn được tiến hành bởi các cơ quan nhà nước có thẩm quyền Đành rằng, BPKPHQ chủ yếu do chủ thể VPHC thực hiện nhưng trên thực tế, khi chủ thể VPHC

11 Nguyễn Lân, Từ điển từ và ngữ Việt Nam, Nxb Tổng hợp Tp Hồ Chí Minh, năm 2006, tr 145

12 Nguyễn Lân, Từ điển từ và ngữ Việt Nam, Nxb Tổng hợp Tp Hồ Chí Minh, năm 2006, tr 935

13 Nguyễn Lân, Từ điển từ và ngữ Việt Nam, Nxb Tổng hợp Tp Hồ Chí Minh, năm 2006, tr 821

14

Nguyễn Cảnh Hợp (chủ biên), Bình luận khoa học Luật XLVPHC năm 2012 (tập 1), Nxb Đại học quốc gia Tp Hồ

Chí Minh, năm 2015, tr 216

không tự nguyện thực hiện BPKPHQ thì người có thẩm quyền xử phạt vẫn phải thực hiện các BPKPHQ15

Khái niệm khác lại cho rằng: “BPKPHQ được xem là những cách thức, hoạt động

được thực hiện để khôi phục một phần hoặc toàn bộ những thiệt hại, thiếu sót đã xảy ra trên thực tế do những nguyên nhân khách quan như thiên tai, thảm họa hoặc các hành vi chủ quan gây ra như không thực hiện đúng trách nhiệm, nghĩa vụ, quy định của những chủ thể nhất định”16

Khái niệm này tuy nêu được mục đích của việc áp dụng BPKPHQ nhưng không thể hiện rõ nét bản chất cưỡng chế của nhà nước khi áp dụng các biện pháp này

Ngoài ra, khái niệm này cũng có điểm chưa chính xác khi cho rằng “BPKPHQ được áp

dụng nhằm khôi phục một phần hoặc toàn bộ những thiệt hại do nguyên nhân khách quan như thiên tai, thảm họa gây ra” Theo chúng tôi, BPKPHQ chỉ áp dụng đối với các VPHC

do chủ thể có năng lực trách nhiệm hành chính gây ra chứ không áp dụng trong trường hợp thiên tai, thảm họa

Từ phân tích một số hạn chế về khái niệm BPKPHQ đã nêu, có thể đưa ra định

nghĩa khoa học về BPKPHQ Theo đó, “BPKPHQ là hình thức cưỡng chế do nhà nước

tiến hành, buộc cá nhân, tổ chức VPHC phải thực hiện những nghĩa vụ pháp lý nhất định nhằm khôi phục một phần hoặc toàn bộ những thiệt hại do VPHC gây ra”

1.1.2 Đặc điểm biện pháp khắc phục hậu quả trong xử phạt VPHC

BPKPHQ là một hình thức của cưỡng chế hành chính Do đó, BPKPHQ có các đặc điểm chung của cưỡng chế hành chính, đồng thời BPKPHQ cũng có các đặc điểm riêng

Do vậy, các đặc điểm của BPKPHQ thể hiện trong hai mặt sau đây:

Một là, các đặc điểm chung của cưỡng chế hành chính thể hiện cụ thể qua

BPKPHQ, đó là:

1 BPKPHQ mang tính quyền lực nhà nước

Áp dụng BPKPHQ là một hoạt động thực thi quyền lực nhà nước thông qua việc chủ thể có thẩm quyền buộc cá nhân, tổ chức VPHC phải thực hiện những nghĩa vụ pháp lý nhất định nhằm khôi phục lại trật tự quản lý nhà nước đã bị các VPHC xâm hại, đưa các quan hệ pháp luật trở lại tình trạng ban đầu Khi áp dụng các biện pháp này, chủ thể có thẩm quyền nhân danh quyền lực nhà nước để ban hành các quyết định đơn phương buộc chủ thể vi phạm phải chấp hành Việc áp dụng các biện pháp này thể hiện tính nghiêm minh của pháp luật, đồng thời ngăn ngừa tình trạng chủ thể vi phạm chấp nhận bị xử phạt

để tồn tại hành vi vi phạm như xây dựng công trình trái phép hay sản xuất hàng hóa kém chất lượng…

2 BPKPHQ do chủ thể có thẩm quyền áp dụng

Với bản chất là hoạt động thực thi quyền lực nhà nước nên việc áp dụng BPKPHQ phải do các chủ thể có thẩm quyền thực hiện Theo đó, thẩm quyền áp dụng các BPKPHQ đối với từng chức danh được quy định cụ thể tại Chương II (từ Điều 38 đến Điều 51) Luật XLVPHC năm 2012

Cưỡng chế hành chính nói chung và BPKPHQ được áp dụng trong hoạt động quản

lý nhà nước nên chủ yếu được tiến hành bởi cơ quan hành chính và những người có thẩm quyền của các cơ quan hành chính Ví dụ: thẩm quyền áp dụng BPKPHQ được giao cho Chủ tịch UBND các cấp, những người có thẩm quyền của cơ quan thanh tra, cơ quan công

an, cơ quan thuế, hải quan, kiểm lâm…

Cơ quan hành chính nhà nước và những người có thẩm quyền của cơ quan hành chính là chủ yếu nhưng không phải là chủ thể duy nhất có quyền áp dụng các BPKPHQ Các cơ quan nhà nước khác cũng có quyền áp dụng BPKPHQ Ví dụ, theo khoản 4, Điều

48 Luật XLVPHC năm 2012 thì Chánh án Tòa án nhân dân cấp tỉnh có quyền áp dụng

BPKPHQ “buộc khôi phục lại tình trạng ban đầu” Rõ ràng, trong những trường hợp này,

“Chánh án Tòa án nhân dân cấp tỉnh” không phải là cơ quan hành chính, nhưng để bảo

đảm cho hoạt động quản lý diễn ra liên tục, xuyên suốt nên nhà nước trao quyền cho những chủ thể này có quyền áp dụng BPKPHQ đối với các VPHC

3 Giữa chủ thể có thẩm quyền áp dụng BPKPHQ với cá nhân, tổ chức VPHC bị áp dụng BPKPHQ không có quan hệ trực thuộc mà chỉ có quan hệ kiểm tra, giám sát

Trách nhiệm kỷ luật của công chức, viên chức là một loại trách nhiệm pháp lý mang tính nội bộ Do đó, giữa chủ thể có thẩm quyền xử lý kỷ luật và công chức, viên chức vi phạm có sự phụ thuộc với nhau về mặt nhân sự, tổ chức Khác với trách nhiệm kỷ luật, trách nhiệm hành chính phát sinh khi cá nhân, tổ chức vi phạm các quy định của pháp luật

về quản lý nhà nước nhưng chưa đến mức trở thành tội phạm Với góc nhìn đó, trách nhiệm hành chính là trách nhiệm của chủ thể VPHC trước nhà nước chứ không phải trước một tổ chức hay cá nhân cụ thể nào trong xã hội Do đây không phải là trách nhiệm mang tính chất nội bộ nên việc áp dụng biện pháp cưỡng chế hành chính, trong đó có BPKPHQ không thể là “chuyện nội bộ” giữa những người có mối quan hệ trực thuộc lẫn nhau

4 BPKPHQ được áp dụng theo thủ tục hành chính

Các BPKPHQ được áp dụng theo thủ tục hành chính bởi các lý do sau: i BPKPHQ

và thủ tục áp dụng được quy định rõ ràng, chặt chẽ trong các quy phạm pháp luật hành

chính như Luật XLVPHC năm 2012, nghị định xử phạt VPHC trong các lĩnh vực; ii chủ

thể áp dụng nhân danh quyền lực nhà nước để thực hiện chức năng chấp hành - điều hành, bảo đảm cho hoạt động quản lý nhà nước diễn ra hiệu quả Đây là đặc điểm rất quan trọng

nhằm phân biệt BPKPHQ với các biện pháp được áp dụng theo những thủ tục pháp lý khác như thủ tục tố tụng, thủ tục trọng tài

Hai là, các đặc điểm riêng của BPKPHQ:

1 BPKPHQ được áp dụng nhằm mục đích hạn chế hoặc khắc phục các hậu quả do VPHC gây ra

Bất kỳ VPHC nào cũng gây ra hậu quả nhất định với những mức độ khác nhau cả về mặt vật chất lẫn tinh thần, việc áp dụng các BPKPHQ được xem là một giải pháp hữu hiệu nhằm hạn chế và khắc phục các hậu quả do VPHC gây ra Xét về bản chất pháp lý, BPKPHQ được áp dụng nhằm khôi phục lại tình trạng ban đầu mà vi phạm đã gây ra, đã làm thay đổi, hoặc khôi phục những quyền, lợi ích hợp pháp bị VPHC xâm hại Điều này khác với bản chất pháp lý của hình thức xử phạt hay các biện pháp xử lý hành chính là làm thiệt hại đến tình trạng ban đầu vốn có của người vi phạm về quyền sở hữu tài sản hay quyền nhân thân17

2 BPKPHQ không chỉ được quy định trong Luật XLVPHC năm 2012 mà còn được quy định trong các nghị định của Chính phủ

Theo Luật XLVPHC năm 2012 thì VPHC phải gánh chịu trách nhiệm hành chính

bao gồm các hình thức xử phạt và BPKPHQ Nhìn chung, các hình thức xử phạt VPHC đã

được “mặc định” trong Luật XLVPHC năm 2012 Những nghị định xử phạt VPHC trong các lĩnh vực nếu có quy định thì cũng chỉ là sự cụ thể hóa các hình thức xử phạt được nêu trong Luật XLVPHC năm 2012 Nói cách khác, những nghị định xử phạt VPHC trong các lĩnh vực chỉ quy định hành vi vi phạm cụ thể bị áp dụng hình thức xử phạt tương ứng chứ không được “khai sinh” thêm các hình thức xử phạt khác với Luật XLVPHC năm 2012 Không giống như hình thức xử phạt, Luật XLVPHC năm 2012 cho phép Chính phủ có quyền bổ sung các BPKPHQ khác so với những BPKPHQ được quy định trong Luật XLVPHC năm 2012

Với điều khoản “các BPKPHQ khác do Chính phủ quy định”18, Quốc hội đã ủy quyền lập pháp để Chính phủ quy định bổ sung các BPKPHQ khác nhằm đáp ứng tính chủ động, sáng tạo của hoạt động hành chính trong giải quyết hậu quả do VPHC gây

ra.“BPKPHQ khác do Chính phủ quy định” nằm trong các nghị định chuyên ngành về xử phạt VPHC như “buộc trả thù lao cho tác giả giống cây trồng theo quy định”19

, “buộc

giảng dạy bổ sung số giờ học còn thiếu, tổ chức bảo vệ chuyên đề, khóa luận tốt

17 Nguyễn Cửu Việt, Giáo trình luật Hành chính Việt Nam, Nxb Chính trị quốc gia, năm 2013, tr 524

18 Điểm k khoản 1 Điều 28 Luật XLVPHC năm 2012

19

Nghị định số 31/2016/NĐ-CP ngày 6/5/2016 xử phạt VPHC trong lĩnh vực giống cây trồng, bảo vệ và kiểm dịch thực vật

