Pháp luật chống hành vi kinh doanh đa cấp bất chính tại việt nam

Để bổ sung những đặc điểm khác của kinh doanh đa cấp đó là tính độc lập trong hoạt động kinh doanh của phân phối viên, vấn đề tuyển dụng người tham gia và cách thức chi trả hoa hồng, Ric

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẬT TP HỒ CHÍ MINH

KHOA LUẬT THƯƠNG MẠI



NGUYỄN THỊ THANH

PHÁP LUẬT CHỐNG HÀNH VI KINH DOANH ĐA CẤP BẤT CHÍNH

TẠI VIỆT NAM

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP CỬ NHÂN LUẬT

Chuyên ngành Luật Thương mại

TP.HỒ CHÍ MINH - 2014

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẬT TP HỒ CHÍ MINH

KHOA LUẬT THƯƠNG MẠI



KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP CỬ NHÂN LUẬT

PHÁP LUẬT CHỐNG HÀNH VI KINH DOANH ĐA CẤP BẤT CHÍNH

TẠI VIỆT NAM

SINH VIÊN THỰC HIỆN: NGUYỄN THỊ THANH

KHÓA 35 - MSSV: 1055010237

GIẢNG VIÊN HƯỚNG DẪN: ThS PHẠM HOÀI HUẤN

TP.HỒ CHÍ MINH - 2014

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, có sự hỗ trợ từ Giảng viên hướng dẫn là Th.S Phạm Hoài Huấn Các nội dung nghiên cứu và kết quả trong đề tài này là trung thực và đảm bảo quyền sở hữu trí tuệ Những số liệu trong các biểu đồ và thông tin trong các vụ việc cũng như các đánh giá nhận xét của các tác giả khác góp phần phục vụ cho quá trình phân tích được trích từ các nguồn khác nhau có ghi trong phần tài liệu tham khảo

Nếu phát hiện có sự gian lận nào tôi xin chịu trách nhiệm trước Hội đồng về kết quả khóa luận của mình

TP Hồ Chí Minh ngày 18 tháng 7 năm 2014

Tác giả

Nguyễn Thị Thanh

MỤC LỤC

LỜI NÓI ĐẦU 1

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ KINH DOANH ĐA CẤP VÀ KINH DOANH ĐA CẤP BẤT CHÍNH 4

1.1 Kinh doanh đa cấp 4

1.1.1 Khái niệm kinh doanh cấp 4

1.1.2 Đặc điểm của kinh doanh đa cấp 7

1.1.3 Tác động tích cực của kinh doanh đa cấp 9

1.1.3.1 Đối với doanh nghiệp kinh doanh đa cấp 9

1.1.3.2 Đối với người tiêu dùng 10

1.1.3.3 Đối với xã hội 10

1.2 Kinh doanh đa cấp bất chính 11

1.2.1 Khái niệm kinh doanh đa cấp bất chính 11

1.2.2 Đặc điểm của hành vi kinh doanh đa cấp bất chính 13

1.2.3 Tác động tiêu cực của hành vi kinh doanh đa cấp bất chính 16

1.2.3.1 Đối với doanh nghiệp kinh doanh đa cấp 16

1.2.3.2 Đối với người tham gia, tiêu dùng 17

1.2.3.3 Đối với xã hội 17

1.2.4 Hành vi kinh doanh đa cấp bất chính theo pháp luật Việt Nam 18

KẾT LUẬN CHƯƠNG 1 24

CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT CHỐNG HÀNH VI ĐA CẤP BẤT CHÍNH TẠI VIỆT NAM VÀ MỘT SỐ KIẾN NGHỊ HOÀN THIỆN 25

2.1 Nhu cầu điều chỉnh pháp luật đối với hành vi đa cấp bất chính 25

2.2 Thực trạng thực thi pháp luật chống hành vi kinh doanh đa cấp bất chính 28 2.2.1 Yêu cầu người muốn tham gia phải đặt cọc, phải mua một số lượng hàng hoá ban đầu hoặc phải trả một khoản tiền để được quyền tham gia mạng lưới bán hàng đa cấp 29

2.2.2 Không cam kết mua lại với mức giá ít nhất là 90% giá hàng hóa đã bán cho người tham gia để bán lại 31

2.2.3 Cho người tham gia nhận tiền hoa hồng, tiền thưởng, lợi ích kinh tế khác chủ yếu từ việc dụ dỗ người khác tham gia mạng lưới bán hàng đa cấp 32

2.2.4 Cung cấp thông tin gian dối về lợi ích của việc tham gia mạng lưới bán hàng

đa cấp, thông tin sai lệch về tính chất, công dụng của hàng hóa để dụ dỗ người khác

tham gia 37

2.3 Đánh giá quy định của pháp luật và đề xuất một số giải pháp hoàn thiện pháp luật chống hành vi kinh doanh đa cấp bất chính 41

2.3.1 Đánh giá quy định mới của pháp luật chống hành vi kinh doanh đa cấp bất chính 41

2.3.2 Đề xuất hoàn thiện pháp luật chống hành vi kinh doanh đa cấp bất chính 45

2.3.2.1 Đề xuất hoàn thiện các quy định của pháp luật 45

2.3.2.2 Giải pháp hỗ trợ nhằm nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật 48

KẾT LUẬN CHƯƠNG 2 51

TỔNG KẾT 52

LỜI NÓI ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài:

Trong xu thế hội nhập kinh tế quốc tế, việc đa dạng hóa các phương thức kinh doanh trong mỗi quốc gia là vô cùng cần thiết để có thể bắt nhịp cùng với tốc độ phát triển của các nước trên thế giới Ở Việt Nam, việc đa dạng các phương thức kinh doanh được thể hiện qua việc tiếp cận các phương thức mới, trong đó không thể không nhắc tới phương thức kinh doanh theo kiểu “phi truyền thông”, được du nhập trên 10 năm nay và đang phát triển mạnh mẽ đó chính là kinh doanh đa cấp Bắt đầu xuất hiện tại Việt Nam vào năm 1998, kinh doanh đa cấp bước chân vào Việt Nam một mặt với những ưu điểm của mình là điều kiện tạo môi trường kinh doanh mới lạ, giúp quảng bá hàng hóa một cách hữu hiệu, thu hút các doanh nghiệp, giúp hàng hóa đến tận tay với người tiêu dùng và tạo công ăn việc làm cho xã hội Trái lại, việc du nhập này một mặt lại gây tâm lý hoang mang cho người tiêu dùng, gây lúng túng cho các cơ quan quản lý

và mất an toàn trật tự xã hội khi phương thức kinh doanh này bị biến tướng - kinh doanh đa cấp bất chính Sự biến tướng này, gây nên những tác động tiệu cực không chỉ với người tiêu dùng, với công ty kinh doanh đa cấp hợp pháp khác mà còn tác động đến toàn xã hội Vậy nên, cần có một khung pháp lý chặt chẽ để có thể chống lại hành

vi kinh doanh này, tạo một môi trường kinh doanh lành mạnh, mang đúng bản chất của kinh doanh đa cấp Để đạt được mục đích đó, pháp luật về chống hành vi kinh doanh

đa cấp bất chính hình thành là một điều tất yếu Là cơ sở pháp lý ban đầu, Luật Cạnh tranh được Quốc hội thông qua ngày 03 tháng 12 năm 2004 (viết tắt là Luật Cạnh tranh), có hiệu lực thi hành vào ngày 01 tháng 7 năm 2005 và Nghị định 110/2005/NĐ-

CP ngày 24 tháng 8 năm 2005 về quản lý hoạt động bán hàng đa cấp (viết tắt là Nghị định 110/2005/NĐ-CP) là những cơ sở quan trọng giúp cơ quan quản lý cạnh tranh xử

lý một số hành vi kinh doanh đa cấp bất chính trong thời gian vừa qua Thế nhưng, bằng nhiều phương thức khác nhau và với thủ đoạn ngày càng tinh vi, một số công ty vẫn che dấu được hành vi kinh doanh đa cấp bất chính của mình; điều đó cho thấy, pháp luật chống hành vi kinh doanh đa cấp bất chính vẫn chưa đạt được hiệu quả thực

sự, khung pháp lý vẫn còn lỏng lẻo, chưa giải quyết thấu đáo bản chất của vấn đề

Vì vậy, để góp phần đạt được hiệu quả của pháp luật và hạn chế hành vi kinh doanh đa cấp bất chính việc nghiên cứu về pháp luật chống hành vi kinh doanh đa cấp bất chính là vô cùng cần thiết Đề tài mang tính thực tiễn cao thông qua các vụ việc bị

xử lý trong thực tế và mang tính cấp thiết khi các hành vi kinh doanh đa cấp bất chính diễn ra ngày càng nhiều và phức tạp; đặc biệt ngày 14 tháng 5 năm 2014, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 42/2014/NĐ-CP về quản lý hoạt động bán hàng đa cấp (viết tắt

là Nghị định 42/2014/NĐ-CP) thay thế Nghị định 110/2005/NĐ-CP Nghị định 42/2014/NĐ-CP có hiệu lực từ 1/7/2014, đây là vấn đề đang nhận được sự quan tâm của dư luận và các doanh nghiệp kinh doanh đa cấp cũng như các cơ quan ban ngành

cụ hữu hiệu quản lý xã hội, đưa xã hội vào trật tự, ổn định

3 Đối tƣợng nghiên cứu và phạm vi nghiên cứu:

Đề tài nghiên cứu các hành vi kinh doanh đa cấp bất chính và biểu hiện của nó trong thực tế thông qua các vụ việc đã bị phát hiện và xử lý Do có đã có khá nhiều các công trình nghiên cứu về vấn đề này tiêu biểu như:

1 Hà Ngọc Sơn (2006), Luận văn thạc sỹ “Pháp luật về kinh doanh đa cấp”,

Trường Đại học Luật Thành phố Hồ Chí Minh

2 Trần Thị Kim Hoàng (2006), Khóa luận tốt nghiệp “Pháp luật chống hành vi

bán hàng đa cấp bất chính”, Trường Đại học Luật Thành phố Hồ Chí Minh

3 Hoàng Thị Nga (2009), Khóa luận tốt nghiệp “Pháp luật chống hành vi kinh

doanh đa cấp bất chính” , Trường Đại học Luật Thành phố Hồ Chí Minh

cấp”, Trường Đại học Luật Thành phố Hồ Chí Minh

5 Huỳnh Lan Phương (2013), Khóa luận tốt nghiệp “Pháp luật chống hành vi kinh

doanh đa cấp bất chính”, Trường Đại học Luật Thành phố Hồ Chí Minh

Trong các đề tài trên đã nghiên cứu khá kỹ về kinh doanh đa cấp, hành vi kinh doanh đa cấp bất chính, pháp luật điều chỉnh và một số vụ việc xảy ra trong thực tế đồng thời đưa ra kiến nghị Các vụ việc được đề tài nhắc tới xảy ra trong thời điểm

chịu sự điều chỉnh của Nghị định 110/2005/NĐ-CP nhưng tới thời điểm làm khóa luận thì Nghị định này đã bị thay thế bởi Nghị định 42/2014/NĐ-CP, chính vì vậy để đảm bảo tính mới của đề tài cũng như góp phần làm rõ được giá trị của Nghị định thì tác giả không tập trung nghiên cứu nhiều vào các vấn đề đã đươc các tác giả trước nói tới mà tập trung ở việc chỉ ra những điểm mới và đánh giá được phần nào hiệu quả điều chỉnh của Nghị định 42/2014/NĐ-CP Để có thể làm rõ hiệu quả của Nghị định, đề tài giả sử các vụ việc xảy ra khi đó chịu sự điều chỉnh của Nghị định 42/2014/NĐ-CP Đồng thời qua việc đánh giá đó, đề tài cũng đưa ra một số kiến nghị xây dựng hoàn thiện pháp luật cho phù hợp với tình hình thực tế hiện nay

4 Phương pháp nghiên cứu:

Đề tài kết hợp sử dụng nhiều phương pháp trong quá trình nghiên cứu như: duy vật biện chứng trên cơ sở lý luận của chủ nghĩa Mác- Lênin để nghiên cứu về lịch sử hình thành và phát triển của phương thức kinh doanh đa cấp và biểu hiện của hành vi kinh doanh đa cấp bất chính Khóa luận cũng sử dụng phương pháp phân tích, bình luận, so sánh,với quy định của pháp luật hiện hành và nhận xét, đánh giá làm sáng tỏ từng vấn đề Những vụ việc, số liệu trong bài được thu thập theo phương pháp quan sát, phân tích tổng hợp từ các nguồn thông tin sách, báo chí, mạng Internet…

5 Ý nghĩa khoa học và thực tiễn:

Kết quả nghiên cứu của đề tài có thể sử dụng để làm tài liệu tham khảo bổ sung cho pháp luật thực định cũng như cho quá trình nghiên cứu của các cá nhân, cơ quan ,

tổ chức

Phần nghiên cứu của khóa luận phần nào phản ánh được thực tiễn đã, đang diễn

ra và những tiêu cực mà hành vi kinh doanh đa cấp bất chính gây nên Khóa luận cũng như là một hồi chuông cảnh tỉnh cho những ai đã tham gia hay có ý định tham gia mạng lưới kinh doanh đa cấp bất chính này Đồng thời, đề tài cũng chỉ ra những bất cập và hướng hoàn thiện cho pháp luật về chống hành vi kinh doanh đa cấp bất chính

6 Kết cấu:

Khóa luận gồm có 2 chương:

- Chương 1: Tổng quan về kinh doanh đa cấp và kinh doanh đa cấp bất chính

- Chương 2: Thực trạng pháp luật chống hành kinh doanh đa cấp bất chính tại Việt Nam và một số kiến nghị hoàn thiện

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ KINH DOANH ĐA CẤP VÀ KINH

DOANH ĐA CẤP BẤT CHÍNH

1.1 Kinh doanh đa cấp

1.1.1 Khái niệm kinh doanh cấp

Kinh doanh đa cấp hay “multi level marketing” hay kinh doanh theo mạng là phương thức tiếp thị bán lẻ hàng hóa sản phẩm do một nhà hóa học người Mỹ Karl

Renborg (1887-1973), sinh tại Augustine bang California, con trai của một nhà kinh

dụng mạng lưới tiếp thị vào trong cuộc sống tạo ra một hệ thống kinh tế, một ngành

cấp chưa được định nghĩa rõ ràng ở bất kỳ một cuốn từ điển thuật ngữ thương mại nào, vậy nên khi tìm hiểu ở các góc độ khác nhau thì kinh doanh đa cấp lại có cách hiểu khác nhau

Dưới góc độ ngôn ngữ, kinh doanh đa cấp hiểu là tiếp thị nhiều tầng, là việc tiêu

nhà sản xuất hay nhà phân phối sản phẩm đến người tiêu dùng thông qua một mạng lưới phân phối gồm nhiều tầng khác nhau Tuy nhiên, nếu chỉ hiểu kinh doanh đa cấp dưới góc độ này thì không thể làm rõ được nội hàm khái niệm kinh doanh đa cấp, cũng như không thể phân biệt được kinh doanh đa cấp với phương thức tiêu thụ sản phẩm qua các khâu trung gian vì qua các khâu trung gian cũng tổ chức mạng lưới phân phối gồm nhiều tầng khác nhau

Dưới góc độ kinh doanh theo Don Failla thì “Kinh doanh đa cấp là hình thức kinh

doanh gồm nhiều tầng, được xây dựng nhằm lưu hành hàng hóa từ điểm sản xuất đến người tiêu dùng qua những mối giao tiếp giữa mọi người với nhau.”.4 Theo cách tiếp cận này thì ông đã chỉ ra ba đặc điểm của kinh doanh đa cấp đó là: sản phẩm được tiêu thụ là hàng hóa và dịch vụ; sử dụng phương pháp giao tiếp, tiếp xúc trực tiếp giữa con người với con người và mục tiêu của kinh doanh đa cấp là phân phối hàng hóa, dịch vụ trực tiếp đến tay người tiêu dùng Tuy nhiên, trong định nghĩa mà Don Failla đưa ra lại

1 http://www.hoclamgiau.vn/blog/72839/10151/LICH-SU-NGANH-KINH-DOANH-THEO-MANG 16:00 12/05/2014

2 http://mlma.org.vn/index.php?option=com_content&id=65:lch-s-nganh-ban-hang-a-cp&Itemid=77&lang=en 16:1512/05/2014

3 Hoàng Văn Châu – Đỗ An Chi (2003), Từ điển Kinh tế Quốc tế Anh - Việt, NXB Thống kê, Tp Hồ Chí Minh

4

http://www.kinhdoanhtheomang.com/dao-tao-kinh-doanh-theo-mang/ebook-kinh-doanh-theo-mang.html 17:00

12/05/2014,.Don Failla (2003), Kinh doanh theo mạng: Từ A đến Z, Tủ sách sưu tầm, tr.2-3

không cho thấy tính chất đa tầng của kinh doanh đa cấp cũng như cách thức chi trả hoa hồng cho những người tham gia mạng lưới này

Để bổ sung những đặc điểm khác của kinh doanh đa cấp đó là tính độc lập trong hoạt động kinh doanh của phân phối viên, vấn đề tuyển dụng người tham gia và cách

thức chi trả hoa hồng, Richard Poe đã đưa ra khái niệm: “Kinh doanh đa cấp là bất kỳ

một phương pháp kinh doanh nào mà cho phép một cá thể kinh doanh độc lập tiếp nhận vào công việc kinh doanh của mình những cá thể kinh doanh độc lập khác và lấy

ra những khoản tiền hoa hồng từ các công việc kinh doanh của các cá thể kinh doanh

mà họ thu hút được”.5 Trong khái niệm này Richard Poe không chỉ chỉ ra thêm các đặc điểm mà ông còn giúp phân biệt được kinh doanh đa cấp với các phương thức kinh doanh trực tiếp khác như bán hàng qua điện thoại, hoặc thông qua các đại diện phân phối do doanh nghiệp trực tiếp tuyển dụng, bằng cách cho thấy rằng trong các cách thức này, đại diện bán hàng không có quyền tuyển người và chỉ nhận hoa hồng dựa trên khối lượng sản phẩm mà mình trực tiếp bán ra được

Dưới góc độ pháp lý, pháp luật nhiều quốc gia đã đưa ra những định nghĩa khác nhau về kinh doanh đa cấp; theo quy định trong pháp luật Bang Georgia – Hoa Kỳ:

“Công ty phân phối đa cấp là bất kỳ người nào, bất kỳ loại hình công ty nào tiến hành

việc bán, phân phối hoặc cung ứng hàng hóa dịch vụ có giá trị sử dụng thông qua các đại lý, phân phối viên, hợp tác viên độc lập ở các tầng khác nhau mà trong đó, những người tham gia có thể tuyển dụng người khác tham gia vào mạng lưới và tiền hoa hồng, tiền thưởng, những khoản giảm giá hoặc những lợi ích khác sẽ được chi trả từ kết quả của việc bán hàng hoặc cung ứng dịch vụ, hoặc từ kết quả của những người tham gia mới”.6 Định nghĩa này đã cho thấy đối tượng của kinh doanh đa cấp là hàng hóa, dịch vụ có giá trị sử dụng; mức độ tầng lớp trong mạng lưới và cách thức chi trả tiền hoa hồng Bên cạnh đó, định nghĩa cũng cho thấy tính độc lập của các cá thể trong mạng lưới, các phân phối viên độc lập với nhau và có quyền tuyển dụng những người mới tham gia

Tóm lại, qua nhiều cách tiếp cận khác nhau của các chuyên gia tiêu biểu cũng như pháp luật điển hình về kinh doanh đa cấp có thể đưa ra khái niệm về kinh doanh đa cấp

là phương thức phân phối hàng hóa, dịch vụ đến tay người tiêu dùng thông qua một

mạng lưới cá nhân gồm nhiều tầng khác nhau, trong đó mỗi cá nhân độc lập với nhau

và có quyền tuyển dụng người mới tham gia vào mạng lưới của mình đồng thời cá nhân đó được chi trả hoa hồng dựa trên khối lượng sản phẩm mình tiêu thụ được cũng như hoa hồng trên khối lượng sản phẩm do mạng lưới mình trực tiếp tổ chức

