Chính vì những lý do ấy mà chúng tôi đã tiến hành thực hiện sáng kiến : “Đổi mới hình thức phục vụ bạn đọc của thư viện trường học bên ngoài thư viện” với mong muốn nâng cao hiệu quả hoạ[r]
Trang 1LỜI MỞ ĐẦU
Quy chế về tổ chức và hoạt động thư viện trường phổ thông của Bộ Giáo dục và Đào tạo xác định: nhiệm vụ chủ yếu của thư viện trường học là cung ứng cho giáo viên, học sinh đầy đủ các loại sách báo cần thiết và tổ chức thu hút toàn thể giáo viên, học sinh tham gia hoạt động thư viện Tuy nhiên, do điều kiện kinh phí phục vụ hoạt động thư viện rất hạn chế, một số sách, báo chỉ có vài bản không thể cùng một thời điểm phục vụ nhiều bạn đọc Mặt khác, trong điều kiện hiện nay, đa số thư viện trường học có phòng đọc diện tích nhỏ, khó có thể phục
số lượng lớn bạn đọc tại chỗ - nhất là trong giờ ra chơi
Chính vì những lý do ấy mà chúng tôi đã tiến hành thực hiện sáng kiến :
“Đổi mới hình thức phục vụ bạn đọc của thư viện trường học bên ngoài thư viện” với mong muốn nâng cao hiệu quả hoạt động của thư viện trường học, góp
phần cung cấp tương đối đầy đủ sách, báo, tài liệu (gọi chung là tài liệu) cần
thiết cho giáo viên, học sinh một cách nhanh nhất - trong điều kiện vốn tài liệu còn rất hạn chế như hiện nay - bằng việc đổi mới hình thức phục vụ : mang sách, báo, tài liệu của thư viện đến phục vụ cho tập thể lớp, tổ, nhóm ngay tại lớp học qua hệ thống cộng tác viên Đồng thời, qua sáng kiến này, chúng tôi mong muốn
có cơ hội trao đổi kinh nghiệm với các đồng nghiệp đang công tác tại các thư viện trường học, góp phần đổi mới hoạt động thư viện trường học phù hợp với công cuộc cải cách giáo dục trong giai đoạn mới – giai đoạn công nghiệp hoá và hiện đại hoá đất nước
Với mục đích nêu trên, trong phạm vi đề tài này, chúng tôi sẽ trình bày hai nội dung chính như sau:
1 Đổi mới hình thức phục vụ bạn đọc của thư viện trường học bên ngoài thư viện
2 Quy trình triển khai thực hiện sáng kiến
Trang 2Chúng tôi đã sử dụng các phương pháp nghiên cứu chủ yếu sau đây để
thực hiện tốt các nhiệm vụ đề ra :
* Tham khảo tài liệu : vận dụng các thông tin trong giáo trình, sách, tài liệu chuyên ngành thư viện để làm cơ sở khoa học; sử dụng các văn bản pháp quy hiện hành để làm cơ sở pháp lý
* Thống kê, phân tích số liệu thực tế trong năm học 2007-2008 và
2008-2009 để làm cơ sở thực tiển, chứng minh hiệu quả đạt được từ việc áp dụng sáng kiến
* Sử dụng hình ảnh thực tế để minh họa cho các hoạt động thực hiện sáng kiến
Phạm vi nghiên cứu : do điều kiện nghiên cứu chưa cho phép, nên sáng
kiến này chỉ áp dụng tốt trong phạm vi hoạt động của thư viện các trường Trung
học cơ sở, đối với những bậc học khác chỉ mang tính tham khảo.
Điểm mới khi áp dụng sáng kiến: giúp thư viện trường học sử dụng hiệu
quả mạng lưới cộng tác viên; thực hiện tốt nhiệm vụ tuyên truyền theo chủ đề; sử dụng hiệu quả vốn tài liệu; tạo không khí thoải mái, thu hút bạn đọc tiếp cận sách, báo, tài liệu mà không cần đến thư viện, tạo điều kiện để giáo viên phụ trách thư viện giảm bớt thời gian tuyên truyền tài liệu mới, có thời gian làm tốt nghiệp vụ chuyên môn ( lập kế hoạch, báo cáo, vào sổ…)
Trang 3CHƯƠNG I Đổi mới hình thức phục vụ bạn đọc của thư viện trường học
bên ngoài thư viện.
