Chế độ lao động và sử dụng kết quả lao động của phạm nhân theo luật thi hành án hình sự việt nam

Trong quá trình chấp hành án, nhìn chung phạm nhân đều được lực lượng cảnh sát thi hành án hình sự và hỗ trợ tư pháp tạo điều kiện, đảm bảo cho việc thực hiện chế độ lao động và sử dụng

TRẦN THANH THANH HOÀNG

CHẾ ĐỘ LAO ĐỘNG VÀ SỬ DỤNG KẾT QUẢ LAO ĐỘNG CỦA PHẠM NHÂN THEO LUẬT THI HÀNH ÁN HÌNH SỰ

VIỆT NAM

LUẬN VĂN THẠC SĨ CHUYÊN NGÀNH LUẬT HÌNH SỰ VÀ TỐ TỤNG HÌNH SỰ

TP HỒ CHÍ MINH - THÁNG 11 - NĂM 2019

CHẾ ĐỘ LAO ĐỘNG VÀ SỬ DỤNG KẾT QUẢ LAO ĐỘNG CỦA PHẠM NHÂN THEO LUẬT THI HÀNH ÁN HÌNH SỰ

VIỆT NAM

CHUYÊN NGÀNH LUẬT HÌNH SỰ VÀ TỐ TỤNG HÌNH SỰ

Mã số: 8380104

Người hướng dẫn khoa học: TS LÊ HUỲNH TẤN DUY

Học viên: TRẦN THANH THANH HOÀNG

Lớp Cao học Luật Khóa 3 – Tiền Giang

TP HỒ CHÍ MINH - THÁNG 11 – NĂM 2019

Luật học “Chế độ lao động và sử dụng kết quả lao động của phạm nhân theo

Luật Thi hành án hình sự Việt Nam” là hoàn toàn trung thực và không trùng lặp

với các đề tài khác trong cùng lĩnh vực Các thông tin trong luận văn được trích dẫn

từ những nguồn tài liệu tham khảo đã được chú thích đầy đủ Luận văn này là công

trình nghiên cứu của cá nhân tôi dưới sự hướng dẫn khoa học của TS Lê Huỳnh

Tấn Duy Tôi hoàn toàn chịu trách nhiệm về lời cam đoan này

Tác giả

Trần Thanh Thanh Hoàng

CHƯƠNG 1 CHẾ ĐỘ LAO ĐỘNG CỦA PHẠM NHÂN 6 1.1 Quy định của pháp luật thi hành án hình sự về chế độ lao động của phạm nhân 6 1.2 Thực tiễn thực hiện chế độ lao động của phạm nhân, những hạn chế và nguyên nhân 14

1.2.1 Thực tiễn thực hiện chế độ lao động của phạm nhân 14 1.2.2 Những hạn chế trong việc thực hiện chế độ lao động của phạm nhân 18 1.2.3 Nguyên nhân dẫn đến những hạn chế trong việc thực hiện chế độ lao động của phạm nhân 19

1.3 Giải pháp hoàn thiện pháp luật và bảo đảm thực hiện đúng quy định về chế độ lao động của phạm nhân 20

1.3.1 Giải pháp hoàn thiện quy định pháp luật thi hành án hình sự về chế độ lao động của phạm nhân 21 1.3.2 Giải pháp bảo đảm thực hiện đúng quy định về chế độ lao động của phạm nhân 22

KẾT LUẬN CHƯƠNG 1 24 CHƯƠNG 2 SỬ DỤNG KẾT QUẢ LAO ĐỘNG CỦA PHẠM NHÂN 25 2.1 Quy định của pháp luật thi hành án hình sự về sử dụng kết quả lao động của phạm nhân 25 2.2 Thực tiễn sử dụng kết quả lao động của phạm nhân, những hạn chế và nguyên nhân 37

2.2.1 Thực tiễn sử dụng kết quả lao động của phạm nhân 37 2.2.2 Những hạn chế trong sử dụng kết quả lao động của phạm nhân 42 2.2.3 Nguyên nhân của những hạn chế trong sử dụng kết quả lao động của phạm nhân 43

