Quản lý thu chi ngân sách nhà nước trên địa bàn huyện tam đường, tỉnh lai châu

Ngân sách nhà nước cấp huyện là một bộ phận cấu thành ngân sách nhà nước, là công cụ để chính quyền cấp huyện thực hiện các chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn trong quá trình quản lý nền kin

NGUYỄN CAO NGUYÊN

QUẢN LÝ THU CHI NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN TAM ĐƯỜNG,

TỈNH LAI CHÂU

LUẬN VĂN THẠC SỸ THEO ĐỊNH HƯỚNG ỨNG DỤNG

NGÀNH QUẢN LÝ KINH TẾ

THÁI NGUYÊN –2020

NGUYỄN CAO NGUYÊN

QUẢN LÝ THU CHI NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN TAM ĐƯỜNG,

TỈNH LAI CHÂU

NGÀNH: QUẢN LÝ KINH TẾ

Mã số: 8.34.04.10

LUẬN VĂN THẠC SỸ THEO ĐỊNH HƯỚNG ỨNG DỤNG

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS Chu Đức Dũng

THÁI NGUYÊN –2020

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của bản thân và không sao chép các công trình nghiên cứu của người khác để làm sản phẩm của riêng mình Các số liệu có nguồn gốc rõ ràng, tuân thủ đúng nguyên tắc và kết quả trình bày trong luận văn được thu thập trong quá trình nghiên cứu là trung thực chưa từng được ai công bố trước đây Tác giả hoàn toàn chịu trách nhiệm

về tính xác thực và nguyên bản của luận văn

Thái Nguyên, ngày tháng năm 2020

Học viên

Nguyễn Cao Nguyên

LỜI CẢM ƠN

Để hoàn thành luận văn này, trước tiên tôi xin chân thành cảm ơn Ban Giám hiệu Trường Đại học Kinh tế và Quản trị Kinh doanh Thái Nguyên, các thầy cô giáo đã trực tiếp truyền thụ, trang bị cho tôi những kiến thức cơ bản và những định hướng đúng đắn trong học tập và tu dưỡng đạo đức, tạo tiền đề tốt để tôi học tập và nghiên cứu

Đặc biệt, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới PGS.TS Chu Đức Dũng đã dành nhiều thời gian và tâm huyết, tận tình hướng dẫn chỉ bảo cho

tôi trong suốt quá trình nghiên cứu và thực hiện đề tài

Cuối cùng, tôi xin chân thành cảm ơn gia đình, người thân và bạn bè đã quan tâm giúp đỡ, động viên và tạo điều kiện cho tôi trong học tập, tiến hành nghiên cứu và hoàn thành đề tài này

Xin chân thành cảm ơn!

Thái Nguyên, ngày tháng năm 2020

Học viên

Nguyễn Cao Nguyên

MỤC LỤC

LỜI CAM ĐOAN i

LỜI CẢM ƠN ii

MỤC LỤC iii

DANH MỤC VIẾT TẮT vi

DANH MỤC BẢNG BIỂU vii

DANH MỤC SƠ ĐỒ, BIỂU ĐỒ vii

PHẦN MỞ ĐẦU 1

1 Tính cấp thiết của đề tài 1

2 Mục tiêu nghiên cứu 2

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 3

4 Đóng góp của luận văn 3

5 Kết cấu của đề tài 4

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ QUẢN LÝ THU, CHI NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC 5

1.1 Cơ sở lý luận về quản lý thu, chi ngân sách nhà nước 5

1.1.1 Lý luận chung về ngân sách nhà nước 5

1.1.2 Lý luận chung về thu, chi ngân sách nhà nước 12

1.1.3 Quản lý thu, chi ngân sách nhà nước 15

1.2 Cơ sở thực tiễn về quản lý thu, chi ngân sách nhà nước 26

1.2.1 Kinh nghiệm quản lý thu, chi ngân sách nhà nước ở một số địa phương trong nước 26

1.2.2 Bài học kinh nghiệm đối với huyện Tam Đường, tỉnh Lai Châu 30

Chương 2 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 31

2.1 Câu hỏi nghiên cứu 31

2.2 Phương pháp nghiên cứu 31

2.2.1 Phương pháp thu thập số liệu 31

2.2.2 Phương pháp tổng hợp, xử lý số liệu 33

2.2.3 Phương pháp phân tích số liệu 33

2.3 Hệ thống các chỉ tiêu nghiên cứu 34

2.3.1 Nhóm chỉ tiêu thể hiện tốc độ tăng trưởng thu, chi NSNN 34

2.3.2 Nhóm chỉ tiêu thể hiện cơ cấu thu, chi NSNN 35

2.3.3 Nhóm chỉ tiêu thực hiện quản lý thu, chi NSNN 35

Chương 3 THỰC TRẠNG QUẢN LÝ THU, CHI NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN TAM ĐƯỜNG, TỈNH LAI CHÂU 36

3.1 Giới thiệu chung về huyện Tam Đường, tỉnh Lai Châu 36

3.1.1 Điều kiện tự nhiên 36

3.1.2 Điều kiện kinh tế - xã hội 39

3.1.3 Đánh giá chung về huyện Tam Đường, tỉnh Lai Châu 44

3.2 Thực trạng quản lý thu, chi ngân sách nhà nước trên địa bàn huyện Tam Đường, tỉnh Lai Châu 45

3.2.1 Bộ máy quản lý thu, chi ngân sách nhà nước 45

3.2.2 Công tác lập dự toán thu, chi ngân sách nhà nước 49

3.2.3 Công tác chấp hành dự toán thu, chi ngân sách nhà nước 56

3.2.4 Công tác quyết toán thu, chi ngân sách nhà nước 66

3.2.5 Kết quả khảo sát về công tác quản lý thu, chi NSNN trên địa bàn huyện Tam Đường 68

3.4 Đánh giá chung về công tác quản lý thu, chi ngân sách nhà nước trên địa bàn huyện Tam Đường, tỉnh Lai Châu 73

3.4.1 Những kết quả đạt được 73

3.4.2 Một số hạn chế và nguyên nhân của hạn chế 75

Chương 4 GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN QUẢN LÝ THU, CHI NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN TAM ĐƯỜNG, TỈNH LAI CHÂU 79

4.1 Quan điểm quản lý thu, chi ngân sách nhà nước trên địa bàn huyện Tam Đường, tỉnh Lai Châu 79

4.1.1 Quan điểm về quản lý thu ngân sách 79

4.1.2 Quan điểm về quản lý chi ngân sách 80

4.2 Giải pháp tăng cường công tác quản lý thu, chi ngân sách nhà nước trên địa bàn huyện Tam Đường, tỉnh Lai Châu 81

4.2.1 Hoàn thiện công tác lập dự toán ngân sách 81

4.2.2 Hoàn thiện công tác chấp hành dự toán ngân sách 83

4.2.3 Hoàn thiện công tác quyết toán ngân sách 85

4.2.4 Nâng cao trình độ cán bộ quản lý ngân sách nhà nước 86

4.2.5 Một số giải pháp khác 87

KẾT LUẬN 88

TÀI LIỆU THAM KHẢO 90

PHỤ LỤC 92

DANH MỤC BẢNG BIỂU

Bảng 2.1: Thang đo Likert 33Bảng 3.1: Đội ngũ triển khai hoạt động quản lý thu, chi NSNN tại huyện Tam

Đường năm 2019 48Bảng 3.2: Dự toán thu ngân sách nhà nước huyện Tam Đường giai đoạn

2017-2019 52Bảng 3.3: Dự toán chi ngân sách nhà nước huyện Tam Đường giai đoạn

2017-2019 55Bảng 3.4: Kết quả thực hiện thu ngân sách nhà nước huyện Tam Đường giai

đoạn 2017-2019 58Bảng 3.5: Cơ cấu thu ngân sách nhà nước huyện Tam Đường giai đoạn 2017-

2019 60Bảng 3.6: Thực hiện chi ngân sách nhà nước huyện Tam Đường giai đoạn

2017-2019 62Bảng 3.7: Chi đầu tư phát triển tại huyện Tam Đường giai đoạn 2017-2019 64Bảng 3.8: Chi thường xuyên tại huyện Tam Đường giai đoạn 2017-2019 65Bảng 3.9: Kết quả khảo sát về công tác quản lý thu, chi NSNN trên địa bàn

huyện Tam Đường 69

DANH MỤC SƠ ĐỒ, BIỂU ĐỒ

Sơ đồ 3.1: Bộ máy triển khai hoạt động quản lý thu, chi NSNN trên địa bàn

huyện Tam Đường 47

Biểu đồ 3.1: Cơ cấu dự toán thu ngân sách nhà nước huyện Tam Đường giai

đoạn 2017-2019 54

PHẦN MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Quản lý thu, chi ngân sách nhà nước có vai trò rất quan trọng trong toàn bộ hoạt động kinh tế, xã hội, an ninh, quốc phòng và đối ngoại của đất nước Quản lý thu ngân sách nhà nước là công cụ quản lý của Nhà nước để kiểm soát, điều tiết các hoạt động sản xuất kinh doanh của mọi thành phần kinh tế, là công cụ động viên, huy động các nguồn lực tài chính cần thiết nhằm tạo lập quỹ tiền tệ tập trung của ngân sách nhà nước, góp phần tạo môi trường bình đẳng, công bằng giữa các thành phần kinh tế, giữa các doanh nghiệp trong và ngoài nước trong quá trình sản xuất kinh doanh Quản lý chi NSNN góp phần cung ứng kịp thời, đầy đủ tài chính cho hoạt động của Nhà nước và nhu cầu của xã hội; góp phần để quá trình chi NSNN đáp ứng được các yêu cầu chi hợp lý, tiết kiệm, nâng cao hiệu quả sử dụng các khoản chi NSNN

