không chỉ được hiện lên mà tác giả còn thể hiện rõ quan điểm của mình về được mất và sự lạc quan, bình thản trước cuộc đời “Được mất dương dương người Thái Thượng” giống [r]
Trang 1BÀI VĂN MẪU LỚP 11 PHÂN TÍCH CÁI TÔI TRONG BÀI THƠ BÀI CA NGẤT NGƯỞNG CỦA NGUYỄN CÔNG TRỨ
A Sơ đồ tóm tắt gợi ý
B Dàn bài cho tiết
1 Mở bài
- Giới thiệu sơ lược về tác giả:
+ Nguyễn Công Trứ (1778 – 1858), là một ông quan văn võ song toàn, có công lao khai khẩn đất hoang, lấn biển, lập thêm làng xã
- Giới thiệu sơ lược về Bài ca ngất ngưởng
+ Đây là bài thơ được tác giả viết khi đã thành danh, là bài thơ tổng kết về cuộc đời và khẳng định cái tôi (bản ngã) của Nguyễn Công Trứ
2 Thân bài
Nêu tóm lược về “cái tôi” của Nguyễn Công Trứ: đó là cái tôi “ngông”, một cái tôi ngất ngưởng với chính bản thân và với đời
- Để làm rõ được cái “ngất ngưởng” của mình, Nguyễn Công Trứ đã chọn thể hát nói để bày tỏ tư tưởng của mình
Giải thích nghĩa của từ “ngất ngưởng”: ngất ngưởng là từ chỉ chỗ cheo leo dễ đổ, dễ rơi Nhưng đặt vào văn cảnh của bài thơ, ngất ngưởng lại được hiểu là một con người khác đời, một cách sống khác đời và bất chấp mọi người
Ngất ngưởng trên hành trình hoạn lộ
- Đề cao vai trò và ý thức trách nhiệm, bổn phận cá nhân “vũ trụ nội mạc phi phận sự”
- “Ông Hi Văn”: thái độ tự trào, tự tôn độc đáo
Trang 2- Tự ý thức được ra làm quan là sẽ mất tự do (vào lồng) nhưng đây là phương tiện để ông thể hiện tài năng và hoài bão được cống hiến sức mình phục vụ nhân dân
- Nghệ thuật: điệp từ “khi” kết hợp với thủ pháp kiệt kê nhằm nêu khẳng định tài thao lược, văn chương của tác giả
- “Khi Thủ khoa, khi Tham tán, khi Tổng đốc Đông”, “Lúc bình Tây”, “Phủ doãn Thừa Thiên” -> sự thay đổi chức vụ liên tục, không chịu ở yên một vị trí nhất định
Ngất ngưởng là lời tự khẳng định, sự đánh giá cao tài năng, nhân cách và phong cách tài
tử, phóng túng
Ngất ngưởng khi về hưu
- Tự hào khi đã trả xong món nợ với nhân dân để về quê “giả tổ chi niên”
- Thái độ của Nguyễn Công Trứ khi về hưu:
+ Cưỡi bò vàng có đeo đạc rời khỏi kinh đô -> ngạo nghễ, trêu ngươi, coi thường dư luận, đạt đến độ cao của phẩm cách và tài trí
+ Từ một “tay kiếm cung” nay trở về với dáng dấp của một nhà tu hành “dạng từ bi”
+ Tâm trạng từ sự thanh thản, nhẹ nhỏm thành sự ngậm ngùi
- Lối ống khi về hưu
+ Lê chùa cùng đào hát -> khác người, khác đời
+Hưởng lạc: ca, tửu, cắc, tùng
+ Coi thường được mất và sự khen chê của miệng đời
Thái độ thanh lạc, thỏa thích, phóng túng, tự do, coi nhẹ được mất, hơn thua ở đời
Cuộc sống tự do, tự tại vượt lên mọi thói tục của một bậc phong lưu, không ngại khẳng định cá tính của mình
Khẳng định cá tính của bản thân
Chẳng Trái, Nhạc cũng vào phường Hàn, Phú, Nghĩa vua tôi cho vẹn đạo sơ chung,
Trong triều ai ngất ngưởng như ông!