,“buộc chia, tách doanh nghiệp đã sáp nhập, hợp nhất; buộc bán lại phần doanh

nghiệp đã mua”21… Nhìn chung, các BPKPHQ do Chính phủ quy định rất đông đúc, tản

mạn và cực kỳ phức tạp

3 Về thẩm quyền, đa phần các chủ thể có thẩm quyền xử phạt VPHC có quyền áp

dụng hình thức xử phạt lẫn BPKPHQ Tuy nhiên, vẫn có một số chủ thể tuy có quyền áp dụng hình thức xử phạt nhưng không có quyền áp dụng BPKPHQ (như Chiến sĩ công an nhân dân đang thi hành công vụ, Tổ trưởng Tổ nghiệp vụ Cảnh sát biển, Đội trưởng thuộc Chi cục Hải quan, Trạm trưởng Trạm kiểm lâm, Thẩm phán chủ tọa phiên tòa)

4 Về mức độ nghiêm khắc, trong nhiều trường hợp, việc áp dụng BPKPHQ mang

tính nghiêm khắc hơn so với các hình thức xử phạt Quy định này đặc biệt có ý nghĩa vì trong nhiều trường hợp, việc áp dụng các hình thức phạt chính như cảnh cáo, phạt tiền lại không gây nên nhiều ảnh hưởng đến đời sống của cá nhân, tổ chức bằng việc áp dụng các BPKPHQ Đơn cử, theo Nghị định số 96/2014/NĐ-CP ngày 17/10/2014 của Chính phủ xử

phạt VPHC trong lĩnh vực tiền tệ và ngân hàng thì hành vi “không duy trì đủ dự trữ bắt

buộc theo quy định của pháp luật” bị phạt cảnh cáo và áp dụng BPKPHQ “đề nghị hoặc yêu cầu cấp có thẩm quyền xem xét, áp dụng biện pháp đình chỉ từ 01 tháng đến 03 tháng hoặc miễn nhiệm chức danh quản trị, điều hành, kiểm soát đối với cá nhân vi phạm”22

Nếu áp dụng BPKPHQ dẫn đến kết quả là người vi phạm bị “miễn nhiệm chức danh quản

trị, điều hành, kiểm soát” thì những thiệt hại về vật chất lẫn tinh thần có thể còn lớn hơn

nhiều lần so với việc áp dụng hình thức xử phạt chính

5 Về thời hiệu và thời hạn, việc áp dụng các hình thức xử phạt phải tuân thủ thời

hiệu và thời hạn ra quyết định xử phạt VPHC quy định tại Điều 6, Điều 66 Luật XLVPHC năm 2012 Trong khi đó, Luật XLVPHC năm 2012 không có quy định cụ thể về thời hiệu lẫn thời hạn ra quyết định áp dụng BPKPHQ Điều 65 Luật XLVPHC năm 2012 quy định

“đối với trường hợp quá thời hiệu xử phạt hoặc quá thời hạn ra quyết định xử phạt

VPHC thì người có thẩm quyền không ra quyết định xử phạt VPHC nhưng có thể ra quyết định tịch thu sung vào ngân sách nhà nước hoặc tiêu hủy tang vật VPHC thuộc loại cấm

lưu hành và áp dụng các BPKPHQ” Từ quy định này có thể kết luận, hết thời hiệu hoặc

hết thời hạn ra quyết định xử phạt, người có thẩm quyền không thể áp dụng các hình thức

xử phạt nhưng vẫn có thể áp dụng các BPKPHQ đối với cá nhân, tổ chức VPHC Nói cách

20 Nghị định số 79/2015/NĐ-CP ngày 14/9/2015 xử phạt VPHC trong lĩnh vực giáo dục nghề nghiệp

21 Nghị định số 71/2014/NĐ-CP ngày 21/7/2014 quy định chi tiết Luật Cạnh tranh về xử lý vi phạm pháp luật trong lĩnh vực cạnh tranh

22 Điều 34 Nghị định số 96/2014/NĐ-CP ngày 17/10/2014 xử phạt VPHC trong lĩnh vực tiền tệ và ngân hàng

khác, người có thẩm quyền có thể áp dụng các biện pháp này vào bất cứ thời điểm nào kể

từ thời điểm chấm dứt hoặc phát hiện hành vi vi phạm23

Thứ nhất, như đã trình bày, BPKPHQ được áp dụng nhằm mục đích khôi phục lại

tình trạng ban đầu mà vi phạm đã gây ra, đã làm thay đổi, hoặc khôi phục những quyền, lợi ích hợp pháp bị VPHC xâm hại Nói cách khác, nếu như mục đích của hình thức xử phạt là làm thiệt hại đến tình trạng ban đầu vốn có của người vi phạm về quyền sở hữu tài sản hay quyền nhân thân thì mục đích của BPKPHQ là làm cho hậu quả xấu do VPHC gây ra không còn trên thực tế Khi tiến hành khảo sát 100 cá nhân thì có đến 85% số người được

hỏi (85/100 người) cho rằng mục đích của việc áp dụng BPKPHQ là nhằm “khắc phục hậu

quả do VPHC gây ra” Có thể nói, mục đích áp dụng chính là cơ sở quan trọng nhằm phân

biệt BPKPHQ với các hình thức xử phạt

Thứ hai, mục đích của các hình thức xử phạt VPHC là giáo dục, răn đe, trừng phạt

Nếu vì lý do nào đó không thể trừng phạt thì vẫn có thể sử dụng các biện pháp mang tính giáo dục và răn đe Đó là lý do vì sao pháp luật về xử phạt VPHC phải quy định các BPKPHQ Giá trị của biện pháp này là ở chỗ buộc người vi phạm phải “khắc phục” mọi hậu quả do hành vi vi phạm của mình gây ra Mặc dù được gọi là BPKPHQ nhưng tính chất cưỡng chế và mức độ “khắc nghiệt” của nó lại không thua kém các hình thức xử phạt Trong nhiều trường hợp, việc áp dụng các hình thức xử phạt lại không mang đến hiệu quả cao Cảnh cáo thì quá nhẹ, không có tác dụng trong đấu tranh phòng chống vi phạm Trong khi đó, hình thức phạt tiền chỉ có tính răn đe với “người nghèo” còn “người giàu” thì tình nguyện chịu nộp phạt để tiếp tục vi phạm Bằng chứng là báo chí hằng ngày vẫn cứ than phiền rằng nhiều chủ thể chấp nhận chịu phạt tiền chỉ để được vi phạm pháp luật24

Chính

vì vậy, việc áp dụng các BPKPHQ được xem là một giải pháp hữu hiệu nhằm giáo dục, răn

đe người vi phạm

Ví dụ, theo khoản 1 Điều 20 Nghị định số 46/2016/NĐ-CP thì hành vi “điều khiển

xe không đáp ứng yêu cầu về vệ sinh lưu thông trong đô thị bị cảnh cáo hoặc phạt tiền từ 50.000 đồng đến 100.000 đồng” Ngoài ra, vi phạm này còn bị áp dụng BPKPHQ “buộc phải khắc phục vi phạm, thu dọn vật liệu, rác, chất phế thải” Trong trường hợp này,

https://nld.com.vn/thoi-su-không phải cảnh cáo hay phạt tiền mà chính việc áp dụng BPKPHQ buộc phải khắc phục vi phạm, thu dọn vật liệu, rác, chất phế thải mới mang lại hiệu quả tích cực BPKPHQ buộc phải khắc phục vi phạm, thu dọn vật liệu, rác, chất phế thải hoàn toàn không phải là cưỡng bức lao động mà nhằm mục đích để người vi phạm ý thức về VPHC của họ Một hình thức lao động giản đơn, hợp lý luôn có ý nghĩa giáo dục sâu sắc Những cảnh cáo, nhắc nhở hay phạt tiền đơn thuần, thiếu mồ hôi, thiếu công sức sẽ không mang lại kết quả khả quan

1.1.3.2 Ý nghĩa của việc áp dụng biện pháp khắc phục hậu quả trong xử phạt vi phạm hành chính

Trong xử phạt VPHC, việc áp dụng các BPKPHQ có ý nghĩa quan trọng Cụ thể:

Một là, việc áp dụng các BPKPHQ có ý nghĩa to lớn nhằm khôi phục trật tự pháp

luật, giải quyết vi phạm một cách triệt để, góp phần giáo dục các chủ thể vi phạm và những

cá nhân, tổ chức khác Từ góc độ này, có thể thấy, BPKPHQ có ý nghĩa ngăn ngừa, hạn

chế những vi phạm tương tự xảy ra trong tương lai Xét về góc độ cưỡng chế, nếu như hình

thức xử phạt dùng để trừng phạt, răn đe và ngăn ngừa VPHC thì việc áp dụng các BPKPHQ góp phần bảo đảm khắc phục những thiệt hại, những hậu quả xấu do VPHC gây

ra Như vậy, việc áp dụng BPKPHQ được xem là một giải pháp hữu hiệu trong công tác đấu tranh, phòng ngừa VPHC Khi VPHC có chiều hướng thuyên giảm thì việc xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa ở nước ta hiện nay lại có những tín hiệu tích cực

Hai là, việc áp dụng BPKPHQ có ý nghĩa bảo đảm sự công bằng trong xử phạt

VPHC Như đã trình bày, việc áp dụng BPKPHQ không phụ thuộc vào thời hiệu xử phạt

Ý nghĩa công bằng của việc áp dụng BPKPHQ thể hiện ở chỗ buộc người vi phạm phải

“khắc phục” mọi hậu quả do VPHC gây ra và đưa tình trạng vi phạm trở về trạng thái ban

đầu bất chấp thời hiệu còn hay hết “Của Caesar phải trả về cho Caesar”25 là phương châm mà chủ thể VPHC luôn luôn phải ghi nhớ bởi cho dù trì hoãn, trốn tránh, che giấu thì người vi phạm có chăng chỉ “thoát được” các hình thức xử phạt chứ không “trốn được” các BPKPHQ

Cuối cùng, VPHC gây thiệt hại đến trật tự quản lý nhà nước, ảnh hưởng đến quyền

và lợi ích hợp pháp của cá nhân, tổ chức Khi VPHC, chủ thể vi phạm có thể thu được nhiều lợi ích bất hợp pháp (như những khoản lợi bất hợp pháp), từ đó, tạo nên sự bất công đối với những chủ thể khác Việc áp dụng các hình thức xử phạt không thể xóa bỏ sự bất công này Do đó, pháp luật cần có những cách thức hữu hiệu nhằm thu hồi những lợi ích không chính đáng của chủ thể vi phạm Một trong những cách thức đó chính là việc áp

25

Nguyên văn: tiếng Ý: “Dare a Cesare quel che è di Cesare”, tiếng Anh: “Give Caesar what belongs to Caesar”

dụng các BPKPHQ Với tư duy đó, quy định về các BPKPHQ còn có ý nghĩa lành mạnh hóa các quan hệ pháp luật nói chung và quan hệ pháp luật trong xử phạt VPHC nói riêng

1.2 Các quy định của pháp luật về biện pháp khắc phục hậu quả trong xử phạt

Trước năm 1989, pháp luật về VPHC ở nước ta chỉ dừng lại ở tầm Nghị định, đáng

kể nhất là Nghị định phạt vi cảnh số 143-CP năm 1977 Khái niệm “vi cảnh” được hiểu tương tự như khái niệm VPHC sau này, nhưng với tính chất nhẹ, mức độ thiệt hại nhỏ Nghị định số 143-CP năm 1977 quy định các hành vi vi phạm có thể bị xử lý bằng các hình thức: Cảnh cáo; Phạt tiền từ 1 đồng đến 10 đồng; Phạt lao động công ích từ 1 ngày đến 3 ngày; Phạt giam từ 1 ngày đến 3 ngày Nghị định số 143-CP năm 1977 hoàn toàn không quy định áp dụng BPKPHQ đối với các phạm pháp vi cảnh