Trong hệ thống ngân sách nhà nước ở Việt Nam hiện nay, ngân sách nhà nước cấp huyện được hình thành, gắn liền và là công cụ điều hành của chính quyền hành chính cấp huyện Ngân sách nhà nước cấp huyện là một bộ phận cấu thành ngân sách nhà nước, là công cụ để chính quyền cấp huyện thực hiện các chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn trong quá trình quản lý nền kinh tế - xã hội, an ninh quốc phòng ở địa phương Tam Đường là huyện cửa ngõ phía Đông Bắc của tỉnh Lai Châu, được thành lập năm 2002 theo Nghị định số 8/2001/NĐ-CP của Chính phủ trên cơ sở các xã của huyện Phong Thổ tách ra Là huyện vùng cao nên Tam Đường còn gặp nhiều khó khăn trong phát triển kinh tế xã hội Các khoản thu ngân sách nhà nước hạn hẹp trong khi nhu cầu chi lại có xu hướng tăng lên nên UBND huyện Tam Đường rất quan tâm đến công tác quản lý thu, chi ngân sách nhà nước trên địa bàn huyện UBND huyện đã chỉ đạo quyết liệt triển khai nhiệm vụ thu NSNN trên địa bàn, công tác quản lý thu ngân sách được chú trọng, nâng cao chất lượng

công tác thanh tra, kiểm tra nghĩa vụ nộp thuế, tăng cường các biện pháp xử

lý nợ đọng thuế Tập trung khai thác các nguồn thu trên địa bàn, nhiều khoản thu vượt dự toán giao Các nhiệm vụ chi ngân sách cơ bản đáp ứng yêu cầu đặt

ra, đã góp phần hoàn thành các chỉ tiêu kinh tế - xã hội của huyện, đủ nguồn cân đối chi theo dự toán đã được HĐND huyện giao Đảm bảo kinh phí cho các hoạt động quản lý nhà nước, Đảng, đoàn thể, góp phần giữ vững ổn định chính trị, củng cố quốc phòng, an ninh trên địa bàn huyện Rà soát, quản lý chặt chẽ các khoản chi đảm bảo thực hiện đúng dự toán được duyệt và tổ chức thực hiện nghiêm túc có hiệu quả các biện pháp chống thất thoát, lãng phí

Bên cạnh những kết quả tích cực đã đạt được, công tác quản lý thu, chi ngân sách trên địa bàn huyện Tam Đường vẫn còn những tồn tại, hạn chế, như: việc xây dựng kế hoạch hóa nguồn thu, dự toán thu ngân sách có cơ sở xây dựng chưa vững chắc, đôi khi còn mang yếu tố chủ quan, cảm tính; nguồn thu ngân sách còn hạn chế, chưa có nhiều nguồn thu từ khu vực ngoài quốc doanh, thu chủ yếu dựa vào nguồn thu từ đất đai, tài nguyên và thanh lý tài sản nhà nước nên nguồn thu không ổn định và thiếu bền vững cho thu ngân sách; việc quyết toán chi NSNN của một số cơ quan, đơn vị còn nhiều nội dung thực hiện không đúng quy định của Nhà nước vẫn được chấp nhận quyết toán; công tác kiểm tra, đôn đốc việc thực hiện kết luận sau thanh tra thiếu đồng bộ, chưa thường xuyên, dẫn đến kết quả thu hồi chậm, đạt chưa cao…

Từ những phân tích trên, cùng với việc nhận thức được vai trò của công tác quản lý thu, chi ngân sách nhà nước cấp huyện, tác giả đã lựa chọn nghiên

cứu đề tài: “Quản lý thu, chi ngân sách nhà nước trên địa bàn huyện Tam

Đường, tỉnh Lai Châu” làm luận văn nghiên cứu của mình

2 Mục tiêu nghiên cứu

ngân sách nhà nước trên địa bàn huyện Tam Đường, tỉnh Lai Châu trong thời gian tới

- Đề xuất một số giải pháp nhằm hoàn thiện công tác quản lý thu, chi ngân sách nhà nước trên địa bàn huyện Tam Đường, tỉnh Lai Châu trong thời gian tới

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

3.1 Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của đề tài là công tác quản lý thu, chi ngân sách nhà nước trên địa bàn cấp huyện, cụ thể là huyện Tam Đường, tỉnh Lai Châu

3.2 Phạm vi nghiên cứu

- Phạm vi về không gian: đề tài được nghiên cứu trên địa bàn huyện

Tam Đường, tỉnh Lai Châu

- Phạm vi về thời gian: các số liệu thứ cấp được thu thập và phân tích

trong luận văn được lấy trong 3 năm từ năm 2017 đến năm 2019, số liệu sơ cấp được thực hiện trong năm 2020

- Phạm vi về nội dung: đề tài tập trung nghiên cứu công tác quản lý thu,

chi ngân sách nhà nước trên địa bàn huyện Tam Đường, tỉnh Lai Châu, gồm các nội dung: lập dự toán ngân sách nhà nước; chấp hành dự toán ngân sách

nhà nước; quyết toán ngân sách nhà nước

4 Đóng góp của luận văn

- Về mặt lý luận

Luận văn góp phần tổng hợp và hệ thống hóa những vấn đề lý luận cơ bản về công tác quản lý thu, chi ngân sách nhà nước trên địa bàn cấp huyện

- Về mặt thực tiễn

Luận văn là công trình đầu tiên nghiên cứu một cách có hệ thống về công tác quản lý thu, chi ngân sách nhà nước trên địa bàn huyện Tam Đường, tỉnh Lai Châu Luận văn là tài liệu tham khảo để UBND huyện Tam Đường

đề xuất được các giải pháp để tăng cường công tác quản lý thu, chi ngân sách nhà nước trên địa bàn huyện Tam Đường, tỉnh Lai Châu trong thời gian tới

5 Kết cấu của đề tài

Ngoài phần mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, đề tài được kết cấu thành 4 chương:

Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn về quản lý thu, chi ngân sách nhà nước Chương 2: Phương pháp nghiên cứu

Chương 3: Thực trạng quản lý thu, chi ngân sách nhà nước trên địa bàn huyện Tam Đường, tỉnh Lai Châu

Chương 4: Giải pháp hoàn thiện quản lý thu, chi ngân sách nhà nước trên địa bàn huyện Tam Đường, tỉnh Lai Châu

CHƯƠNG 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ QUẢN LÝ THU, CHI

NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC 1.1 Cơ sở lý luận về quản lý thu, chi ngân sách nhà nước

1.1.1 Lý luận chung về ngân sách nhà nước

1.1.1.1 Khái niệm ngân sách nhà nước

Ngân sách Nhà nước ra đời và phát triển với tư cách là một phạm trù kinh tế gắn liền với sự xuất hiện của Nhà nước và sự tồn tại, phát triển của nền kinh tế hàng hóa tiền tệ Ngân sách Nhà nước là khâu chủ đạo, đóng vai trò hết sức quan trọng trong việc duy trì sự tồn tại của bộ máy quyền lực Nhà nước Theo Luật Ngân sách Nhà nước được Quốc hội khóa XIII thông qua ngày

25 tháng 6 năm 2015 thì “Ngân sách Nhà nước là toàn bộ các khoản thu, chi của Nhà nước trong dự toán đã được cơ quan có thẩm quyền quyết định và được thực hiện trong một năm để đảm bảo thực hiện các chức năng, nhiệm vụ

của Nhà nước” (Luật Ngân sách Nhà nước, 2015) Từ khái niệm ngân sách

Nhà nước nêu trên cho thấy thu, chi ngân sách Nhà nước là hai nội dung chủ

yếu của Ngân sách Nhà nước

Trong thực tiễn, NSNN là hoạt động tạo lập và sử dụng quỹ tiền tệ của Nhà nước Trong quá trình phân phối tổng sản phẩm xã hội, nguồn tài chính luôn vận động giữa một bên là Nhà nước, một bên là các chủ thể kinh tế xã hội Đằng sau các hoạt động đó chứa đựng các mối quan hệ giữa Nhà nước với các chủ thể khác, thông qua việc tạo lập, sử dụng quỹ tiền tệ tập trung của nhà nước chuyển dịch của một bộ phận thu nhập bằng tiền của các chủ thể đó thành thu nhập của nhà nước và Nhà nước chuyển dịch thu nhập đó đến các chủ thể được thụ hưởng để thực hiện các chức năng nhiệm vụ của Nhà nước

1.1.1.2 Đặc điểm của ngân sách nhà nước

- Ngân sách nhà nước vừa là một bảng kế hoạch tài chính vừa là một đạo luật của một quốc gia Ngân sách nhà nước chính là toàn bộ các khoản

thu, chi của một quốc gia đã được dự toán thực hiện trong một năm, việc thiết lập ngân sách nhà nước không chỉ mang tính kỹ thuật nghiệp vụ kinh tế giống như các loại ngân sách thông thường khác mà nó còn mang tính kỹ thuật pháp

lý, Ngân sách nhà nước được soạn thảo và thực hiện bởi cơ quan nhà nước có thẩm quyền, đặc biệt phải được quốc hội xem xét, biểu quyết thông qua giống như việc ban hành một đạo luật Đặc điểm này đã làm cho Ngân sách nhà nước khác hẳn với các loại ngân sách thông thường như ngân sách của gia đình, ngân sách của các tổ chức chính trị xã hội Ngân sách nhà nước đảm bảo giá trị pháp lý và bắt buộc các chủ thể liên quan phải thực hiện đúng quyền và nghĩa vụ của mình giống như việc thực hiện, chấp hành một đạo luật Còn các loại ngân sách khác thì việc thực hiện và chấp hành của các chủ thể có liên quan, chỉ dừng ở mức độ thoả thuận để ràng buộc trách nhiệm của mỗi người