Việt Nam, là một quốc gia cũng theo xu hướng của thế giới tiếp nhận phương thức kinh doanh mới, kinh doanh đa cấp xuất hiện tại Việt Nam bắt đầu trong những

và phát triển với tốc độ nhanh chóng Dưới góc độ pháp lý, theo Luật Cạnh tranh năm 2004 hoạt động kinh doanh đa cấp được hiểu là:

Khoản 11 Điều 3 Luật Cạnh tranh 2004 ghi nhận như sau:

“Bán hàng đa cấp là phương thức tiếp thị để bán lẻ hàng hóa đáp ứng các điều kiện

c) Người tham gia bán hàng đa cấp được hưởng tiền hoa hồng, tiền thưởng hoặc lợi ích kinh tế khác từ kết quả tiếp thị bán hàng của mình và của người tham gia bán hàng

đa cấp cấp dưới trong mạng lưới do mình tổ chức và mạng lưới đó được doanh nghiệp bán hàng đa cấp chấp thuận.”

doanh theo phương thức đa cấp là hình thức kinh doanh thông qua mạng lưới người tham gia gồm nhiều cấp, nhiều nhánh khác nhau, trong đó, người tham gia được hưởng hoa hồng, tiền thưởng và các lợi ích kinh tế khác từ hoạt động kinh doanh của mình và của mạng lưới do mình xây dựng.”

Khái niệm kinh doanh đa cấp theo Luật Cạnh tranh, tuy không ghi nhận việc kinh doanh đa cấp đối với dịch vụ gây bó hẹp lĩnh vực hoạt động trong việc kinh doanh này nhưng đã ghi nhận khá đầy đủ những đặc điểm cơ bản của kinh doanh đa cấp

7

Hà Ngọc Sơn (2006), Luận văn thạc sỹ “Pháp luật về kinh doanh đa cấp”, Trường Đại học Luật Thành phố Hồ

Chí Minh, tr.29

1.1.2 Đặc điểm của kinh doanh đa cấp

Kinh doanh đa cấp là phương thức kinh doanh mới lạ, mang nhiều lợi thế Kinh

Thứ nhất, kinh doanh đa cấp là phương thức tiếp thị để bán lẻ Bán lẻ hàng hoá là phương thức bán hàng trực tiếp cho người tiêu dùng hoặc các tổ chức kinh tế hoặc các

để thâm nhập vào mỗi người tiêu dùng, đây là phương thức tiếp thị vừa sâu vừa rộng bởi luôn có một đội ngũ tiếp thị viên đông đảo

Thứ hai, kinh doanh đa cấp là một phương thức tiếp thị thông qua một mạng lưới

hệ thống với nhiều người tham gia ở các cấp độ khác nhau

Một là, doanh nghiệp kinh doanh đa cấp là cung ứng sản phẩm đến tay người tiêu dùng thông qua mạng lưới nhiều người tham gia hay còn gọi là phân phối viên Theo

số liệu của tạp chí “Success”, cứ mỗi tuần ngành công nghiệp này lại sản sinh ra 2 nhà triệu phú mới Mỗi tháng trên toàn thế giới lại có hơn 100 ngàn người mới gia nhập kinh doanh đa cấp Khoảng 15% dân số Mỹ, tức là cứ 9 người dân Mỹ thì có 1 người tham gia phân phối trong các công ty kinh doanh đa cấp Riêng ở Nhật có hơn 2 triệu

công ty đa cấp ban đầu có thể xuất thân từ chính người tiêu dùng của doanh nghiệp, bởi

lẽ, chỉ khi sử dụng sản phẩm của doanh nghiệp, người tham gia mới có thể hiểu biết và cảm nhận sản phẩm để rồi sau đó thông qua phương thức “miệng truyền miệng” quảng

bá cho người khác Thông thường người khác ở đây chính là những người thân quen của những người tham gia mạng lưới, vì những người thân quen họ mới tin tưởng về

cảm nhận mà người thân quen mình đã sử dụng và giới thiệu cho mình Kinh doanh đa cấp không đòi hỏi người tham gia phải có trình độ chuyên môn nghiệp vụ, giới tính hay ngoại hình…mà chỉ cần ký hợp đồng tham gia bán hàng đa cấp mua một số tài liệu liên quan đến sản phẩm, tham gia một số buổi huấn luyện đào tạo của doanh nghiệp là sự nghiệp kinh doanh của họ có thể bắt đầu; rất dễ dàng để trở thành người trong mạng lưới này Hơn nữa, những người tham gia mạng lưới đa cấp không chỉ được nhận hoa hồng từ số lượng sản phẩm do mình tiêu thụ được cũng như hoa hồng dựa trên doanh

số bán hàng của những người tham gia khác mà còn được hưởng các lợi ích kinh tế khác như nhà, xe hơi hay những chuyến du lịch hấp dẫn…Vậy nên, hình thức kinh doanh này thu hút số người lượng lớn người tham gia

Hai là, kinh doanh đa cấp được tổ chức thành nhiều cấp khác nhau Mỗi người tham gia ngoài việc đưa sản phẩm đến tay người tiêu dùng thì người tham gia lại tự xây dựng riêng cho mình một mạng lưới phân phối, ở đó người tham gia lại trở thành chủ của mạng lưới mình, tự mình gây dựng nên mạng lưới phân phối tuyến dưới cho mình, mỗi phân phối viên, sẽ làm việc và hưởng lợi như một chủ doanh nghiệp Cứ mỗi tầng lại gây dựng một nhóm người tham gia tuyến dưới, tương tự đó mỗi người tuyến dưới lại tự gây dựng tuyến dưới cho mình, cứ như vậy tạo thành nhiều tầng tầng lớp lớp khác nhau Mạng lưới này ngày càng được mở rộng và tăng theo cấp số nhân, số người tham gia sau bao giờ cũng nhiều hơn số người trước đó Phương thức này tạo ra một hệ thống phân phối hình tháp với chân tháp ngày càng phình to cùng với sự phát triển của mạng lưới Chính vì vậy, việc tiếp cận thị trường không chỉ sâu, rộng mà còn nhanh chóng cho những doanh nghiệp mới tham gia thị trường Tuy nhiên, việc phân cấp chỉ mang tính hình hình thức bởi vì không có sự lệ thuộc cũng như mệnh lệnh, phục tùng ở đây mà những người tham gia mạng lưới hoàn toàn độc lập với nhau, không chịu sự ràng buộc của nhau

Thứ ba, hàng hóa được người tham gia bán hàng đa cấp tiếp thị trực tiếp cho người tiêu dùng tại nơi ở, nơi làm việc của người tiêu dùng hoặc địa điểm khác không phải là địa điểm bán lẻ thường xuyên của doanh nghiệp hoặc của người tham gia Đây

là một trong những chiến lược kinh doanh nắm bắt tâm lý của người tiêu dùng cũng như nắm bắt được xu hướng hiện nay, khi con người ngày càng bận rộn và hạn hẹp với vốn thời gian của mình Thay vì phải đến các cửa hàng bán lẻ, hay các đại lý thì người tiêu dùng có thể mua sản phẩm ngay tại nơi mình sinh sống và làm việc, vừa tiết kiệm thời gian cũng như chi phí đi lại, hơn nữa họ lại chính là người tận tay, tận mắt xem xét được chất lượng sản phẩm

Thứ tư, người tham gia bán hàng đa cấp được hưởng tiền hoa hồng, tiền thưởng hoặc lợi ích kinh tế khác từ kết quả tiếp thị bán hàng của mình và của người tham gia bán hàng đa cấp cấp dưới trong mạng lưới do mình tổ chức và mạng lưới đó được doanh nghiệp bán hàng đa cấp chấp thuận Hoa hồng là tiền trả cho người đứng trung

phương thức kinh doanh khác, kinh doanh đa cấp thu hút người tham gia bởi mức hoa hồng không chỉ giới hạn trong số lượng sản phẩm mình bán được mà còn và tăng theo

số lượng sản phẩm do mạng lưới mình gây dựng tiêu thụ được Các doanh nghiệp kinh doanh theo loại hình này thường trả hoa hồng dựa trên doanh số bán hàng của cá nhân – hoa hồng trực tiếp và ngoài ra còn có hoa hồng gián tiếp chính là hoa hồng dựa trên doanh số làm việc của cá nhân cấp dưới của mình Hoa hồng chính là khoản khuyến khích cho từng cá nhân không ngừng nỗ lực bán hàng và xây dựng mạng lưới cấp dưới của mình; bán hàng càng nhiều, mạng lưới càng nhiều cấp thì hoa hồng lại càng gia tăng

1.1.3 Tác động tích cực của kinh doanh đa cấp

Kinh doanh đa cấp là phương thức kinh doanh mới mang nhiều ưu điểm được pháp luật thừa nhận và bảo hộ, tác động tích cực không chỉ đối với doanh nghiệp kinh doanh đa cấp, đối với người tiêu dùng mà còn có ý nghĩa đối với toàn xã hội

1.1.3.1 Đối với doanh nghiệp kinh doanh đa cấp

Kinh doanh đa cấp là một cơ hội mới mở ra cho các doanh nghiệp, giúp các doanh nghiệp tối đa hóa lợi nhuận của mình Với phương thức kinh doanh này doanh nghiệp sẽ có một lượng thu nhập lớn nhờ một mạng lưới phân phối viên đông đảo; nhờ vậy, sản phẩm của doanh nghiệp sẽ đến mỗi gia đình, mỗi người tiêu dùng Hơn nữa với phương thức truyền miệng nên sản phẩm của doanh nghiệp sẽ được nhiều người biết đến mà không phải bỏ ra một lượng chi phí tốn kém từ việc thiết lập hệ thống phân phối và chi phí tiếp thị cho đến việc quảng bá sản phẩm trên các phương tiện thông tin đại chúng hay phức tạp trong việc quảng cáp bằng các pano, áp phích… Thay vào đó, với khoản chi phí có thể tiết kiệm trên, doanh nghiệp có thể dùng để đầu tư, mua sắm các máy móc, trang thiết bị hiện đại để tăng nhanh khối lượng sản xuất cũng như nâng cao chất lượng sản phẩm Như vậy một mặt doanh nghiệp vừa đơn giản chi phí, vừa tạo

uy tín với người tiêu dùng, mặt khác lại tăng tính cạnh tranh một cách lành mạnh với các doanh nghiệp khác