2.3 Giải pháp hoàn thiện pháp luật và bảo đảm thực hiện đúng quy định về sử dụng kết quả lao động của phạm nhân 44

2.3.1 Hoàn thiện quy định pháp luật về sử dụng kết quả lao động của phạm nhân 45 2.3.2 Giải pháp bảo đảm thực hiện đúng quy định pháp luật về sử dụng kết quả lao động của phạm nhân 45

PHẦN MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Chế độ lao động và sử dụng kết quả lao động của phạm nhân được quy định tại Điều 29 và Điều 30 của Luật Thi hành án hình sự, được Quốc hội khóa XII nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam thông qua ngày 17/6/2010 Qua hơn 8 năm triển khai thực hiện đã đạt được những kết quả tích cực, thể hiện chủ trương, đường lối, chính sách nhân đạo của Đảng và Nhà nước ta đối với phạm nhân, đồng thời nhằm tạo điều kiện thuận lợi để họ tái hòa nhập cộng đồng sau khi chấp hành xong

án phạt tù, trở thành những công dân có ích cho xã hội Theo thống kê của Cục Cảnh sát thi hành án hình sự và hỗ trợ tư pháp, hiện nay có khoảng 150.000 phạm nhân đang chấp hành án phạt tù ở 53 trại giam và trại tạm giam trong cả nước Trong quá trình chấp hành án, nhìn chung phạm nhân đều được lực lượng cảnh sát thi hành án hình sự và hỗ trợ tư pháp tạo điều kiện, đảm bảo cho việc thực hiện chế

độ lao động và sử dụng kết quả lao động của họ được thực hiện theo đúng các quy định của pháp luật Nhiều phạm nhân trong quá trình lao động cải tạo đã phát huy tốt trình độ chuyên môn, kỹ thuật, tay nghề lao động, có những đóng góp tích cực trong việc phát triển kinh tế của trại được biểu dương, khen thưởng, giảm án Nhiều phạm nhân khi mãn hạn tù về nơi cư trú đã có việc làm ổn định thật sự trở thành công dân có ích cho gia đình và xã hội, trong số đó có nhiều người trở nên khá giả, thậm chí giàu có nhờ ý chí được tôi luyện và những kiến thức, tay nghề và kinh nghiệm tích lũy được trong quá trình lao động cải tạo cộng với số tiền được hỗ trợ

để tái hòa nhập cộng đồng sau khi mãn hạn tù

Song, bên cạnh những ưu điểm mang lại, quá trình thực hiện chế độ lao động

và sử dụng kết quả lao động của phạm nhân ở một số trại giam, trại tạm giam cũng còn bộc lộ một số vấn đề khó khăn, bất cập, hạn chế liên quan đến các quy định và thực tiễn áp dụng pháp luật như: độ tuổi, sức khỏe, giới tính, vấn đề làm thêm giờ, việc bồi dưỡng bằng tiền, hiện vật khi làm thêm giờ, việc miễn hoặc giảm thời gian lao động đối với phạm nhân khi bị bệnh hoặc có nhược điểm về thể chất, việc khấu trừ các chi phí phát sinh trong quá trình lao động và đóng góp vào các quỹ theo quy định khi sử dụng kết quả lao động của phạm nhân… Bên cạnh những phạm nhân

có ý thức chấp hành tốt các quy định của pháp luật, vẫn còn nhiều phạm nhân chưa thông hiểu các quy định của pháp luật, nội qui, qui chế nơi giam giữ, chưa nhận thức đúng đắn về vai trò, ý nghĩa của lao động trong quá trình chấp hành án, từ đó

thể hiện sự chay lười, chống đối, bất hợp tác, thậm chí vi phạm pháp luật, kỷ luật trong quá trình thực hiện các quy định liên quan đến chế độ lao động Về phía lực lượng cảnh sát thi hành án hình sự, bên cạnh số đông là tốt vẫn còn không ít trường hợp thiếu tu dưỡng, rèn luyện đạo đức cách mạng, cậy thế, dựa quyền, lợi dụng chức vụ, quyền hạn được giao hoặc thiếu tinh thần trách nhiệm, hạn chế về trình độ chuyên môn, không nắm vững các quy định của pháp luật dẫn đến cố ý hoặc vô ý vi phạm pháp luật, kỷ luật của ngành khi thực hiện các quy định về chế độ lao động và

sử dụng kết quả lao động đối với phạm nhân…

Những hạn chế, bất cập nêu trên ngoài nguyên nhân do những sơ hở, thiếu sót trong quá trình xây dựng luật, còn do nguyên nhân từ phía chủ thể áp dụng và thực hiện chưa chấp hành nghiêm các quy định của pháp luật (kể cả phạm nhân và người thực thi pháp luật như đã nêu trên) Những hạn chế, bất cập và nguyên nhân