- Ngân sách nhà nước là bảng kế hoạch tài chính của toàn thể quốc gia,

sẽ được quốc hội biểu quyết thông qua trước khi trao cho chính phủ thi hành Đặc điểm này thể hiện mối liên hệ chặt chẽ giữa cơ quan lập pháp và cơ quan hành pháp trong quá trình xây dựng và thực hiện ngân sách Trong đó, cơ quan lập pháp thường có vai trò áp đảo hơn, cơ quan hành pháp chỉ là cơ quan thừa hành thực hiện bảng kế hoạch tài chính mà quốc hội đã thông qua, nhưng đồng thời phải chịu sự giám sát của quốc hội trong khi thực thi nhiệm vụ ngân sách nhà nước nhằm hạn chế sự lạm quyền của cơ quan hành pháp bảo đảm tính dân chủ, công khai, minh bạch trong hoạt động tài chính nhà nước Điều này bộc lộ rõ nét đặc trưng riêng của ngân sách nhà nước mà ở các loại hình ngân sách khác không có, Ngân sách nhà nước được thiết lập và thi hành có

sự tham gia, giám sát của nhân dân theo phương cách trực tiếp hay gián tiếp thông qua vai trò của quốc hội, có sự tham gia của cơ quan hành pháp, cơ quan lập pháp và có sự phân chia nhiệm vụ rõ ràng giữa hai cơ quan này Trong khi đó, các loại hình ngân sách khác thì Nhà nước để cho chính chủ thể

đó tự quyết định và tự chịu trách nhiệm về hậu quả xảy ra Một số cơ quan

hành pháp nhà nước chỉ tham gia kiểm tra, giám sát trong những trường hợp cần thiết, mà không tạo nên mối tương đồng giữa cơ quan hành pháp và cơ quan lập pháp

- Ngân sách nhà nước được thiết lập và thực thi nhằm phục vụ hoạt động của bộ máy nhà nước, đảm bảo cho nhà nước thực hiện chức năng nhiệm vụ của mình vì lợi ích chung của toàn xã hội Bộ máy nhà nước muốn hoạt động được cần có một số tiền rất lớn để chi tiêu và số tiền đó được trích

ra từ ngân sách nhà nước Nhà nước thực hiện chức năng và nhiệm vụ của mình nhằm đảm bảo sự phát triển của toàn xã hội, phục vụ lợi ích của toàn dân, không phân biệt người giàu nghèo hay đẳng cấp, địa vị xã hội Đặc biệt, ngân sách nhà nước còn ưu tiên để giúp đỡ phục vụ cho những người nghèo,

hỗ trợ để giảm bớt tệ nạn xã hội Vì vậy chính phủ luôn tìm cách thỏa mãn giữa nhiệm vụ thu và nhiệm vụ chi đã được hoạch định và cho phép thực hiện bởi Quốc hội Đặc điểm này thể hiện một bản chất rất riêng của ngân sách nhà nước, ngân sách nhà nước phục vụ cho toàn xã hội, toàn dân, không phân biệt người giàu, người nghèo hay cá nhân, tổ chức nào để đảm bảo cho sự phát triển của cả đất nước Còn các loại ngân sách nhà nước khác chỉ bao hàm một

số đối tượng cụ thể và những mục tiêu hẹp hơn

- Hoạt động thu chi của ngân sách nhà nước luôn gắn chặt với quyền lực kinh tế - chính trị của nhà nước và việc thực hiện các chức năng của nhà nước, được nhà nước tiến hành trên cơ sở những luật lệ nhất định Hoạt động ngân sách nhà nước là hoạt động phân phối lại các nguồn tài chính, nó thể hiện ở hai lãnh vực thu và chi của nhà nước Ngân sách nhà nước luôn gắn chặt với sở hữu nhà nước, luôn chứa đựng những lợi ích chung, lợi ích công cộng

- Ngân sách nhà nước cũng có những đặc điểm như các quỹ tiền tệ khác Nét khác biệt của ngân sách nhà nước với tư cách là một quỹ tiền tệ tập trung của nhà nước, nó được chia thành nhiều quỹ nhỏ có tác dụng riêng, sau

đó mới được chi dùng cho những mục đích đã định Hoạt động thu chi của

ngân sách nhà nước được thực hiện theo nguyên tắc không hoàn trả trực tiếp

là chủ yếu

1.1.1.3 Chức năng của ngân sách nhà nước

Trong sự vận động và phát triển của đời sống kinh tế – xã hội, với những diễn biến kinh tế, vai trò của nhà nước được thay đổi, thì chức năng của ngân sách nhà nước cũng cần được nhìn nhận lại cho phù hợp với tình hình mới

- Cùng với các công cụ khác của Nhà nước, ngân sách nhà nước là một công cụ ổn định kinh tế vĩ mô, thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, chống lạm phát

và giảm thất nghiệp

- Chức năng phân bổ nguồn lực trong xã hội: để tạo lập và sử dụng các nguồn lực có hiệu quả, thông qua các biện pháp thu, chi và quản lý ngân sách nhà nước, nhà nước thực hiện phân bổ nguồn lực vào những lĩnh vực địa bàn then chốt, có nhiều rủi ro, cần khuyến khích hoặc hạn chế phát triển; đồng thời có thể thu hút, lôi kéo sự tham gia phân bổ nguồn lực của các thành phần kinh tế và khu vực tư nhân

- Chức năng phân phối lại thu nhập trong xã hội: Nhà nước thực hiện quá trình phân phối và phân phối lại thu nhập dưới hình thức tham gia trực tiếp hoặc gián tiếp nhằm hạn chế bớt sự phân hoá xã hội, sự bất bình đẳng về thu nhập đảm bảo sự công bằng hợp lý, làm cho nguồn thu nhập của xã hội được sử dụng một cách kịp thời hiệu quả Thông qua công cụ thuế và công cụ chi tiêu, Nhà nước sẽ thực hiện được các mục tiêu trên

- Chức năng điều chỉnh kinh tế: chính sách ngân sách nhà nước là một

bộ phận không thể tách rời của chính sách kinh tế – xã hội Khi nền kinh tế suy thoái người ta thường khuyến cáo dùng chính sách tài khoá kích cầu bằng cách giảm thuế hoặc tăng chi tiêu công, từ đó làm tăng khối lượng sản xuất xã hội Khi nền kinh tế phát triển bình thường, trong điều kiện mở cửa thì chính sách tài khoá kích thích sẽ tạo nên phản ứng dây chuyền: chính sách tài khoá

kích thích nới lỏng với mục đích tăng tổng cầu, mức lãi suất trong nước tăng, giá đồng nội tệ tăng, thuần xuất khẩu giảm, tổng cầu giảm Như vậy, trước mắt chính sách tài khoá có thể kích thích tổng cầu có tác động đến tăng trưởng kinh tế, nhưng về lâu dài lại kìm hãm chính quá trình tăng trưởng Đòi hỏi các nhà hoạch định chính sách tài chính nói chung và chính sách tài khoá nói riêng phải tính đến việc sử dụng công cụ ngân sách nhà nước một cách thích hợp trong quá trình điều chỉnh nền kinh tế

Bốn chức năng nói trên có mối quan hệ rất gắn bó, phản ảnh được bản chất hoạt động của ngân sách nhà nước trong quá trình tạo lập, khai thác động viên, phân bổ, tổ chức huy động các nguồn vốn cũng như tham gia kiểm soát, điều chỉnh kinh tế vĩ mô

1.1.1.4 Vai trò của ngân sách nhà nước

Ngân sách nhà nước được xem là công cụ điều tiết vĩ mô nền kinh tế và đóng vai trò không thể thiếu đối với nước ta Ngân sách nhà nước thể hiện vai trò ở một số nội dung cơ bản sau:

- Kích thích tăng trưởng kinh tế

+ Ngân sách nhà nước cung cấp nguồn kinh phí để Nhà nước đầu tư xây dựng các công trình kết cấu hạ tầng và đầu tư cho các ngành kinh tế trọng điểm mũi nhọn

+ Ngân sách nhà nước hỗ trợ cho sự phát triển của doanh nghiệp trong trường hợp cần thiết đảm bảo cho sự ổn định về cơ cấu hoặc chuẩn bị chuyển đổi sang cơ cấu mới hợp lí hơn

+ Ngân sách nhà nước còn có vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ vốn cho các doanh nghiệp để giúp cho các doanh nghiệp mở rộng quy mô sản xuất góp phần làm cho nền kinh tế nước ta tăng trưởng và phát triển

+ Nhờ ngân sách nhà nước có thể tranh thủ các nguồn vay trong và ngoài nước để tạo thêm nguồn vốn cho nền kinh tế nhằm thỏa mãn cho nhu cầu đầu tư phát triển

- Điều tiết thị trường, giá cả và chống lạm phát

+ Để đảm bảo lợi ích của người sản xuất và người tiêu dùng, Nhà nước

sử dụng ngân sách để can thiệp vào thị trường thông qua các khoản chi của Ngân sách Nhà nước dưới hình thức tài trợ vốn, trợ giá và sử dụng các quỹ dự trữ Nhà nước về hàng hóa và dự trữ tài chính Trong quá trình điều chỉnh thị trường, NSNN còn tác động đến sự hoạt động của thị trường tiền tệ, thị trường vốn và trên cơ sở đó thực hiện giảm lạm phát, kiểm soát lạm phát

+ Để chống lạm phát Nhà nước áp dụng các biện pháp: giải quyết cân đối NSNN, khai thác các nguồn vốn vay trong và ngoài nước dưới hình thức phát hành trái phiếu chính phủ, thu hút viện trợ nước ngoài, tham gia trên thị trường vốn với tư cách là người mua và bán chứng khoán

- Điều tiết thu nhập dân cư để góp phần thực hiện công bằng xã hội

Với sự phân hóa kinh tế xã hội hiện nay, Nhà nước cần phải có chính sách phân phối lại thu nhập hợp lý nhằm giảm bớt khoảng cách chênh lệch về thu nhập trong dân cư Ngân sách Nhà nước là một công cụ tài chính hữu hiệu được Nhà nước sử dụng để điều tiết thu nhập của dân cư trên phạm vi toàn xã hội ở cả hai mặt thu và chi bằng việc áp dụng thuế trực thu, thuế gián thu, chi phúc lợi công cộng, chi trợ cấp với bộ phận dân cư nằm trong diện thực hiện chính sách xã hội của Nhà nước