11 Nguyễn Lân (2000), Từ điển từ và ngữ Việt – Nam, NXB TP.Hồ Chí Minh, tr.839

1.1.3.2 Đối với người tiêu dùng

Người tiêu dùng chính là những người mua, sử dụng các sản phẩm của doanh

Trong hoạt động kinh doanh đa cấp, người tiêu dùng có thể vừa là người tham gia, vừa

là người sử dụng sản phẩm của doanh nghiệp Khi người tiêu dùng là người tham gia, thì chính họ là người ban đầu sử dụng và cảm nhận sản phẩm; thứ nhất họ có thể có một công ăn việc làm mà không bị giới hạn về thời gian, giới tính và trình độ Bên cạnh đó, họ còn có thể học hỏi thêm nhiều kinh nghiệm cũng như kỹ năng trong cuộc sống vì đây là một môi trường mà ở đó luôn có sự sẻ chia thông tin và kinh nghiệm với nhau Thứ hai, họ lại chính là người sử dụng sản phẩm và tin tưởng vào chất lượng của

nó để giới thiệu cho bạn bè và người thân Họ vừa có thể quảng bá sản phẩm uy tín cho những người thân quen, lại vừa được hưởng một lượng hoa hồng không hề nhỏ khi xây dựng được mạng lưới những người tham gia kinh doanh đa cấp

Còn với những người tiêu dùng đơn thuần chỉ là những người sử dụng sản phẩm thì chất lượng sản phẩm cao thì chính họ là người được hưởng lợi nhất chứ không ai khác, bởi vì cũng chỉ với một lượng tiền đó người tiêu dùng có thể lựa chọn được sản phẩm chất lượng, được tiếp thị tận tình chu đáo được mua sản phẩm với giá gốc lại không sợ mua nhầm hàng giả, hàng nhái, hàng kém chất lượng Hơn nữa với những sản phẩm đến với tay người tiêu dùng thường là những sản phẩm được người tham gia là những người thân quen của họ giới thiệu, nên người tiêu dùng có thể yên tâm phần nào

1.1.3.3 Đối với xã hội

Trong bối cảnh hàng triệu người mất việc làm như hiện nay thì ngành kinh doanh

đa cấp đã chứng tỏ mình như một giải pháp việc làm tối ưu trong nền kinh tế hiện đại Kinh doanh đa cấp giúp tạo ra một lượng lớn công việc, giải quyết việc làm cho mỗi cá nhân, giải quyết được phần nào vấn nạn thất nghiệp trong xã hội Một công việc tốt, linh hoạt về thời gian, tuổi tác, trình độ hơn nữa lại có thu nhập không bó hẹp là sức hút đối với nhiều người trong xã hội Chính vì vậy, các doanh nghiệp kinh doanh đa cấp ra đời là thiết yếu Hơn nữa, khi các doanh nghiệp kinh doanh đa cấp phát triển mạnh, hoạt động này giúp góp phần kích thích tiêu dùng, cộng với môi trường cạnh tranh lành mạnh là điều kiện thúc đẩy cho nền kinh thế phát triển giúp cho mỗi quốc gia đi lên sánh vai cùng các cường quốc trên thế giới Đất nước phát triển cũng đồng

nghĩa với việc mức sống và nhận thức của người dân được nâng cao, hạn chế các tệ nạn xã hội, làm cho xã hội lành mạnh, văn minh

Tuy nhiên, hầu như bất kỳ một hình thức kinh doanh nào, cũng nảy sinh ra những mặt ưu và khuyết điểm trái ngược nhau Nếu như, mặt ưu điểm có tác động tích cực, cần phải khuyến khích và phát triển thì trái lại, khuyết điểm lại chính là những vấn đề cần phải khắc phục và hạn chế tối đa Kinh doanh đa cấp là hình thức kinh doanh chân chính, nhưng cũng không phải một sớm, một chiều là thành công như mọi người vẫn

lầm tưởng mà: “Thành công không đến sau một đêm…Thành công chính là ở sự lao

động cần cù và lòng kiên trì cao độ Mệt mỏi thường đánh bại 90% các nhà phân phối của bạn trước khi họ có thể nhận được một khoản thu nhập đáng kể nào đó…Trong hầu hết các sự vụ kinh doanh, nhà phân phối phải bỏ ra rất nhiều tiền của và sức lực

để duy trì khả năng cạnh tranh và có được những khoản thu nhập cao”.13

Chính vì do quá nóng vội để thành công cũng như những hứa hẹn viển vông về một cuộc sống đáng

mơ ước mà nhiều người đã trở thành nạn nhân của sự biến tướng - kinh doanh đa cấp bất chính Kinh doanh đa cấp bất chính với những tác động tiêu cực, gây nhức nhối trong xã hội và cần phải nghiên cứu để có giải pháp hợp lý chống lại hành vi này

1.2 Kinh doanh đa cấp bất chính

1.2.1 Khái niệm kinh doanh đa cấp bất chính

Việc đưa ra một khái niệm cụ thể về kinh doanh đa cấp bất chính là rất khó, bởi

vì, hiện nay rất nhiều các doanh nghiệp sử dụng những thủ đoạn tinh vi và đa dạng nhằm thu lợi bất chính Pháp luật nhiều nước cũng đưa ra định nghĩa về kinh doanh đa cấp bất chính:

Theo Hiệp hội bán hàng trực tiếp của Hoa Kỳ thì : “Kinh doanh đa cấp bất chính

là một chuỗi người (gồm nhiều tầng) mà trong đó những người thuộc tầng cuối cùng trả tiền cho một vài người ở tầng cao nhất”.14

Luật chống mô hình tháp ảo của Hoa Kỳ định nghĩa: “Kinh doanh đa cấp bất

chính (pyramid promotional shemes) là một kế hoạch mà trong đón người tham gia quan tâm đến quyền được nhận tiền hoa hồng chủ yếu từ việc tuyển người mới tham

gia vào mạng lưới hơn là từ tiền bán hàng hóa, cung ứng dịch vụ cho những người tham gia khác hoặc bởi những người tham gia cho người khác”.15

Trong hai định nghĩa trên cho thấy kinh doanh đa cấp bất chính là một mô hình gồm nhiều tầng, trong đó người tham gia có quyền tuyển dụng thêm người mới vào mạng lưới và được hưởng hoa hồng Tuy nhiên, hoa hồng được nhận không phải do doanh số của việc bán hàng mà chủ yếu là từ việc tuyển người mới tham gia vào mạng lưới và lấy tiền của người mới tham gia đóng vào để chi trả hoa hồng cho những người

và đưa ra các dấu hiệu để phân biệt với kinh doanh đa cấp chân chính trong đó có điểm mới đáng lưu ý là quy định thêm trách nhiệm thông tin chi tiết về mức thu nhập điển hình của người tham gia mạng lưới đa cấp

Năm 1973, Luật chống bán hàng đa cấp và mô hình tháp ảo (The multi level marketing and Pyramid Selling Prohibition Act) được ban hành với mục đích bảo vệ người tiêu dùng trước mô hình tháp ảo Theo pháp luật của Singapore, mô hình tháp ảo

có những đặc điểm sau:

- Một là, doanh nghiệp thổi phồng về việc rất dễ kiếm tiền, rằng mọi người sẽ trở nên giàu có trong một khoảng thời gian rất ngắn và cách để đạt được điều đó là tuyển người tham gia vào mạng lưới

- Hai là, giá cả sản phẩm được mua từ doanh nghiệp không ở mức mà người ta sẽ mua trong điều kiện bình thường

- Ba là, người tham gia bị yêu cầu phải đầu tư tiền vào hệ thống cho dù dưới hình

Dưới góc độ pháp luật Việt Nam kinh doanh đa cấp bất chính được nhìn nhận dưới góc độ hoạt động bán hàng đa cấp bất chính Hoạt động này là một trong những đối tượng chịu sự điều chỉnh của Luật Cạnh tranh 2004 và cụ thể hơn là một trong số

15 dieu-chinh-hoat-dong-bhdc-tai-viet-nam&catid=37&Itemid=93&lang=vi 14:30 17/05/2014

http://mlma.org.vn/index.php?option=com_content&view=article&id=675%3Athay-doi-khuon-kho-phap-ly-16

Hà Ngọc Sơn (2006), Luận văn thạc sỹ “Pháp luật về kinh doanh đa cấp”, Trường Đại học Luật Thành phố

Hồ Chí Minh, tr.56

những hành vi cạnh tranh không lành mạnh bị Luật cấm Pháp luật cạnh tranh nước ta không đưa ra một định nghĩa khái quát về kinh doanh đa cấp bất chính như trong pháp luật Hoa Kỳ và không chỉ ra các đặc điểm của mô hình tháp ảo như trong pháp luật Singapore mà đánh mạnh vào việc liệt kê ra những hành vi bị cấm trong hoạt động kinh doanh đa cấp bất chính tại Điều 48 Luật Cạnh tranh 2004 được cụ thể hóa tại Điều

5 Nghị định 42/2014/NĐ-CP về quản lý hoạt động bán hàng đa cấp và nhằm mục đích sinh lợi thì được coi là hành vi kinh doanh đa cấp bất chính

Qua quy định trong pháp luật của một số nước, có thể hiểu kinh doanh đa cấp bất chính là hành vi kinh doanh mà doanh nghiệp và những người tầng trên trong mạng lưới người tham gia hưởng các lợi ích kinh tế không dựa trên lượng sản phẩm do những người tham gia tiêu thụ được mà dựa trên khoản tiền đóng góp của mỗi người tham gia bị lôi kéo vào mạng lưới kinh doanh Kinh doanh đa cấp bất chính là một hành vi không lành mạnh, vi phạm đạo đức kinh doanh Pháp luật các quốc gia đều ra sức chống lại hành vi này