- Đặt mình ngang hàng với các bậc công thần, danh tướng Trung Hoa thời xưa -> tự hào về
sự nghiệp cống hiến cho đất nước
- Nghĩa vua – tôi -> khẳng định tấm lòng trung quân, ái quốc, một lòng vì nước vì dân
Tự hào, sảng khoái, tự tin thể hiện cái tôi cá nhân
3 Kết bài
- Nội dung: Bài thơ làm nổi rõ cái tôi của một Nguyễn Công trứ khí chất tài hoa, một phong cách sống tài tử, không vướng tục cũng không thoát li, để từ đó tạo nên sự ngất ngưởng của ông
- Nghệ thuật:
+ Cách ngắt nhịp tạo tính nhạc cho tác phẩm, đồng thời thể hiện phong thái ung dung
+ Sử dụng nhiều từ Hán Việt, điển cố thể hiện tài hoa, trí tuệ của tác giả
+ Bài hát nói mang đậm chất thơ và bộc lộ tính cách phóng khoáng, tự do, bản lĩnh
C Bài văn mẫu
Trang 3Đề bài: Phân tích cái tôi trong bài thơ Bài ca ngất ngưởng của Nguyễn Công Trứ
Gợi ý làm bài:
Nguyễn Công Trứ một ông quan lớn văn võ toàn tài dưới triều Nguyễn Người ta nhớ đến ông với công lao khai khẩn đất hoang, lấn biển, lập nên hai xã Kim Sơn (Ninh Bình) và Tiền Hải (Thái Bình) Người ta cũng không quên một nhà thơ với những vần thơ đầy khẩu khí của một bậc chính nhân quân tử về chí nam nhi phụng sự đất nước, về cái tôi ngất ngưởng
của một con người hiểu rõ về mình, về xã hội mà mình đang sống Nếu như Chí anh hùng tràn đầy khí phách của người tuổi trẻ, thì Bài ca ngất ngưởng, được viết lúc ông đã thành
danh, là bài thơ tổng kết về cuộc đời và khẳng định cái tôi (bản ngã) của cụ Thượng Trứ
Nếu như trong nền văn học trước ông, người ta thường thấy các tác giả nói về “cái ta”,
“chúng ta” tức là nói những cái chung chung Nhưng khi đến với thơ của Nguyễn Công Trứ người đọc bắt gặp “cái tôi”, đó là cái tôi “ngông”, cái tôi ngất ngưởng với chính bản thân, với đời Để làm rõ được cái tôi ngông của mình, nhà thơ đã chọn thể hát nói bằng chữ Nôm, là một trong những thể thơ tài tử của dân tộc tương đối tự do, viết ra không phải để đọc mà
để ngâm nga, hát xướng Người thể hiện có thể theo đà cảm xúc mà luyến láy cho phù hợp Bài thơ vì vậy mà đầy âm sắc, nhạc điệu
Trước hết đi vào nội dung bài thơ,cần hiểu được nghĩa của từ “ngất ngưởng” Theo từ điển Tiếng Việt: ngất ngưởng là từ chỉ chỗ cheo leo dễ đổ, dễ rơi Nhưng đặt vào văn cảnh của bài thơ, ngất ngưởng lại được hiểu là một con người khác đời, một cách sống khác đời và bất chấp mọi người Ngay ở đoạn đầu bài thơ đã tác giả đã viết:
Vũ trụ nội mạc phi phận sự, Ông Hi Văn Tài bộ đã vào lồng Khi Thủ khoa, khi Tham tám, khi Tổng đốc Đông Gồm thao lược đã nên tay ngất ngưởng
