Chế độ học tập, học nghề của phạm nhân theo luật thi hành án hình sự việt nam

Chế độ học tập, học nghề giúp cho việc hình thành ở phạm nhân có kiến thức về văn hóa, pháp luật, những phạm nhân chưa biết chữ thì sẽ được dạy biết đọc, viết, trên cơ sở đó tiếp thu đượ

NGUYỄN HẢI AN

CHẾ ĐỘ HỌC TẬP, HỌC NGHỀ CỦA PHẠM NHÂN THEO LUẬT THI HÀNH ÁN HÌNH SỰ VIỆT NAM

LUẬN VĂN THẠC SĨ CHUYÊN NGÀNH LUẬT HÌNH SỰ VÀ TỐ TỤNG HÌNH SỰ

TP HỒ CHÍ MINH, THÁNG 10 NĂM 2018

CHẾ ĐỘ HỌC TẬP, HỌC NGHỀ CỦA PHẠM NHÂN THEO LUẬT THI HÀNH ÁN HÌNH SỰ VIỆT NAM

Đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi dưới sự hướng dẫn khoa học của Tiến sĩ Nguyễn Hữu Thế Trạch, giảng viên Trường Đại học Luật thành phố Hồ Chí Minh

Các kết quả nghiên cứu và số liệu trong luận văn là các số liệu trung thực và chưa từng được công bố trong bất kỳ công trình khoa học nào khác./

Tác giả

Nguyễn Hải An

CHƯƠNG 1 CHẾ ĐỘ HỌC NGHỀ CỦA PHẠM NHÂN 6

1.1 Quy định của Luật Thi hành án hình sự về chế độ học nghề của phạm nhân 6

1.2 Chế độ học nghề của phạm nhân 7

1.2.1 Giáo viên dạy nghề 7

1.2.2 Đối tượng học nghề 7

1.2.3 Cơ quan tổ chức học nghề cho phạm nhân 8

1.2.4 Thời gian tổ chức dạy và học nghề 9

1.3 Thực tiễn việc áp dụng quy định của pháp luật Thi hành án hình sự về chế độ học nghề của phạm nhân 9

1.3.1 Giáo viên dạy nghề cho phạm nhân 9

1.3.2 Đối tượng học nghề 12

1.3.3 Cơ quan tổ chức học nghề cho phạm nhân 13

1.3.4 Thời gian tổ chức dạy và học nghề 14

1.4 Nhận xét, đánh giá thực hiện chế độ học nghề của các trại giam, trại tạm giam 14

1.4.1 Những mặt thành công 14

1.4.2 Những mặt hạn chế 15

1.4.3 Nguyên nhân của những hạn chế trên 16

1.5 Kiến nghị nâng cao hiệu quả thực hiện chế độ học nghề của phạm nhân 19

1.5.1 Kiến nghị hoàn thiện pháp luật thi hành án hình sự 19

1.5.2 Kiến nghị những vấn đề khác 20

KẾT LUẬN CHƯƠNG 1 21

CHƯƠNG 2 CHẾ ĐỘ HỌC TẬP CỦA PHẠM NHÂN 22

2.1 Quy định của Luật Thi hành án hình sự về chế độ học tập của phạm nhân 22

2.2 Chế độ học tập của phạm nhân 22

2.2.1 Giáo viên giảng dạy 22

2.2.2 Nội dung học tập của phạm nhân 23

2.3 Thực tiễn áp dụng quy định pháp luật Thi hành án hình sự về chế độ học tập của phạm nhân 28

32

2.3.4 Nguyên nhân của những hạn chế trong việc thực hiện chế độ học tập của phạm nhân 33

2.4 Kiến nghị nâng cao hiệu quả thực hiện chế độ học tập của phạm nhân 34

2.4.1 Kiến nghị hoàn thiện pháp Luật Thi hành án hình sự 34

2.4.2 Kiến nghị về những vấn đề khác 36

KẾT LUẬN CHƯƠNG 2 37

KẾT LUẬN 38 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Trại giam là nơi chấp hành hình phạt tù của người bị kết án tù có thời hạn, tù chung thân Người đang chấp hành án phạt tù tại trại giam bị cách ly với xã hội trong một thời gian nhất định nhằm không để họ có điều kiện tiếp tục thực hiện hành vi phạm tội Họ được giáo dục để trở thành người có ích cho xã hội, biết tuân thủ các quy định của pháp luật và quy tắc của cuộc sống, ngăn ngừa họ tái phạm tội

Để giúp cho phạm nhân nhận thức được tội lỗi do mình gây ra, chuyển biến về tư tưởng, nhận thức, hành vi và trở thành người có ích cho xã hội thì cán bộ trại giam phải tiến hành giáo dục phạm nhân về nhiều nội dung như: giáo dục văn hoá, giáo dục công dân, giáo dục pháp luật, giáo dục đạo đức, giáo dục lao động, giáo dục thẩm mỹ Trong đó nội dung giáo dục học tập, lao động, hướng nghiệp, học nghề là một trong những nội dung giáo dục bắt buộc theo luật Thi hành án hình sự Việt nam

Rất nhiều phạm nhân trước khi vào trại họ sống một cách buông thả Khi vào trại giam, họ thường có suy nghĩ tiêu cực, coi bước chân vào trại là cuộc đời mình

cũng “chấm hết” Sau này hồi gia cũng ngơ ngác không biết làm gì để kiếm sống Đối với người bình thường, rèn luyện để có một tay nghề vững vàng là điều không

dễ dàng, với các phạm nhân - những con người chịu khiếm khuyết về nhân cách, hạn chế về trình độ, sức khỏe… thì việc học nghề để sau này có thể “kiếm cơm” được là điều càng khó gấp bội Chế độ học tập, học nghề giúp cho việc hình thành ở phạm nhân có kiến thức về văn hóa, pháp luật, những phạm nhân chưa biết chữ thì

sẽ được dạy biết đọc, viết, trên cơ sở đó tiếp thu được các kỹ năng, khả năng nghề nghiệp để họ có thể tham gia lao động trong trại giam và khi hết thời gian chấp hành hình phạt tù trở về địa phương giúp họ tìm được việc làm phù hợp để đảm bảo cuộc sống của bản thân và gia đình họ

Các hoạt động học tập, học nghề của phạm nhân theo Luật Thi hành án hình

sự Việt nam trong các trại giam không những phát huy hiệu quả trong trại giam, nó gắn liền với công việc quản lý, giáo dục phạm nhân, là tiêu chí đánh giá thái độ chấp hành các quy định của trại giam và là cơ sở để xét đặc xá, tha tù trước thời hạn Mặt khác các hoạt động này còn mang ý nghĩa về mặt xã hội to lớn, giảm gánh nặng cho xã hội, đặc biệt là giảm tỉ lệ người chấp xong án phạt tù tái phạm, góp phần đảm bảo tốt trật tự an toàn xã hội Có nhiều nguyên nhân dẫn đến người chấp hành xong án phạt tù tái phạm trở lại, trong đó có nguyên nhân đối tượng không tìm được việc làm, không nhận được sự giúp đỡ của xã hội