1.2.2 Đặc điểm của hành vi kinh doanh đa cấp bất chính

Kinh doanh đa cấp bất chính mặc dù cũng mang một số đặc điểm giống với kinh doanh đa cấp chân chính như: người tham gia đều được tổ chức theo cấu trúc hình tháp nhiều tầng và mỗi người đều có quyền tuyển dụng người tham gia vào mạng lưới, nên rất dễ gây nhầm lẫn Tuy nhiên, mô hình này cũng có nét khác riêng biệt, qua việc phân tích những đặc điểm của kinh doanh đa cấp bất chính đồng thời so sánh, đối chiếu với những đặc điểm của kinh doanh đa chân chính sẽ cho thấy rõ ràng hơn về sự khác biệt

Thứ nhất, kinh doanh đa cấp bất chính mang tính chất của sự chiếm dụng vốn Trong mô hình kinh doanh đa cấp chân chính, mục đích của mô hình này là tìm kiếm lợi nhuận thông qua việc đào tạo những phân phối viên chuyên nghiệp, chuyên tiếp thị sản phẩm và bán lẻ trực tiếp sản phẩm cho người tiêu dùng, thu nhập của phân phối viên chủ yếu dựa trên khả năng bán lẻ sản phẩm của doanh nghiệp Với kinh doanh đa cấp bất chính, cũng nhằm hướng tới lợi nhuận nhưng không đi bằng còn đường hợp pháp, không nhằm bán lẻ sản phẩm mà thực chất là sự chiếm dụng vốn của những người tham gia Theo đó, những người muốn tham gia mạng lưới này phải đặt cọc một khoản tiền, mua một khối lượng sản phẩm ban đầu hay phải nộp một khoản tiền

Những yêu cầu trên của doanh nghiệp là hết sức bất hợp lý bởi lẽ: “Đặt cọc là việc một

17

Nguyễn Ngọc Sơn (2006), “Tính không lành mạnh của hành vi bán hàng đa cấp bất chính theo Luật Cạnh

tranh 2004”, Tạp chí khoa học pháp lý số 3/2006, tr.4-5

bên giao cho bên kia một khoản tiền hoặc kim khí quí, đá quý hoặc vật có giá trị khác (sau đây gọi là tài sản đặt cọc) trong một thời hạn để bảo đảm giao kết hoặc thực hiện hợp đồng dân sự”.18 Nhưng trong quan hệ giữa doanh nghiệp, người tham gia và người tiêu dùng là một quá trình mua đứt, bán đoạn Người tham gia bỏ một khoản tiền mua sản phẩm của doanh nghiệp, sau đó bán lại cho người tiêu dùng như vậy giữa người tham gia và doanh nghiệp đã chấm dứt quyền và nghĩa vụ sau việc mua bán ban đầu, các hoạt động sau của người tham gia là hoàn toàn độc lập, không phụ thuộc hay liên quan đến doanh nghiệp, không phát sinh quyền và nghĩa vụ với nhau, cớ sao lại bắt người tham gia phải đặt cọc một khoản tiền như trách nhiệm đảm bảo thực hiện nghĩa

vụ của mình Hai là, người tham gia là người phân phối sản phẩm của doanh nghiệp cho người tiêu dùng, hoặc người tham gia khác, chứ không phải người tiêu dùng chính của doanh nghiệp nên việc yêu cầu người tham gia phải mua một khối lượng sản phẩm ban đầu trong khi họ không có nhu cầu sử dụng cũng là không phù hợp Một trong những chiêu thức để chiếm dụng vốn của người tham gia nữa đó là yêu cầu người tham gia nộp một khoản tiền để được vào mạng lưới Người tham gia, đã bỏ tiền ra để mua sản phẩm của doanh nghiệp để bán lại cho người tiêu dùng, vậy khoản tiền này dùng để làm gì, có chăng chỉ là để trả cho cái gọi là “hoa hồng” cho những người tham gia cấp trên khác Nói chung, bằng cách yêu cầu sách nhiễu khác nhau, doanh nghiệp đã chiếm dụng vốn của người tham gia cấp dưới để chi trả cho những người khác ở tầng trên và chiếm dụng vốn cho chính mình, đây là một hành vi không lành mạnh, vi phạm đạo đức kinh doanh

Thứ hai, kinh doanh đa cấp bất chính phản ánh chiến lược dồn hàng cho người tham gia Việc mua lại sản phẩm để bán lại cho người tiêu dùng là một công việc hoàn toàn độc lập của mỗi phân phối viên Dựa trên những thông tin do nhà sản xuất cung cấp về công dụng, tính năng của sản phẩm cũng như việc nắm bắt tâm lý của người tiêu dùng và khả năng bán hàng của mình mà phân phối viên sẽ đặt mua từ doanh nghiệp những sản phẩm khác nhau và tự chịu trách nhiệm phân phối chúng Tuy nhiên, các doanh nghiệp kinh doanh bất chính lại muốn hưởng lợi bằng việc dồn hàng cho người tham gia thông qua việc lừa dối, đưa ra những thông tin nhầm lẫn về công dụng của sản phẩm, khiến họ tin và mua Nhưng khi sản phẩm đến với người tiêu dùng, do không đúng như những gì đã được tiếp thị, sản phẩm không đúng tính năng hoặc có nhưng rất ít, khiến người tiêu dùng mất niềm tin, không mua sản phẩm nữa thì lúc này, người tham gia phải tự xử lý số hàng đó Người tham gia không bán được hết hàng hóa thì cũng đồng nghĩa với việc họ ôm lấy số lượng sản phẩm đó cho chính mình, doanh nghiệp không cần quan tâm đến việc họ làm sao với số sản phẩm, chỉ cần dồn hàng là

18 Điều 358, Bộ Luật dân sự 2005

trách nhiệm đã chấm dứt Còn trong các doanh nghiệp kinh doanh chân chính, luôn coi mỗi phân phối viên đóng vai trò như là trung gian, đưa sản phẩm của doanh nghiệp đến với người tiêu dùng, để quảng bá rộng rãi sản phẩm của doanh nghiệp vì vậy luôn tạo điều kiện để phân phối viên tin tưởng và yên tâm bán hàng cho doanh nghiệp Nếu phân phối viên không bán hết được số lượng sản phẩm của doanh nghiệp thì doanh nghiệp sẽ mua lại với mức giá ít nhất là 90% giá hàng hóa đã bán cho người tham gia, nếu hàng hóa vẫn đảm bảo mẫu mã, chất lượng

Thứ ba, kinh doanh đa cấp bất chính tập trung chủ yếu vào việc dụ dỗ, lôi kéo người tham gia Nếu mô hình kinh doanh đa cấp chân chính vào những năm 1960 hoạt động theo nguyên tắc “từ con người tới con người”, có nghĩa là từ một người tham gia lại giới thiệu cho một người khác, sau đó người này lại giới thiệu cho hai người tiếp

cứ như vậy mạng tầng lớp được hình thành Thì trong mô hình “tháp ảo” - kinh doanh đa cấp bất chính, lại dụ

dỗ lôi kéo người tham gia bằng cách hứa hẹn những khoản hoa hồng cao ngất ngưởng, cũng như các món hời dễ dàng nếu người đó đóng tiền tham gia cũng như lôi kéo thêm được người khác gia nhập mạng lưới Và trong khi doanh nghiệp kinh doanh đa cấp chân chính, trả hoa hồng dựa trên khối lượng sản phẩm do cá nhân bán được và doanh

số sản phẩm do cấp dưới do mình bảo trợ hoặc hướng dẫn bảo trợ tiêu thụ được thì kinh doanh đa cấp bất chính cũng trả hoa hồng nhưng hoa hồng ở đây là dựa trên việc

dụ dỗ người tham gia vào mạng lưới Càng nhiều người tham gia vào mạng lưới, càng nộp nhiều tiền đặt cọc, hay khoản tiền gọi là phí tham gia thì hoa hồng càng cao Như vậy, mục đích kinh doanh của doanh nghiệp đâu phải dựa trên lợi nhuận do việc bán hàng hóa mà thực chất là việc, lôi kéo, dụ dỗ nhiều người tham gia, lấy tiền của người tham gia sau để gọi là “hoa hồng” chi trả cho người tham gia trước

Thứ tư, kinh doanh đa cấp bất chính mang tính chất lừa dối Việc lừa dối của doanh nghiệp được thể hiện qua việc lừa dối đối với người tham gia và người tiêu dùng Với người tham gia, để thu hút đông đảo lực lượng tham gia mạng lưới, doanh nghiệp kinh doanh bất chính thường đánh vào tâm lý nhẹ dạ cả tin để vẽ ra một chân trời mới, một kế hoạch khởi nghiệp hoàn hảo, một chiến lược kinh doanh để đạt đến thành công Hơn nữa, nắm bắt được tính hám lợi của con người, muốn giàu một cách nhanh chóng mà không phải trải qua nhiều gian khổ bên cạnh đó còn hưởng một lượng hoa hồng tăng nhanh chóng, cũng như những lợi ích vật chất hào nhoáng như nhà lầu,

xe hơi, những chuyến du lịch nước ngoài…doanh nghiệp đã tạo ra một thế giới ảo để

19

Lê Bí Bo (2010), Luận văn thạc sỹ “Quản lý nhà nước với hoạt động bán hàng đa cấp”, Trường Đại học Luật Thành phố Hồ Chí Minh, tr.8

chiếm lấy lòng tin của mọi người Thông qua những buổi thuyết trình, tập huấn hay những chương trình đào tạo kỹ năng cũng như lấy một số nhân chứng sống giả danh để lừa dối người tham gia Cũng vì những lời nói và lợi ích vật chất phù phiếm mà những người như đa phần là sinh viên hoặc lao động nghèo dễ bị sa chân vào bẫy đã được dựng sẵn