Ngày 30/11/1989, Hội đồng Nhà nước đã ban hành Pháp lệnh Xử phạt VPHC năm

1989 và có hiệu lực từ ngày 01/01/1990 Đây là văn bản đầu tiên về trách nhiệm hành chính ở tầm pháp lệnh và cũng quy định đầy đủ, cụ thể hơn Nghị định số 143-CP nhiều vấn

đề cơ bản Pháp lệnh này tạo ra khung pháp lý quan trọng trong việc áp dụng BPKPHQ đối với các VPHC

Pháp lệnh Xử phạt VPHC năm 1989 không có một điều khoản cụ thể nào đề cập

đến các BPKPHQ nhưng tại Điều 12 có quy định về “những biện pháp hành chính khác”,

trong đó có sự hiện diện của các BPKPHQ Cụ thể, Điều 12 Pháp lệnh Xử phạt VPHC

năm 1989 quy định: “ngoài những hình thức xử phạt, cơ quan nhà nước có thẩm quyền xử

phạt VPHC có thể áp dụng những biện pháp hành chính như:

- Buộc khôi phục lại tình trạng đã bị thay đổi do VPHC gây ra hoặc buộc tháo dỡ công trình xây dựng trái phép;

- Buộc bồi thường thiệt hại trực tiếp do VPHC gây ra đến 100.000 đồng;

- Buộc tiêu hủy các văn hóa phẩm đồi trụy, vật phẩm có thể gây hại cho sức khỏe con người;

- Đình chỉ hoạt động gây ô nhiễm môi trường sống, lây lan dịch bệnh, gây náo động làm mất sự yên tĩnh chung và yêu cầu thực hiện biện pháp khắc phục”

Qua quy định trên, có thể thấy, những biện pháp hành chính như: “buộc khôi phục

lại tình trạng đã bị thay đổi do VPHC gây ra hoặc buộc tháo dỡ công trình xây dựng trái phép” hay “buộc tiêu hủy các văn hóa phẩm đồi trụy, vật phẩm có thể gây hại cho sức khỏe con người” thực chất là các BPKPHQ mà sau này chính thức được ghi nhận trong

Luật XLVPHC năm 2012 Biện pháp “đình chỉ hoạt động gây ô nhiễm môi trường sống,

lây lan dịch bệnh, gây náo động làm mất sự yên tĩnh chung và yêu cầu thực hiện biện pháp khắc phục” chưa thể hiện rõ mục đích khôi phục lại tình trạng ban đầu do VPHC gây ra

Có chăng biện pháp “đình chỉ hoạt động gây ô nhiễm môi trường sống, lây lan dịch bệnh,

gây náo động làm mất sự yên tĩnh chung” chỉ có mục đích chấm dứt vi phạm trên thực tế

Do đó, không thể xem đây là BPKPHQ Bên cạnh đó, biện pháp “buộc bồi thường thiệt hại

trực tiếp do VPHC gây ra đến 100.000 đồng” dường như có sự nhầm lẫn với vấn đề bồi

thường thiệt hại ngoài hợp đồng mà lẽ ra phải được thực hiện theo thủ tục tố tụng dân sự

Có lẽ do sự “pha trộn” này nên Pháp lệnh Xử phạt VPHC năm 1989 không gọi là các

BPKPHQ Thay vào đó, Pháp lệnh Xử phạt VPHC năm 1989 lại sử dụng tên gọi “những

biện pháp hành chính khác”

Do tình hình kinh tế - xã hội biến động không ngừng, các quan hệ xã hội thay đổi với tốc độ chóng mặt, VPHC cũng vì thế mà có nhiều thay đổi và trở nên tinh vi, phức tạp hơn Sau hơn 6 năm triển khai thực hiện, nhiều quy định của Pháp lệnh Xử phạt VPHC năm 1989 đã tỏ ra bất cập, không còn phù hợp với thực tế Do vậy, ngày 6/7/1995, Ủy ban thường vụ Quốc hội đã ban hành Pháp lệnh Xử lý VPHC thay thế cho Pháp lệnh Xử phạt VPHC năm 1989

Khoản 3 Điều 11 Pháp lệnh Xử lý VPHC năm 1995 quy định: “ngoài các hình thức

xử phạt, cá nhân, tổ chức VPHC còn có thể bị áp dụng một hoặc các biện pháp dưới đây:

a) Buộc khôi phục lại tình trạng ban đầu đã bị thay đổi do VPHC gây ra hoặc buộc tháo dỡ công trình xây dựng trái phép;

b) Buộc thực hiện các biện pháp khắc phục tình trạng ô nhiễm môi trường sống, lây lan dịch bệnh do VPHC gây ra;

c) Buộc bồi thường thiệt hại do VPHC gây ra đến 1.000.000 đồng;

d) Buộc tiêu hủy vật phẩm gây hại cho sức khỏe con người, văn hóa phẩm độc hại”

Pháp lệnh Xử lý VPHC năm 1995 không sử dụng thuật ngữ “những biện pháp hành

chính khác” như Pháp lệnh Xử phạt VPHC năm 1989 mà gọi là “biện pháp”, đồng thời

đưa ra nguyên tắc áp dụng một hoặc các biện pháp này đối với một VPHC Tên gọi “biện

pháp” tuy chưa thể hiện rõ mục đích khôi phục lại tình trạng ban đầu do VPHC gây ra

nhưng không gây nhầm lẫn với tên gọi “biện pháp xử lý hành chính khác” gồm các biện

pháp như: Giáo dục tại xã, phường, thị trấn; Đưa vào trường giáo dưỡng; Đưa vào cơ sở giáo dục; Đưa vào cơ sở chữa bệnh; Quản chế hành chính

Kế thừa Pháp lệnh Xử phạt VPHC năm 1989, Pháp lệnh Xử lý VPHC năm 1995

giữ nguyên ba biện pháp là: i buộc khôi phục lại tình trạng ban đầu đã bị thay đổi do VPHC gây ra hoặc buộc tháo dỡ công trình xây dựng trái phép; ii buộc tiêu hủy vật phẩm gây hại cho sức khỏe con người, văn hóa phẩm độc hại; iii buộc bồi thường thiệt hại do

VPHC gây ra Pháp lệnh Xử lý VPHC năm 1995 sửa đổi, bổ sung một biện pháp mới là

“buộc thực hiện các biện pháp khắc phục tình trạng ô nhiễm môi trường sống, lây lan dịch bệnh do VPHC gây ra”

Có thể nhận thấy, Pháp lệnh Xử lý VPHC năm 1995 vẫn đi vào “vết xe đổ” của

Pháp lệnh Xử phạt VPHC năm 1989 khi thừa nhận “buộc bồi thường thiệt hại do VPHC

gây ra” là một biện pháp cưỡng chế hành chính Tuy nhiên, Pháp lệnh Xử lý VPHC năm

1995 đã rất tiến bộ khi chuẩn hóa BPKPHQ “buộc thực hiện các biện pháp khắc phục tình

trạng ô nhiễm môi trường sống, lây lan dịch bệnh do VPHC gây ra” Như đã trình bày,

“đình chỉ hoạt động gây ô nhiễm môi trường sống, lây lan dịch bệnh” theo quy định của

Pháp lệnh Xử phạt VPHC năm 1989 không có mục đích khôi phục lại tình trạng ban đầu

mà chỉ có tác dụng chấm dứt vi phạm trên thực tế, ngăn ngừa hậu quả tiêu cực Do đó, việc điều chỉnh, chuẩn hóa biện pháp này là cần thiết Pháp lệnh Xử lý VPHC năm 1995

đã thành công khi không quy định “đình chỉ hoạt động gây ô nhiễm môi trường sống, lây

lan dịch bệnh” là một BPKPHQ Thay vào đó, Pháp lệnh Xử lý VPHC năm 1995 đã sửa

đổi thành “buộc thực hiện các biện pháp khắc phục tình trạng ô nhiễm môi trường sống,

lây lan dịch bệnh do VPHC gây ra” Theo chúng tôi, điều chỉnh trên là hợp lý bởi VPHC

có thể gây tác hại xấu đến môi trường sống, có thể dẫn đến lây lan dịch bệnh Do đó, bên

cạnh việc xử phạt thì pháp luật phải quy định các biện pháp nhằm “khắc phục tình trạng ô

nhiễm môi trường sống, lây lan dịch bệnh do VPHC gây ra”

Hội nhập kinh tế phát triển mạnh mẽ, các VPHC cũng biến chuyển khôn lường,

ngày càng trở nên phức tạp Pháp lệnh Xử lý VPHC năm 1995 nhanh chóng tỏ ra “đuối sức” để rồi trở nên “lỗi nhịp” Với mục đích hoàn chỉnh cơ sở pháp lý điều chỉnh hoạt động

xử phạt VPHC, năm 2002, Ủy ban thường vụ Quốc hội ban hành Pháp lệnh Xử lý VPHC năm 2002 để thay thế cho Pháp lệnh Xử lý VPHC năm 1995 Pháp lệnh Xử lý VPHC năm

2002 là văn bản đầu tiên thiết lập tên gọi “BPKPHQ” Cụ thể, khoản 3 Điều 12 Pháp lệnh

Xử lý VPHC năm 2002 quy định: “ngoài các hình thức xử phạt, cá nhân, tổ chức VPHC

còn có thể bị áp dụng một hoặc nhiều BPKPHQ sau đây:

- Buộc khôi phục lại tình trạng ban đầu đã bị thay đổi do VPHC gây ra hoặc buộc tháo dỡ công trình xây dựng trái phép;

- Buộc thực hiện các biện pháp khắc phục tình trạng ô nhiễm môi trường, lây lan dịch bệnh do VPHC gây ra;

- Buộc đưa ra khỏi lãnh thổ Việt Nam hoặc buộc tái xuất hàng hóa, vật phẩm, phương tiện;

- Buộc tiêu hủy vật phẩm gây hại cho sức khỏe con người, vật nuôi và cây trồng, văn hóa phẩm độc hại;

- Các biện pháp khác do Chính phủ quy định”

Như vậy, bên cạnh tên gọi “BPKPHQ” thể hiện đúng nội dung, tính chất là khôi

phục lại tình trạng ban đầu do VPHC gây ra, Pháp lệnh Xử lý VPHC năm 2002 còn có ba

sự thay đổi so với Pháp lệnh Xử lý VPHC năm 1995 Thay đổi thứ nhất, Pháp lệnh Xử lý VPHC năm 2002 không còn xem “buộc bồi thường thiệt hại do VPHC gây ra” là một

BPKPHQ Điều này thể hiện sự đánh giá chính xác của các cơ quan nhà nước đối với bản

chất của biện pháp “buộc bồi thường thiệt hại do VPHC gây ra” Như đã trình bày, VPHC

có thể gây thiệt hại cho cá nhân, tổ chức Do đó, chủ thể VPHC phải có nghĩa vụ bồi thường thiệt hại cho cá nhân, tổ chức Đây là lẽ công bằng và cần thiết được pháp luật quy định Tuy nhiên, việc bồi thường thiệt hại này phải được tiến hành bằng thủ tục dân sự chứ

không thể bằng con đường thủ tục hành chính Với quy định “buộc bồi thường thiệt hại do