Từ 2012 đến 2016 các trại giam, trại tạm giam trên toàn quốc đã tổ chức dạy nghề, truyền nghề cho 261.840 lượt phạm nhân với các nghề như may mặc, xây dựng, mộc, cơ khí, thêu ren, thủ công, mỹ nghệ, trồng trọt, chăn nuôi, chế biến nông sản, trong đó đã phối hợp với các trung tâm dạy nghề tổ chức dạy và cấp chứng chỉ nghề cho 2328 phạm nhân, đồng thời đang tiếp tục triển khai dạy nghề cho trên

2500 phạm nhân, tổ chức mở 50.000 lớp cho hơn 10 triệu phạm nhân, trại viên, học viên các các lớp như giáo dục chính trị, pháp luật, văn hóa xóa mù chữ…

Tuy nhiên, thực tiễn hiện nay việc thi hành Luật Thi hành án hình sự còn nhiều bất cập, các cơ quan có thẩm quyền trong lĩnh vực thi hành án hình sự chỉ quan tâm đến việc quản lý, giám sát người thi hành án phạt tù, việc quan tâm thực hiện các chương trình nhằm giúp cho người thi hành án phạt tù hòa nhập cộng đồng còn hạn chế dẫn đến người sau khi chấp hành xong án phạt tù về hòa nhập cộng gặp nhiều khó khăn như: việc tổ chức học nghề, học văn hóa chưa được quan tâm hoặc chưa phù hợp, có trường hợp khi về nơi cư trú không biết làm gì bị rủ rê dẫn đến tái phạm tội làm ảnh hưởng đến tình hình an ninh trật tự Quy định của pháp Luật Thi

hành án hình sự đối với các cơ quan thi hành án cấp tỉnh, cấp huyện và trại giam thuộc Bộ Công an còn nhiều bất cập trong thực hiện các quy định về chế độ học tập học nghề cho phạm nhân để chuẩn bị cho việc tái hòa nhập cộng đồng Những bất cập này ảnh hưởng đến hiệu quả của chủ trương tái hòa nhập cộng đồng cho người chấp hành xong án phạt tù trở về địa phương, đồng thời tiềm ẩn nguyên nhân tái phạm ảnh hưởng đến tình hình trật tự an toàn xã hội

Thông qua đề tài “Chế độ học tập, học nghề của phạm nhân theo Luật Thi

hành án hình sự Việt Nam” để tìm ra sự bất cập các quy định của Luật Thi hành án

hình sự liên quan đến các vấn đề các chế độ quản lý, giáo dục phạm nhân trong các trại giam, giúp cho phạm nhân sau khi chấp hành án phạt tù hòa nhập tốt với cộng đồng, phòng ngừa tái phạm tội Đồng thời, thông qua đề tài giúp cho tác giả có điều kiện nghiên cứu nhiều hơn về công tác chuẩn bị tái hòa nhập cộng đồng phục vụ cho công tác hiện nay

2 Tình hình nghiên cứu đề tài

Đã có một số công trình nghiên cứu như các Luận án tiến sĩ, Luận văn thạc sĩ

và các bài viết chuyên đề về công tác giáo dục pháp luật, văn hóa, học nghề của phạm nhân, điển hình như:

- Ngô Văn Trù (2015), Giáo dục pháp luật cho phạm nhân ở các trại giam,

Luận án tiến sĩ, Học viện chính trị quốc gia Hồ Chí Minh;

- Đinh Hải Lý (2007), “Giải pháp nâng cao hiệu quả hoạt động hướng

nghiệp, dạy nghề nghiệp cho phạm nhân ở Trại giam Xuân Lộc”, Luận văn thạc sĩ,

trường Đại học Cảnh sát nhân dân

- Dương Văn Đại (2007), “Vai trò giáo dục pháp luật, chính trị đối với phạm

nhân đang chấp hành án tại các trại giam thuộc Bộ Công an”, Luận văn Thạc sĩ,

Đại học khoa học xã hội nhân văn thành phố Hồ Chí Minh;

- Trần Văn Thành (2016), “Nguyên nhân và giải pháp nâng cao hiệu quả

hoạt động dạy nghề cho phạm nhân tại các trại giam thuộc Tổng cục VIII – Bộ Công an”, tạp chí trường Trung cấp Cảnh sát nhân dân VI

- Phạm Thị Tâm (2017), “Nâng cao hiệu quả công tác quản lý giảo dục

phạm nhân trong khi lao động trại giam Ninh Khánh – Tổng cục VIII – Bộ Công an”, Tạp chí Cảnh sát nhân dân, số 18, năm 2017

Các công trình nghiên cứu trên chỉ dừng lại ở việc phân tích những khó khăn vướng mắc và đề xuất một số giải pháp ở từng lĩnh vực mà chưa nghiên cứu một cách có hệ thống và chuyên sâu theo định hướng ứng dụng về chế độ học tập, học

nghề của phạm nhân theo pháp luật Thi hành án hình sự Việt Nam Tuy nhiên, những kết quả nghiên cứu của các công trình này là nguồn tài liệu tham khảo có giá trị cho việc thực hiện đề tài luận văn thạc sĩ của tác giả

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài

3.1 Mục đích nghiên cứu của luận văn

Mục đích là là nghiên cứu các quy định của luật Thi hành án hình sự về chế

độ học tập, học nghề của phạm nhân, đề xuất các giải pháp nhằm hoàn thiện hệ thống pháp luật, nâng cao hiệu quả việc thực hiện chế độ học tập, học nghề của phạm nhân

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu của luận văn bao gồm:

- Nghiên cứu những vấn đề pháp lý về chế độ học tập, học nghề của phạm nhân;

- Nghiên cứu thực tiễn thực hiện các quy định của pháp luật về chế độ học tập, học nghề của phạm nhân và những khó khăn, vướng mắc trong thực tế;

- Kiến nghị các biện pháp, giải pháp nhằm hoàn thiện pháp luật và áp dụng đúng đắn chế độ học tập, học nghề của phạm nhân

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu

Luận văn nghiên cứu thực tiễn công tác thi hành án hình sự dưới góc độ thực hiện chế độ học tập, học nghề của phạm nhân theo Luật Thi hành án hình sự Việt Nam

4.2 Pha ̣m vi nghiên cứu

- Phạm vi về không gian: Luận văn nghiên cứu áp dụng Thi hành án hình sự

dưới góc độ chế độ học tập, học nghề của phạm nhân theo Luật thi hành án hình sự Việt Nam

- Phạm vi về thời gian: khảo sát thực tiễn áp dụng qui định pháp luật thi hành

án hình sự về chế độ học tập, học nghề của phạm nhân từ năm 2013 đến năm 2017

- Về địa bàn nghiên cứu: Khảo sát, nghiên cứu trên phạm vi toàn quốc, trong

đó tập trung khảo sát tại một số tỉnh phía nam như trại giam Mỹ Phước, Phước Hòa, Thủ Đức thuộc Tổng cục Thi hành án hình sự và hỗ trợ tư pháp – Bộ Công an; trại tạm giam Công an tỉnh Tiền Giang

5 Phương pháp nghiên cứu

Phương pháp luận: đề tài này được nghiên cứu trên cơ sở phương pháp luận của chủ nghĩa Mác – Lê nin với phép duy vật biện chứng, các quan điểm của Đảng

và Nhà nước về chế độ học tập và chế độ học nghề Để nghiên cứu luận văn, tác giả

đã sử dụng các phương pháp nghiên cứu cụ thể như sau:

- Phương pháp thống kê, tổng hợp: phương pháp này được sử dụng để làm rõ tình hình thực chế độ học tập, học nghề của phạm nhân trong các trại giam, trại tạm giam và thực tiễn hiệu quả của công tác chuẩn bị tái hòa nhập cộng đồng khi người chấp xong án phạt tù về địa phương

- Phương pháp phân tích, tổng hợp được tác giả sử dụng để làm rõ những những hạn chế, vướng mắc thực hiện chế độ học tập, học nghề của phạm nhân trong các trại giam, trại tạm giam

- Phương pháp so sánh: được tác giả sử dụng để làm rõ những điểm giống và khác nhau trong việc thực hiện chế độ học tập, học nghề của phạm nhân các trại giam

- Phương pháp xã hội học: được tác giả khảo sát một số người sau khi chấp hành án về địa phương hòa nhập với cuộc sống cộng đồng như thế nào? Đồng thời làm rõ hiệu quả công tác chuẩn bị tái hòa nhập cộng đồng theo Luật thi hành án hình sự

6 Ý nghĩa khoa học và giá trị ứng dụng của đề tài

- Ý nghĩa khoa học của đề tài: Luận văn giải quyết vấn đề cơ sở của những quy định về chế độ học tập, học nghề của phạm nhân; việc áp dụng pháp luật vào thực tiễn Đánh giá khách quan, toàn diện các quy định pháp luật và sự tác động tới những chủ thể áp dụng pháp luật về chế độ học tập, học nghề của phạm nhân, góp phần hoàn thiện các quy định của pháp luật còn vướng mắc trong thực tiễn áp dụng

- Giá trị ứng dụng của đề tài: Luận văn có thể sử dụng để làm tài liệu tham khảo cho người làm công tác áp dụng pháp luật Ngoài ra, luận văn còn có thể sử dụng phục vụ việc học tập, nghiên cứu cho học viên, sinh viên…

7 Bố cục Luận văn

Ngoài phần mở đầu, mục lục, danh mục tài liệu tham khảo, nội dung luận văn được cấu trúc thành 02 chương:

Chương 1 Chế độ học nghề của phạm nhân

Chương 2 Chế độ học tập của phạm nhân

CHƯƠNG 1 CHẾ ĐỘ HỌC NGHỀ CỦA PHẠM NHÂN

1.1 Quy định của Luật Thi hành án hình sự về chế độ học nghề của phạm nhân

Xuất phát từ vai trò quan trọng của hoạt động tổ chức cho phạm nhân học nghề là một trong những chế dộ cần phải được thực hiện, là nhiệm vụ trọng tâm, xuyên suốt của công tác thi hành án hình sự Thông qua chế độ học nghề giúp cho những phạm nhân chưa có nghề thì được học một nghề để tạo điều kiện sau khi chấp hành xong án phạt tù có nghề nghiệp sinh sống, đồng thời cũng là tiêu chí để đánh giá thái độ chấp hành của phạm nhân và là công cụ để cải tạo phạm nhân trở thành người có ích cho xã hội Chế độ học nghề được Luật Thi hành án hình sự năm

2010 quy định tại Điều 28, cụ thể như sau:

“ Phạm nhân phải học pháp luật, giáo dục công dân và được học văn hoá, học nghề Phạm nhân chưa biết chữ phải học văn hoá để xoá mù chữ Phạm nhân

là người nước ngoài được khuyến khích học tiếng Việt Phạm nhân được bố trí ngày thứ bảy để học tập, học nghề và được nghỉ ngày chủ nhật, lễ, tết theo quy định của pháp luật ”

Như vậy, phạm nhân trong thời gian chấp hành án ở trại giam được học nghề theo quy định và phải phù hợp với điều kiện từng trại giam và khả năng cũng như nơi phạm nhân về sinh sống sau khi chấp hành xong bản án Việc học nghề của phạm nhân là một trong những nội dung quan trọng của hoạt động giáo dục cho phạm nhân Cán bộ trại giam căn cứ vào khả năng, sở trường và sở thích của mỗi phạm nhân, đồng thời căn cứ vào điều kiện thực tế của từng trại giam và điều kiện việc làm ở từng địa phương sau khi phạm nhân ra trại để tiến hành tư vấn, định hướng nghề nghiệp, tiến hành giáo dục, truyền đạt các kỹ năng, thao tác của từng nghề nghiệp nhất định giúp cho phạm nhân dần thành thạo và có thể làm một hoặc một số công việc nhất định Hoạt động dạy nghề cho phạm nhân được thực hiện bằng nhiều hình thức khác nhau, tuy nhiên có hai hình thức được áp dụng chủ yếu là: dạy nghề thông qua lao động và dạy nghề ở các trung tâm dạy nghề cho phạm nhân (hoặc các lớp học nghề của phạm nhân – đối với những trại giam chưa có trung tâm dạy nghề)

Từ những phân tích trên cho thấy, tổ chức cho phạm nhân học nghề cũng là một hoạt động đào tạo nghề nghiệp chung theo quy định của pháp luật, tuy nhiên

việc học nghề của phạm nhân mang đặc thù riêng, là một hoạt động cần thiết để giáo dục phạm nhân hiểu được giá trị của lao động, coi trọng lao động, thích nghi với lao động, từ bỏ thói quen lười nhác Trong quá trình chấp hành án phạt tù, tổ chức cho phạm nhân học nghề còn là nhiệm vụ của trại giam, giúp cho phạm nhân rèn luyện mình, có đủ khả năng tham gia lao động có hiệu quả trong quá trình chấp hành án phạt tù cũng như có được việc làm sau khi ra trại về địa phương

1.2 Chế độ học nghề của phạm nhân

1.2.1 Giáo viên dạy nghề

- Về giáo viên dạy nghề cho phạm nhân không được quy định cụ thể trong Luật thi hành án hình sự, tại khoản 5 Điều 5 Thông tư số 16/2011/TT/BCA ngày 14 tháng 04 năm 2011 của Bộ Công an quy định về công tác quản giáo như sau:

“Chủ động, phối hợp với cán bộ có trách nhiệm thực hiện việc hướng nghiệp, dạy nghề cho phạm nhân theo quy định; tổ chức tăng gia sản xuất để cải thiện đời sống cho phạm nhân khi được giám thị trại giam, trại tạm giam đồng ý”

- Như vậy giáo viên dạy nghề cho phạm nhân quy định còn chung chung, chưa cụ thể, rõ ràng, cũng có thể là cán bộ quản giáo biết một số nghề đơn giản như: trồng trọt, chăn nuôi, các nghề thủ công để phục vụ cho hoạt động của các trại giam Ngoài ra giáo viên cũng có thể là các giáo viên dạy nghề tại trung tâm dạy nghề mà trại giam có liên kết để đào tạo nghề và cấp chứng chỉ nghề cho phạm nhân

1.2.2 Đối tượng học nghề

Đối tượng học nghề là phạm nhân được quy định cụ thể tại Điều 28 Luật thi hành án hình sự năm 2010 (đã được nêu như trên), tuy nhiên để quy định cụ thể hơn thì tại Điều 10 nội quy trại giam, ban hành theo Thông tư số 36/2011/TT-BCA ngày

26 tháng 5 năm 2011 của Bộ Công an quy định:

“Phạm nhân phải lao động, học nghề đúng nơi quy định của trại giam, chấp hành nghiêm kỷ luật lao động…”