Với người tiêu dùng, doanh nghiệp kinh doanh đa cấp chân chính thường thu hút người tiêu dùng bằng cách không ngừng lựa chọn, sản xuất những sản phẩm uy tín và nâng cao chất lượng để tạo niềm tin trong mắt người tiêu dùng Trái lại, do doanh nghiệp kinh doanh bất chính thường tập trung vào việc thu hút người tham gia, chứ không mấy quan tâm đến chất lượng sản phẩm nhưng vẫn muốn bán được nhiều sản phẩm vậy nên thường cung cấp những thông tin không chính xác về sản phẩm để người tham gia tiếp thị cho người tiêu dùng hay quảng bá một cách thái quá chất lượng, công dụng của sản phẩm, khiến người tiêu dùng bị lầm tưởng và mua sản phẩm Việc làm này không chỉ khiến hiểu sai về công dụng thực chất của sản phẩm, không đáng với cái giá trên trời mà người tiêu dùng phải chi trả mà còn làm mất uy tín, mối quan hệ tốt đẹp của người tham gia

Qua những đặc điểm cơ bản trên, đã thấy được phần nào những yếu tố bất chính trong hành vi kinh doanh này Kinh doanh đa cấp bất chính đã làm biến dạng một phương thức kinh doanh chân chính trong khi đang có nhiều điều kiện thuận lợi để phát triển; không những thế nó còn để lại những hậu quả đáng bàn, gây nhiều tác động tiêu cực cho doanh nghiệp kinh doanh đa cấp, người tiêu dùng, người tham gia và toàn xã hội

1.2.3 Tác động tiêu cực của hành vi kinh doanh đa cấp bất chính

1.2.3.1 Đối với doanh nghiệp kinh doanh đa cấp

“Tiếng lành đồn gần, tiếng dữ đồn xa”, chính những doanh nghiệp có hành vi kinh doanh đa cấp bất chính đã làm vấy bẩn bộ mặt của những doanh nghiệp kinh doanh chân chính Do ngày càng nhiều người tham gia bị dụ dỗ, bị lửa đảo để rồi trở thành nạn nhân của kinh doanh đa cấp bất chính thì tiếng xấu về kinh doanh đa cấp ngày càng tăng Thêm vào đó là tâm lý e ngại, dè chừng của người tiêu dùng đối với doanh nghiệp đa cấp và những sản phẩm của doanh nghiệp, cùng với tâm lý vơ cả nắm không cần phân biệt là chân chính hay bất chính hiện hữu trong đa số người tiêu dùng Chính vì vậy, các doanh nghiệp kinh doanh đa cấp hiện nay đã khó khăn trong việc tạo niềm tin với người tiêu dùng, nay, gặp tiếng xấu này lại càng khó khăn hơn Không những vậy, hành vi bất chính của những doanh nghiệp này còn làm cho môi trường

cạnh tranh trở nên không lành mạnh, trong khi doanh nghiệp kinh doanh chân chính tạo dựng thương hiệu của mình thông qua việc không ngừng tiếp thị rộng rãi và nâng cao chất lượng sản phẩm thì doanh nghiệp bất chính lại phá hủy thành quả đó, không những vậy, còn tạo tiếng xấu, gây những nhầm lẫn hiểu sai về phương thức kinh doanh chân chính này

1.2.3.2 Đối với người tham gia, tiêu dùng

Hơn ai hết, người tham gia chính là những người đầu tiên bị thiệt hại trực tiếp, chính người tham gia là người mất không một khoản tiền lớn để có thể trở thành thành viên của mạng lưới Đối với mỗi người nông dân, khoản tiền này là từ mồ hôi, nước mắt là thu nhập lớn lao của họ, nên khi mất đi, họ sẽ cố gắng lấy lại vốn bằng cách lôi kéo những người khác; nhưng họ đâu có biết rằng, rồi người khác cũng bị lừa Không những mất đi niềm tin trong mắt bạn bè, người thân, những người đã bị dụ dỗ vào hình thức bất chính này mà còn bị mang tiếng là lừa đảo, lừa đảo vì đã dụ dỗ lôi kéo ngay chính người thân quen của mình và gian dối về những thông tin sai lầm về công dụng của sản phẩm do người tham gia bị doanh nghiệp cung cấp một cách không chính xác Tiền mất, tật mang là những gì mà người tham gia trong các công ty kinh doanh đa cấp bất chính phải hứng chịu, họ chỉ có thể trách do bản thân quá cả tin, hám lợi hay do các doanh nghiệp này quá tinh vi, xảo quyệt

Với người tiêu dùng, những doanh nghiệp bất chính thường tập trung vào việc dụ

dỗ người tham gia hơn là việc nâng cao chất lượng sản phẩm Vì vậy cho nên, việc xuất hiện các doanh nghiệp kinh doanh đa cấp bất chính này làm cho người tiêu dùng hoang mang về chất lượng sản phẩm mình đang dùng, thêm vào đó hàng kém chất lượng, không đúng với những gì được tiếp thị sẽ xuất hiện ngày càng nhiều, việc người tiêu dùng bỏ ra hàng trăm, hàng triệu hàng chục triệu để mua hàng nhưng không tương xứng với mức tiền ấy là cũng chuyện thường tình Việc doanh nghiệp đưa ra những thông tin gian dối để ngưởi tiêu dùng mua sản phẩm là hành vi lừa đảo, nhưng hành vi này ngày càng tinh vi với nhiều chiêu thức, vì vậy, không phải người tiêu dùng nào cũng đủ thông minh, đủ kiến thức và trình độ để phân biệt và không trở thành nạn nhân của hành vi kinh doanh đa cấp bất chính

1.2.3.3 Đối với xã hội

Bất cứ hiện tượng tiêu cực nào xuất hiện thì dần dần toàn xã hội cũng phải gánh chịu hậu quả của nó Kinh doanh đa cấp bất chính cũng vậy, hành vi này làm phá vỡ các mối quan hệ tốt đẹp trong xã hội, vì kinh doanh đa cấp bất chính mà bạn bè, người

quen thậm chí là những người thân trong gia đình có khi không thèm nhìn mặt nhau Con người luôn trong trạng thái hoài nghi, mất niềm tin với mọi người xung quanh, gây tâm lý lo sợ khi tham gia vào các mối quan hệ trong xã hội Không những thế, bằng nhiều cách thức khác nhau, cùng với những thủ đoạn lừa dối tinh vi trong kinh doanh đa cấp bất chính làm gia tăng số nạn nhân, số thiệt hại và cũng gia một số tội phạm như lừa đảo chiếm đoạt tài sản, quảng cáo gian dối…làm cho xã hội vốn bất ổn nay càng nhiều bất ổn hơn

Tóm lại, kinh doanh đa cấp bất chính là một hành vi tiêu cực ảnh hưởng xấu đến cuộc sống của con người, từ cá nhân, tổ chức đến toàn xã hội Hành vi này đã và đang xuất hiện ngày càng nhiều, xâm lấn môi trường kinh doanh của các nước trên thế giới nói chung và Việt Nam nói riêng Chính vì vậy việc ngăn chặn và xử lý kịp thời hành

vi bất chính này là vô cùng thiết yếu, để bảo vệ quyền lợi cho các doanh nghiệp, người tiêu dùng và toàn xã hội

1.2.4 Hành vi kinh doanh đa cấp bất chính theo pháp luật Việt Nam

Theo quy định của Luật Cạnh tranh 2004 thì để được coi là hành vi kinh doanh đa cấp bất chính phải đáp ứng hai điều kiện Thứ nhất đó là thực hiên một trong số những hành vi được luật liệt kê Thứ hai là nhằm thu lợi bất chính Những hành vi được luật liệt kê đó là:

Điều 48 Luật Cạnh tranh 2004 quy định:

“Cấm doanh nghiệp thực hiện các hành vi sau đây nhằm thu lợi bất chính từ việc tuyển

dụng người tham gia mạng lưới bán hàng đa cấp:

1 Yêu cầu người muốn tham gia phải đặt cọc, phải mua một số lượng hàng hoá ban đầu hoặc phải trả một khoản tiền để được quyền tham gia mạng lưới bán hàng đa cấp;

2 Không cam kết mua lại với mức giá ít nhất là 90% giá hàng hóa đã bán cho người tham gia để bán lại;

3 Cho người tham gia nhận tiền hoa hồng, tiền thưởng, lợi ích kinh tế khác chủ yếu từ việc dụ dỗ người khác tham gia mạng lưới bán hàng đa cấp;

4 Cung cấp thông tin gian dối về lợi ích của việc tham gia mạng lưới bán hàng đa cấp, thông tin sai lệch về tính chất, công dụng của hàng hóa để dụ dỗ người khác tham gia.”