1 Lịch sử sáng kiến :
Sáng kiến được áp dụng thử nghiệm tại trường THCS Long An kể từ năm học 2007-2008 Năm học 2008-2009 được đúc kết thành quy trình thực hiện và năm học 2009-2010 được áp dụng chính thức trong hoạt động thư viện trường THCS Long An
2 Cơ sở lý luận :
2.1 Cơ sở khoa học :
Hiệu quả và chất lượng hoạt động của thư viện trường học thường được đánh giá thông qua các chỉ tiêu : số lượt bạn đọc đến thư viện, số lượt bạn đọc bình quân/người/năm, số vòng quay của sách, mức độ đáp ứng nhu cầu về sách báo cho bạn đọc, thái độ phục vụ của thủ thư, các hoạt động nghiệp vụ thường xuyên của thư viện, mức độ ảnh hưởng của thư viện đối với các hoạt động khác trong nhà trường……Các chỉ tiêu này có giá trị càng lớn thì hiệu quả và chất lượng hoạt động thư viện trường học càng cao Do đó, những giải pháp đáp ứng được việc nâng cao giá trị của các chỉ tiêu nêu trên, đều góp phần nâng cao được hiệu quả và chất lượng hoạt động của thư viện trường học
2.2.Cơ sở pháp lý :
Để thực hiện sáng kiến, chúng tôi đã dựa vào các cơ sở pháp lý sau đây :
- Điều 2 trong “Quy chế về tổ chức và hoạt động thư viện trường phổ thông” (Viết tắt: QCTC&HĐTVTPT) ban hành kèm theo quyết định số 61/1998/ QĐ/BGD&ĐT ngày 6/11/1998 của Bộ Giáo dục và Đào tạo xác định nhiệm vụ chủ yếu của thư viện trường học là :
Trang 4*Cung ứng cho giáo viên và học sinh đầy đủ các loại sách giáo khoa, sách
tham khảo, sách nghiệp vụ, các loại tự điển …và các sách báo cần thiết khác.
*Tổ chức thu hút toàn thể giáo viên, học sinh tham gia hoạt động thư viện.
Do đó, thư viện được phép thực hiện các hình thức phục vụ khác nhau để hoàn thành tốt nhiệm vụ của mình, kể cả việc phục vụ bạn đọc ngoài thư viện
- Điều 8 của QCTC&HĐTVTPT cho phép “mỗi trường vào đầu năm học
thành lập một tổ công tác thư viện” trong đó gồm có “ một số học sinh có khả năng hoạt động thư viện do giáo viên chủ nhiệm lớp giới thiệu” để chủ động
thực hiện nhiệm vụ của thư viện được quy định tại điều 9 của quy chế
- Điều 10 của Quy định về tiêu chuẩn thư viện trường phổ thông ban hành kèm theo quyết định số 01/2003/QĐ/BGD&ĐT ngày 02/01/2003 của Bộ Giáo
dục và Đào tạo bắt buộc “thư viện phải có mạng lưới cộng tác viên trong giáo
viên, học sinh” “để giúp cán bộ thư viện hoạt động khai thác, phát triển phong trào đọc sách, báo, tài liệu của trường”.
- Điều 7 của QCTC&HĐTVTPT quy định giáo viên phụ trách thư viện phải
“hướng dẫn đọc” và “hướng dẫn phương pháp sử dụng sách báo, tư liệu và
giảng dạy kiến thức thư viện cho học sinh”.