đó cần phải được nghiêm túc nghiên cứu, đánh giá và phân tích mổ xẻ để tìm ra những giải pháp khắc phục nhằm đưa việc thực hiện chế độ lao động và sử dụng kết quả lao động của phạm nhân ngày càng hiệu quả hơn, hoàn thiện hơn đúng theo tinh thần Nghị quyết số 49-NQ/TW ngày 02/6/2005 của Bộ Chính trị về Chiến lược cải cách tư pháp đến năm 2020 và nhất là trong bối cảnh Quốc hội khóa XIV đã và đang chuẩn bị tiếp tục họp để thông qua dự thảo Luật Thi hành án hình sự sửa đổi

Chính từ những lý do nêu trên, học viên quyết định chọn đề tài: “Chế độ lao động

và sử dụng kết quả lao động của phạm nhân theo Luật Thi hành án hình sự Việt Nam” làm luận văn thạc sỹ học Thông qua công trình nghiên cứu này bản thân

mong muốn đưa ra sự nhìn nhận khách quan, toàn diện về những khó khăn, vướng mắc, bất cập về cơ chế pháp luật, cũng như trong thực tiễn áp dụng các quy định của Luật thi hành án hình sự năm 2010 và các văn bản pháp luật hướng dẫn có liên quan đối với việc thực hiện chế độ lao động và sử dụng kết quả lao động của phạm nhân Trên cơ sở đó đưa ra một số kiến nghị, giải pháp nhằm góp phần hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả áp dụng pháp luật

2 Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài

Qua tìm hiểu, học viên được biết hiện nay chưa có nhiều các luận án tiến sĩ, luận văn thạc sĩ, các công trình khoa học nghiên cứu liên quan đến đề tài này Tuy nhiên, cũng có một số công trình nghiên cứu tiêu biểu, cụ thể là các luận án tiến sĩ, luận văn thạc sĩ, tài liệu từ các cuộc hội thảo khoa học, một số bài viết trên các báo, tạp chí, trên mạng internet liên quan đến việc thực hiện chế độ lao động và sử dụng kết quả lao động của phạm nhân điển hình như:

- Chu Văn Đức (2002), Sự thích ứng tâm lý của phạm nhân với chế độ sinh hoạt và chế độ lao động trong trại giam, Luận án Tiến sĩ, Trường Đại học Luật Hà

Nội;

- Ngô Văn Trù (2015), Giáo dục pháp luật cho phạm nhân ở các trại giam,

Luận án tiến sĩ, Học viện chính trị quốc gia Hồ Chí Minh;

- Nguyễn Hữu Toàn (2013), Tự ý thức về hành vi phạm tội và hành vi chấp hành hình phạt tù của phạm nhân, Luận án Tiến sĩ, Học viện khoa học xã hội;

- Nguyễn Văn Sơn (2010), Thi hành án phạt tù tại Trại tạm giam Công an tỉnh Bình Dương, Luận văn thạc sĩ, Trường Đại học Cảnh sát nhân dân;

- Nguyễn Viết Giang (2014), Kiểm sát việc quản lý và giáo dục người chấp hành án phạt tù trong các trại giam của Bộ Công an, Luận văn thạc sĩ, Trường Đại

dụng thực tiễn về việc thực hiện chế độ lao động và sử dụng kết quả lao động của phạm nhân theo Luật thi hành án hình sự Việt Nam Tuy nhiên, phải nhìn nhận rằng những kết quả nghiên cứu của các công trình, bài viết nêu trên là nguồn tài liệu quí báu có giá trị quan trọng để học viên tham khảo thực hiện đề tài luận văn thạc sỹ của mình

3 Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu của luận văn

3.1 Mục đích nghiên cứu

Mục đích nghiên cứu của luận văn là trên cơ sở phân tích, đánh giá quy định của pháp luật về chế độ lao động và sử dụng kết quả lao động của phạm nhân cũng như thực tiễn thực hiện để đưa ra các các giải pháp nhằm hoàn thiện quy định pháp luật và nâng cao hiệu quả thực hiện trong thời gian tới