Như vậy pha ̣m nhân là đối tượng được học nghề, vì họ là những người vi phạm pháp luật và phải chịu sự trừng phạt của pháp luật trong các trại giam, do đó

họ có những đặc điểm rất đa dạng và phức tạp Đa dạng về lứa tuổi, dân tộc, tôn giáo, trình độ văn hóa, hoàn cảnh gia đình, nghề nghiệp, quốc tịch, Về tính chất, mức độ nguy hiểm của hành vi phạm tội cũng khác nhau: có người phạm tội lần đầu nhưng cũng có người đã từng cầm đầu, chủ mưu trong các băng, ổ, nhóm phạm tội, phạm tội đặc biệt nguy hiểm; Về động cơ, mục đích phạm tội của họ cũng không

giống nhau: có người phạm tội do vô ý, do bị mua chuộc, bị lôi kéo, phạm tội do hoàn cảnh kinh tế gia đình khó khăn Phần lớn phạm nhân phải vào trại giam chấp hành án là do họ lười lao động chỉ muốn hưởng thụ trên mồ hôi, nước mắt của người khác Có phạm nhân trước khi vào trại giam có nghề nghiệp ổn định, nhưng phần lớn phạm nhân vào trại giam chấp hành án là nghề nghiệp không ổn định, thậm chí có nhiều phạm nhân không nghề nghiệp, sống lang thang, không có nơi ở nhất định Phạm nhân ở trại giam không đồng đều về tuổi tác, sức khoẻ, trình độ tay nghề và không được đào tạo chuyên môn trước khi tiếp nhận vào trại giam (trừ một

số phạm nhân đã tham gia lao động, sản xuất ở các nhà máy, xí nghiệp trước khi phạm tội)

1.2.3 Cơ quan tổ chức học nghề cho phạm nhân

Luật thi hành án hình sự không quy định cụ thể trại giam là nơi tổ chức cho phạm nhân học nghề, tuy nhiên các quy định của pháp luật cũng hàm ý chỉ rõ việc

tổ chức các hoạt động quản lý, giáo dục phạm nhân trong đó có hoạt động học nghề cho phạm nhân, vì hoạt động này là một hoạt động không thể thiếu trong công tác quản lý, giáo dục phạm nhân

Tại phần II, Thông tư liên tịch số 07/2007/TTLT/BCA-BQP-BTC ngày 07/6/2007 của Bộ Công an, Bộ Quốc phòng và Bộ Tài chính hướng dẫn chế độ lao động, dạy nghề và sử dụng kết quả lao động của phạm nhân trong trại giam quy

định các trại giam phải “ Tổ chức lao động, dạy nghề cho phạm nhân”

Khoản 10 Điều 2 Quyết định số 6185/QĐ-BCA-X11 ngày 13 tháng 12 năm

2012 của Bộ trưởng Bộ Công an về việc Quy định chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn

và tổ chức bộ máy của trại giam thuộc Tổng cục Cảnh sát Thi hành án hình sự và hỗ

trợ tư pháp phải “ tổ chức hướng nghiệp dạy nghề cho phạm nhân trong thời gian

chấp hành án phạt tù có hoàn cảnh đặc biệt khó khăn không nơi cư trú nhất định theo quy định của pháp luật và Bộ Công an”

Như vậy trại giam là nơi tổ chức các hoạt động dạy nghề cho phạm nhân, việc tổ chức dạy nghề phải được lập kế hoạch hàng năm, trong đó quy định cụ thể từng loại ngành, nghề, số lượng phạm nhân tham gia học nghề Tuy nhiên, việc dạy nghề trong trại giam là hoạt động mang tính đặc thù riêng, vì trại giam là môi trường khép kín, việc tổ chức các hoạt động ở trại giam trong đó có hoạt động tổ chức dạy nghề cho phạm nhân cũng cách li hoàn toàn so với xã hội Yêu cầu quan trọng nhất của trại giam là phải quản lý chặt chẽ phạm nhân bằng những quy định pháp luật không để phạm nhân có điều kiện trốn, chống phá, gây án mới Điều này

trong nhiều trường hợp đã làm xuất hiện các mâu thuẫn giữa yêu cầu tổ chức dạy nghề cho phạm nhân với các hạn chế khắt khe của nội quy trại giam Xuất phát từ những đặc điểm trên nên việc tổ chức các hoạt động dạy nghề ở các trại giam cần phải có cơ sở vật chất vừa phục vụ cho việc dạy nghề, đồng thời đảm bảo yêu cầu quản lý giám sát chặt chẽ phạm nhân không để họ trốn, chống phá hoặc cấu kết với đối tượng xấu ngoài xã hội để cướp phạm nhân, phá hoại sản xuất, Tuyệt đối các trại giam không được chạy theo lợi ích kinh tế đơn thuần mà phải chú trọng kết hợp với công tác quản lý, giam giữ và giáo dục phạm nhân để giúp họ sớm trở thành công dân có ích cho xã hội, biết tuân thủ các quy định của pháp luật và các quy tắc của cuộc sống xã hội, ngăn ngừa tái phạm tội

1.2.4 Thời gian tổ chức dạy và học nghề

Việc tổ chức dạy và học nghề cho phạm nhân được quy định cụ thể tại điều

28, Luật Thi hành án hình sự năm 2010, cụ thể: “ Phạm nhân được bố trí ngày thứ

bảy để học tập, học nghề và được nghỉ ngày chủ nhật, lễ, tết theo quy định của pháp luật ” Như vậy, việc tổ chức dạy nghề chỉ được bố trí vào ngày thức bảy hàng

tuần Việc quy định thời gian tổ chức học nghề như trên quá ít và quá cứng, không phù hợp với thực tế

1.3 Thực tiễn việc áp dụng quy định của pháp luật Thi hành án hình sự

về chế độ học nghề của phạm nhân

1.3.1 Giáo viên dạy nghề cho phạm nhân

Qua khảo sát các trại giam Mỹ Phước, trại giam Phước Hòa, trại giam Thủ Đức thuộc Tổng cục thi hành án hình sự và hỗ trợ tư pháp – Bộ Công an, thì các trại giam việc dạy nghề cho phạm nhân thông qua các chủ thể như:

- Các trại giam thường phân công cán bộ quản giáo, những người trực tiếp phụ trách tổ, đội phạm nhân và trực tiếp tổ chức cho phạm nhân đi lao động hàng ngày, họ là lực lượng gần gũi với phạm nhân nhất Đây là những cán bộ công an nhân dân, tuy nhiên họ lại không được đào tạo kỹ năng sư phạm và đặc biệt là không được đào tạo nghề nghiệp để truyền nghề cho phạm nhân tham gia vào quá trình lao động, sản xuất, tùy theo số lượng phạm nhân mà các trại phân công phạm nhân cho phù hợp, cụ thể:

+ Trại giam Phước Hòa với số lượng phạm nhân hiện nay có khoảng 1500 phạm nhân, trại phân thành 03 phân khu, mỗi phân khu bố trí từ 5 đến 7 cán bộ quản giáo phụ trách công tác dạy nghề

+ Trại giam Phước Hòa với số lượng phạm nhân hiện nay có khoảng 2100 phạm nhân, trại phân thành 05 phân khu, mỗi phân khu bố trí từ 6 đến 8 cán bộ quản giáo phụ trá công tác dạy nghề