Mỗi nhóm hành vi này, mang những đặc điểm khác nhau và tương ứng với mỗi khoản trong điều luật là một nhóm hành vi:

Đối với nhóm hành vi thứ nhất: “Yêu cầu người muốn tham gia phải đặt cọc, phải

mua một số lượng hàng hoá ban đầu hoặc phải trả một khoản tiền để được quyền tham gia mạng lưới bán hàng đa cấp”.20 Đây là một yêu cầu bất chính bởi lẽ, bằng nhiều phương thức khác nhau như đặt cọc, phải mua số lượng hàng hóa ban đầu hoặc phải trả một khoản tiền hay bất kỳ một hình thức nào khác dưới dạng các khóa học, khóa đào tạo, hội thảo, hoạt động xã hội hay bất cứ một hình thức nào khác để được tham gia mạng lưới đa cấp, các công ty đa cấp đã biến người tham gia thành chính người tiêu dùng một cách bắt buộc, hay một cách bất đắc dĩ, tuy người tham gia không muốn sử dụng các sản phẩm nhưng cũng phải khiên cưỡng mua để có thể tham gia vào mạng lưới Hay, thay vì việc ép mua sản phẩm mà người tham gia không dùng tới thì công ty lại thay bằng hình thức nhanh, gọn lẹ hơn là bắt đặt cọc một khoản tiền đây là một điều hết sức vô lý Pháp luật không cấm doanh nghiệp đặt ra điều kiện để chọn lọc người tham gia vào mạng lưới bán hàng nếu điều kiện đó không phải là điều kiện về trả tiền hay đặt cọc Nên để nâng cao hiệu quả hoạt động, các doanh nghiệp có thể đưa ra các tiêu chuẩn nhất định về kinh nghiệm, trình độ, ngoại hình… để chọn lọc những người

có năng lực và điều kiện thực tế nhằm đáp ứng nhu cầu tiếp thị, bán hàng của mình Còn các điều kiện được đặt ra là phải trả tiền hay đặt cọc một khoản tiền thì đều là hành vi vi phạm và bị pháp luật xem là bất chính Biện minh cho hành vi cuả mình các doanh nghiệp cho rằng là các nghĩa vụ đặt cọc hay trả tiền của người tham gia là biện pháp để có thể bảo đảm an toàn, uy tín, để bình đẳng trong kinh doanh, là sự ràng buộc vật chất để bảo đảm người tham gia phải tôn trọng uy tín của doanh nghiệp và của sản phẩm Tuy nhiên, đây chỉ là những lời lẽ ngụy biện, là cái cớ che giấu sự chiếm dụng bất hợp lý trong hành vi của mình:

Người tham gia trong mạng lưới đa cấp chỉ là những tiếp thị viên để bán lẻ sản phẩm giúp cho doanh nghiệp bằng phương thức tiến hành tiếp thị sản phẩm đến tay người tiêu dùng chứ doanh nghiệp không ký gửi hàng hoá cho người tham gia để bán giùm Khi trực tiếp bán lẻ hàng hoá cho khách hàng, người tham gia phải thực hiện theo phương thức mua đi, bán lại tức là mua của doanh nghiệp và bán lại cho người tiêu dùng để hưởng phần chênh lệch Vì vậy, nghĩa vụ đặt cọc hay trả tiền cho việc tham gia là không có căn cứ Hơn nữa, bản chất của bán hàng đa cấp là người tham gia tiếp thị sản phẩm giúp doanh nghiệp, được hưởng lợi ích từ kết quả tiếp thị, bán hàng của mình và của mạng lưới do mình tổ chức ra Quan hệ qua lại về lợi ích và nghĩa vụ giữa doanh nghiệp với người tham gia thực sự chỉ phát sinh khi người tham gia thực

20 Khoản 1 Điều 48 Luật Cạnh tranh 2004

hiện việc tiếp thị sản phẩm Việc gia nhập mạng lưới chưa đem lại cho người tham gia bất cứ lợi ích gì, nên chưa thể ràng buộc trách nhiệm vật chất đối với họ Không những thế, về bản chất, đặt cọc là biện pháp bảo đảm vật chất mà mà các chủ thể phải thực hiện với nhau nhằm đảm bảo cho việc thực hiện một nghĩa vụ; việc trả tiền là nghĩa vụ thanh toán của một chủ thể cho việc được hưởng một lợi ích ngang giá Vì vậy, việc doanh nghiệp buộc người muốn tham gia phải thực hiện các nghĩa vụ nói trên như một điều kiện để xem xét việc có được tham gia mạng lưới hay không là trái với bản chất của việc đặt cọc hay của nghĩa vụ trả tiền Vì vậy, những khoản tiền mà doanh nghiệp bán hàng đa cấp có được từ nghĩa vụ vô lý đã áp đặt cho người muốn tham gia là những khoản tài chính bất chính, những yêu cầu này là những khoản đòi hỏi vượt ra khỏi phạm vi mà doanh nghiệp có thể yêu cầu

Nhóm hành vi thứ hai: “Không cam kết mua lại với mức giá ít nhất là 90% giá

hàng hóa đã bán cho người tham gia để bán lại”.21

Đây là một trong những biểu hiện bất chính thể hiện chiến lược dồn hàng cho người tham gia, đây là một trong những đặc điểm của kinh doanh đa cấp bất chính đã được phân tích trên Trong quan hệ bán hàng

đa cấp, người tham gia đóng vai trò như là những tiếp thị trung gian, bán lẻ sản phẩm đến tay người tiêu dùng, trong quan hệ này người tham gia chỉ là người giúp tiêu thụ

phẩm của doanh nghiệp Bằng khả năng bán hàng cũng như khả năng tạo lập mạng lưới phân phối của mình, xem xét khả năng tiêu thụ hàng hóa, người tham gia sẽ ước lượng

và mua số hàng hóa của doanh nghiệp và bán lại cho người tiêu dùng để hưởng phần trăm hoa hồng Tuy nhiên, trong quá trình tìm kiếm khách hàng có thể gặp nhiều bất trắc, cũng như những rủi ro không lường trước được nên có thể người tham gia sẽ không thể bán hết được số lượng sản phẩm mà mình đã mua Vì những rủi ro có thể xảy ra này, mà pháp luật không chấp nhận việc doanh nghiệp dồn hết rủi ro cho người tham gia, mà thay vào đó phải mua lại với mức giá ít nhất là 90% giá hàng hóa đã bán cho người tham gia nếu hàng hóa vẫn đảm bảo về yêu cầu về mẫu mã, chất lượng Và 10% mà người tham gia chịu mất đi là một điều hợp lý, đây có thể coi như là động lực

để người tham gia cố gắng thực hiện mục tiêu của mình Nếu không mua lại hàng hóa với ít nhất là 90% giá đã bán thì có khác nào doanh nghiệp dồn hàng cho người tham gia và lại biến họ thành người tiêu dùng bất đắc dĩ Chính vì vậy, nhóm hành vi này, bị xếp vào là hành vi bất chính

21 Khoản 2 Điều 48 Luật Cạnh tranh 2004

22

Khoản 1 Điều 169 Luật Thương mại 2005: “Đại lý bao tiêu là hình thức đại lý mà bên đại lý thực hiện việc

mua, bán trọn vẹn một khối lượng hàng hóa hoặc cung ứng đầy đủ một dịch vụ chi bên giao đại lý”

Nhóm hành vi thứ ba: “Cho người tham gia nhận tiền hoa hồng, tiền thưởng, lợi

ích kinh tế khác chủ yếu từ việc dụ dỗ người khác tham gia mạng lưới bán hàng đa cấp” Mục tiêu của phương thức bán hàng đa cấp là dựa vào mạng lưới phân phối viên

rộng rãi từ phân phối viên tuyến trên và các tuyến dưới do mình xây dựng nên nhằm đưa hàng hóa đến tay người tiêu dùng, nhằm mục đích thu lợi nhuận một cách nhanh chóng, tiêu thụ được lượng lớn hàng hóa thông qua mạng lưới này Và theo đó phân phối viên sẽ được hưởng hoa hồng dựa trên doanh số bán hàng của cá nhân và doanh

số bán hàng của tuyến dưới do mình gây dựng nên Điều này đã giúp cho doanh nghiệp

đồng thời đạt được hai mục đích: một là, khích thích người tham gia nỗ lực tiếp thị và

bán hàng hóa; hai là, thúc đẩy người tham gia xây dựng, tổ chức và vận hành mạng lưới cấp dưới có năng lực và hoạt động hiệu quả Doanh nghiệp đa cấp sinh tồn và phồn thịnh phụ thuộc vào kết quả bán hàng của phân phối viên Do đó với các doanh nghiệp cho người tham gia hưởng các lợi ích vào viêc dụ dỗ người khác tham gia, chỉ chăm chăm vào việc tuyển người, cứ tuyển được nhiều sẽ càng được hưởng nhiều lợi ích thay vì việc tập trung cho việc bán hàng hóa thì doanh nghiệp đó đã bị biến tướng

và đánh mất đi mục tiêu bán hàng đích thực Việc dùng các lợi ích để dụ dỗ người tham gia đi dụ dỗ người tham gia khác vừa không thúc đẩy việc bàn hàng lại vừa chỉ nhằm thu lợi cho những người ở tuyến trên, và lợi ích hào nhoáng mà những người tuyến trên

có được là bòn rút từ túi tiền của những người tuyến dưới của mình Sớm muộn, mô hình này cũng sụp đổ khi không có người tham gia mới để chi trả cho khoản lợi ích khổng lồ trên

Nhóm hành vi thứ tư: “Cung cấp thông tin gian dối về lợi ích của việc tham gia

mạng lưới bán hàng đa cấp, thông tin sai lệch về tính chất, công dụng của hàng hóa để

dụ dỗ người khác tham gia”.23

Nắm bắt được tính hám lợi của con người mà các doanh nghiệp bất chính thường đánh vào đó để thực hiện hành vi bất chính của mình Có thể nói đây như là một bức tranh mà các doanh nghiệp vẽ ra cho người tham gia để họ mặc sức mơ tưởng Mơ tưởng thì thường không hiện thực mà có hiện thực thì cũng phải là một khoảng thời gian dài và rất dài Nhóm hành vi này thường hướng đến những người tham gia ở cấp trên, thứ nhất đó là tạo kỳ vọng nhưng chỉ là gian dối, những hứa hẹn không thực cho những con người này về lợi ích mà kinh doanh đa cấp mang lại Thứ hai, gian dối trong việc đưa ra những thông tin sai lệch, những công dụng đặc tính gọi

là thần kỳ là động lực thu hút người tham gia Chính những thông tin gian dối mà doanh nghiệp cung cấp làm sai lệch nhận thức của người tham gia, sự lừa dối này không chỉ làm giảm uy tín của người tham gia trước người tiêu dùng mà còn đe dọa

23 Khoản 3 Điều 48 Luật Cạnh tranh 2004

đến lợi ích chính đáng của khách hàng, của xã hội, nhất là khi những sản phẩm được tiêu thụ là sản phẩm kém chất lượng

Những hành vi trên đều có những biểu hiện bất chính của mình nhưng tất cả những hành vi này còn phải đáp ứng điều kiện thứ hai là điều kiện nhằm thu lợi bất chính Việc xác định mục này sẽ thường suy đoán của các cơ quan có thẩm quyền dựa trên quá trình thực hiện của hành vi