1.1.1.5 Hệ thống ngân sách nhà nước

a) Hệ thống ngân sách nhà nước

Hệ thống ngân sách nhà nước được hiểu là tổng thể các cấp ngân sách

có mối quan hệ hữu cơ với nhau trong quá trình thực hiện nhiệm vụ thu, chi của mỗi cấp ngân sách Ở nước ta, tổ chức hệ thống ngân sách nhà nước gắn

bó chặt chẽ với việc tổ chức bộ máy nhà nước và vai trò, vị trí của bộ máy đó trong quá trình phát triển kinh tế – xã hội của đất nước Hệ thống ngân sách nhà nước gồm: ngân sách trung ương và ngân sách địa phương

- Ngân sách trung ương là ngân sách của các bộ, cơ quan ngang bộ, cơ quan thuộc Chính phủ và các cơ quan khác ở trung ương

- Ngân sách địa phương bao gồm ngân sách của đơn vị hành chính các cấp có Hội đồng nhân dân và Uỷ ban nhân dân Phù hợp với mô hình tổ chức chính quyền Nhà nước ta hiện nay Ngân sách địa phương bao gồm:

+ Ngân sách cấp thành phố, thành phố trực thuộc trung ương (gọi chung là ngân sách cấp thành phố)

+ Ngân sách cấp huyện, quận, thị xã, thành phố thuộc thành phố (gọi chung là ngân sách cấp huyện)

+ Ngân sách cấp xã, phường (gọi chung là ngân sách cấp xã)

b) Phân cấp quản lý ngân sách nhà nước

Phân cấp quản lý ngân sách nhà nước là việc xử lý các mối quan hệ giữa các cấp chính quyền nhà nước từ trung ương đến địa phương trong hoạt động của ngân sách nhà nước, từ đó cho phép hình thành một cơ chế phân chia ranh giới quyền lực về quản lý ngân sách nhà nước giữa các cấp chính quyền Vì vậy nội dung phân cấp quản lý ngân sách nhà nước về cơ bản bao gồm 3 nội dung chủ yếu sau:

- Về quyền lực: phân cấp ban hành chế độ, chính sách, tiêu chuẩn, định mức Thông qua việc phân cấp nhằm làm rõ vấn đề cơ quan nhà nước nào có thẩm quyền ban hành ra các chế độ, chính sách, định mức, tiêu chuẩn, phạm

vi, mức độ của mỗi cấp chính quyền

- Phân cấp về mặt vật chất, tức là phân cấp về nguồn thu và nhiệm vụ chi Có thể nói đây luôn là vấn đề phức tạp nhất, khó khăn nhất, gây nhiều bất đồng nhất trong quá trình xây dựng và triển khai các đề án phân cấp quản lý ngân sách Sự khó khăn này bắt nguồn từ sự phát triển không đồng đều giữa các địa phương, sự khác biệt về các điều kiện tự nhiên, kinh tế, xã hội giữa các vùng miền trong cả nước

- Phân cấp về quản lý chu trình ngân sách, tức là phân công, phân định trách nhiệm, quyền hạn trong lập, chấp hành và quyết toán NSNN Phân cấp quản lý ngân sách nhà nước thể hiện mối quan hệ giữa các cấp chính quyền

nhà nước trong một chu trình ngân sách nhà nước gồm tất cả các khâu: lập ngân sách, duyệt, thông qua tới chấp hành, quyết toán, thanh tra, kiểm tra ngân sách Yêu cầu của nội dung này đặt ra là giải quyết mối quan hệ về mức

độ tham gia, điều hành và kiểm soát của các cơ quan quyền lực, cơ quan quản

lý nhà nước và các cơ quan chuyên môn trong từng khâu quản lý chu trình ngân sách

1.1.2 Lý luận chung về thu, chi ngân sách nhà nước

1.1.2.1 Khái niệm thu, chi ngân sách nhà nước

- Khái niệm thu ngân sách nhà nước

Để có kinh phí chi cho mọi hoạt động của mình, nhà nước đã đặt ra các khoản thu (các khoản thuế khóa) do mọi công dân đóng góp để hình thành nên quỹ tiền tệ của mình Thu ngân sách nhà nước là việc nhà nước dùng quyền lực của mình để tập trung một phần nguồn tài chính quốc gia hình

thành quỹ ngân sách nhà nước nhằm thỏa mãn các nhu cầu của nhà nước (Lê

Văn Ái và Bùi Tiến Hanh, 2010) Ở nước ta, về phương diện pháp lý, thu

NSNN bao gồm những khoản tiền Nhà nước huy động vào ngân sách để thỏa mãn nhu cầu chi tiêu của Nhà nước Về mặt bản chất, thu NSNN là hệ thống những quan hệ kinh tế giữa Nhà nước và xã hội phát sinh trong quá trình Nhà nước huy động các nguồn tài chính để hình thành nên quỹ tiền tệ tập trung của Nhà nước nhằm thỏa mãn các nhu cầu chi tiêu của mình Thu NSNN chỉ bao gồm những khoản tiền Nhà nước huy động vào ngân sách mà không bị ràng buộc bởi trách nhiệm hoàn trả trực tiếp cho đối tượng nộp

- Khái niệm chi ngân sách nhà nước

Chi ngân sách nhà nước là việc phân phối và sử dụng quỹ ngân sách nhà nước nhằm đảm bảo thực hiện chức năng của nhà nước theo những

nguyên tắc nhất định (Đặng Văn Du và Bùi Tiến Hanh, 2010) Chi ngân sách

nhà nước là quá trình phân phối lại các nguồn tài chính đã được tập trung vào ngân sách nhà nước và đưa chúng đến mục đích sử dụng Do đó, Chi ngân

sách nhà nước là những việc cụ thể không chỉ dừng lại trên các định hướng

mà phải phân bổ cho từng mục tiêu, từng hoạt động và từng công việc thuộc chức năng của nhà nước Quá trình của chi ngân sách nhà nước gồm:

+ Quá trình phân phối: là quá trình cấp phát kinh phí từ ngân sách nhà nước để hình thành các loại quỹ trước khi đưa vào sử dụng

+ Quá trình sử dụng: là trực tiếp chi dùng khoản tiền cấp phát từ ngân sách nhà nước mà không phải trải qua việc hình thành các loại quỹ trước khi đưa vào sử dụng

1.1.2.2 Đặc điểm của thu, chi ngân sách nhà nước

- Đặc điểm của thu ngân sách nhà nước

+ Thu ngân sách nhà nước là tiền đề cần thiết để duy trì quyền lực chính trị và thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của nhà nước Mọi khoản thu của nhà nước đều được thể chế hóa bởi các chính sách, chế độ và pháp luật của nhà nước

+ Thu ngân sách nhà nước phải căn cứ vào tình hình hiện thực của nền kinh tế; biểu hiển ở các chỉ tiêu tổng sản phẩm quốc nội GDP, giá cả, thu nhập, lãi suất…

+ Thu ngân sách nhà nước được thực hiện theo nguyên tắc hoàn trả không trực tiếp là chủ yếu

+ Thu ngân sách thực hiện theo hai phương thức: tự nguyện và bắt buộc

- Đặc điểm của chi ngân sách nhà nước

+ Chi ngân sách nhà nước gắn với bộ máy nhà nước và những nhiệm

vụ kinh tế, chính trị, xã hội mà nhà nước đảm đương trong từng thời kỳ

+ Chi ngân sách nhà nước gắn với quyền lực nhà nước, mang tính chất pháp lý cao

+ Các khoản chi của ngân sách nhà nước được xem xét hiệu quả trên tầm vĩ mô

+ Các khoản chi của ngân sách nhà nước mang tính chất không hoàn trả trực tiếp là chủ yếu

+ Các khoản chi của ngân sách nhà nước gắn chặt với sự vận động của các phạm trù giá trị khác như giá cả, lãi suất, tỷ giá hối đoái, tiền lương, tín dụng…(các phạm trù thuộc lĩnh vực tiền tệ)

1.1.2.3 Nội dung thu, chi ngân sách nhà nước

- Nội dung thu ngân sách nhà nước

Theo Điều 5, Luật Ngân sách nhà nước năm 2015 quy định, thu ngân

sách nhà nước bao gồm:

+ Toàn bộ các khoản thu từ thuế, lệ phí;

+ Toàn bộ các khoản phí thu từ các hoạt động dịch vụ do cơ quan nhà nước thực hiện, trường hợp được khoán chi phí hoạt động thì được khấu trừ; các khoản phí thu từ các hoạt động dịch vụ do đơn vị sự nghiệp công lập và doanh nghiệp nhà nước thực hiện nộp ngân sách nhà nước theo quy định của pháp luật;

+ Các khoản viện trợ không hoàn lại của Chính phủ các nước, các tổ chức,

cá nhân ở ngoài nước cho Chính phủ Việt Nam và chính quyền địa phương;

+ Các khoản thu khác theo quy định của pháp luật

Đối với ngân sách địa phương, các khoản thu ngân sách gồm:

+ Các khoản thu ngân sách địa phương hưởng 100% theo quy định + Các khoản thu phân chia theo tỷ lệ phần trăm (%) giữa ngân sách trung ương và ngân sách địa phương theo quy định tại khoản 2, Điều 13 của Nghị định 163/2016/NĐ-CP ngày 21 tháng 12 năm 2016

+ Thu bổ sung cân đối ngân sách, bổ sung có mục tiêu từ ngân sách trung ương

+ Thu chuyển nguồn của ngân sách địa phương từ năm trước chuyển sang

- Nội dung chi ngân sách nhà nước

Theo Điều 5, Luật Ngân sách nhà nước năm 2015 quy định, chi ngân sách nhà nước bao gồm:

+ Chi đầu tư phát triển: là nhiệm vụ chi của ngân sách nhà nước, gồm

chi đầu tư xây dựng cơ bản và một số nhiệm vụ chi đầu tư khác theo quy định của pháp luật

+ Chi dự trữ quốc gia: là nhiệm vụ chi của ngân sách nhà nước để mua hàng dự trữ theo quy định của pháp luật về dự trữ quốc gia

+ Chi thường xuyên: là nhiệm vụ chi của ngân sách nhà nước nhằm bảo đảm hoạt động của bộ máy nhà nước, tổ chức chính trị, tổ chức chính trị

- xã hội, hỗ trợ hoạt động của các tổ chức khác và thực hiện các nhiệm vụ thường xuyên của Nhà nước về phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm quốc phòng, an ninh

+ Chi trả nợ lãi: là nhiệm vụ chi của ngân sách nhà nước để trả các khoản nợ đến hạn phải trả, bao gồm khoản gốc, lãi, phí và chi phí khác phát sinh từ việc vay

+ Chi viện trợ: là các khoản chi của ngân sách trung ương cho các Chính phủ, tổ chức ngoài nước

+ Các khoản chi khác theo quy định của pháp luật

Đối với ngân sách địa phương, các khoản chi ngân sách gồm:

+ Chi đầu tư phát triển

+ Chi thường xuyên của các cơ quan, đơn vị ở địa phương được phân cấp trong các lĩnh vực

+ Chi trả lãi, phí và chi phí phát sinh khác từ các khoản tiền do chính quyền cấp tỉnh vay

+ Chi bổ sung quỹ dự trữ tài chính địa phương

+ Chi chuyển nguồn sang năm sau của ngân sách địa phương

+ Chi bổ sung cân đối ngân sách, bổ sung có mục tiêu cho ngân sách cấp dưới

1.1.3 Quản lý thu, chi ngân sách nhà nước

1.1.3.1 Khái niệm quản lý thu, chi ngân sách nhà nước

* Khái niệm quản lý thu ngân sách nhà nước

Quản lý nói chung được quan niệm như một quy trình mà chủ thể quản

lý tiến hành thông qua việc sử dụng các công cụ và phương pháp thích hợp nhằm tác động và điều khiển đối tượng quản lý hoạt động phát triển phù hợp với quy luật khách quan và đạt tới các mục tiêu đã định Quản lý ngân sách nhà nước là một nội dung trọng yếu của quản lý tài chính, do nhà nước điều hành và là một mặt của quản lý kinh tế - xã hội quan trọng Quản lý thu Ngân sách nhà nước là quá trình Nhà nước sử dụng hệ thống các công cụ chính sách, pháp luật để tiến hành quản lý thu thuế và các khoản thu ngoài thuế vào Ngân sách nhà nước nhằm đảm bảo tính công bằng khuyến khích sản xuất

kinh doanh phát triển (Lê Văn Ái và Bùi Tiến Hanh, 2010)

* Khái niệm quản lý chi ngân sách nhà nước

Quản lý chi ngân sách là quá trình phân phối lại quỹ tiền tệ tập trung một cách có hiệu quả nhằm thực hiện chức năng của nhà nước trên cơ sở sử dụng

hệ thống chính sách, pháp luật (Đặng Văn Du và Bùi Tiến Hanh, 2010) Chi

ngân sách mới thể hiện ở khâu phân bổ ngân sách còn hiệu quả sử dụng ngân sách như thế nào thì phải thông qua các biện pháp quản lý Rõ ràng quản lý chi ngân sách sẽ quyết định hiệu quả sử dụng vốn ngân sách Thực chất quản lý chi Ngân sách nhà nước là quá trình sử dụng các nguồn vốn chi tiêu của Nhà nước

từ khâu lập kế hoạch đến khâu sử dụng ngân sách đó nhằm đảm bảo quá trình chi tiết kiệm và hiệu quả, phù hợp với yêu cầu của thực tế đang đặt ra theo đúng chính sách chế độ của nhà nước phục vụ các mục tiêu kinh tế xã hội

1.1.3.2 Nguyên tắc, phương pháp quản lý thu, chi ngân sách nhà nước

a) Nguyên tắc quản lý thu, chi ngân sách nhà nước

Theo Điều 8, Luật Ngân sách nhà nước năm 2015, các nguyên tắc quản

lý thu, chi ngân sách nhà nước bao gồm:

(i) Ngân sách nhà nước được quản lý thống nhất, tập trung dân chủ, hiệu quả, tiết kiệm, công khai, minh bạch, công bằng; có phân công, phân cấp quản lý; gắn quyền hạn với trách nhiệm của cơ quan quản lý nhà nước các cấp

(ii) Toàn bộ các khoản thu, chi ngân sách phải được dự toán, tổng hợp đầy đủ vào ngân sách nhà nước

(iii) Các khoản thu ngân sách thực hiện theo quy định của các luật thuế

và chế độ thu theo quy định của pháp luật

(iv) Các khoản chi ngân sách chỉ được thực hiện khi có dự toán được cấp có thẩm quyền giao và phải bảo đảm đúng chế độ, tiêu chuẩn, định mức chi do cơ quan nhà nước có thẩm quyền quy định Ngân sách các cấp, đơn vị

dự toán ngân sách, đơn vị sử dụng ngân sách không được thực hiện nhiệm vụ chi khi chưa có nguồn tài chính, dự toán chi ngân sách làm phát sinh nợ khối lượng xây dựng cơ bản, nợ kinh phí thực hiện nhiệm vụ chi thường xuyên

(v) Bảo đảm ưu tiên bố trí ngân sách để thực hiện các chủ trương, chính sách của Đảng, Nhà nước trong từng thời kỳ về phát triển kinh tế; xóa đói, giảm nghèo; chính sách dân tộc; thực hiện mục tiêu bình đẳng giới; phát triển nông nghiệp, nông thôn, giáo dục, đào tạo, y tế, khoa học và công nghệ và những chính sách quan trọng khác

(vi) Bố trí ngân sách để thực hiện nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội; bảo đảm quốc phòng, an ninh, đối ngoại, kinh phí hoạt động của bộ máy nhà nước

(vii) Ngân sách nhà nước bảo đảm cân đối kinh phí hoạt động của tổ chức chính trị và các tổ chức chính trị - xã hội

(viii) Kinh phí hoạt động của các tổ chức chính trị xã hội - nghề nghiệp,

tổ chức xã hội, tổ chức xã hội - nghề nghiệp được thực hiện theo nguyên tắc

tự bảo đảm; ngân sách nhà nước chỉ hỗ trợ cho các nhiệm vụ Nhà nước giao theo quy định của Chính phủ

(ix) Bảo đảm chi trả các khoản nợ lãi đến hạn thuộc nhiệm vụ chi của ngân sách nhà nước

(x) Việc quyết định đầu tư và chi đầu tư chương trình, dự án có sử dụng vốn ngân sách nhà nước phải phù hợp với Luật đầu tư công và quy định của pháp luật có liên quan

(xi) Ngân sách nhà nước không hỗ trợ kinh phí hoạt động cho các quỹ tài chính nhà nước ngoài ngân sách Trường hợp được ngân sách nhà nước hỗ trợ vốn điều lệ theo quy định của pháp luật thì phải phù hợp với khả năng của ngân sách nhà nước và chỉ thực hiện khi đáp ứng đủ các điều kiện sau: được thành lập và hoạt động theo đúng quy định của pháp luật; có khả năng tài chính độc lập; có nguồn thu, nhiệm vụ chi không trùng với nguồn thu, nhiệm

vụ chi của ngân sách nhà nước

b) Phương pháp quản lý thu, chi ngân sách nhà nước

- Phương pháp tổ chức: được sử dụng để thực hiện ý đồ của chủ thể

quản lý trong việc bố trí, sắp xếp các mặt hoạt động của ngân sách nhà nước theo những khuôn mẫu đã định và thiết lập bộ máy quản lý phù hợp với các mặt hoạt động đó của quản lý ngân sách nhà nước

- Phương pháp hành chính: được sử dụng khi các chủ thể quản lý ngân

sách nhà nước muốn các đòi hỏi của mình phải được các khách thể quản lý tuân thủ một cách vô điều kiện Đó là khi các chủ thể quản lý ra các mệnh lệnh hành chính

- Phương pháp kinh tế: được sử dụng thông qua việc dùng các đòn bẩy

kinh tế để kích thích tính tích cực của các khách thể quản lý, tức là tác động tới các tổ chức và cá nhân đang tổ chức các hoạt động quản lý ngân sách nhà nước

- Hệ thống pháp luật thuộc lĩnh vực quản lý ngân sách nhà nước: được

sử dụng để quản lý và điều hành các hoạt động quản lý ngân sách nhà nước được xem như một loại công cụ quản lý có vai trò đặc biệt quan trọng Công

cụ pháp luật được sử dụng thể hiện dưới các dạng cụ thể là các chính sách, cơ chế quản lý tài chính, các chế độ quản lý tài chính, kế toán, thống kê, các định mức, tiêu chuẩn về tài chính, mục lục ngân sách nhà nước…

1.1.3.3 Vai trò của quản lý thu, chi ngân sách nhà nước

- Vai trò của quản lý thu ngân sách nhà nước

+ Quản lý thu ngân sách nhà nước là công cụ quản lý của Nhà nước để

kiểm soát, điều tiết các hoạt động sản xuất kinh doanh của mọi thành phần kinh tế, kiểm soát thu nhập của mọi tầng lớp dân cư trong xã hội nhằm động viên sự đóng góp đảm bảo công bằng, hợp lý Các nhà nước trong lịch sử đều

sử dụng công cụ thuế để ổn định và phát triển nền kinh tế, chống lại các hành

vi kinh doanh phạm pháp

+ Quản lý thu ngân sách nhà nước là công cụ động viên, huy động các nguồn lực tài chính cần thiết nhằm tạo lập quỹ tiền tệ tập trung của ngân sách nhà nước Huy động các nguồn tài chính cần thiết vào nhà nước là nhiệm vụ chủ yếu của hệ thống thu dưới bất kỳ chế độ nào, đó là đòi hỏi tất yếu của mọi nhà nước Nhà nước muốn thực hiện các chức năng, nhiệm vụ lịch sử của mình tất yếu phải có nguồn tài chính Nguồn tài chính mà Nhà nước có được đại bộ phận do quản lý tốt nguồn thu ngân sách mang lại