VPHC gây ra” là một BPKPHQ, Pháp lệnh Xử lý VPHC năm 1995 đã tạo ra sự mâu thuẫn

với Bộ luật Dân sự năm 1995 về vấn đề bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng26 Do đó, Pháp

lệnh Xử lý VPHC năm 2002 loại bỏ “buộc bồi thường thiệt hại do VPHC gây ra” khỏi hệ thống các BPKPHQ là một tiến bộ đáng ghi nhận Thay đổi thứ hai, Pháp lệnh Xử lý VPHC năm 2002 đã bổ sung một BPKPHQ mới là “buộc đưa ra khỏi lãnh thổ Việt Nam

hoặc buộc tái xuất hàng hóa, vật phẩm, phương tiện” Đây là điều dễ hiểu bởi trong thời

gian này việc giao lưu, mua bán hàng hóa với nước ngoài có những chuyển biến vượt bậc

Thay đổi thứ ba, Pháp lệnh Xử lý VPHC năm 2002 đã cho phép Chính phủ bổ sung thêm

các pháp khắc phục hậu quả khác với các biện pháp được Ủy ban thường vụ Quốc hội quy

định trong Pháp lệnh Xử lý VPHC năm 2002 Đây là một điều đáng để suy nghĩ bởi Ủy ban thường vụ Quốc hội ban hành Pháp lệnh Xử lý VPHC năm 2002 trên cơ sở ủy quyền

lập pháp của Quốc hội Với điều khoản “các biện pháp khác do Chính phủ quy định”, Ủy

ban thường vụ Quốc hội lại tiếp tục ủy quyền cho Chính phủ quy định bổ sung các BPKPHQ mới Đây đã là sự “ủy quyền bắc cầu”, hiện tượng xa lạ đối với luật pháp tiên tiến vì đơn giản là nó không hợp pháp27

26 Công văn số 270/BC-BTP ngày 16/9/2000 của Bộ Tư pháp báo cáo Thủ tướng Chính phủ về kết quả kiểm tra văn

bản quy phạm pháp luật của các tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương quy định về xử lý VPHC

27

Nguyễn Cửu Việt, “Một số vấn đề về đổi mới pháp luật về VPHC ở nước ta hiện nay”, Tạp chí Nghiên cứu lập pháp

số 138, năm 2009

Sau gần 6 năm triển khai thi hành, Pháp lệnh Xử lý VPHC năm 2002 cần có những thay đổi nhất định để phù hợp với điều kiện mới Ủy ban thường vụ Quốc hội cũng đã nhìn thấy những hạn chế của Pháp lệnh Xử lý VPHC năm 2002 nên đã ban hành Pháp lệnh sửa đổi, bổ sung một số điều của Pháp lệnh Xử lý VPHC năm 2002 vào năm 2007 và năm

2008 Đặc biệt, với lần sửa đổi năm 2008, Pháp lệnh sửa đổi, bổ sung một số điều của Pháp lệnh Xử lý VPHC năm 2002 đã có những thay đổi liên quan đến các BPKPHQ Cụ thể, Pháp lệnh sửa đổi, bổ sung một số điều của Pháp lệnh Xử lý VPHC năm 2008 đã sửa quy định

“các biện pháp khác do Chính phủ quy định” tại điểm đ, khoản 3 Điều 12 thành

“BPKPHQ khác do người có thẩm quyền quyết định áp dụng theo quy định của Chính phủ”

So với Pháp lệnh Xử lý VPHC năm 2002, Pháp lệnh Xử lý VPHC năm 2008 không

có thay đổi gì nhiều ngoài việc quy định rõ “các biện pháp khác” thành “BPKPHQ khác”

Sở dĩ phải sửa đổi bởi “các biện pháp khác” là một quy định không rõ ràng, có thể dẫn đến

sự lạm quyền của Chính phủ Trên thực tế, trong thời gian này, Chính phủ đã ban hành một

số biện pháp cụ thể và xem đó là BPKPHQ

Ví dụ, Điều 6 Nghị định số 152/2005/NĐ-CP của Chính phủ ngày 15/12/2005 xử lý

VPHC trong lĩnh vực giao thông đường bộ quy định về “biện pháp đánh dấu số lần vi

phạm” Với quy định này, có thể hiểu, đánh dấu số lần vi phạm pháp luật (bấm lỗ giấy

phép lái xe) là biện pháp được áp dụng đối với người điều khiển phương tiện giao thông VPHC trong lĩnh vực giao thông đường bộ Theo đó, nếu giấy phép lái xe bị đánh dấu (bấm lỗ) hai lần thì người điều khiển phương tiện giao thông phải thi lại Luật Giao thông đường bộ khi đổi giấy phép lái xe Nếu bị đánh dấu (bấm lỗ) ba lần thì giấy phép lái xe hết giá trị sử dụng, người điều khiển phương tiện giao thông phải thi lại Luật Giao thông đường bộ và thực hành lái xe để được cấp giấy phép lái xe mới

Theo quy định tại Điều 12 Pháp lệnh Xử lý VPHC năm 2002 về các hình thức xử

phạt và các BPKPHQ, thì biện pháp “đánh dấu số lần vi phạm” không được quy định

trong các hình thức xử phạt chính cũng như trong các hình thức xử phạt bổ sung Mặt khác,

cũng không thể xem đây là các BPKPHQ vì việc “đánh dấu số lần vi phạm” hoàn toàn

không liên quan đến việc khắc phục hậu quả do VPHC gây ra Nghị định số

152/2005/NĐ-CP quy định biện pháp “đánh dấu số lần vi phạm” được áp dụng đối với những hành vi vi

phạm cụ thể28, về mặt thực tế đã biến biện pháp này thành một biện pháp chế tài hành chính Về bản chất, “đánh dấu số lần vi phạm” có “bóng dáng” của hình thức xử phạt bổ sung là “tước quyền sử dụng giấy phép, chứng chỉ hành nghề” vì hậu quả pháp lý của biện

28

Khoản 10 Điều 12, khoản 11 Điều 13, khoản 10 Điều 23, khoản 6 Điều 24, khoản 6 Điều 31, khoản 4 Điều 32, khoản 3 Điều 33, khoản 3 Điều 34, khoản 4 Điều 40, khoản 2 Điều 43 Nghị định số 152/2005/NĐ-CP

pháp này có thể dẫn đến việc người vi phạm không được tiến hành các hoạt động ghi trong giấy phép lái xe Tuy nhiên, nếu quan điểm như vậy thì cũng không hợp lý bởi Nghị định

số 152/2005/NĐ-CP vừa quy định hình thức xử phạt “tước quyền sử dụng giấy phép,

chứng chỉ hành nghề” vừa quy định biện pháp “đánh dấu số lần vi phạm” Nếu “đánh dấu

số lần vi phạm” có “bóng dáng” của hình thức xử phạt “tước quyền sử dụng giấy phép, chứng chỉ hành nghề” thì lẽ ra nhà làm luật chỉ nên quy định một trong hai biện pháp này

Với quy định trong Nghị định số 152/2005/NĐ-CP, rõ ràng, Chính phủ không xem “đánh

dấu số lần vi phạm” là một hình thức xử phạt Bên cạnh đó, cũng không thể xem đây là

BPKPHQ vì biện pháp này không có khả năng khôi phục lại tình trạng ban đầu do VPHC gây ra Chính vì sự không rõ ràng này mà có khá nhiều ý kiến trái chiều xoay quanh tính

hợp pháp của biện pháp “đánh dấu số lần vi phạm”29

Nhằm bảo vệ cho điều khoản này trong Nghị định số 152/2005/NĐ-CP, Bộ Tư pháp

cho rằng Chính phủ có quyền quy định biện pháp “đánh dấu số lần vi phạm” với tính chất

là một BPKPHQ nhằm buộc người điều khiển phương tiện giao thông có hành vi vi phạm

phải học để lấy lại “giấy phép lái xe”30 Với lý lẽ rằng, trong trường hợp này, người vi phạm chứng tỏ đã quên hoặc không hiểu biết pháp luật giao thông đường bộ, nên đã có

hành vi vi phạm, từ đó, phải học để “khôi phục lại”31 Tuy nhiên, có quan điểm cho rằng

“đánh dấu số lần vi phạm” không phải là một BPKPHQ mà chỉ là biện pháp quản lý, theo

dõi quá trình vi phạm pháp luật trong lĩnh vực giao thông đường bộ của người điều khiển phương tiện giao thông cơ giới đường bộ Bản thân Nghị định số 152/2005/NĐ-CP của Chính phủ cũng không xem đây là BPKPHQ32 Do cơ sở pháp lý cho sự ra đời của biện

pháp này không rõ ràng nên “đánh dấu số lần vi phạm” không thể được áp dụng như một

biện pháp cưỡng chế hành chính33

Ngay cả khi như vậy thì Bộ Tư pháp vẫn cho rằng, Chính phủ có thể bổ sung các biện pháp cưỡng chế khác mà không cần quan tâm đó có phải là BPKPHQ hay không bởi

điểm đ khoản 3 Điều 12 Pháp lệnh Xử lý VPHC năm 2002 đã đề cập “các biện pháp khác

do Chính phủ quy định” Cụ thể, Pháp lệnh Xử lý VPHC năm 2002 quy định “các biện pháp khác do Chính phủ quy định” chứ không giới hạn đó là “các BPKPHQ khác do

29 Báo cáo tổng kết số 12/BC-PA67, Phòng Cảnh sát giao thông đường bộ - đường sắt Công an Tp Hồ Chí Minh, năm

2006, tr 10

30 Báo cáo số 318/BC-BTP ngày 24/12/2006 của Bộ Tư pháp

31 Nguyễn Cửu Việt, Giáo trình luật Hành chính Việt Nam, Nxb Chính trị quốc gia, năm 2013, tr 524

32 Điều 6 Nghị định số 152/2005/NĐ-CP của Chính phủ ngày 15/12/2005

33

Nguyễn Hoài Nam, “Căn cứ pháp lý của quy định “bấm lỗ” giấy phép lái xe”, Tạp chí Nghiên cứu lập pháp số 12,

năm 2006

Chính phủ quy định” 34

Tuy nhiên, nhận định trên có phần khiên cưỡng và cũng không phù hợp với quy định tại khoản 3 Điều 12 Pháp lệnh Xử lý VPHC năm 200235

Điều đáng lưu ý là trên thực tế biện pháp “đánh dấu số lần vi phạm” được quy định

trong Nghị định số 152/2005/NĐ-CP cũng không phải là giải pháp hiệu quả nhằm hạn chế tình trạng vi phạm giao thông như mong muốn Theo quy định Nghị định số 152/2005/NĐ-