+ Trại giam Thủ Đức với số lượng phạm nhân hiện nay có trên 8000 phạm nhân, trại phân thành 07 phân khu, mỗi phân khu bố trí từ 15 đến 20 cán bộ quản giáo phụ trách công tác dạy nghề

Việc dạy nghề cho phạm nhân của cán bộ giáo dục, cán bộ quản giáo chủ yếu là bằng kinh nghiệm tích lũy trong quá trình tổ chức lao động, dạy nghề cho phạm nhân do vậy hiệu quả dạy nghề chưa cao Vai trò của cán bộ giáo dục ở các trại giam có nhiệm vụ giáo dục chung đối với toàn thể phạm nhân Bên cạnh việc giáo dục Nội quy trại giam, thì cán bộ giáo dục còn định hướng cho phạm nhân biết lựa chọn nghề phù hợp với khả năng, sở trường của mình để đề nghị bố trí cho phạm nhân được học nghề và lao động hợp lý Đối với những trường hợp cá biệt, chẳng hạn như phạm nhân không muốn tham gia lao động, cũng không muốn học một nghề nào cả thì cán bộ giáo dục có trách nhiệm gặp gỡ, động viên phạm nhân

đó để họ an tâm cải tạo, tham gia học nghề và lao động đầy đủ

- Giáo viên dạy nghề tại trung tâm dạy nghề của trại hoặc mời ở các trường dạy nghề về dạy cho phạm nhân Hiện nay, tại các trại giam đều có trung tâm dạy nghề nhưng biên chế chủ yếu là cán bộ lãnh đạo trung tâm, giáo viên dạy nghề chỉ

có từ 3 đến 5 người, hơn nữa những nghề họ dạy cho phạm nhân lại ít được sử dụng trong trại giam như nghề may, nghề mộc, nghề sửa chữa xe máy Việc phối hợp giữa trại giam với các cơ sở dạy nghề để tiến hành dạy nghề cho phạm nhân là một việc làm hết sức cần thiết Các nghề được tổ chức dạy ở đây là những nghề đòi hỏi cao về trình độ nhận thức, kiến thức khoa học và năng khiếu của từng cá nhân như: hàn tiện, xây dựng, nghề may, cơ khí, Có những nghề sau khi phạm nhân học xong đã được cấp chứng chỉ nghề trình độ sơ cấp để sau khi ra trại trở về địa phương họ có thể tìm được việc làm phù hợp giúp họ tái hòa nhập với xã hội

- Các trại giam còn hợp đồng với các doanh nghiệp để tổ chức sản xuất vừa tạo điều kiện cho các phạm nhân có thu nhập vừa tạo môi trường lao động để cảm hóa giáo dục phạm nhân phải biết yêu lao động, quý tiền của làm ra Trên cơ sở này cán bộ kỹ thuật được các doanh nghiệp cử đến trại giam để giám sát kỹ thuật trong quá trình sản xuất Việc dạy nghề của họ chủ yếu hướng dẫn cho cán bộ quản giáo

để những cán bộ này dạy lại cho phạm nhân Bởi vì, họ có quá ít cán bộ, lại phải

quản lý về chuyên môn kỹ thuật nên họ ít có thời gian dành cho việc dạy nghề cho phạm nhân

- Ngoài ra các trại còn trưng dụng những phạm nhân biết nghề trước khi họ vào trại giam chấp hành án hoặc những phạm nhân đã tham gia vào quá trình lao động nên họ có tay nghề khá, giỏi, nhưng họ lại biên chế ở đội phạm nhân nhất định, họ có tay nghề nhưng họ không có kinh nghiệm dạy nghề, khả năng sư phạm hạn chế Việc sử dụng phạm nhân dạy nghề cho phạm nhân có nhiều thuận lợi như:

Thứ nhất, nhiều phạm nhân tay nghề rất giỏi, điều này góp phần nâng cao

chất lượng hoạt động dạy nghề cho phạm nhân ở trại giam

Thứ hai, giữa phạm nhân và phạm nhân với nhau thì quá trình dạy và học có

tâm lý thoải mái, gần gũi và dễ thông cảm cho nhau hơn

Thứ ba, việc sử dụng phạm nhân để dạy nghề cho phạm nhân khác sẽ đảm

bảo tiết kiệm về kinh phí cho trại để mời được các giáo viên ở các trường, trung tâm dạy nghề về dạy cho phạm nhân thì trại giam phải trả công cho họ, mà công lao động này thường ở mức cao; sử dụng phạm nhân có tay nghề cao để dạy nghề thì trại sẽ hạn chế được số lượng giáo viên phải mời, tiết kiệm về kinh phí

* Qua kết quả khảo sát việc bố trí giáo viên dạy nghề hiện nay, các trại giam đều có sự chuẩn bị chu đáo về đội ngũ giáo viên phù hợp với từng thời gian, từng đối tượng, cụ thể như:

Trại giam Mỹ Phước đã phân công cán bộ quản giáo ở các phân khu tổ chức dạy nghề cho phạm nhân các trung tâm sản xuất và hiện trường lao động với các nghề dạy cho phạm nhân nghề xây dựng, nghề đan lát, nghề đan mỹ nghệ, chế biến,

cơ khí, may, nông nghiệp như trồng lúa, trồng thanh long, rau xanh, trồng tràm, chăn nuôi bò, dê, heo, cá bằng phương thức dạy nghề trực tiếp này trại giam Mỹ Phước đã dạy nghề cho 1.531 phạm nhân Trại cũng phối hợp với trường Cao Đẳng Công nghiệp cao su tỉnh Bình Phước liên kết tổ chức dạy nghề cho phạm nhân tại trung tâm dạy nghề của trại giam Kết quả từ năm 2013 đến nay các giáo viên đã đến trại tổ chức 07 lớp dạy nghề, dạy nghề và cấp chứng chỉ nghề sơ cấp các nghề: May Công nghiệp 04 lớp, xây dựng 03 lớp, hàn tiện 02 lớp

Hoạt động dạy nghề tại trại giam Phước Hòa tập trung các nghề đan gia công các mặt hàng thủ công mỹ nghệ, cắt gọt các mặt hàng cao su, khâu, đan bóng, trồng trọt, chăn nuôi Từ năm 2013 đến năm 2017 bằng phương thức dạy nghề trực tiếp này trại giam Phước Hòa đã cho 2058 phạm nhân được học nghề Trại phối hợp với trường Cao đẳng nghề tỉnh Tiền Giang mời giáo viên để tổ chức dạy nghề cho phạm

nhân Từ năm 2013 đến nay trại đã tổ chức được 16 lớp may mặc, 01 lớp nghề xây dựng Số phạm nhân khi học xong được cấp chứng chỉ nghề trình độ sơ cấp

Với số lượng phạm nhân đông như trại giam Thủ Đức, thì trại có nhiều chương trình cho phạm nhân học nghề, hiện nay trại đã có một trung tâm dạy nghề đặt tại phân trại K2, “trung tâm dạy nghề” để đào tạo hướng dẫn dạy nghề cho phạm nhân thường áp dụng hình thức học nghề tập trung, dạy nghề cho số đông phạm nhân cùng một lúc, thời gian liên tục từ khi khai giảng đến khi kết thúc phạm nhân được thực hành thành thạo những nghề được học Trong những năm qua (từ