+ Quản lý thu ngân sách nhà nước là nhằm khai thác, phát hiện, tính toán chính xác các nguồn tài chính của đất nước để có thể động viên được và cũng đồng thời không ngừng hoàn thiện các chính sách, các chế độ thu để có

cơ chế tổ chức quản lý hợp lý Đây là một nhiệm vụ quan trọng của Nhà nước trong quá trình tổ chức quản lý kinh tế

+ Quản lý thu ngân sách góp phần tạo môi trường bình đẳng, công bằng giữa các thành phần kinh tế,giữa các doanh nghiệp trong và ngoài nước trong quá trình sản xuất kinh doanh Với hình thức thu và mức thu thích hợp kèm với các chế độ miễn giảm công bằng, thu ngân sách nhà nước có tác động trực tiếp đến quá trình sản xuất kinh doanh của cơ sở Với sự tác động quản lý thu ngân sách sẽ góp phần tạo nên môi trường kinh tế thuận lợi đối với quá trình sản xuất kinh doanh Đồng thời nó là công cụ quan trọng góp phần thực hiện chức năng kiểm tra, kiểm soát của Nhà nước đối với toàn bộ hoạt động sản xuất kinh doanh của xã hội

- Vai trò của quản lý chi ngân sách nhà nước

+ Quản lý chi NSNN góp phần cung ứng kịp thời, đầy đủ tài chính cho

hoạt động của Nhà nước và nhu cầu của xã hội Trong điều kiện nguồn tài chính còn hạn hẹp, việc cung ứng tài chính đúng địa chỉ, kịp thời, phù hợp với yêu cầu là điều kiện cơ bản để các hoạt động sử dụng nguồn tài chính đó đạt được mục tiêu đã đề ra

+ Quản lý chi NSNN góp phần để quá trình chi NSNN đáp ứng được các yêu cầu chi hợp lý, tiết kiệm Thông qua quản lý chặt chẽ các khoản chi NSNN, quản lý chi NSNN tác động đến đời sống kinh tế xã hội, giữ vững ổn định chính trị xã hội, góp phần giải quyết các vấn đề bức xúc của xã hội như: xoá đói giảm nghèo, giải quyết việc làm, nâng cao chất lượng các hoạt động mang tính cộng đồng

+ Quản lý chi NSNN góp phần nâng cao hiệu quả sử dụng các khoản chi NSNN Bằng công cụ dự toán, quản lý chi NSNN làm cho quá trình chi NSNN mang tính kế hoạch cao hơn, chủ động hơn và có căn cứ khoa học hơn

1.1.3.4 Nội dung quản lý thu, chi ngân sách nhà nước

Trong phạm vi nghiên cứu của luận văn, tác giả nghiên cứu công tác quản lý thu chi ngân sách nhà nước ở cấp huyện Nội dung công tác quản

lý thu chi ngân sách cấp huyện gồm:

a) Lập dự toán ngân sách

- Mục đích của lập dự toán ngân sách: đảm bảo cho việc tính toán

đúng, tính toán đủ ngân sách trong kì kế hoạch, có cơ sở khoa học và căn cứ thực tế về các chỉ tiêu thu, chi ngân sách nhà nước trong kì kế hoạch

- Yêu cầu của lập dự toán ngân sách:

+ Kế hoạch ngân sách phải bám sát kế hoạch phát triển kinh tế xã hội, phải tổng hợp theo từng lĩnh vực thu, chi

+ Dự toán ngân sách phải được thực hiện theo đúng yêu cầu của luật ngân sách

- Căn cứ của lập dự toán ngân sách:

+ Nhiệm vụ phát triển kinh tế xã hội và đảm bảo quốc phòng, an ninh

của huyện trong năm kế hoạch bởi đó là cơ sở, là căn cứ để đảm bảo các nguồn thu cho NSNN và là nơi sử dụng các khoản chi NSNN

+ Căn cứ vào các luật, các pháp lệnh về thuế…để từ đó áp dụng các tiêu chuẩn, định mức thu chi ngân sách nhà nước

+ Căn cứ vào tỷ lệ phần trăm phân chia các khoản thu và mức bổ sung cân đối từ ngân sách cấp tỉnh đã được giao Bên cạnh đó, cần căn cứ vào phân cấp ngân sách, dự toán thu, chi ngân sách huyện do UBND tỉnh giao

- Nguyên tắc lập dự toán ngân sách: Toàn bộ các khoản thu, chi ngân

sách đều phải được đưa vào dự toán, tổng hợp đầy đủ vào ngân sách nhà nước Các khoản thu ngân sách khi lập dự toán phải thực hiện theo quy định của các luật thuế và chế độ thu theo quy định của pháp luật Các khoản chi ngân sách chỉ được thực hiện khi có dự toán được cấp có thẩm quyền giao và phải bảo đảm đúng chế độ, tiêu chuẩn, định mức chi do cơ quan nhà nước có thẩm quyền quy định

- Nội dung của lập dự toán ngân sách: được thực hiện theo quy định

tại Điều 11, Thông tư 342/2016/TT-BTC ngày 30 tháng 12 năm 2016 hướng dẫn Nghị định 163/2016/NĐ-CP ngày 21 tháng 12 năm 2016 về hướng dẫn Luật ngân sách nhà nước

b) Chấp hành ngân sách

* Ý nghĩa của chấp hành ngân sách: chấp hành ngân sách nhà nước

đúng đắn và có hiệu quả là tiền đề quan trọng bảo đảm điều kiện để thực hiện các khoản thu, chi đã ghi trong kế hoạch nhằm phát triển kinh tế - xã hội của địa phương Chấp hành ngân sách nhà nước là khâu quan trọng trong quá trình quản lý ngân sách nhà nước Chấp hành dự toán ngân sách nhà nước là khâu cốt yếu có ý nghĩa quyết định với một chu trình ngân sách Nếu khâu lập

kế hoạch đạt kết quả tốt thì cơ bản cũng mới dừng ở trên giấy, nằm trong khả năng và dự kiến, chúng có thể biến thành hiện thực hay không là tùy vào khâu chấp hành ngân sách Chấp hành ngân sách thực hiện tốt sẽ có tác động tích cực bảo đảm thăng bằng thu – chi ngân sách định kỳ (tháng, quý, năm)

* Nội dung chấp hành ngân sách:

- Tổ chức quản lý các khoản thu ngân sách nhà nước

+ Trên cơ sở nhiệm vụ thu cả năm được giao và nguồn thu dự kiến phát sinh trong quý, cơ quan thu lập dự toán ngân sách quý chi tiết theo khu vực kinh tế, địa bàn và đối tượng thu chủ yếu, gửi cơ quan tài chính cuối quý trước

Cơ quan thu bao gồm: cơ quan Thuế, Tài chính và các cơ quan khác được nhà nước giao nhiệm vụ ngân sách Về nguyên tắc, toàn bộ các khoản thu của ngân sách nhà nước phải nộp trực tiếp vào Kho bạc nhà nước, trừ một số khoản cơ quan thu có thể thu trực tiếp song phải định kỳ nộp vào Kho bạc nhà nước theo quy định

+ Tổ chức điều hành ngân sách quý: trên cơ sở giao dự toán thu, chi cả năm được giao và yêu cầu nhiệm vụ phải thu, chi trong quý, các đơn vị sử dụng ngân sách lập nhu cầu chi ngân sách quý gửi Kho bạc nhà nước nơi giao dịch và cơ quan quản lý cấp trên Cơ quan Tài chính căn cứ vào khả năng nguồn thu và nhu cầu chi trong quý, lập phương án điều hành ngân sách quý của ngân sách cấp mình Bảo đảm nguồn để đáp ứng nhu cầu chi trong dự toán, đúng chế độ của các đơn vị sử dụng ngân sách

- Tổ chức quản lý các khoản chi ngân sách nhà nước

Căn cứ vào dự toán chi ngân sách nhà nước năm được giao và yêu cầu thực hiện nhiệm vụ chi của đơn vị theo đúng chế độ tiêu chuẩn, định mức, cơ quan Tài chính và Kho bạc Nhà nước thực hiện chi trả, thanh toán các khoản chi ngân sách nhà nước

c) Quyết toán ngân sách nhà nước

- Ý nghĩa của quyết toán ngân sách nhà nước

+ Là khâu cuối cùng xác định kết quả thực hiện các khoản thu, chi đã ghi trong kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội trong quá trình quản lý ngân sách nhà nước

+ Là cơ sở để phân tích, đánh giá việc thực hiện các khoản thu, chi ghi

trong kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội trong quá trình quản lý ngân sách nhà nước

+ Là bài học kinh nghiệm trong quản lý, điều hành ngân sách nhà nước trong những năm tiếp theo Quyết toán ngân sách thực hiện tốt sẽ có ý nghĩa rất quan trọng trong việc nhìn nhận lại quá trình chấp hành ngân sách qua một năm, rút ra những bài học kinh nghiệm thiết thực bổ sung cho công tác lập ngân sách cũng như chấp hành ngân sách những chu trình tiếp theo

- Nội dung quyết toán ngân sách nhà nước

+ Thực hiện chỉnh lý quyết toán ngân sách trong thời gian chỉnh lý quyết toán là thời gian quy định cho ngân sách các cấp thực hiện việc giải quyết các tồn đọng của năm báo cáo và đối chiếu, điều chỉnh những sai sót trong quá trình hạch toán kế toán, hoàn chỉnh số liệu để quyết toán ngân sách năm báo cáo