Tác giả khẳng định luôn, mọi việc của trời đất, chẳng có việc nào không phải phận sự của ta Nhưng lại có sự đối lập giữa phận sự mang tầm vóc to lớn với cảnh “vào lồng” gợi ra sự tù túng, eo hẹp Tuy nhiên, giữa quang cảnh ấy, ông “Hi Văn” vẫn khẳng định tài năng của mình bằng con đường thi cử, làm quan Khẳng định cái tôi hiên ngang của mình giữa đất trời
Không chỉ dừng lại ở đây, tác giả còn cho người đọc hiểu rõ hơn về cái ngất ngưởng không giống ai của mình “Đạc ngựa bò vàng đeo ngất ngưởng” Theo sổ sách ghi lại: lúc về hưu ông thường cưỡi bò vàng có đeo nhạc ngựa (thiên hạ cưỡi ngựa, riêng Nguyễn Công Trứ cưỡi bò) Ông còn đem theo một mo cau buộc chỗ đuôi bò và nói để che miệng thế gian Đúng là khác đời, khác người mà chỉ có Nguyễn Công Trứ mới dám làm như vậy Nếu như người đời cưỡi ngựa thì ông cưỡi bò, đeo nhạc ngựa và ung dung trong tư thế:
Tay kiếm nên cung mà nên dạng từ bi Gót tiên theo đủng đỉnh một đôi dì Bụt cũng bật cười ông ngất ngưởng
Xưa kia vốn là một danh tướng(tay kiếm cung) đầu đội trời, chân đạp đất, thế nhưng cuộc sống này rất bình dị, từ bi hiền lành Hình ảnh ông bụt được hiện lên, làm cho sự ngất ngưởng trong phong cách sống của ông càng khác đời, mơ mơ, thực thực Cung cách sống
Trang 4không chỉ được hiện lên mà tác giả còn thể hiện rõ quan điểm của mình về được mất và sự lạc quan, bình thản trước cuộc đời “Được mất dương dương người Thái Thượng” giống như trong chuyện mất ngựa (Tái ông thất mã), Nguyễn Công Trứ quan niện được mất là lẽ đương nhiên ở đời vì thế không có gì phải vội vàng hốt hoảng Cũng như khen chê là chuyện bình thường, có gì mà phải bi quan sầu muộn, hãy phơi phới như ngọn đông phong
Vì thế, phải sống đúng với con người thật của mình, làm những điều mình cho là đúng, là thích, là cá nhân, “ngất ngưởng” khác đời
Nhưng trong bối cảnh thực tế lúc bấy giờ, một xã hội hà khắc, lắm tục lệ, nghi lễ gò bó con người, vì thế khi quan niệm sống “ngất ngưởng” khác người, khác đời của Nguyễn Công Trứ
là một thách thức cũng như có những ánh mắt nhìn lại thường của người đời Tuy nhiên, nếu người đọc khi đi vào tìm hiểu sâu sẽ thấy sự khát khao mãnh liệt muốn khẳng định cái tôi của chính mình Dường như ông muốn phản kháng lại cái xã hội bóp nghẹt sự sống của con người Là người ý thức được tài năng, phẩm giá của bản thân nên trong bài ông đã tự ví mình với bao danh tướng từ đời Hán đến đời Tống “Chẳng Thái, Nhạc cũng vào phường Hàn, Phú” Thế nhưng, trước cảnh nước nhà, ông luôn đau đáu, hướng về nước nhà với một tấm lòng thủy chung: “ Nghĩa vua tôi cho trọn vẹn sơ chung.” Câu thơ thể hiện một niềm cảm động và vang lên như một lời thề son sắt