2013 đến nay) trại giam Thủ Đức đã tổ chức được 54 lớp dạy nghề cho 3.462 phạm nhân với các nghề như may mặc, vi tính, đan lát, hàn xì, mộc, xây dựng, tin học văn phòng, điện dân dụng, điện công nghiệp… Đồng thời trại còn phối hợp với Sở Lao động- Thương Binh và xã hội tỉnh Bình Thuận tổ chức thi cấp chứng chỉ nghề cho phạm nhân Từ năm 2013 đến năm nay trại đã cấp chứng chỉ nghề tin học văn phòng, may dân dụng, may công nghiệp cho 150 phạm nhân, nghề mộc + đan mỹ nghệ 550 phạm nhân, nghề xây dựng 350 phạm nhân, khai thác cạo mủ cao su 776 phạm nhân, nghề may cho 250 phạm nhân

Trại tạm giam – Công an tỉnh Tiền giang: Trại tạm giam Công an tỉnh Tiền Giang được biên chế là đơn vị có nhiệm vụ giam giữ các bị can, bị cáo và người đang chấp hành án phạt tù có thời hạn từ 05 năm trở lại và không thuộc các đối tượng phạm tội giết người, cướp tài sản, ma túy Số phạm nhân khi được phân về trại tạm giam phục vụ cho nhiệm vụ quản lý, giam giữ các bị can, bị cáo Số phạm nhân ở đây thường là án ít nghiêm trọng, thời gian chấp hành án ít Qua khảo sát thì hiện trại tạm giam – Công an tỉnh Tiền Giang không có tổ chức cho phạm nhân học nghề

1.3.2 Đối tượng học nghề

Phạm nhân chấp hành án trong các trại giam không ổn định và thường xuyên biến động (do phạm nhân nhập trại không cùng thời điểm và mức án hoàn toàn khác nhau) trong quá trình dạy nghề, số đối tượng dạy nghề ở các trại giam tăng lên do phạm nhân được đưa tới trại giam chấp hành án, giảm xuống do phạm nhân hết án, được đặc xá hoặc những phạm nhân chống đối chuyển đi giam giữ ở trại giam khác,

đi khám chữa bệnh ở bên ngoài trại giam, tạm đình chỉ thi hành án,… sự tăng giảm

số lao động trong năm làm ảnh hưởng rất lớn đến quá trình xây dựng và chỉ đạo thực hiện kế hoạch lao động, sản xuất của phạm nhân và của trại giam

Bằng các phương pháp tổ chức cho phạm nhân học nghề khác nhau, từ khi mới nhập trại phạm nhân được cán bộ trại giáo dục ý thức lao động, ý thức học nghề thông qua việc kết hợp giữa các buổi học tập trung cho phạm nhân mới nhập trại, từ đó làm cho phạm nhân có những nhận thức đúng đắn về lao động, học nghề tại trại giam Qua đó, phạm nhân có thể lựa chọn cho mình một nghề nghiệp nhất định để lao động học tập khi đang chấp hành án, đồng thời sau khi chấp hành án xong trở về địa phương có thể tự nuôi sống bản thân mình

Kết quả tại trại giam trại giam Mỹ Phước, hàng năm căn cứ vào số lượng phạm nhân vào chấp hành án, trại đã ra soát lên danh sách số phạm nhân cần phải học nghề, qua đó từ năm 2013 đến nay có 3800 phạm nhân trong diện phải học nghề, qua đó trại đã tổ chức các lớp học nghề cho 1786 phạm nhân thông qua các phương pháp dạy nghề trực tiếp và phối hợp với các trung tâm dạy nghề Trại giam Phước Hòa tương tự trại giam Mỹ Phước, từ năm 2013 đến nay có 4560 phạm nhân trong diện phải học nghề, và trại đã tổ chức cho 2538 phạm nhân học nghề Trại giam Thủ Đức có 9844 trong diện phải học nghề, và trại đã tổ chức cho 5538 phạm nhân học nghề

Đối với trại tạm giam Công an tỉnh Tiền Giang như đã nêu thì việc tổ chức cho phạm nhân học nghề hiện không có tổ chức

1.3.3 Cơ quan tổ chức học nghề cho phạm nhân

Qua khảo sát thì các trại giam đều có tổ chức cho phạm nhân học nghề với nhiều hình thức như: học nghề trong trung tâm dạy nghề hoặc dạy học nghề thông qua hiện trường lao động (các nhà, xưởng sản xuất) Ngoài ra, các trại còn phối hợp với các cơ sở dạy nghề để tổ chức cho phạm nhân học nghề ở các trung tâm dạy nghề Điển hình như Trại giam Mỹ Phước phối hợp với trường Cao Đẳng Công nghiệp cao su tỉnh Bình Phước liên kết tổ chức dạy nghề cho phạm nhân tại trung tâm dạy nghề của trại; trường cao đẳng nghề tỉnh Tiền Giang tổ chức dạy nghề cho phạm nhân ở trại giam Phước Hòa Trại giam Thủ Đức phối hợp với Sở Lao động – Thương binh và xã hội tỉnh Bình Thuận tổ chức thi cấp chứng chỉ nghề cho phạm nhân

Như vậy, việc tổ chức học nghề đã được các trại giam vận dụng linh hoạt để vừa học nghề, vừa tổ chức lao động sản xuất và có cơ sở pháp lý để cấp chứng chỉ nghề cho phạm nhân là cơ sở để xin việc sau khi chấp hành xong bản án Các trại giam khi tổ chức học nghề phải chuẩn bị điều kiện cần thiết như: chương trình nội dung học tập, thời gian học tập, loại nghề, danh sách phạm nhân học nghề, tổ chức

biên chế lớp, tổ học tập, phân công cán bộ phụ trách lớp; Phân công giáo viên giảng dạy lý thuyết và giáo viên hướng dẫn thực hành, thông thường giáo viên hướng dẫn thực hành chỉ hướng dẫn từ 10 đến 15 phạm nhân là phù hợp, để có điều kiện sửa chữa, uốn nắn những thao tác chưa đúng và có thời gian giám sát toàn diện số phạm nhân này; Chuẩn bị cơ sở vật chất phục vụ dạy nghề như hội trường, bàn ghế, bục giảng, giấy bút mực, giáo cụ trực quan cho phạm nhân học tập lý thuyết và nhà xưởng hoặc địa bàn lao động, công cụ phương tiện để giáo viên hướng dẫn cho phạm nhân thực hành

Hết chương trình học nghề, các trại giam tổ chức thi kiểm tra tay nghề của phạm nhân (tự tổ chức hoặc phối hợp với trung tâm dạy nghề và giới thiệu việc làm của trại giam hoặc trường nghề của địa phương) để đánh giá kết quả học nghề và cấp giấy chứng chỉ nghề

1.3.4 Thời gian tổ chức dạy và học nghề

Theo quy định thì thời gian tổ chức dạy và học nghề cho phạm nhân chỉ được bố trí vào ngày thức bảy hàng tuần Thực tế việc bố trí thời gian học nghề là tùy theo điều kiện của từng trại giam, việc bố trí như vậy đảm bảo cho các trại có sự linh động trong việc sắp xếp thời gian phù hợp đảm bảo vừa có thời gian học nghề, vừa có thời gian học văn hóa, pháp luật và có thời gian tham gia lao động, sản xuất Hiện trại giam Mỹ Phước và Phước Hòa đào tạo hướng dẫn học nghề cho phạm nhân thường áp dụng hình thức học nghề tập trung, dạy nghề cho số đông phạm nhân cùng một lúc, thời gian liên tục từ khi khai giảng đến khi kết thúc phạm nhân được thực hành thành thạo những nghề được học Việc học nghề tập trung do cán

bộ trung tâm và giáo viên dạy nghề của các trường nghề về dạy Bên cạnh đó, đẩy mạnh việc phạm nhân biết nghề truyền nghề cho các phạm nhân khác Thời gian học nghề liên tục từ bảy ngày đến ba mươi ngày tuỳ theo nghề mà phạm nhân được học