CP thì các VPHC bị áp dụng biện pháp “đánh dấu số lần vi phạm” đều thuộc thẩm quyền của Trưởng công an cấp huyện hoặc Trưởng Phòng cảnh sát giao thông Trong khi đó,

người trực tiếp phát hiện các vi phạm là Chiến sĩ công an nhân dân đang thi hành công vụ hay đội trưởng của người này lại không có quyền xử phạt Từ đó, gián tiếp lại không có

quyền áp dụng biện pháp “đánh dấu số lần vi phạm” Để đối phó với tình trạng bị “bấm

lỗ”, khi vi phạm giao thông, người điều khiển thường chỉ nộp giấy tờ xe rồi trốn mất Trước tình huống này, Chiến sĩ công an nhân dân đang thi hành công vụ hay đội trưởng của người này chỉ có thể lập biên bản và chuyển cho người có thẩm quyền xử phạt Sau đó, chủ xe sẽ đến cơ quan Công an đã lập biên bản để giải quyết Do chủ xe không phải là người trực tiếp điều khiển xe và cũng không phải là người vi phạm nên khi xử phạt, người

có thẩm quyền không thể áp dụng biện pháp “đánh dấu số lần vi phạm” đối với chủ xe36 Bên cạnh đó, tâm lý “nửa vời” của người xử phạt cũng là nguyên nhân khiến cho việc áp dụng biện pháp này không hiệu quả Với tâm lý cho rằng dù sao vi phạm cũng đã có người

nộp phạt, ngân sách nhà nước đã thu được tiền nên việc có áp dụng được biện pháp “đánh

dấu số lần vi phạm” hay không cũng không còn quan trọng \

Chính vì những hạn chế đã nêu mà trong lần sửa đổi năm 2008, Pháp lệnh Xử lý

VPHC năm 2008 không có thay đổi gì nhiều ngoài việc quy định rõ “các biện pháp khác” thành “BPKPHQ khác” Thậm chí, Nghị định số 128/2008/NĐ-CP của Chính phủ ngày 16/12/2008 dành hẳn Điều 13 chỉ để hướng dẫn chi tiết về “các BPKPHQ khác do Chính

phủ quy định”

34

Báo cáo số 318/BC-BTP ngày 24/12/2006 của Bộ Tư pháp

35 Khoản 3 Điều 12 Pháp lệnh Xử lý VPHC năm 2002 quy định: “Ngoài các hình thức xử phạt được quy định tại

khoản 1 và khoản 2 Điều này, cá nhân, tổ chức VPHC còn có thể bị áp dụng một hoặc nhiều BPKPHQ sau đây: a) Buộc khôi phục lại tình trạng ban đầu đã bị thay đổi do VPHC gây ra hoặc buộc tháo dỡ công trình xây dựng trái phép;

b) Buộc thực hiện các biện pháp khắc phục tình trạng ô nhiễm môi trường, lây lan dịch bệnh do VPHC gây ra; c) Buộc đưa ra khỏi lãnh thổ Việt Nam hoặc buộc tái xuất hàng hóa, vật phẩm, phương tiện;

d) Buộc tiêu hủy vật phẩm gây hại cho sức khỏe con người, vật nuôi và cây trồng, văn hóa phẩm độc hại;

đ) Các biện pháp khác do Chính phủ quy định”

Tuy không nói rõ nhưng “các biện pháp khác do Chính phủ quy định” được quy định tại điểm đ khoản 3 Điều

12 Pháp lệnh Xử lý VPHC năm 2002 phải được hiểu là BPKPHQ

36 Báo Tiền phong, “Đà Nẵng: Những bất cập trong thực hiện Nghị định 152/2005”, ngày 31/03/2006 Truy cập: https://www.tienphong.vn/phap-luat/da-nang-nhung-bat-cap-trongnbspthuc-hien-nghi-dinh-1522005-42516.tpo ngày 04/6/2018

Tuy nhiên, việc duy trì quá lâu hình thức pháp lệnh về xử lý VPHC là một điều không hợp pháp lẫn không hợp lý Bất hợp lý vì pháp lệnh do Ủy ban thường vụ Quốc hội ban hành sẽ không phản ánh đầy đủ tâm tư, nguyện vọng của công dân bằng Hiến pháp, luật - những văn bản do cơ quan đại biểu cao nhất của nhân dân cả nước ban hành Bất hợp pháp vì Pháp lệnh xử lý VPHC lại quy định những vấn đề liên quan trực tiếp về quyền và nghĩa vụ của công dân Theo Hiến pháp năm 1992 (sửa đổi, bổ sung năm 2001), Quốc hội không được ủy quyền và không được giao những vấn đề về quyền, nghĩa vụ của công dân cho Ủy ban thường vụ Quốc hội, vì chỉ có Hiến pháp và luật do Quốc hội ban hành mới

có thẩm quyền quy định về vấn đề này37

Tiếp thu tinh thần pháp quyền này, khoản 2 Điều 14 Hiến pháp năm 2013 khẳng

định “quyền con người, quyền công dân chỉ có thể bị hạn chế theo quy định của luật trong

trường hợp cần thiết vì lý do quốc phòng, an ninh quốc gia, trật tự, an toàn xã hội, đạo đức

xã hội, sức khỏe của cộng đồng” Theo nguyên tắc pháp lý này thì chỉ có các luật, bộ luật

mới có khả năng hạn chế quyền, lợi ích hợp pháp của công dân Với khẳng định này thì các

cơ quan nhà nước khác ngoài Quốc hội không có thẩm quyền ban hành các văn bản pháp luật hạn chế quyền, lợi ích hợp pháp của công dân Chính vì vậy, Quốc hội khóa XIII thông qua Luật XLVPHC năm 2012 là một việc làm hết sức đúng đắn nhằm ghi nhận và bảo vệ quyền con người, quyền công dân ở một “tầm cao mới” với đầy đủ ý nghĩa nhân văn

Theo Điều 28 Luật XLVPHC năm 2012, các BPKPHQ bao gồm:

a) Buộc khôi phục lại tình trạng ban đầu;

b) Buộc tháo dỡ công trình, phần công trình xây dựng không có giấy phép hoặc xây dựng không đúng với giấy phép;

c) Buộc thực hiện biện pháp khắc phục tình trạng ô nhiễm môi trường, lây lan dịch bệnh;

d) Buộc đưa ra khỏi lãnh thổ nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam hoặc tái xuất hàng hóa, vật phẩm, phương tiện;

đ) Buộc tiêu hủy hàng hóa, vật phẩm gây hại cho sức khỏe con người, vật nuôi, cây trồng và môi trường, văn hóa phẩm có nội dung độc hại;

e) Buộc cải chính thông tin sai sự thật hoặc gây nhầm lẫn;

g) Buộc loại bỏ yếu tố vi phạm trên hàng hoá, bao bì hàng hóa, phương tiện kinh doanh, vật phẩm;

h) Buộc thu hồi sản phẩm, hàng hóa không bảo đảm chất lượng;

37

Vũ Văn Nhiêm - Cao Vũ Minh, Những vấn đề cơ bản của Luật Hành chính Việt Nam, Nxb Lao Động, năm 2011,

tr 244

i) Buộc nộp lại số lợi bất hợp pháp có được do thực hiện VPHC hoặc buộc nộp lại

số tiền bằng trị giá tang vật, phương tiện VPHC đã bị tiêu thụ, tẩu tán, tiêu hủy trái quy định của pháp luật;

k) Các BPKPHQ khác do Chính phủ quy định

So với Pháp lệnh Xử lý VPHC năm 2002 (sửa đổi, bổ sung năm 2007, 2008), Luật

XLVPHC năm 2012 đã tách biện pháp “buộc khôi phục lại tình trạng ban đầu đã bị thay

đổi do VPHC gây ra hoặc buộc tháo dỡ công trình xây dựng trái phép” thành hai biện

pháp là “buộc khôi phục lại tình trạng ban đầu” và “buộc tháo dỡ công trình, phần công

trình xây dựng không có giấy phép hoặc xây dựng không đúng với giấy phép” Sở dĩ có sự

tách ra như vậy vì bản chất pháp lý cũng như thẩm quyền áp dụng hai biện pháp này là khác nhau Cụ thể, theo khoản 4 Điều 28 Pháp lệnh Xử lý VPHC năm 2002 (sửa đổi, bổ

sung năm 2007, 2008) thì Chủ tịch UBND cấp xã chỉ có quyền áp dụng BPKPHQ “buộc

khôi phục lại tình trạng ban đầu đã bị thay đổi do VPHC gây ra” mà không có quyền áp

dụng biện pháp “buộc tháo dỡ công trình xây dựng trái phép” Thẩm quyền áp dụng biện pháp “buộc tháo dỡ công trình xây dựng trái phép” thuộc về Chủ tịch UBND cấp huyện

(khoản 5 Điều 29 Pháp lệnh Xử lý VPHC năm 2002 (sửa đổi, bổ sung năm 2007, 2008)) Tuy nhiên, do quy định trong cùng một điều khoản nên dẫn đến cách hiểu và áp dụng không thống nhất Thực tế xảy ra trường hợp Chủ tịch UBND cấp xã ra quyết định xử phạt

đối với hành vi xây dựng trái phép và áp dụng biện pháp “buộc khôi phục lại tình trạng

ban đầu do VPHC gây ra” Vướng mắc phát sinh là các chủ thể áp dụng pháp luật cho rằng

khi khôi phục lại tình trạng ban đầu do VPHC gây ra thì đồng nghĩa với việc phải “buộc

tháo dỡ công trình xây dựng trái phép” Với tư duy đó, Chủ tịch UBND cấp xã “mạnh

dạn” ban hành quyết định “buộc tháo dỡ công trình xây dựng trái phép” nhằm khôi phục lại tình trạng ban đầu do VPHC gây ra Tuy nhiên, như đã trình bày, thẩm quyền áp dụng biện pháp “buộc tháo dỡ công trình xây dựng trái phép” không thuộc về Chủ tịch UBND

cấp xã Từ đó, dẫn đến tình trạng phải hủy quyết định xử phạt VPHC để ban hành quyết

định khác phù hợp với thẩm quyền áp dụng BPKPHQ “buộc tháo dỡ công trình xây dựng

trái phép” của Chủ tịch UBND cấp huyện38

Bên cạnh đó, Luật XLVPHC năm 2012 còn bổ sung 04 BPKPHQ mới bao gồm: i buộc cải chính thông tin sai sự thật hoặc gây nhầm lẫn; ii buộc loại bỏ yếu tố vi phạm trên hàng hóa, bao bì, phương tiện kinh doanh, vật phẩm; iii buộc thu hồi sản phẩm, hàng hóa không bảo đảm chất lượng; iv buộc nộp lại số lợi bất hợp pháp có được do thực hiện

VPHC hoặc buộc nộp lại số tiền bằng giá trị tang vật, phương tiện VPHC đã bị tiêu thụ, tẩu

38

Ban soạn thảo dự án Luật XLVPHC (Bộ Tư pháp), Báo cáo số 07/BC-BST tổng kết tình hình thực hiện 08 năm

Pháp lệnh Xử lý VPHC năm 2002 và các văn bản hướng dẫn thi hành, ngày 18/01/2010

tán, tiêu hủy trái quy định của pháp luật Bổ sung mới này tạo điều kiện thuận lợi cho chủ thể có thẩm quyền trong việc lựa chọn, áp dụng các biện pháp này một cách có hiệu quả, đáp ứng nhu cầu quản lý nhà nước Mặt khác, đa dạng hóa các BPKPHQ cũng tạo thuận tiện trong việc phân định thẩm quyền xử phạt của từng chức danh cụ thể

Ngoài các BPKPHQ được định danh chính thức trong Luật XLVPHC năm 2012, Chính phủ còn có quyền quy định thêm các biện pháp phục hậu quả khác Với điều khoản

