Bài giảng CHỦ ĐỀ TỰ CHỌN 11-BPTT CHƠI CHỮ

Mời cô mời bác ăn cùng, Sầu riêng mà hóa vui chung trăm nhà.. Mời cô mời bác ăn cùng, Sầu riêng mà hóa vui chung trăm nhà.. Mời cô mời bác ăn cùng, Sầu riêng mà hóa vui chung trăm nhà.

Ví dụ 1:

Làng gần cho chí xóm xa Mến yêu trăm vạn mái nhà lạ quen.

Ví dụ 2:

Bạn vàng chơi với bạn vàng Đừng chơi bạn vện ra đàng cắn nhau.

TIẾNG VIỆT 11 CHỦ ĐỀ TỰ CHỌN

Bà già đi chợ Cầu Đông,

Bói xem một quẻ lấy chồng lợi chăng?

Thầy bói xem quẻ nói rằng:

Lợi thì có lợi nhưng răng không còn lợi léc, lợi ích.

Hiện tượng Đồng âm

=> Tạo sắc thái dí dỏm, hài hước, làm cho câu văn hấp

dẫn, thú vị

âm: giống nhau nghĩa: khác nhau

Lợi 1:

Lợi 2,3: Bộ phận trong hàm răng

* Nhận xét:

* Ghi nhớ:

Chơi chữ là lợi dụng đặc sắc về âm, về nghĩa của từ ngữ để tạo sắc

thái dí dỏm, hài hước làm câu văn hấp dẫn, thú vị.

* Ví dụ: (SGK/163)

1) Sánh với Na-va “ranh tướng” Pháp

Tiếng tăm nồng nặc ở Đông Dương

(Tú mỡ)

1) Sánh với Na-va “ranh tướng” Pháp

Tiếng tăm nồng nặc ở Đông Dương

(Tú Mỡ)

2) Mênh mông muôn mẫu một màu mưa

Mỏi mắt miên man mãi mịt mờ

( Tú mỡ)

2) Mênh mông muôn mẫu một màu mưa

Mỏi mắt miên man mãi mịt mờ

( Tú mỡ)

điệp âm

3) Con cá đối bỏ trong cối đá,

Con mèo cái nằm trên mái kèo,

Trách cha mẹ em nghèo, anh nỡ phụ duyên em

(Ca dao)

3) Con cá đối bỏ trong cối đá,

Con mèo cái nằm trên mái kèo,

Trách cha mẹ em nghèo, anh nỡ phụ duyên em

(Ca dao)

nói lái

4) Ngọt thơm sau lớp vỏ gai,

Qủa ngon lớn mãi cho ai đẹp lòng

Mời cô mời bác ăn cùng,

Sầu riêng mà hóa vui chung trăm nhà

(Phạm Hổ)

4) Ngọt thơm sau lớp vỏ gai,

Qủa ngon lớn mãi cho ai đẹp lòng

Mời cô mời bác ăn cùng,

Sầu riêng mà hóa vui chung trăm nhà

Đồng âm và trái nghÜa

5) Da tr¾ng vç b× b¹ch

Các lối chơi chữ

2) Mênh mông muôn mẫu một màu mưa

Mỏi mắt miên man mãi mịt mờ

( Tú Mỡ)

trại âm

(gần âm)

(1)Sánh với Na-va “ ranh tướng ” Pháp

Tiếng tăm nồng nặc ở Đông Dương.

( Tú Mỡ )

Dùng lối nói trại

âm -> Mỉa mai, giễu cợt tên chỉ huy quân sự Pháp.

- Danh (tướng) -> (tướng) giỏi, nổi

tiếng.

(4)Ngọt thơm sau lớp vỏ gai,

Quả ngon lớn mãi cho ai đẹp lòng.

Mời cô mời bác ăn cùng,

Sầu riêng mà hóa vui chung trăm nhà.

Dùng

từ đồng âm.

Sầu riêng >< vui chung -> dùng từ trái nghĩa.

Sầu

riêng

Một loại quả

ở Nam Bộ.

Tâm trạng buồn,khó thổ lộ.

sắc thái dí dỏm hài hước

Ví dụ(5): Da trắng vỗ bì bạch

Rừng sâu mưa lâm thâm.

HÁN VIỆT THUẦN VIỆT

Bì bạch Da trắng Dùng từ

đồng nghĩa Lâm thâm Rừng sâu

* Các lối chơi chữ thường gặp là:

- Dùng từ ngữ đồng âm

- Dùng lối nói trại âm (gần âm)

- Dùng cách điệp âm

- Dùng lối nói lái

- Dùng từ ngữ trái nghĩa, đồng nghĩa, gần nghĩa

* Chơi chữ được sử dụng trong cuộc sống thường ngày, trong văn thơ, đặc biệt là trong thơ văn trào phúng, trong câu đối, câu đố…

Chẳng phải liu điu vẫn giống nhà,

Rắn đầu biếng học chẳng ai tha Thẹn đèn hổ lửa đau lòng mẹ, Nay thét mai gầm rát cổ cha.

Ráo mép chỉ quen tuồng nói dối,

Lằn lưng cam chịu dấu roi tra.

Từ nay Trâu ,Lỗ chăm nghề học,

(Lê Quý Đôn)

Bài tập 1:

Bài tập 2:

Mỗi câu sau đây có những tiếng nào chỉ các sự vật gần gũi nhau? Cách nói này có phải là chơi chữ không?

-Trời mưa đất thịt trơn như mỡ, dò đến hàng nem chả muốn ăn.

-Bà đồ Nứa,đi võng đòn tre,đến khóm trúc,thở dài hi hóp.

Chơi chữ bằng những từ gần nghĩa

Bài tập 4 Năm 1946,bà Hằng Phương biếu Bác Hồ một gói cam,Bác Hồ đã làm một bài thơ cảm ơn như sau:

Cảm ơn bà biếu gói cam,

Nhận thì không đúng, từ làm sao đây?

Ăn quả nhớ kẻ trồng cây,

Phải chăng khổ tận đến ngày cam lai?

Trong bài thơ này, Bác Hồ đã dùng lối chơi chữ như thế nào?

Chơi chữ bằng các từ đồng âm

cam

cam

Đ Ồ N G N G H Ĩ A

6

C

3

2 Câu:

Đi tu phật bắt ăn chay Thịt chó ăn được, thịt cầy thì không

sử dụng lối chơi chữ nào?

I Ơ

I A

3 Điền từ thích hợp vào câu ca dao sau:

Công cha nặng lắm

Nghĩa mẹ bằng trời chín tháng cưu mang.

I

4

4 Tên một tác phẩm của ét-môn-đô đờ A- mi-xi?

Ả

I

5 Thể loại văn bản nhằm biểu đạt tình cảm, cảm xúc của người viết?

Ố Đ

U Â

C

1 Người ta thường dùng chơi chữ trong thể loại dân gian này?

H

6 Câu: “Mĩ mà xấu” sử dụng lối chơi chữ nào?

U Ữ

H Ố

T

7 Tác giả của bài thơ “Lượm”?

H

H

C

Ơ I C

K

GIẢI Ô CHỮ

HƯỚNG DẪN VỀ NHÀ:

- HỌC PHẦN GHI NHỚ: NẮM ĐƯỢC

KHÁI NIỆM CHƠI CHỮ

- HOÀN THIỆN BÀI TẬP

- ĐỌC KĨ BÀI “ LÀM THƠ LỤC BÁT”

VÀ TRẢ LỜI CÁC CÂU HỎI TRONG SGK.

- SƯU TẦM CÁC BÀI THƠ LÀM THEO THỂ LỤC BÁT.