Kết quả tổ chức dạy nghề và học nghề của các trại giam cho thấy việc bố trí thời gian học nghề có sự linh hoạt theo yêu cầu của từng trại, đồng thời đáp ứng được các yêu cầu phối hợp dạy nghề của các trường, trung tâm dạy nghề

1.4 Nhận xét, đánh giá thực hiện chế độ học nghề của các trại giam, trại tạm giam

1.4.1 Những mặt thành công

Qua thực tế nghiên cứu thực hiện chế độ học nghề trong các trại giam cho thấy thông qua học nghề, giúp cho phạm nhân thấy được chính sách nhân đạo của

Đảng và Nhà nước đối với người phạm tội, xoá đi nhận thức lệch lạc cho rằng vào trại giam phải lao động khổ sai và bị đánh đập, hình thành nhận thức mới tiến bộ hơn là: phạm nhân có quyền lao động và có nghĩa vụ lao động Trên cơ sở đó làm cho phạm nhân tin tưởng vào đường lối chính sách giáo dục cải tạo của Đảng và Nhà nước đối với người phạm tội, phạm pháp, từ đó họ tích cực cải tạo, sớm được hưởng khoan hồng trở về gia đình, xã hội Mục đích lâu dài của công tác dạy nghề

là giúp cho phạm nhân khi ra trại có nghề nghiệp để hoà nhập cộng đồng xã hội, tạo điều kiện cho họ biết nghề, biết lao động, lao động có kỷ luật, có kỹ thuật và năng suất cao, giúp cho phạm nhân có thể tìm được việc làm phù hợp sau khi chấp hành xong bản án Tổ chức học nghề cho phạm nhân là góp phần quan trọng trong việc phòng ngừa tình trạng tái phạm tội Phạm nhân sau khi chấp hành án trở về địa phương mà có công ăn việc làm, có nguồn thu nhập đảm bảo cuộc sống thì họ không còn ý định phạm tội Ngược lại, phạm nhân khi trở về địa phương mà không

có nghề nghiê ̣p ổn đi ̣nh, cuộc sống sẽ trở nên khó khăn, thiếu thốn; mặt khác, khi không có việc làm thời gian rảnh rỗi nhiều, họ tụ tập la ̣i với nhau, cờ bạc, rượu chè phát sinh, hệ quả kéo theo là nợ nần, thiếu thốn dẫn đến nảy sinh ý định và hành vi phạm tội Những kết quả trên thấy hoạt động học nghề của phạm nhân có vai trò rất quan trọng đối với công tác giáo dục phạm nhân, trong 04 tiêu chuẩn thi đua chấp hành án phạt tù có tiêu chuẩn quy định về việc học tập (bao gồm cả học nghề) và tiêu chuẩn quy định về lao động Để được xếp loại chấp hành án tốt, khá tiến tới được giảm án và đặc xá thì phạm nhân phải tích cực học nghề, nâng cao trình độ tay nghề và tham gia lao động đạt hiệu quả cao, vượt chỉ tiêu được giao

Như vậy, tổ chức cho phạm nhân học nghề là hoạt động không thể thiếu và không thể tách rời trong công tác quản lý, giam giữ và giáo dục phạm nhân Hoạt động học nghề có ý nghĩa quan trọng trong thực hiện chương trình tái hòa nhập cộng đồng cho người chấp hành xong án phạt tù trở về địa phương

1.4.2 Những mặt hạn chế

- Thứ nhất, hoạt động học nghề của phạm nhân còn thực hiện mang tính hình

thức, chưa có tính chiều sâu do lồng ghép trong chương trình giáo dục, cải tạo phạm nhân Các ngành nghề dạy cho phạm nhân chưa đa dạng, phong phú và chưa gắn liền với nơi phạm nhân về sinh sống khi chấp hành xong bản án Do việc học nghề gắn liền với việc gia công sản xuất, tạo ra giá trị kinh tế nên hầu hết các trại đặt nặng vấn đề học nghề để phạm nhân có thể nhanh chóng tham gia lao động mang lại lợi ích về kinh tế trước mắt

- Thứ hai, đội ngũ cán bộ dạy nghề còn hạn chế về chuyên môn Cán bộ chỉ

làm công việc chính của mình là quản lý phạm nhân, tổ chức cho phạm nhân đi lao động, còn việc dạy nghề cho phạm nhân thì cán bộ chỉ có thể hướng dẫn một số thao tác cơ bản của những công việc giản đơn như khai thác đá, sản xuất gạch, còn những nghề đòi hỏi về kỹ thuật như đan ghế, may, xây dựng, mộc, cơ khí thì cán bộ không thể dạy cho phạm nhân được, đối với những nghề này thì do phạm nhân dạy cho phạm nhân hoặc do công nhân kỹ thuật của các đối tác sản xuất dạy cho phạm nhân

- Thứ ba, nội dung học nghề của phạm nhân chưa được tách ra thành một nội

dung riêng mà còn lồng ghép vào trong quá trình giáo dục Do đó học nghề của phạm nhân còn thực hiện mang tính hình thức, chưa có tính chiều sâu Việc cho phạm nhân sắp hết án học nghề lại càng ít được quan tâm hơn, khi có phạm nhân sắp hết án cán bộ chỉ quan tâm đến việc hoàn thành giấy tờ thủ tục mà đôi khi

“quên” mất việc giáo dục nghề cho phạm nhân

- Thứ tư, máy móc, trang thiết bị phục vụ cho việc học nghề của phạm nhân

còn rất hạn chế Máy móc dùng cho học nghề vẫn còn dùng chung với máy dùng để lao động, số máy móc dành riêng cho việc học nghề rất ít; hầu như không có một tài liệu gì để phục vụ cho việc học nghề cũng như phục vụ cho việc tự học, tự nghiên cứu của phạm nhân, dẫn đến hiệu quả dạy và học nghề chưa cao

- Thứ năm, hiệu quả của hoạt động học nghề phục vụ cho công tác tái hòa

nhập cộng đồng còn nhiều bất cập, từ những hạn chế đã nêu trên đã cho thấy việc đào tạo nghề không phù hợp với người đang chấp hành án phạt tù, đa số các nghề thường gắn với các vùng, miền và các nghề địa phương nơi trại giam đóng trụ sở

Đa số người chấp hành xong án phạt tù trở về địa phương tái hòa nhập cộng đồng không sinh sống với những nghề mà họ được học trong trại giam, mà phải sinh sống bằng những nghề khác gây nhiều khó khăn trong cuộc sống Hoặc đối với những người may mắn có nghề được học trong trại giam khi về địa phương có việc làm, tuy nhiên tay nghề còn yếu