“các BPKPHQ khác do Chính phủ quy định”, Quốc hội đã ủy quyền lập pháp để Chính

phủ quy định chi tiết các BPKPHQ trong từng lĩnh vực chuyên ngành Điều này khá hợp lý

vì VPHC rất đa đạng, hậu quả do VPHC gây ra cũng vì thế mà trở nên vô cùng phức tạp Chính vì vậy, ủy quyền cho một thiết chế hoạt động thường xuyên là Chính phủ quy định thêm các BPKPHQ là một sự đúng đắn Kết hợp với các BPKPHQ được định danh chính thức trong Luật XLVPHC năm 2012, các BPKPHQ do Chính phủ quy định tạo thành một

“cánh rừng đa dạng sinh học”, đủ sức chống chọi và khắc phục mọi hậu quả do “thủy triều” VPHC gây ra Đó là lý do vì sao trong Báo cáo số 15/BC-BTP của Bộ Tư pháp ngày

22/01/2016 gửi cho Chính phủ nhấn mạnh: “phần lớn các BPKPHQ được áp dụng tại các

địa phương thuộc nhóm các BPKPHQ khác do Chính phủ quy định tại các Nghị định xử phạt VPHC”39

1.2.2 Các biện pháp khắc phục hậu quả cụ thể

VPHC phải gánh chịu trách nhiệm hành chính, trong đó có hình thức xử phạt và BPKPHQ Thực tiễn xử phạt VPHC đã chứng minh rằng việc áp dụng các BPKPHQ có ý nghĩa thiết thực Đó không chỉ là những biện pháp nhằm hạn chế tối đa thiệt hại hay khắc phục hậu quả, mà còn là hình thức nhằm bảo đảm trật tự trong hoạt động quản lý Xét theo thứ tự ưu tiên, BPKPHQ xếp sau các hình thức xử phạt Tất nhiên, đây cũng không phải là biện pháp được kỳ vọng nhiều nhất trong nhiệm vụ bảo đảm trật tự quản lý nhà nước Tuy nhiên, từ lý luận và thực tiễn có thể nhận thấy, trong nhiều trường hợp, BPKPHQ lại có tác động lớn hơn rất nhiều so với các hình thức xử phạt Tính chất cưỡng chế của nó khắc nghiệt hơn rất nhiều so với hình thức xử phạt và cũng chính các BPKPHQ chứ không phải các hình thức xử phạt mới có tác dụng hiệu quả trong đấu tranh phòng chống VPHC

Căn cứ vào khoản 1 Điều 28 Luật XLVPHC năm 2012, có thể chia BPKPHQ thành hai nhóm: i các BPKPHQ do Quốc hội quy định; ii các BPKPHQ do Chính phủ quy định

* Các BPKPHQ do Quốc hội quy định: có 9 BPKPHQ được liệt kê từ điểm a đến

điểm i khoản 1 Điều 28 Luật XLVPHC năm 2012 Trên cơ sở đó, từ Điều 29 đến Điều 37 Luật XLVPHC năm 2012 quy định khá cụ thể về từng BPKPHQ Do giới hạn của phạm vi

đề tài, chúng tôi tập trung nghiên cứu các BPKPHQ: “Buộc khôi phục lại tình trạng ban

39 Báo cáo số 15/BC-BTP của Bộ Tư pháp ngày 22/01/2016 về Công tác thi hành pháp luật về xử lý VPHC năm 2015

đầu”; “Buộc cải chính thông tin sai sự thật hoặc gây nhầm lẫn”; “Buộc nộp lại số lợi bất hợp pháp có được do thực hiện VPHC hoặc buộc nộp lại số tiền bằng trị giá tang vật, phương tiện VPHC đã bị tiêu thụ, tẩu tán, tiêu hủy trái quy định của pháp luật”; “Các BPKPHQ khác do Chính phủ quy định” được quy định tại các điểm a, e, i, k khoản 1 Điều

28 Luật XLVPHC năm 2012

i Biện pháp “buộc khôi phục lại tình trạng ban đầu”

Đây là BPKPHQ được áp dụng đối với chủ thể VPHC để khôi phục lại tình trạng ban đầu đã bị thay đổi do VPHC gây ra Đơn cử, các vi phạm như: tự ý chuyển mục đích

sử dụng rừng đặc dụng, đất rừng phòng hộ, đất rừng sản xuất mà không được cơ quan nhà nước có thẩm quyền cho phép40; tự ý tháo dỡ, di chuyển, treo, đặt, làm sai mục đích sử dụng hoặc làm sai lệch biển báo hiệu, đèn tín hiệu giao thông, rào chắn, cọc tiêu, cột cây

số, vạch kẻ đường, tường bảo vệ, mốc chỉ giới; cấu kiện, phụ kiện của công trình đường

bộ41; đổ, ném chất thải, chất bẩn hoặc các chất khác làm hoen bẩn nhà ở, cơ quan, trụ sở làm việc, nơi sản xuất, kinh doanh của người khác42… đều làm thay đổi hiện trạng ban đầu

theo hướng tiêu cực Do đó, áp dụng BPKPHQ buộc khôi phục lại tình trạng ban đầu

nhằm khôi phục lại hiện trạng của đối tượng bị xâm hại như trước khi có VPHC

Thực chất, buộc khôi phục lại tình trạng ban đầu do VPHC gây ra có xuất phát điểm

từ Pháp lệnh Xử phạt VPHC năm 1989 với vai trò là một biện pháp hành chính khác43 Quy định này tiếp tục được kế thừa trong Pháp lệnh Xử lý VPHC năm 1995 Theo đó,

Pháp lệnh Xử lý VPHC năm 1995 quy định “Buộc khôi phục lại tình trạng ban đầu đã bị

thay đổi do VPHC gây ra hoặc buộc tháo dỡ công trình xây dựng trái phép” là một biện pháp trong xử phạt VPHC44

Đến Pháp lệnh Xử lý VPHC năm 2002 (sửa đổi, bổ sung năm 2007, 2008), biện pháp này mới chính thức được quy định với vai trò là một BPKPHQ Theo đó, điểm a khoản 3 Điều 12 Pháp lệnh Xử lý VPHC năm 2002 (sửa đổi, bổ sung năm 2007, 2008) quy

định: “ngoài các hình thức xử phạt được quy định tại khoản 1 và khoản 2 Điều này, cá

nhân, tổ chức VPHC còn có thể bị áp dụng một hoặc nhiều BPKPHQ sau đây: Buộc khôi

phục lại tình trạng ban đầu đã bị thay đổi do VPHC gây ra hoặc buộc tháo dỡ công trình xây dựng trái phép”

40 Điều 7 Nghị định số 102/2014/NĐ-CP xử phạt VPHC trong lĩnh vực đất đai

41

Khoản 4 Điều 15 Nghị định số 46/2016/NĐ-CP xử phạt VPHC trong lĩnh vực giao thông đường bộ và đường sắt

42 Điểm a khoản 2 Điều 7 Nghị định số 167/2013/NĐ-CP xử phạt VPHC trong lĩnh vực an ninh, trật tự, an toàn xã hội; phòng, chống tệ nạn xã hội; phòng cháy và chữa cháy; phòng, chống bạo lực gia đình

43 Điểm a khoản 1 Điều 12 Pháp lệnh Xử phạt VPHC năm 1989 quy định: “Buộc khôi phục lại tình trạng đã bị thay

đổi do VPHC gây ra hoặc buộc tháo dỡ công trình xây dựng trái phép” là biện pháp hành chính khác

44 Điểm a khoản 3 Điều 11 Pháp lệnh Xử lý VPHC năm 1995

Hiện nay, Luật XLVPHC năm 2012 đã tách biện pháp “buộc khôi phục lại tình

trạng ban đầu đã bị thay đổi do VPHC gây ra hoặc buộc tháo dỡ công trình xây dựng trái phép” trong Pháp lệnh Xử lý VPHC năm 2002 thành hai biện pháp, bao gồm:“buộc khôi phục lại tình trạng ban đầu” và “buộc tháo dỡ công trình, phần công trình xây dựng không

có giấy phép hoặc xây dựng không đúng với giấy phép” Như vậy, theo quy định của pháp

luật xử lý VPHC hiện hành, buộc khôi phục lại tình trạng ban đầu là một BPKPHQ được quy định độc lập so với biện pháp buộc tháo dỡ công trình, phần công trình xây dựng không có giấy phép hoặc xây dựng không đúng với giấy phép Căn cứ vào Luật XLVPHC năm 2012, nghị định xử phạt VPHC trong các lĩnh vực sẽ quy định về việc áp dụng BPKPHQ này đối với những vi phạm cụ thể Chẳng hạn, trong lĩnh vực bảo vệ môi trường

biện pháp “buộc khôi phục lại tình trạng ban đầu” được quy định cụ thể là “buộc trồng

lại, chăm sóc và bảo vệ diện tích khu bảo tồn đã bị phá hủy, phục hồi sinh cảnh ban đầu cho các loài sinh vật, thu hồi nguồn gen từ các hoạt động tiếp cận nguồn gen trái pháp luật”45 Trong lĩnh vực đất đai, biện pháp này được quy định là “buộc khôi phục tình trạng

của đất trước khi vi phạm”46 Ngoài ra, nhiều nghị định về xử phạt VPHC trong các lĩnh vực cũng có quy định BPKPHQ buộc khôi phục lại tình trạng ban đầu47 Điều này tạo cơ sở pháp lý cụ thể cho việc áp dụng biện pháp này trong thực tế

ii Biện pháp “buộc cải chính thông tin sai sự thật hoặc gây nhầm lẫn”

Đây là BPKPHQ được bổ sung mới trong Luật XLVPHC năm 2012 Cụ thể, theo Điều 34 Luật XLVPHC năm 2012 thì cá nhân, tổ chức VPHC phải cải chính thông tin sai

sự thật hoặc gây nhầm lẫn đã được công bố, đưa tin trên chính phương tiện thông tin đại chúng, trang thông tin điện tử đã công bố, đưa tin

Dựa vào quy định trên có thể rút ra hai kết luận về biện pháp buộc cải chính thông tin sai sự thật hoặc gây nhầm lẫn:

Một là, Luật XLVPHC năm 2012 quy định nội dung cá nhân, tổ chức VPHC phải

cải chính là “thông tin sai sự thật hoặc gây nhầm lẫn”

Hai là, nội dung cải chính phải được thể hiện “trên chính phương tiện thông tin đại chúng, trang thông tin điện tử đã công bố, đưa tin”

45

Điểm a khoản 3 Điều 4 Nghị định số 155/2016/NĐ-CP

46 Khoản 4 Điều 6, khoản 3 Điều 7, khoản 3 Điều 8, khoản 3 Điều 9, khoản 5 Điều 10, khoản 3 Điều 11 Nghị định số 102/2014/NĐ-CP

47 Phụ lục 1 Báo cáo số 09/BC-BTP của Bộ Tư pháp về Tổng kết thi hành Luật XLVPHC năm 2012, ngày 08/01/2018 thì từ năm 2013 đến năm 2017 đã có tới 92 nghị định của Chính phủ được ban hành để quy định về xử phạt VPHC trong các lĩnh vực

Như vậy, có thể hiểu, BPKPHQ này được áp dụng chủ yếu đối với các VPHC trong lĩnh vực báo chí, xuất bản, thông tin, truyền thông48