3 Thực trạng vấn đề cần giải quyết :
Như đã nêu trong phần cơ sở khoa học, những giải pháp đáp ứng được việc nâng cao giá trị của các chỉ tiêu đo lường hiệu quả, chất lượng đều góp phần nâng cao được hiệu quả và chất lượng hoạt động của thư viện trường học Tuy nhiên, chỉ tiêu số vòng quay của sách (số lượt người đọc/ 1 quyển sách) hiện nay chưa cao, do số lượng sách có hạn, không thể phục vụ nhiều bạn đọc cùng lúc; một số sách hay chưa được giới thiệu, hướng dẫn cho bạn đọc sử dụng nên chưa được khai thác sử dụng và chậm luân chuyển từ người này sang người khác
Trang 5Mặt khác, hai hình thức phục vụ bạn đọc chính tại các thư viện trường học hiện nay là : đọc tại phòng đọc của thư viện (đọc tại chỗ) và cho mượn về nhà đọc (mượn về nhà) chủ yếu chỉ phục vụ cho cá nhân (giáo viên hoặc học sinh)
Cả hai hình thức này đều có hạn chế đối với hiệu quả và chất lượng hoạt động của thư viện Một là : do phòng đọc của thư viện trường tương đối nhỏ hẹp nên khó phục vụ tốt số đông bạn đọc cùng thời điểm (nhất là giờ nghỉ giải lao, ra chơi) làm giảm số lượt bạn đọc tại chỗ Hai là : số lượng bản sách của mỗi tên sách không nhiều (tối đa 4-5 bản/ tên sách) nên không thể đáp ứng nhu cầu đọc tại chỗ lẫn mượn về nhà cùng lúc cho nhiều bạn đọc
Do đó, thư viện trường học rất cần những giải pháp nâng cao số lượt bạn đọc “đọc và xem sách nhưng không cần đến thư viện”; nâng cao số lượng bạn đọc cho mỗi tên sách, báo và hướng dẫn bạn đọc quan tâm tới những tài liệu thư viện hiện có theo chủ đề, chuyên đề mà nhà trường đang thực hiện
Vì vậy, một giải pháp phục vụ bạn đọc ngoài phòng đọc thư viện (ngoài thư viện), phục vụ tập thể (lớp, tổ, nhóm) sẽ góp phần rất lớn cho việc giải quyết các vấn đề, hạn chế đã nêu; nâng cao được hiệu quả và chất lượng hoạt động của thư viện trường học trong giai đoạn mới
4 Nội dung nghiên cứu :
Từ thực tiển vấn đề và các cơ sở lý luận vừa nêu, chúng tôi đã mạnh dạn áp dụng giải pháp “ Đổi mới hình thức phục vụ bạn đọc của thư viện trường học bên ngoài thư viện” bằng cách tổ chức và sử dụng mạng lưới công tác viên là học sinh ở các lớp để thực hiện nhiệm vụ của thư viện, hỗ trợ giáo viên thư viện thực hiện tốt nhiệm vụ của mình đã được quy định trong các văn bản pháp quy
do Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành
Về hình thức phục vụ chúng tôi đề xuất hình thức “Mang sách, báo, tài
liệu của thư viện đến phục vụ cho tập thể lớp, tổ, nhóm ngay tại lớp học qua
Trang 6mạng lưới cộng tác viên thư viện” Thời gian phục vụ là thời gian cho phép
trong các buổi học (giờ truy bài đầu buổi học, giờ sinh hoạt, giờ giải lao, giờ trống không có tiết học…) Nhờ vậy, thư viện trường đã sử dụng phòng học như phòng đọc sách tập thể, giải quyết được tình trạng thiếu chỗ ngồi trong thư viện
và qua đó bạn đọc có thể tiếp cận với sách, “đọc và xem sách nhưng không cần đến thư viện”
Về cách thức tổ chức thực hiện : Đầu năm học, thư viện trường thành lập
mạng lưới cộng tác viên thư viện là học sinh ở từng lớp do giáo viên chủ nhiệm
và học sinh trong lớp đề cử ( mỗi lớp từ 2-3 học sinh ) Số cộng tác viên này sẽ giúp tổ công tác thư viện ( do Ban giám hiệu trường ra quyết định thành lập ) và cán bộ thư viện khai thác, phát động, thực hiện phong trào đọc sách trong nhà trường, sau khi đã được giáo viên thư viện hướng dẫn cách thức lựa chọn, sử dụng và đọc sách báo, tài liệu Tùy thời điểm, cán bộ thư viện hướng dẫn cho các học sinh trong mạng lưới cộng tác viên tự lựa chọn sách theo ý thích trong bảng hoặc tủ giới thiệu sách theo chủ đề, chuyên đề mà nhà trường đang phát động thực hiện Cộng tác viên ( có thể phân công cho học sinh khác ) tại các lớp