- Thứ sáu, việc tổ chức cho phạm nhân tại các trại tạm giam và các nhà tạm

giữ học nghề chưa triển khai được, do chủ yếu phạm nhân ở đây chỉ để phục vụ công tác tạm giam, tạm giữ nên việc dạy nghề rất khó

1.4.3 Nguyên nhân của những hạn chế trên

1.4.3.1 Nguyên nhân từ Luật Thi hành án hình sự

Từ kết quả nghiên cứu về chế độ học nghề của phạm nhân của các trại giam, trại tạm giam theo Luật Thi hành án hình sự cho thấy việc triển khai thực hiện chế

độ học nghề của phạm nhân đã được triển khai thực hiện đúng theo quy định tại điều 28 của Luật Thi hành án hình sự năm 2010 Đồng thời, kết quả nghiên cứu cũng khẳng định rằng quy định của pháp luật về chế độ học nghề của phạm nhân là hết sức đúng đắn, nó đáp ứng yêu cầu cải tạo, giáo dục phạm nhân trở thành công dân có ích cho xã hội, đồng thời là bước chuẩn bị quan trọng cho người chấp hành xong án phạt tù quay trở về địa phương để tái hòa nhập cộng đồng, là biện pháp hiệu quả nhất để phòng ngừa người chấp hành xong án phạt tù về địa phương tái phạm góp phần đảm bảo trật tự an toàn xã hội, nâng cao hiệu quả phòng chống tội phạm Tuy nhiên từ kết quả nghiên cứu thực tiễn cho thấy một số quy định của pháp luật Thi hành án hình sự năm 2010 không phù hợp với thực tế áp dụng, gây cản trở việc thi hành luật, cụ thể:

- Thứ nhất, việc bố trí thời gian học nghề: Theo Điều 28 Luật Thi

hành án hình sự năm 2010 bố trí ngày “thứ bảy” để tổ chức học nghề là không phù

hợp, vì thực tế việc tổ chức học nghề ở các trại giam Phước Hòa, Mỹ Phước và Thủ Đức thì thời gian tham gia các lớp học nghề là liên tục từ khi khai giảng đến khi kết thúc, tổng thời gian học khoảng gần 50 giờ liên tục Nếu chỉ bố trí vào ngày thứ bảy

để học nghề thì không đảm bảo thời gian liên tục và hiệu quả việc tiếp nhận các kỷ năng nghề cũng hạn chế

- Thứ hai, quy định về việc tổ chức dạy nghề của các trại giam

Qua nghiên cứu hiệu quả việc tổ chức dạy nghề trong các trại giam cho thấy việc phối hợp với các trung tâm dạy nghề để dạy nghề và cấp chứng chỉ nghề cho phạm nhân là cần thiết, tuy nhiên thực tế hoạt động dạy nghề này chưa chuyên nghiệp do đội ngũ giáo viên là cán bộ trại kiêm nhiệm, cơ sở vật chất phục vụ việc dạy nghề chưa đáp ứng cho yêu cầu dạy nghề Nguyên nhân là quy định của Luật Thi hành án hình sự năm 2010, tại Điều Điều 16 quy định nhiệm vụ, quyền hạn, cơ cấu tổ chức của trại giam còn chung chung chưa quy định cụ thể nhiệm vụ của trại

giam là phải tổ chức cho phạm nhân học nghề, mà chỉ là “Tiếp nhận, tổ chức quản

lý giam giữ, giáo dục cải tạo phạm nhân” Do thiếu quy định riêng về thực hiện

nhiệm vụ dạy nghề cho trại giam nên việc tổ chức dạy nghề chưa được “danh chính

ngôn thuận”, việc thành lập các trung tâm dạy nghề và được Nhà nước đầu tư cơ sở

vật chất phục vụ cho việc tổ chức dạy nghề cho phạm nhân tốt hơn

1.4.3.2 Nguyên nhân khác

- Thư ́ nhất, do trại giam, trại tạm giam là môi trường đặc thù vừa làm công

việc giáo dục, cải tạo người lầm lở thành công dân có ích cho xã hội, vừa tổ chức học nghề cho những phạm nhân do đó việc dạy nghề có thể nói là chưa chuyên nghiệp

- Thứ hai, tình hình cán bộ chuyên trách việc dạy nghề cho phạm nhân còn

hạn chế chưa được trang bị đầy đủ kiến thức sư phạm cũng như tay nghề để dạy nghề cho phạm nhân Nhận thức của một bộ phận cán bộ, chiến sỹ về hoạt động học nghề của phạm nhân còn chưa đúng, còn coi nhẹ việc cho phạm nhân học nghề Phần lớn cán bộ ở đây cho rằng nhiệm vụ chính của mình là quản lý phạm nhân cho chặt chẽ, hạn chế vi phạm và đặc biệt là không để tình trạng phạm nhân trốn trại xảy ra, còn việc học nghề của phạm nhân chỉ là thứ yếu, cho phạm nhân học nghề chỉ với mục đích để phạm nhân tham gia lao động đạt được lợi ích về mă ̣t kinh tế trước, chứ chưa chú trọng đến hiệu quả lâu dài là tạo điều kiện cho phạm nhân có nghề giúp họ tái hòa nhận xã hội, ngăn ngừa họ tái phạm tội

- Thư ́ ba, điều kiện vật chất và phương tiê ̣n phu ̣c vu ̣ cho việc học nghề của

trại giam hiện nay còn nhiều hạn chế, chưa vận động hết được nguồn lực của xã hội trong xây dựng các cơ sở dạy nghề trong trại giam Cơ sở hạ tầng của các trại giam đang dần xuống cấp, hệ thống buồng giam, phòng giam tại một số phân trại xuống cấp không đảm bảo cho công tác giam giữ, trang thiết bị phục vụ công tác dạy nghề cho phạm nhân rất hạn chế, có tuổi thọ cao, lạc hậu, cũ kĩ, chưa theo ki ̣p những tiến

bộ về khoa học kỹ thuâ ̣t của xã hô ̣i Bên ca ̣nh đó, việc cho phạm nhân học nghề còn

ít, đơn giản, chưa đa dạng, chưa đáp ứng được yêu cầu quản lý, giáo dục và tổ chức lao động cho phạm nhân nên hiê ̣u quả giáo du ̣c phạm nhân từ hoa ̣t đô ̣ng học nghề chưa cao

- Thư ́ tư, phạm nhân đang chấp hành án tại các trại giam có địa bàn cư trú

khác nhau nên để hướng nghiệp và học nghề phù hợp với mỗi phạm nhân, phù hợp với điều kiện việc làm nơi họ sinh sống là hết sức khó khăn

Theo yêu cầu thi hành án phạt tù trại giam phải đào tạo nghề để phạm nhân khi chấp hành xong bản án về địa phương có thể sống bằng sức lao động của mình,

từ đó sẽ hạn chế họ tái phạm tội Để da ̣y cho pha ̣m nhân có mô ̣t nghề phù hợp với điều kiê ̣n của nơi ho ̣ sinh sống là mô ̣t viê ̣c làm hết sức khó khăn vì tính chất mức đô ̣ phạm tô ̣i của ho ̣, khi ho ̣ vào Tra ̣i giam cán bô ̣ tra ̣i sẽ phải tiến hành phân loa ̣i và giam giữ theo loa ̣i và phân về các tổ (đô ̣i) pha ̣m nhân khác nhau, mà mỗi tổ (đô ̣i)