Hiện nay, một số nghị định về xử phạt VPHC trong các lĩnh vực đã đưa BPKPHQ này vào áp dụng như Nghị định số 159/2013/NĐ-CP xử phạt VPHC trong hoạt động báo chí xuất bản; Nghị định số 158/2013/NĐ-CP (sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định số 28/2017/NĐ-CP) xử phạt VPHC trong lĩnh vực văn hóa, thể thao, du lịch và quảng cáo; Nghị định số 31/2016/NĐ-CP quy định xử phạt VPHC trong lĩnh vực giống cây trồng, bảo vệ và kiểm dịch thực vật; Nghị định số 33/2017/NĐ-CP về xử phạt VPHC trong lĩnh vực tài nguyên nước và khoáng sản; Nghị định số 41/2018/NĐ-CP xử phạt VPHC trong lĩnh vực kế toán, kiểm toán độc lập…

iii Biện pháp “buộc nộp lại số lợi bất hợp pháp có được do thực hiện VPHC hoặc buộc nộp lại số tiền bằng trị giá tang vật, phương tiện VPHC đã bị tiêu thụ, tẩu tán, tiêu hủy trái quy định của pháp luật”

Theo quy định pháp luật, buộc nộp lại số lợi bất hợp pháp có được do thực hiện VPHC là một BPKPHQ Biện pháp này lần đầu tiên được quy định trong Luật XLVPHC năm 2012 Sự ra đời của biện pháp này tạo điều kiện thuận lợi cho các chủ thể có thẩm quyền có thêm lựa chọn trong quá trình xử phạt VPHC, nhất là trong bối cảnh các VPHC diễn ra ngày càng đa dạng và gây ra những thiệt hại nhất định Để hướng dẫn cụ thể hơn việc áp dụng biện pháp buộc nộp lại số lợi bất hợp pháp có được do thực hiện VPHC, Điều

37 Luật XLVPHC năm 2012 quy định “cá nhân, tổ chức vi phạm phải nộp lại số lợi bất

hợp pháp là tiền, tài sản, giấy tờ và vật có giá có được từ VPHC mà cá nhân, tổ chức đó

đã thực hiện để sung vào ngân sách nhà nước hoặc hoàn trả cho đối tượng bị chiếm đoạt Nếu cá nhân, tổ chức VPHC không tự nguyện thực hiện thì bị cưỡng chế thực hiện”

Dựa vào quy định trên có thể rút ra hai kết luận về biện pháp buộc nộp lại số lợi bất hợp pháp có được do thực hiện VPHC:

Một là, Luật XLVPHC năm 2012 đã khoanh vùng số lợi bất hợp pháp có được từ

VPHC gồm tiền, tài sản, giấy tờ và vật có giá

Hai là, số lợi bất hợp pháp do cá nhân, tổ chức VPHC nộp lại sẽ được xử lý bằng

hai cách: (i) sung vào ngân sách nhà nước hoặc (ii) hoàn trả cho đối tượng bị chiếm đoạt

Nhìn chung, Luật XLVPHC năm 2012 đã quy định khá rõ ràng về biện pháp buộc nộp lại số lợi bất hợp pháp có được do thực hiện VPHC Trên cơ sở đó, Chính phủ và các

Bộ, cơ quan ngang Bộ đã ban hành nhiều Nghị định, Thông tư để quy định việc áp dụng BPKPHQ này đối với VPHC trong các lĩnh vực

48 Nguyễn Cảnh Hợp (chủ biên), Bình luận khoa học Luật XLVPHC năm 2012 (tập 1), Nxb Đại học quốc gia Tp Hồ

Chí Minh, năm 2015, tr 231

Trên đây là ba BPKPHQ do Quốc hội quy định - tức là được định danh chính thức trong Luật XLVPHC năm 2012 Ngoài ra, Luật XLVPHC năm 2012 cũng quy định cụ thể các chủ thể có quyền áp dụng BPKPHQ và các BPKPHQ cụ thể mà chủ thể đó có quyền áp dụng Trên cơ sở nền tảng được quy định trong Luật XLVPHC năm 2012, Chính phủ ban hành nghị định xử phạt VPHC trong các lĩnh vực quy định cụ thể hành vi vi phạm bị áp dụng BPKPHQ tương xứng Tuy vẫn tồn tại những hạn chế nhất định49

, song nhìn chung các BPKPHQ do Quốc hội quy định khá chỉn chu và hợp lý Mặc dù giao cho Chính phủ quy định chi tiết vi phạm cụ thể nào bị áp dụng BPKPHQ tương ứng nhưng do được cương tỏa bằng luật nên nghị định của Chính phủ không quy định tràn lan, bất hợp lý

* Các BPKPHQ do Chính phủ quy định: đời sống xã hội luôn biến động và phát

triển, các quan hệ xã hội phát sinh ngày càng đa dạng và phức tạp Trong tương quan đó, VPHC cũng diễn ra rất đa dạng, liên tục, khó lường trước Điều này đòi hỏi hoạt động quản

lý phải ứng phó nhanh nhạy, kịp thời, vận dụng sáng tạo pháp luật, tìm kiếm biện pháp giải quyết mọi tình huống phát sinh một cách có hiệu quả nhất50 Luật XLVPHC năm 2012 cho phép Chính phủ có quyền bổ sung các BPKPHQ khác so với những BPKPHQ do Quốc hội quy định Điều này cũng dễ hiểu bởi với cách thức hoạt động “xuân thu nhị kỳ” của mình, Quốc hội khó có thể kịp thời chỉnh sửa, bổ sung các BPKPHQ nếu như luật hóa tất cả các biện pháp này trong Luật XLVPHC năm 2012 Với tư duy này, Quốc hội chỉ quy định các BPKPHQ cơ bản và thừa nhận cho Chính phủ quyền bổ sung các BPKPHQ khác nhằm đáp ứng tính chủ động, sáng tạo của hoạt động hành chính trong giải quyết hậu quả do VPHC gây ra

1.2.3 Nguyên tắc áp dụng biện pháp khắc phục hậu quả

Dưới góc độ ngôn ngữ, “nguyên tắc” được hiểu là những điều cơ bản nhất thiết phải tuân theo trong một loạt các việc làm51 Xem xét một cách cụ thể, ở góc độ của luật hành chính, nguyên tắc trong quản lý nhà nước là tổng thể các quy phạm pháp luật hành chính

có nội dung là những tư tưởng chủ đạo làm cơ sở để tổ chức thực hiện hoạt động quản lý nhà nước52

Vì thế, nguyên tắc áp dụng BPKPHQ là những tư tưởng nền tảng chủ đạo mà khi áp dụng BPKPHQ cần tuân thủ Các nguyên tắc áp dụng BPKPHQ gồm:

Nguyên tắc thứ nhất: đối với mỗi VPHC, ngoài việc bị áp dụng hình thức xử phạt,

cá nhân, tổ chức VPHC có thể bị áp dụng một hoặc nhiều BPKPHQ

49 Cao Vũ Minh - Nguyễn Nhật Khanh, “Quy định pháp luật về BPKPHQ trong xử phạt VPHC”, Tạp chí Nhà nước và

pháp luật số 6, năm 2017

50 Trường Đại học Luật Tp Hồ Chí Minh, Nguyễn Cửu Việt (chủ biên), Giáo trình Luật Hành chính Việt Nam, Nxb

Đại học quốc gia Tp Hồ Chí Minh, năm 2010, tr 58

51 Nguyễn Lân, Từ điển từ và ngữ Việt Nam, Nxb Tổng hợp Tp Hồ Chí Minh, năm 2006, tr 1293

52

Trường Đại học Luật Hà Nội, Trần Minh Hương (chủ biên), Giáo trình Luật hành chính Việt Nam, Nxb Công an

nhân dân, năm 2012, tr 75, 76

VPHC diễn ra phổ biến, thường xuyên, không chỉ ảnh hưởng đến hoạt động quản lý

mà còn gây thiệt hại rất lớn về người và tài sản Do đó, bên cạnh các hình thức xử phạt được áp dụng nhằm trừng trị, răn đe người vi phạm, BPKPHQ được áp dụng nhằm khôi phục lại tình trạng ban đầu do VPHC gây ra Khác với nguyên tắc áp dụng hình thức xử phạt chính53, đối với mỗi VPHC, người có thẩm quyền có thể áp dụng một hoặc đồng thời nhiều BPKPHQ Sở dĩ như vậy bởi ý định của nhà làm luật là muốn khắc phục triệt để mọi hậu quả do VPHC gây ra Nói cách khác là không để cho hậu quả xấu của VPHC tồn dư hay ứ đọng trên thực tế

Ví dụ: theo khoản 1 và khoản 5 Nghị định số 102/2014/NĐ-CP của Chính phủ ngày

10/11/2014 xử phạt VPHC trong lĩnh vực đất đai thì hành vi “lấn, chiếm đất nông nghiệp

không phải là đất trồng lúa, đất rừng đặc dụng, đất rừng phòng hộ, đất rừng sản xuất” bị

phạt tiền từ 1.000.000 đồng đến 3.000.000 đồng Ngoài ra, vi phạm này còn bị áp dụng

đồng thời hai BPKPHQ là “buộc khôi phục lại tình trạng của đất trước khi vi phạm” và

“buộc trả lại đất đã lấn, chiếm”

Nguyên tắc thứ hai: BPKPHQ được áp dụng độc lập trong bốn trường hợp cụ thể

sau: i tình thế cấp thiết, phòng vệ chính đáng, sự kiện bất ngờ, sự kiện bất khả kháng,

người thực hiện hành vi trái pháp luật không có năng lực trách nhiệm hành chính hoặc

người thực hiện hành vi trái pháp luật chưa đủ tuổi bị xử phạt VPHC; ii không xác định được đối tượng VPHC; iii hết thời hiệu xử phạt VPHC hoặc hết thời hạn ra quyết định xử phạt; iv cá nhân VPHC chết, mất tích, tổ chức VPHC đã giải thể, phá sản trong thời gian

xem xét ra quyết định xử phạt

Trước hết, VPHC là hành vi trái pháp luật, có lỗi, do chủ thể có năng lực trách

nhiệm hành chính thực hiện54 Trong khi đó, các trường hợp rơi vào tình thế cấp thiết, sự kiện bất ngờ, phòng vệ chính đáng, sự kiện bất khả kháng hay người không có năng lực trách nhiệm hành chính, người chưa đủ tuổi bị xử phạt VPHC thì lại không thỏa mãn đầy

đủ các dấu hiệu của VPHC Vì vậy, những trường hợp này không thể gọi là VPHC Cụ thể, người không có năng lực trách nhiệm hành chính55, sự kiện bất ngờ, sự kiện bất khả kháng không tồn tại yếu tố lỗi của chủ thể Tình thế cấp thiết, phòng vệ chính đáng thì tính chất nguy hiểm cho xã hội của hành vi đã bị loại trừ - tức là không có hành vi trái pháp luật Về hình thức, chủ thể thực hiện hành vi trong tình thế cấp thiết và phòng vệ chính đáng tuy có