Trên cơ sở quy định tại Điều 48 Luật Cạnh tranh 2004, Nghị định

hơn việc quản lý, xử lý đối với hành vi đa cấp bất chính nói riêng và hoạt động bán hàng đa cấp nói chung ngày 14/05/2014 Chính phủ đã ban hành Nghị định 42/2014/NĐ-CP về quản lý hoạt động bán hàng đa cấp để thay thế Nghị định 110/2005/NĐ-CP Nghị định 42/2014/NĐ-CP với nhiều quy định mới nhằm nâng cao hiệu quả quản lý giám sát của cơ quan quản lý nhà nước đối với hoạt động của doanh nghiệp bán hàng đa cấp, đồng thời cũng nhằm bảo vệ người tham gia bán hàng đa cấp trước các hành vi lừa đảo, trục lợi Nghị định có hiệu lực từ 1/7/2014 Đối với việc quy định về hành vi kinh doanh đa cấp bất chính, Nghị định có một số đổi mới như gộp chung quy định về cấm hành vi của doanh nghiệp và người tham gia trong cùng một

Nghị định cũng đã cụ thể hóa những hành vi quy định tại điều 48 Luật Cạnh tranh và quy định cụ thể hơn so với Nghị định 110/2005/NĐ-CP Những quy định về hành vi bị cấm của doanh nghiệp trong Nghị định 42/2014/NĐ-CP đã quy định chi tiết bằng cách cụ thề các hành vi:

Đối với doanh nghiệp kinh doanh đa cấp thì có những điểm mới như: cấm doanh nghiệp ép buộc người tham gia bán hàng đa cấp phải tham gia các hội nghị, hội thảo, khóa đào tạo về các nội dung không được quy định tại khoản 8 Điều 3 Nghị định này; cấm thu phí cấp, đổi thẻ thành viên theo quy định tại khoản 1 và Khoản 3 Điều 21 Nghị định này dưới bất kỳ hình thức nào; cấm duy trì nhiều hơn một vị trí kinh doanh đa cấp, hợp đồng bán hàng đa cấp, mã số kinh doanh đa cấp hoặc các hình thức khác tương đương đối với cùng một người tham gia bán hàng đa cấp; cấm kinh doanh theo

mô hình kim tự tháp27; cấm mua bán hoặc chuyển giao mạng lưới người tham gia bán hàng đa cấp cho doanh nghiệp khác trừ trường hợp mua lại, hợp nhất hoặc sáp nhập doanh nghiệp và cấm yêu cầu, xúi giục người tham gia bán hàng đa cấp thực hiện hành

vi bị cấm được quy định tại khoản 2 Điều 5 Nghị định 42/2014/NĐ-CP

Đối với người tham gia, Nghị định cũng có một số điểm mới như: cấm người tham gia không được tổ chức các buổi hội thảo, hội nghị khách hàng, hội thảo giới thiệu sản phẩm, đào tạo mà không được doanh nghiệp bán hàng đa cấp ủy quyền bằng văn bản; cấm không được lôi kéo, dụ dỗ, mua chuộc người tham gia bán hàng đa cấp của doanh nghiệp khác tham gia vào mạng lưới của doanh nghiệp mà mình đang tham gia và cấm lợi dụng chức vụ, quyền hạn, địa vị xã hội để yêu cầu người khác tham gia vào mạng lưới bán hàng đa cấp hoặc mua hàng hóa kinh doanh theo phương thức đa cấp

Những điểm mới trong quy định về hành vi trong Nghị định 42/2014/NĐ-CP đã

cụ thể hơn rất nhiều và làm sáng tỏ thêm những hành vi bất chính trong hoạt động kinh doanh đa cấp của doanh nghiệp cũng như người tham gia, là cơ sở pháp lý để quản lý một cách chặt chẽ hơn và thuận lợi hơn cho cơ quan có thẩm quyền xác định hành vi vi phạm Đồng thời cũng là cơ sở pháp lý khiến các doanh nghiệp phải dè chừng trong hành vi của mình Tuy nhiên những hành vi này cũng chỉ mới ở dạng liệt kê, tuy dễ xử

lý khi có hành vi vi phạm theo luật định, nhưng trái lại, hành vi của doanh nghiệp sẽ tinh vi hơn và cố gắng tìm nhiều cách để né tránh các điều khoản luật định hay áp dụng những hành vi khác cũng có yếu tố bất chính và cũng nhằm thu lợi bất chính nhưng lại không được liệt kê trong luật thì cũng lại gây khó khăn cho quá trình xử lý

Tóm lại, theo pháp luật Việt Nam hành vi kinh doanh đa cấp bất chính là những hành vi vi phạm những khoản, điểm bị cấm tại điều 48 Luật Cạnh tranh 2004 và được

cụ thể hóa tại Điều 5 Nghị định 42/2014/NĐ-CP và nhằm mục đích thu lợi bất chính

27 Theo khoản 10 Điều 3 Nghị định 42/2014/NĐ-CP “Kinh doanh theo mô hình kim tự tháp là việc tiến hành hoạt

động kinh doanh theo phương thức đa cấp, trong đó thu nhập của người tham gia xuất phát chủ yếu từ: việc tuyển dụng người tham gia mới; việc gia hạn hợp đồng của người đã tham gia; phí, tiền đặt cọc hoặc khoản đầu

tư của người tham gia trong mạng lưới.”

KẾT LUẬN CHƯƠNG 1

Kinh doanh đa cấp chân chính thực sự là phương thức kinh doanh mới lạ, mang những đặc điểm nổi bật như: là phương thức kinh doanh bán lẻ thông qua một mạng lưới nhiều phân phối viên – người tham gia, được tổ chức thành nhiều tầng, người tham gia ngoài được hưởng hoa hồng dựa trên doanh số bán hàng của cá nhân thì còn được hưởng hoa hồng trên doanh số bán hàng do mạng lưới do mình xây dựng nên Những đặc điểm trên với nhiều ưu điểm của mình là tiềm năng không chỉ tác động tích cực đến doanh nghiệp kinh doanh theo phương thức này mà còn là cơ hội phát huy khả năng cá nhân , là động lực thúc đẩy phát triển kinh tế, ổn định xã hội Kinh doanh đa cấp với những ưu thế của mình cần phải được phát triển sâu và rộng hơn nữa Để đạt được mục đích đó, cũng như chiếm trọn niềm tin trong mắt mọi người về loại hình kinh doanh này thì phải ra sức loại bỏ những “hạt sạn” – kinh doanh đa cấp bất chính, gây tâm lý lo ngại, e sợ của mọi người khi phương thức kinh doanh này bị biến tướng Kinh doanh đa cấp bất chính là mầm họa, nếu không triệt tiêu sẽ còn gây nhiều hiểm họa khôn lường, vì vậy cần phải có những biện pháp thiết thực trước hết để chống, hạn chế hành vi này Một trong những công cụ hữu hiệu nhất, cấp thiết nhất hiện nay đó chính

là pháp luật Nghiên cứu về pháp luật, về việc điều chỉnh, quản lý, xử lý đối với hoạt động kinh doanh đa cấp nói chung và pháp luật về chống hành vi kinh doanh đa cấp bất chính nói riêng đang tốn nhiều bút mực của các chuyên gia và các nhà báo trong và ngoài nước Ở Việt Nam, việc điều chỉnh của pháp luật cụ thể như thế nào, cái gì được, chưa được hay còn bất cập gì và cần đưa ra giải pháp nào cho phù hợp và hiệu để khắc phục tình trạng đó là những gì được đề cập cụ thể trong Chương 2

CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT CHỐNG HÀNH VI ĐA CẤP BẤT CHÍNH TẠI VIỆT NAM VÀ MỘT SỐ KIẾN NGHỊ HOÀN THIỆN

2.1 Nhu cầu điều chỉnh pháp luật đối với hành vi đa cấp bất chính

Điều chỉnh pháp luật là: “quá trình tác động có mục tiêu và định hướng của Nhà

nước, nhà làm luật lên các quan hệ xã hội thông qua các phương tiện pháp lý”.28 Nhà nước với những công cụ quản lý của mình có vai trò bảo vệ quyền lợi của giai cấp thống trị Một trong những công cụ hữu hiệu nhất để thực hiên chức năng đó là dùng pháp luật Pháp luật là tổng hợp các quy tắc xử sự có tính bắt buộc do nhà nước ban

Chính vì vậy, không công cụ nào có thể sắc bén và hữu hiệu như pháp luật Dùng pháp luật điều chỉnh các vấn đề xã hội phát sinh và thiết lập một trật tự, đảm bảo cho các quan hệ xã hội phát triển theo hướng đã xác định

Dưới sự tác động của các quy luật kinh tế thị trường cùng với quá trình hội nhập kinh tế, kinh doanh đa cấp đã du nhập vào Việt Nam.Vào năm 1998, kinh doanh đa cấp lần đầu tiên được biết đến bởi Trung tâm Kinh doanh Trang thiết bị y tế Incomat (thuộc Tổng công ty Xuất- Nhập khẩu Sài Gòn Incomex), tiếp theo là công ty Thế Giới Mới

khai, chỉ là một vài công ty nhỏ, lẻ và chỉ tuyên truyền giới thiệu sản phẩm trong trụ sở chính của công ty Thế nhưng, chỉ trong một vài năm, kinh doanh đa cấp đã phát triển một cách chóng mặt Số doanh nghiệp kinh doanh đa cấp, người tham gia kinh doanh

đa cấp, doanh thu của doanh nghiệp kinh doanh đa cấp và số thuế nộp vào ngân sách nhà nước đã tăng một cách nhanh chóng, thể hiện sức lan truyền và sự tác động to lớn của hình thức kinh doanh này Theo số liệu được thống kê của Cục quản lý cạnh tranh

28 Trường Đại học Luật Thành phố Hồ Chí Minh (2009), Tập bài giảng Lý luận nhà nước và pháp luật, tr.193

29 Từ điển Tiếng Việt (2006), NXB Đà Nẵng, tr.767

30 Hà Ngọc Sơn (2006), Luận văn Thạc sỹ, Trường Đại học Luật Thành phố Hồ Chí Minh,tr.29

31

dieu-chinh-hoat-dong-bhdc-tai-viet-nam&catid=37&Itemid=93&lang=vi 16:28 31/05/2014