Kết thúc bài thơ, tác giả buông một câu lấp lửng “Trong triều ai ngất ngưởng như ông!” Câu thơ hiện lên vừa khẳng định, vừa thể hiện sự ca ngợi, tự hào, lời tự bạch của ông, hay lời nhận xét của người đời, hay đó chính là một lời chế giễu đầy ẩn ý Như vậy, người đọc có thể thấy được cái tôi của chính tác giả được thể hiện trong cách sống “ngất ngưởng” của ông Nhưng có thể thấy được rằng, Nguyễn Công Trứ là một người có thực tài, danh thực mới đĩnh đạc tự xếp vị thế mình trong lịch sử và phải “vẹn đạo vua tôi” Từ “tay ngất ngưởng”, “Ông ngất ngưởng” để người đọc nhận ra được khí chất tài hoa của ông, một phong cách sống tài hoa, tài tử, không vướng tục cũng không thoát li, để từ đó tạo nên cái tôi của mình rất Nguyễn Công Trứ
Trang 5Website HOC247 cung cấp một môi trường học trực tuyến sinh động, nhiều tiện ích thông minh, nội dung bài giảng được biên soạn công phu và giảng dạy bởi những giáo viên nhiều năm kinh
nghiệm, giỏi về kiến thức chuyên môn lẫn kỹ năng sư phạm đến từ các trường Đại học và các
trường chuyên danh tiếng
I Luyện Thi Online
- Luyên thi ĐH, THPT QG: Đội ngũ GV Giỏi, Kinh nghiệm từ các Trường ĐH và THPT danh tiếng xây dựng các khóa luyện thi THPTQG các môn: Toán, Ngữ Văn, Tiếng Anh, Vật Lý, Hóa Học và Sinh Học
- Luyện thi vào lớp 10 chuyên Toán : Ôn thi HSG lớp 9 và luyện thi vào lớp 10 chuyên Toán các
trường PTNK, Chuyên HCM (LHP-TĐN-NTH-GĐ), Chuyên Phan Bội Châu Nghệ An và các trường Chuyên khác cùng TS.Trần Nam Dũng, TS Pham Sỹ Nam, TS Trịnh Thanh Đèo và Thầy Nguyễn Đức Tấn
II Khoá Học Nâng Cao và HSG
- Toán Nâng Cao THCS: Cung cấp chương trình Toán Nâng Cao, Toán Chuyên dành cho các em HS THCS lớp 6, 7, 8, 9 yêu thích môn Toán phát triển tư duy, nâng cao thành tích học tập ở trường và đạt điểm tốt
ở các kỳ thi HSG
- Bồi dưỡng HSG Toán: Bồi dưỡng 5 phân môn Đại Số, Số Học, Giải Tích, Hình Học và Tổ Hợp dành cho
học sinh các khối lớp 10, 11, 12 Đội ngũ Giảng Viên giàu kinh nghiệm: TS Lê Bá Khánh Trình, TS Trần
Nam Dũng, TS Pham Sỹ Nam, TS Lưu Bá Thắng, Thầy Lê Phúc Lữ, Thầy Võ Quốc Bá Cẩn cùng đôi HLV đạt
thành tích cao HSG Quốc Gia
III Kênh học tập miễn phí
- HOC247 NET: Website hoc miễn phí các bài học theo chương trình SGK từ lớp 1 đến lớp 12 tất cả các
môn học với nội dung bài giảng chi tiết, sửa bài tập SGK, luyện tập trắc nghiệm mễn phí, kho tư liệu tham khảo phong phú và cộng đồng hỏi đáp sôi động nhất
- HOC247 TV: Kênh Youtube cung cấp các Video bài giảng, chuyên đề, ôn tập, sửa bài tập, sửa đề thi miễn
phí từ lớp 1 đến lớp 12 tất cả các môn Toán- Lý - Hoá, Sinh- Sử - Địa, Ngữ Văn, Tin Học và Tiếng Anh
Vững vàng nền tảng, Khai sáng tương lai
Học mọi lúc, mọi nơi, mọi thiết bi – Tiết kiệm 90%
Học Toán Online cùng Chuyên Gia
HOC247 NET cộng đồng học tập miễn phí HOC247 TV kênh Video bài giảng miễn phí