55 Khoản 5 Điều 2 Luật XLVPHC năm 2012 quy định: “người không có năng lực trách nhiệm hành chính là người

thực hiện hành vi VPHC trong khi đang mắc bệnh tâm thần hoặc một bệnh khác làm mất khả năng nhận thức hoặc khả năng điều khiển hành vi của mình”

dấu hiệu của VPHC nhưng trong các hành vi đó có một số tình tiết nhất định làm mất đi tính chất nguy hiểm cho xã hội của hành vi Do đó, người thực hiện hành vi đó không bị xem là VPHC Ngoài ra, để có thể xem là có năng lực trách nhiệm hành chính, cá nhân phải đạt một độ tuổi nhất định Nói cách khác, độ tuổi cũng là điều kiện quan trọng để trở thành chủ thể của VPHC Nếu không thỏa các dấu hiệu cấu thành VPHC (thiếu yếu tố lỗi, hành vi trái pháp luật) thì không phải là VPHC Vì vậy, chủ thể thực hiện hành vi trong tình thế cấp thiết, phòng vệ chính đáng, sự kiện bất ngờ, sự kiện bất khả kháng không thể

bị xem là VPHC Trong các tình huống trên, tuy chủ thể không có VPHC nhưng bằng hành

vi của mình, chủ thể có thể gây ra hậu quả không mong muốn cho xã hội Hậu quả này cần được khắc phục Do đó, áp dụng BPKPHQ được xem là một giải pháp hữu hiệu

Kế đến, theo Luật XLVPHC năm 2012 người có thẩm quyền chỉ xử phạt khi hành vi

vi phạm được pháp luật quy định rõ ràng Trong nhiều trường hợp, tuy xác định có hành vi trái pháp luật nhưng người có thẩm quyền lại không thể xác định được chủ thể đã thực hiện hành chính trên Do đó, người có thẩm quyền không thể ra quyết định xử phạt VPHC Mặc

dù không ra được quyết định xử phạt VPHC nhưng hậu quả do hành chính trái pháp luật gây ra là hiện hữu nên người có thẩm quyền vẫn phải áp dụng BPKPHQ Trong trường hợp này, BPKPHQ được áp dụng một cách độc lập nhằm giải quyết dứt điểm, triệt để mọi hậu quả xấu phát sinh do VPHC gây ra

Ví dụ: ngày 11/7/2017, Chủ tịch Ủy ban nhân dân (UBND) huyện Bàu Bàng tỉnh

Bình Dương ban hành Quyết định số 3118/QĐ-UBND áp dụng BPKPHQ “tháo dỡ và xóa

quảng cáo” đối với các biển quảng cáo được treo trên cây và dán trên cột điện, trụ điện

trước khu công nghiệp Bàu Bàng Do không xác định được chủ thể đã thực hiện hành vi vi phạm nên trong quyết định này, Chủ tịch UBND huyện Bàu Bàng tỉnh Bình Dương chỉ áp dụng độc lập các BPKPHQ

Tiếp theo, việc xử phạt VPHC bị giới hạn bởi thời hiệu xử phạt và thời hạn ra quyết

định xử phạt Do đó, nếu quá mất thời hiệu và thời hạn xử phạt VPHC thì người có thẩm quyền không được xử phạt VPHC Tuy nhiên, hậu quả của VPHC vẫn tồn tại nên cần phải được khắc phục Đó là lý do vì sao trong trường hợp vừa nêu, nhà làm luật quy định áp dụng BPKPHQ một cách độc lập mà không cần áp dụng kèm với các hình thức xử phạt

Ví dụ: năm 2010, bà Vũ Thị Lâm (cư trú tại Thị xã Đồng Xoài, tỉnh Bình Phước) có hành vi xây dựng nhà trái phép Năm 2013, người có thẩm quyền phát hiện hành vi vi phạm này Do thời hiệu xử phạt VPHC đã hết nên Chủ tịch UBND Thị xã Đồng Xoài, tỉnh Bình Phước đã ban hành Quyết định số 2176/QĐ-UBND ngày 22/7/2013 về việc áp dụng BPKPHQ do VPHC gây ra trong hoạt động xây dựng đối với bà Vũ Thị Lâm

Cuối cùng, VPHC luôn gắn với một chủ thể vi phạm nhất định Do đó, việc xử phạt

là nhằm răn đe, trừng trị, xa hơn nữa là để giáo dục họ Tuy nhiên, trong thời gian xem xét

ra quyết định xử phạt VPHC mà cá nhân VPHC chết, mất tích; tổ chức VPHC giải thể, phá sản thì người có thẩm quyền không cần ra quyết định xử phạt VPHC “Chết là hết”, “nghĩa

tử là nghĩa tận” là những tư duy được vận dụng làm cơ sở cho việc không cần ban hành quyết định xử phạt VPHC Trong trường hợp cá nhân VPHC chết hay mất tích thì việc miễn cưỡng ban hành quyết định xử phạt VPHC chỉ dẫn đến hậu quả là quyết định không thể thi hành Từ đó làm mất đi tính uy nghiêm trong cưỡng chế hành chính Tương tự với

cá nhân, khi tổ chức VPHC giải thể, phá sản thì xem như tổ chức đó không còn hiện hữu trên thực tế hoặc không có khả năng thi hành quyết định xử phạt Việc ban hành quyết định

xử phạt không những bất khả thi mà còn ảnh hưởng đến tính nhân đạo trong hoạt động xử phạt Với ý nghĩa đó, nhà làm luật quy định không ban hành quyết định xử phạt VPHC là rất hợp lý Tuy nhiên, hậu quả của VPHC vẫn cần được giải quyết nhằm bảo đảm quyền và lợi ích của những chủ thể liên quan, đặc biệt là góp phần giữ vững trật tự, ổn định xã hội

Do đó, BPKPHQ được áp dụng độc lập trong trường hợp này là một quy định nhân văn và hợp lý

Nguyên tắc thứ ba: việc áp dụng BPKPHQ được tiến hành nhanh chóng, công khai,

khách quan

So với vi phạm hình sự, VPHC tuy ít nguy hiểm hơn nhưng lại phổ biến hơn VPHC diễn ra trên nhiều lĩnh vực khác nhau với số lượng lớn Để hoạt động quản lý được tiến hành đồng bộ, hiệu quả, nhà nước phải kịp thời xử phạt các VPHC, đồng thời nhanh chóng

khắc phục mọi hậu quả do vi phạm gây ra Tính “nhanh chóng” được hiểu là người có

thẩm quyền phải xác minh, thu thập chứng cứ, tiến hành thủ tục ban hành và thi hành quyết định áp dụng BPKPHQ trong khoảng thời gian ngắn nhất theo quy định của pháp luật Khi phát hiện VPHC, người có thẩm quyền đang thi hành công vụ buộc cá nhân, tổ chức phải chấm dứt ngay hành vi vi phạm Vào thời điểm này, có thể nói, VPHC đã kết thúc trên thực

tế Tuy nhiên, hậu quả do VPHC gây ra vẫn tồn tại Do đó, cần phải nhanh chóng áp dụng các biện pháp tối ưu, hiệu quả nhằm khắc phục hậu quả do VPHC gây ra

Ví dụ: ngày 19/7/2015, tài xế Lê Văn Hậu đã có hành vi điều khiển xe gây đổ dầu nhờn ra đường Thanh tra viên Trần Hoài Hận của Sở Giao thông vận tải thành phố Cần Thơ đã lập biên bản và buộc tài xế Lê Văn Hậu chấm dứt hành vi vi phạm này Hành vi vi phạm tuy đã chấm dứt trên thực tế nhưng dầu nhờn đã đổ trên đường bộ gây nguy hiểm đến người và phương tiện tham gia giao thông Do đó, Thanh tra viên Trần Hoài Hận đã ban hành Quyết định số 1410/QĐ-XPVPHC buộc tài xế Lê Văn Hậu phải thực hiện biện pháp

“khôi phục lại tình trạng ban đầu đã bị thay đổi do VPHC gây ra” Việc áp dụng nhanh

chóng BPKPHQ có ý nghĩa quan trọng, góp phần phòng ngừa những rủi ro có thể phát sinh

từ hậu quả của VPHC

Bên cạnh tiêu chí “nhanh chóng”, việc áp dụng BPKPHQ phải bảo đảm tiêu chí

“công khai và minh bạch” “Công khai” là việc không giữ kín mà để cho mọi người đều

biết56

, còn “minh bạch” là “rõ ràng, rành mạch”57 Áp dụng BPKPHQ chính là việc áp dụng pháp luật theo thủ tục hành chính Do tính chất khép kín, dễ lạm quyền của thủ tục hành chính nên việc áp dụng BPKPHQ phải chú trọng tính công khai và minh bạch Tính công khai đòi hỏi việc áp dụng BPKPHQ có hình thức thể hiện rõ ràng bằng một quyết định cụ thể Quyết định này có thể được tiếp cận một cách dễ dàng mà không có sự cản trở

từ bất kỳ chủ thể nào khác Trong khi đó, tính “minh bạch” đòi hỏi thông tin không chỉ

công khai mà còn phải trong sáng, không khuất tất, không mờ ám, gây khó khăn cho công

dân trong tiếp cận thông tin Như vậy, có thể hiểu “công khai, minh bạch” trong áp dụng

BPKPHQ là việc làm cho mọi cá nhân, tổ chức có thể biết và hiểu những quy định của pháp luật về BPKPHQ Suy cho cùng, nguyên tắc này cũng là một yếu tố quan trọng trong phổ biến, tuyên truyền pháp luật và đấu tranh, ngăn ngừa VPHC

Nguyên tắc thứ tư: việc áp dụng BPKPHQ phải đúng thẩm quyền, đúng quy định

của pháp luật

Như đã trình bày, việc áp dụng BPKPHQ được thực hiện bởi các chủ thể mang quyền lực nhà nước Quyền lực có xu hướng đồi bại, quyền lực tuyệt đối có xu hướng đồi bại tuyệt đối58 Do đó, tuân thủ thẩm quyền là nguyên tắc bất di bất dịch khi áp dụng BPKPHQ nhằm loại trừ hiện tượng lạm quyền

Bên cạnh đó, để bảo đảm cho việc áp dụng BPKPHQ chính xác, khôi phục lại trật tự ban đầu, người có thẩm quyền cần tuân thủ đúng các quy định của pháp luật có liên quan Khác với các hình thức xử phạt, việc áp dụng BPKPHQ không bị phụ thuộc vào hình thức lỗi và cũng không bị lệ thuộc vào các tình tiết tăng nặng hay giảm nhẹ Nói cách khác, hình thức lỗi (cố ý hay vô ý) và các tình tiết tăng nặng, giảm nhẹ chỉ có giá trị trong việc xem xét, quyết định các hình thức xử phạt hoặc mức phạt tiền cụ thể Các yếu tố này hoàn toàn không có sự ảnh hưởng khi xem xét áp dụng BPKPHQ Điều này cũng dễ hiểu bởi VPHC cho dù được thực hiện với lỗi vô ý hoặc có tình tiết giảm nhẹ thì cũng gây hậu quả xấu cho

xã hội Với nguyên tắc “mọi hậu quả gây ra cần được khắc phục” nên BPKPHQ sẽ được

áp dụng mà không cần quan tâm đến hình thức lỗi và các tình tiết tăng nặng, giảm nhẹ

Tuy nhiên, việc áp dụng BPKPHQ lại phải đặc biệt chú ý đến yếu tố chủ thể Cụ thể, người chưa thành niên VPHC có thể bị áp dụng các BPKPHQ nhưng chỉ giới hạn là các

56 Nguyễn Lân, Từ điển từ và ngữ Việt Nam, Nxb Tổng hợp Tp Hồ Chí Minh, năm 2006, tr 422

57

Hoàng Phê (chủ biên), Từ điển tiếng Việt, Nxb Đà Nẵng, Đà Nẵng, năm 2003, tr 633

58 Huân tước Acton, Thư gửi Giám mục Mandell Creighton, 1887