sẽ tìm hiểu trước nội dung tài liệu đã chọn, sau đó, tiến hành đọc cho cả lớp (hoặc tổ, nhóm) cùng nghe và tóm tắt nội dung tài liệu đã đọc cho toàn thể lớp (hoặc tổ, nhóm) nắm để thực hiện theo Ngoài các tài liệu được giới thiệu trên bảng, tủ giới thiệu sách của thư viện, các cộng tác viên có thể lựa chọn bất kỳ tài liệu nào có trong thư viện (theo yêu cầu của lớp, tổ, nhóm) để tiến hành phục vụ theo cách thức trên
Với cách thức thực hiện này, thư viện trường đã giải quyết được tình trạng thiếu tài liệu để phục vụ cùng lúc nhiều bạn đọc ( vì chỉ cần một bản tài liệu có thể phục vụ được cả lớp, cả tổ, cả nhóm có cùng nhu cầu đọc ) Thứ hai, giải quyết được nhiệm vụ tuyên truyền đến bạn đọc các tài liệu mới theo chủ đề, chuyên đề mà nhà trường đang thực hiện; tránh được tình trạng thư viện có tài
Trang 7liệu hay nhưng không có người đọc gây ra lảng phí Thứ ba, tạo được vòng quay lớn cho tài liệu (vì cùng một thời gian, số lượng bạn đọc cùng một tài liệu nhiều gấp mấy chục lần so với việc đọc tại chỗ hoặc cho mượn về); làm tăng nhanh số lượt bạn đọc góp phần nâng cao hiệu quả, chất lượng hoạt động của thư viện Thứ tư, so với các hình thức phục vụ bạn đọc ngoài thư viện ( tủ sách ngoài trời, túi sách lưu động, đọc to nghe chung dưới cờ…) đang được áp dụng phục vụ trong các trường Tiểu học, THCS, giải pháp này còn có ưu điểm hơn là : hướng dẫn bạn đọc tiếp cận với những tài liệu đã được chọn lọc phù hợp nội dung cần phổ biến, tuyên truyền một cách tự giác, theo ý thích; tài liệu còn được tóm tắt ngắn gọn giúp bạn đọc dễ nhớ và dễ thực hiện theo; công tác quản lý, bảo quản tài liệu bên ngoài thư viện chặt chẻ hơn nhờ quản lý qua mạng lưới cộng tác viên Thứ năm, tạo được ý thức thường xuyên tiếp cận tài liệu, biết cách sử dụng tài liệu và làm theo nội dung tài liệu cho học sinh
Về công tác quản lý : Giáo viên thư viện được mạng lưới công tác viên hỗ
trợ thực hiện đắc lực từ khâu cho mượn tài liệu, thu hồi tài liệu, thống kê số lượt đọc, lượt mượn cho lớp, cho tổ nhóm theo biểu mẫu soạn sẳn Nhờ vậy, giáo viên thư viện chỉ cần tập hợp, kiểm tra các biểu mẫu từ cộng tác viên đối chiếu thực tế là có thể nắm được tình hình hoạt động thư viện ở các lớp
CHƯƠNG II
KẾT QUẢ THỰC TIỄN SAU KHI ÁP DỤNG SÁNG KIẾN TẠI THƯ VIỆN TRƯỜNG THCS LONG AN
HUYỆN CHÂU THÀNH _ TIỀN GIANG
1 Sơ lược về thư viện trường THCS Long an :
Thư viện trường gồm 02 phòng : Kho sách và phòng đọc với tổng diện tích
là 120 m2 Năm học 2008-2009, thư viện phục vụ cho 35 giáo viên và 495 học
Trang 8sinh Giáo viên phụ trách thư viện tốt nghiệp Trường Sư phạm cấp II Tiền Giang
và Trường Cao đẳng Thông tin - Thư viện Thành phố Hồ Chí Minh Năm học 2008-2009 : Vốn tài liệu theo báo cáo tổng kết là 10.305 bản sách, 2.633 bản báo
và tạp chí; Tổ công tác thư viện gồm 17 người; Mạng lưới cộng tác viên gồm 28 học sinh ở các lớp; cuối năm học được công nhận là Thư viện xuất sắc
2 Kết quả đạt được trong hoạt động thực tiễn sau khi áp dụng sáng kiến tại thư viện trường THCS Long An :
Theo báo cáo tổng kết hoạt động thư viện năm học 2007-2008 và 2008-2009; số liệu thực tế được ghi nhận :
Đơn vị tính : lượt
Năm học 2008-2009
Về số lượng, trong năm học 2008-2009, số lượt phục vụ cho bạn đọc ( đọc
nghe tập thể) ngoài thư viện tăng đáng kể so với năm học 2007-2008 từ 220 lượt lên 820 lượt Nếu bình quân mỗi tập thể ( lớp, tổ, nhóm ) có khoảng 10 học sinh thì thư viện đã có thêm 820 x 10 =8.200 lượt bạn đọc
Về chất lượng, bạn đọc ngoài thư viện, theo hướng dẫn của giáo viên thư