+ Quyết toán ngân sách nhà nước phải đảm bảo các nguyên tắc theo luật định, đảm bảo số liệu báo cáo quyết toán phải chính xác, trung thực, đầy

đủ và kịp thời

+ Nội dung báo cáo quyết toán ngân sách phải theo đúng các nội dung ghi trong dự toán được giao và chi tiết theo mục lục ngân sách nhà nước Đồng thời, thực hiện đúng trình tự lập, gửi xét duyệt báo cáo quyết toán ngân sách nhà nước năm theo quy định Sau đó, báo cáo quyết toán ngân sách được thẩm định, phê chuẩn và gửi báo cáo quyết toán ngân sách nhà nước hàng năm cho các cơ quan có thẩm quyền theo luật định

+ Báo cáo quyết toán ngân sách phải đảm bảo đầy đủ các biểu, mẫu theo chế độ quy định và chấp hành đúng quy định về thời hạn báo cáo kế toán, thời hạn chỉnh lý quyết toán, thời hạn báo cáo quyết toán năm

d) Công khai ngân sách nhà nước

Nội dung công khai ngân sách nhà nước được quy định cụ thể tại Điều

15, Luật Ngân sách nhà nước năm 2015 Trong Điều 15 đã quy định rõ về nội

dung công khai; hình thức công khai; thời gian công khai; các đối tượng có trách nhiệm phải thực hiện công khai NSNN theo quy định của pháp luật

1.1.3.5 Các yếu tố ảnh hưởng đến công tác quản lý thu, chi ngân sách nhà nước

* Các yếu tố khách quan

- Hệ thống pháp luật về ngân sách nhà nước

Thực hiện pháp luật về quản lý ngân sách nhà nước là hoạt động của các chủ thể có thẩm quyền quản lý ngân sách nhà nước thực hiện quy định của pháp luật về dự toán thu chi, phân bổ, cấp phát, quyết toán và kiểm tra, thanh tra, kiểm toán việc sử dụng ngân sách nhà nước bảo đảm việc sử dụng NSNN tiết kiệm, công bằng, minh bạch và có hiệu quả Hệ thống pháp luật về ngân sách nhà nước gồm Luật Ngân sách nhà nước, các nghị định của Chính phủ hướng dẫn Luật Ngân sách nhà nước, các thông tư hướng dẫn của các Bộ liên quan đến Ngân sách nhà nước Hệ thống pháp luật về ngân sách nhà nước ảnh hưởng trực tiếp đến công tác quản lý thu, chi NSNN, để công tác quản lý thu, chi NSNN dễ dàng đi vào cuộc sống Hệ thống pháp luật về ngân sách nhà nước cần phải được cập nhật thường xuyên, phù hợp với từng giai đoạn khác nhau Đồng thời, hệ thống pháp luật về ngân sách nhà nước phải đồng

bộ, thống nhất, không chồng chéo, sát với tình hình thực tiễn Có như vậy, mới tạo điều kiện thuận lợi cho công tác quản lý thu, chi NSNN

- Tình hình phát triển kinh tế xã hội

Tình hình phát triển kinh tế xã hội cho biết tốc độ tăng trưởng kinh tế, quy mô nền kinh tế, tình hình các khoản thu chi ngân sách nhà nước…Công tác quản lý thu, chi NSNN chịu ảnh hưởng rất lớn từ tình hình phát triển kinh

tế xã hội của đất nước, của từng địa phương Kinh tế xã hội phát triển, doanh nghiệp hoạt động sản xuất kinh doanh tốt, thu nhập của người dân tăng lên sẽ

là điều kiện thuận lợi cho công tác quản lý thu, chi NSNN Ngược lại, nếu kinh tế xã hội chậm phát triển hoặc rơi vào suy thoái sẽ gây ra rất nhiều khó khăn cho công tác quản lý thu, chi NSNN Do đó, cả nước và từng địa phương

cần đánh giá đúng thực trạng tình hình phát triển kinh tế - xã hội cũng như làm tốt công tác dự báo, bởi đó là cơ sở quan trọng để đưa ra các giải pháp, các chính sách nhằm duy trì hoạt động sản xuất, kinh doanh, tạo việc làm, tăng thu nhập cho người lao động, bảo đảm an sinh và phúc lợi xã hội, bảo đảm ổn định kinh tế vĩ mô, nâng cao chất lượng tăng trưởng, tính bền vững trong phát triển kinh tế - xã hội

* Các yếu tố chủ quan

- Trình độ của cán bộ thực hiện quản lý thu, chi NSNN

Con người luôn là nhân tố trung tâm có ảnh hưởng quyết định đến hoạt động quản lý nói chung, hoạt động quản lý và điều hành ngân sách nhà nước nói riêng Do đó, đây là yếu tố có quyết định rất lớn đến công tác quản lý thu, chi NSNN bởi con người là yếu tố quyết định nhất đến hiệu quả của một

tổ chức Công tác quản lý thu, chi NSNN là hoạt động thường xuyên, liên tục trong năm, điều đó đòi hỏi cán bộ thực hiện quản lý thu, chi NSNN phải

có trình độ chuyên môn, năng lực quản lý và trung thực trong thực hiện nhiệm vụ Vì vậy cần chú trọng trong công tác đào tạo cán bộ, sắp xếp, bố trí đội ngũ cán bộ của các cơ quan nhà nước, các đơn vị thụ hưởng ngân sách có

đủ trình độ triển khai hoàn thành nhiệm vụ mới

- Ý thức chấp hành NSNN của các đối tượng quản lý

Ý thức chấp hành NSNN của các đối tượng quản lý ảnh hưởng lớn đến công tác quản lý thu, chi NSNN Các đối tượng quản lý gồm: các đối tượng nộp thuế, các cá nhân, tổ chức sử dụng NSNN Các đối tượng quản lý

có ý thức chấp hành ngân sách tốt, tuân thủ mọi quy định của pháp luật về chấp hành NSNN sẽ tạo điều kiện thuận lợi cho công tác quản lý thu, chi NSNN và ngược lại Để nâng cao ý thức chấp hành NSNN của các đối tượng quản lý, các địa phương cần xử lý nghiêm, kịp thời các tổ chức, cá nhân vi phạm hoặc để xảy ra sai phạm trong quản lý, sử dụng NSNN, tài sản công; chậm thực hiện các kết luận của cơ quan thanh tra, kiến nghị của cơ quan

kiểm toán đối với các vi phạm xảy ra trong quản lý thu, chi NSNN thuộc trách nhiệm được giao quản lý

1.2 Cơ sở thực tiễn về quản lý thu, chi ngân sách nhà nước

1.2.1 Kinh nghiệm quản lý thu, chi ngân sách nhà nước ở một số địa phương trong nước

1.2.1.1 Kinh nghiệm của huyện Tiền Hải, tỉnh Thái Bình

Trong nhiều năm qua, công tác quản lý thu, chi ngân sách nhà nước của huyện Tiền Hải đã đạt được nhiều thành tựu đáng kể, góp phần quan trọng trong việc thực hiện thắng lợi các nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội, nâng cao đời sống nhân dân, đảm bảo giữ vững an ninh chính trị và trật tự an toàn

xã hội trên địa bàn huyện Tiền Hải nói riêng và của tỉnh Thái Bình nói chung Các giải pháp mà huyện Tiền Hải đã thực hiện là:

- Về công tác lập dự toán ngân sách nhà nước: trong những năm qua, công tác lập dự toán được xây dựng trên cơ sở kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội của Huyện, đã tuân thủ đúng chế độ, tiêu chuẩn và định mức thu chi NSNN hiện hành, đã góp phần phục vụ và thúc đẩy sản xuất trong huyện ngày một phát triển hơn

- Về công tác chấp hành ngân sách nhà nước:

+ Thu NSNN: để đảm bảo nguồn thu NSNN, chính quyền huyện đã thực hiện đồng bộ nhiều giải pháp phát triển kinh tế - xã hội Công tác quản lý và điều hành NSNN thực hiện đúng các chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước, đồng thời phát huy tính chủ động sáng tạo, các chỉ tiêu thu ngân sách đều vượt so với dự toán được duyệt, nhất là trong công tác thu ngân sách, đã thông qua việc áp dụng hiệu quả giải pháp xử lý các dấu hiệu rủi ro về thất thu ngân sách, từ đó đã tăng thu cho NSNN hàng chục tỷ đồng Bên cạnh đó, đã phát hiện và khắc phục kịp thời những dấu hiệu vi phạm của các thành phần kinh tế, nâng cao nhận thức cho các đối tượng thực hiện nghĩa vụ đóng nộp ngân sách Trên cơ sở Luật NSNN và các văn bản hướng dẫn thi hành của Trung ương,

của Sở Tài chính Thái Bình, HĐND và UBND huyện đã đưa chu trình quản lý NSNN vào nề nếp, chu trình lập, chấp hành và quyết toán ngân sách đã được các đơn vị quản lý và thụ hưởng NSNN chấp hành nghiêm túc

+ Chi NSNN: ngân sách Huyện đã bố trí hợp lý cho các khoản chi thường xuyên, ưu tiên cho sự nghiệp giáo dục, sự nghiệp y tế, đảm bảo chi cho sự nghiệp kinh tế, thực hiện các chính sách xã hội, chủ động bố trí nguồn

để cải cách tiền lương, bố trí kinh phí chi hành chính hợp lý, tiết kiệm từ đó nâng cao được hiệu lực, hiệu quả của quản lý chi ngân sách huyện

- Về công tác quyết toán ngân sách nhà nước huyện: công tác quyết toán đối với NSNN huyện Tiền Hải đã được thực hiện theo các chu trình về quyết toán ngân sách cấp huyện Đối với công tác quyết toán thu, chi ngân sách cấp Huyện: tổ chức thực hiện xét duyệt, thẩm định quyết toán ngân sách hàng năm nhằm hướng dẫn, nhắc nhở, phối hợp với thanh tra nhà nước Huyện, thanh tra tài chính, thanh tra thường xuyên hoặc thanh tra đột xuất một số đơn vị, đảm bảo trước khi quyết toán thông qua UBND huyện phải được xét duyệt, thẩm định hoặc thanh tra để đảm bảo tính chính xác và trung thực của quyết toán ngân sách địa phương

- Về công tác kiểm tra, thanh tra, kiểm toán: trong những năm qua, kế hoạch công tác hoạt động thanh tra được xây dựng theo quy định của Luật Thanh tra năm 2010, Luật Khiếu nại, tố cáo năm 2011; Định hướng hoạt động của Thanh tra tỉnh Thái Bình Việc chỉ đạo điều hành thực hiện chức năng kiểm tra, thanh tra, kiểm toán về quản lý thu, chi NSNN luôn được huyện Tiền Hải quan tâm, chỉ đạo kịp thời, qua đó đã phát hiện và xử lý kịp thời những sai phạm trong công tác quản lý thu, chi NSNN trên địa bàn huyện

Với những biện pháp trên, năm 2019 kết quả thu của huyện Tiền Hải có 7/7 chỉ tiêu thu thuế đều hoàn thành vượt dự toán được giao Tổng số thu trên địa bàn huyện Tiền Hải năm 2019 là 439,5 tỷ đồng, đạt 193% dự toán pháp lệnh Loại trừ thuế sử dụng đất thì thu được 178,6 tỷ, đạt 159% dự toán Tổng

chi đã thực hiện 392,5 tỷ đồng, đạt 106,3% dự toán pháp lệnh (UBND huyện Tiền Hải, 2019)

1.2.1.2 Kinh nghiệm của huyện Thuận Thành, tỉnh Bắc Ninh

Thuận Thành là một huyện ở phía Nam của tỉnh Bắc Ninh có diện tích 116km2, nằm cách trung tâm thủ đô Hà Nội 25km về phía Tây Nam, cách trung tâm thành phố Bắc Ninh khoảng hơn 10km Trong những năm qua, công tác quản lý thu, chi ngân sách nhà nước của huyện Thuận Thành đã đạt được những thành tựu quan trọng, góp phần thúc đẩy phát triển toàn diện kinh

tế - xã hội trên địa bàn huyện Các giải pháp mà huyện Thuận Thành đã thực hiện là:

- Thực hiện các giải pháp đồng bộ để thúc đẩy phát triển sản xuất kinh doanh trên địa bàn, tạo nguồn thu lớn, ổn định và bền vững cho ngân sách địa phương, trong đó tạo điều kiện thuận lợi và hỗ trợ cho các chủ đầu tư triển khai thực hiện các dự án sản xuất kinh doanh dịch vụ, tạo điều kiện thuận lợi

và hỗ trợ các chủ đầu tư về các thủ tục đất đai, bồi thường giải phóng mặt bằng, bảo đảm an ninh trật tự

- Căn cứ dự toán thu, chi NSNN tỉnh giao, hàng năm huyện đã chủ động xây dựng dự toán và giao sớm hơn để các ngành và các xã, thị trấn xây dựng dự toán và các chương trình hành động Từ đó, công tác đôn đốc, kiểm soát chi cũng được tăng cường qua nhiều khâu

- Các khoản thu, chi được phân bổ và phản ánh qua Kho bạc nhà nước; UBND huyện điều hành, quản lý ngân sách theo dự toán và theo các quy định, tiêu chuẩn, định mức, từ đó giúp hạn chế và ngăn ngừa những biểu hiện tiêu cực Hầu hết các đơn vị, cá nhân nộp ngân sách, đơn vị sử dụng ngân sách đã nhận thức được trách nhiệm thực hiện tài chính – ngân sách theo luật định Chính sách xã hội hóa các lĩnh vực giáo dục, y tế, văn hóa, xây dựng hạ tầng (điện, đường, trường, trạm y tế ở các xã) đã được nhân dân đồng tình, hưởng ứng, giảm gánh nặng cho ngân sách địa phương, phát huy nội, lực góp phần tích cực phát triển kinh tế – xã hội

- Phòng Kế hoạch - Tài chính huyện, một mặt tăng cường cán bộ giám sát, mặt khác thường xuyên bồi dưỡng kiến thức cho xã có cán bộ tài chính còn yếu nghiệp vụ, đạt 100% cán bộ tài chính ở cấp xã, thị trấn qua đào tạo Huyện còn cung cấp phần mềm để cán bộ tài chính xã thực hiện công tác kế toán, hạch toán ngân sách Ngành Thuế cũng thông qua nghiệp vụ quản lý thuế để bồi dưỡng kiến thức thu, chi ngân sách xã Kho bạc thông qua vai trò giám sát chi ngân sách xã và kiểm soát vốn xây dựng cơ bản nâng cao trình

độ cho cán bộ tài chính các xã

- Công tác kiểm tra, kiểm soát của các cơ quan chức năng được thực hiện thường xuyên, có tác dụng tích cực trong quản lý thu, chi ngân sách Qua các đợt thẩm định quyết toán của cơ quan tài chính và thanh tra, kiểm toán sẽ góp phần phát hiện và xử lý kịp thời các sai phạm Đồng thời, luôn chú trọng công tác thanh tra, kiểm tra thuế, nhất là trong điều kiện các doanh nghiệp chuyển dần sang hình thức tự khai, tự nộp Đây là biện pháp quan trọng để một mặt chống thất thu, vi phạm luật thuế, mặt khác, để chấn chỉnh uốn nắn cho các doanh nghiệp trong công tác ghi chép sổ sách kế toán, sử dụng hóa đơn chứng từ theo đúng quy định Thực hiện công tác thanh tra, kiểm tra định

kỳ và đột xuất để phát hiện các sai phạm về thuế nhằm xử lý và có các biện pháp đổi mới trong quản lý, bảo đảm ngăn chặn các hành vi này không để tái diễn và phát triển

Với những biện pháp trên, tổng thu ngân sách Nhà nước năm 2019 đạt 1.151 tỷ đồng, đạt 210% so dự toán đầu năm, trong đó thu ngân sách địa phương là 2.982 tỷ đồng, đạt 304% so dự toán (trong đó thu ngân sách cấp huyện 2.209 tỷ đồng và thu ngân sách cấp xã là 773 tỷ đồng) Tổng chi ngân sách huyện thực hiện là 1.621,6 tỷ đồng Trong đó, chi ngân sách cấp huyện

là 959,3 tỷ đồng; chi nhân sách cấp xã là 662,3 tỷ đồng Các khoản chi ngân sách đều bảo đảm kịp thời, tiết kiệm, hiệu quả và theo đúng chế độ quy định (UBND huyện Thuận Thành, 2019)

1.2.2 Bài học kinh nghiệm đối với huyện Tam Đường, tỉnh Lai Châu

- Thực hiện các giải pháp đồng bộ để thúc đẩy phát triển sản xuất kinh doanh trên địa bàn, tạo nguồn thu lớn, ổn định và bền vững cho ngân sách địa phương

- Công tác lập dự toán được xây dựng trên cơ sở kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội của huyện, cần tuân thủ đúng chế độ, tiêu chuẩn và định mức thu, chi NSNN hiện hành

- Công tác quản lý và điều hành NSNN phải thực hiện đúng các chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước, đồng thời phát huy tính chủ động sáng tạo trong công tác quản lý và điều hành NSNN

- Quan tâm đến bồi dưỡng cho đội ngũ cán bộ làm công tác quản lý thu, chi ngân sách, đặc biệt là các xã có cán bộ tài chính còn yếu về nghiệp vụ, đảm bảo 100% cán bộ tài chính ở cấp xã, thị trấn phải qua đào tạo

- Công tác kiểm tra, kiểm soát hoạt động quản lý thu, chi ngân sách cần được thực hiện thường xuyên, góp phần phát hiện và xử lý kịp thời các sai phạm trong hoạt động quản lý thu, chi ngân sách

Chương 2 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 2.1 Câu hỏi nghiên cứu

- Thực trạng quản lý thu, chi ngân sách nhà nước trên địa bàn huyện Tam Đường, tỉnh Lai Châu trong giai đoạn 2017-2019 diễn ra như thế nào?

- Công tác quản lý thu, chi ngân sách nhà nước trên địa bàn huyện Tam Đường, tỉnh Lai Châu trong giai đoạn 2017-2019 đã đạt được những kết quả gì? Còn những hạn chế gì cần khắc phục và nguyên nhân của các hạn chế?

- Để tăng cường công tác quản lý thu, chi ngân sách nhà nước trên địa bàn huyện Tam Đường, tỉnh Lai Châu trong thời gian tới cần thực hiện những giải pháp chủ yếu nào?

2.2 Phương pháp nghiên cứu

2.2.1 Phương pháp thu thập số liệu

2.2.1.1 Phương pháp thu thập số liệu thứ cấp

- Tác giả thu thập số liệu từ các báo cáo của UBND huyện Tam Đường

có liên quan đến nội dung của báo cáo, cụ thể là:

+ Báo cáo tình hình phát triển kinh tế xã hội huyện Tam Đường năm

2019, phương hướng thực hiện nhiệm vụ năm 2020 của UBND huyện Tam Đường

+ Báo cáo tình hình thực hiện dự toán ngân sách địa phương năm 2017,

2018, 2019; dự toán và phân bổ dự toán ngân sách địa phương năm 2018,

2019, 2020 của UBND huyện Tam Đường

- Tác giả thu thập số liệu từ các văn bản quy phạm pháp luật liên quan đến nội dung của báo cáo, cụ thể là:

+ Luật Ngân sách nhà nước được Quốc hội thông qua ngày 25 tháng 6 năm 2015

+ Nghị định số 163/2016/NĐ-CP ngày 21 tháng 12 năm 2016 Quy định chi tiết thi hành một số điều của Luật Ngân sách nhà nước