viện, chuyển dần từ việc đọc báo, tạp chí (350 lượt) sang đọc sách (470 lượt), đồng nghĩa với việc chuyển dần từ đọc tài liệu có nội dung đơn giản, thông tin nhanh sang đọc các tài liệu có nội dung sâu sắc hơn, nghiên cứu nhiều hơn, nâng cao kiến thức và tư duy hơn
Về hiệu quả hoạt động thư viện (ngoài thư viện) : hiệu suất sử dụng tài
liệu phục vụ tập thể dạng sách đạt 1,76 lần ( 470 lượt đọc/267 lượt mượn); dạng báo, tạp chí đạt 1,6 lần ( 350/210 ) Bình quân số lượt phục vụ tập thể bạn đọc ngoài thư viện năm học 2008-2009 (58 lượt/ lớp) cao hơn năm học 2007-2008 khá nhiều (15 lượt/lớp)
Trang 9Về hình thức phục vụ : thư viện trường bổ sung thêm được hình thức phục
vụ mới : phục vụ tập thể bạn đọc (lớp, tổ, nhóm) ngoài thư viện, bên cạnh các hình thức phục vụ khác ( đọc tại chỗ, mượn về nhà ) đã áp dụng trước đây, trong hoạt động của mình nhằm thu hút thêm bạn đọc và phát động phong trào đọc tài liệu thường xuyên trong nhà trường
Về kết quả đạt được : Phát huy được vai trò và năng lực của mạng lưới
cộng tác viên trong việc thực hiện nhiệm vụ của thư viện; tận dụng được vòng quay của tài liệu; nâng cao số lượng và số lượt bạn đọc; nâng cao chất lượng, hiệu quả hoạt động của thư viện và góp phần không nhỏ giúp thư viện trường THCS Long An đạt danh hiệu “ Thư viện xuất sắc” năm học 2008-2009
Chương III QUY TRÌNH TRIỂN KHAI THỰC HIỆN SÁNG KIẾN
Từ những kinh nghiệm đúc kết được trong quá trình thực hiện sáng kiến vào thực tiển hoạt động tại thư viện trường THCS Long An nêu trên, kết hợp với các quy định trong Quy chế về tổ chức và hoạt động thư viện trường phổ thông ban hành kèm theo quyết định số 61/1998/QĐ/BGD&ĐT ngày 6/11/1998; Quy định về tiêu chuẩn thư viện trường phổ thông ban hành kèm theo quyết định số 01/2003/QĐ/BGD&ĐT ngày 02/01/2003 của Bộ Giáo dục và Đào tạo chúng tôi
đề xuất quy trình triển khai thực hiện sáng kiến trên như sau :
1 Thành lập tổ công tác thư viện làm nồng cốt để thực hiện các nhiệm
vụ thư viện trường học _do Hiệu trưởng trường quyết định thành lập đầu năm
học
2 Thành lập mạng lưới cộng tác viên thư viện ở tất cả các lớp vào đầu năm học _ học sinh trong lớp tự đề cử, giáo viên chủ nhiệm giới thiệu và giáo
viên thư viện tổng hợp, lập danh sách quản lý
3 Tổ chức hướng dẫn kỹ năng lựa chọn, sử dụng, tuyên truyền tài liệu cho mạng lưới cộng tác viên _do giáo viên thư viện phụ trách.
Trang 104 Tổ chức hướng dẫn ghi chép biễu mẫu, thống kê số liệu cho mạng lưới cộng tác viên và thành viên tổ công tác thư viện ( học sinh ) _do giáo
viên thư viện phụ trách
5 Giới thiệu, trưng bày đầy đủ tài liệu cần tuyên truyền theo chủ đề, chuyên đề mà nhà trường đang phát động thực hiện trên bảng giới thiệu sách và tủ trưng bày sách của thư viện_ do giáo viên thư viện hoặc tổ công tác
thư viện thực hiện
6 Hướng dẫn mạng lưới cộng tác viên lựa chọn tài liệu; mượn về cho lớp, tổ, nhóm nghiên cứu trước _ do giáo viên thư viện hoặc thành viên tổ công
tác thư viện thực hiện
7 Tổ chức đọc tài liệu cho lớp, tổ, nhóm nghe; tóm tắt nội dung chính
để học sinh trong lớp nắm bắt và thực hiện theo _ do thành viên trong mạng
lưới công tác viên từng lớp thực hiện
8 Ghi chép biễu mẫu, thống kê số liệu thực hiện và hoàn trả tài liệu đã mượn cho thư viện _ do thành viên trong mạng lưới công tác viên từng lớp thực
hiện
9 Tổng hợp số liệu từ các biểu mẫu do mạng lưới công tác viên cung cấp, kiểm tra tài liệu hoàn trả, ghi số liệu thống kê vào sổ nghiệp vụ thư viện
để quản lý _ do giáo viên thư viện và thành viên tổ công tác thư viện thực hiện.
Lưu ý : Quy trình trên khi triển khai thực hiện lại trong cùng năm học sẽ bắt đầu từ bước thứ 5 đến bước thứ 9