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu của luận văn

Để thực hiện được mục đích trên, đề tài cần thực hiện những nhiệm vụ nghiên cứu cụ thể sau:

- Phân tích các quy định của luật thi hành án hình sự và các văn bản pháp luật khác có liên quan đến việc thực hiện chế độ lao động và chế độ sử dụng kết quả lao động của phạm nhân;

- Khảo sát, đánh giá thực tiễn áp dụng những quy định trên ở các trại giam, trại tạm giam để nghiên cứu rút ra những ưu điểm, hạn chế, những vấn đề khó khăn, vướng mắc và xác định nguyên nhân;

- Đề xuất các giải pháp để góp phần thực hiện tốt hơn chế độ lao động và sử dụng kết quả lao động lao động của phạm nhân

4 Đối tƣợng, phạm vi nghiên cứu của đề tài

4.1 Đối tượng nghiên cứu

Luận văn nghiên cứu, đánh giá quy định của Luật thi hành án hình sự năm

2010, các văn bản hướng dẫn thi hành, so sánh với Luật thi hành án hình sự năm

2019 về chế độ lao động và sử dụng kết quả lao động của phạm nhân Những quy định khác mặc dù có liên quan đến nội dung của luận văn như chế độ học tập, chế

độ học nghề, chế độ ăn, mặc, ở của phạm nhân nhưng không thuộc đối tượng nghiên cứu của luận văn

4.2 Phạm vi nghiên cứu

- Về không gian nghiên cứu: luận văn khảo sát, đánh giá thực tiễn thực hiện chế độ lao động và sử dụng kết quả lao động của phạm nhân tại Trại tạm giam Công

an tỉnh Bến Tre; Trại tạm giam Công an tỉnh Tiền Giang; Trại giam Châu Bình (huyện Giồng Trôm, tỉnh Bến Tre)

- Về thời gian nghiên cứu: từ năm 2013 đến năm 2018

5 Phương pháp nghiên cứu

Để thực hiện đạt luận văn, học viên kết hợp sử dụng nhiều phương pháp nghiên cứu khác nhau như: phương pháp phân tích, so sánh dùng để luận giải các quy định của Luật Thi hành án hình sự năm 2010 và những văn bản pháp luật hướng dẫn thi hành có liên quan, so sánh với Luật Thi hành án hình sự năm 2019; phương pháp thống kê để trình bày các số liệu có liên quan đến việc thực hiện chế

độ lao động và sử dụng kết quả lao động của phạm nhân ở các trại giam, trại tạm giam; phương pháp khảo sát thực tiễn được sử dụng làm căn cứ để phân tích, đánh giá về những hạn chế, khó khăn, vướng mắc trong thực tiễn áp dụng pháp luật và đề xuất những vấn đề cần sửa đổi, bổ sung

6 Những đóng góp của luận văn

Trên cơ sở nghiên cứu, phân tích những quy định của pháp luật về chế độ lao động và sử dụng kết quả lao động của phạm nhân kết hợp với khảo sát thực tiễn ở các trại giam, trại tạm giam, luận văn sẽ xác định những hạn chế, khó khăn, vướng mắc, bất cập để đề xuất những giải pháp cụ thể nhằm tiếp tục hoàn thiện quy định của Luật Thi hành án hình sự năm 2019 về chế độ lao động và sử dụng kết quả lao động của phạm nhân Đồng thời, học viên cũng mong muốn những kết quả nghiên cứu của luận văn sẽ là nguồn tài liệu để các nhà nghiên cứu tham khảo, đóng góp vào việc nghiên cứu sửa đổi, bổ sung Luật Thi hành án hình sự và phục vụ cho công tác giảng dạy, cũng như mong muốn được các trại giam, trại tạm giam nghiên cứu

áp dụng để thực hiện tốt hơn chế độ lao động và sử dụng kết quả lao động của phạm nhân

7 Kết cấu của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, nội dung chính của luận văn được bố cục như sau:

Chương 1 Chế độ lao động của phạm nhân

Chương 2 Sử dụng kết quả lao động của phạm nhân

CHƯƠNG 1 CHẾ ĐỘ LAO ĐỘNG CỦA PHẠM NHÂN

1.1 Quy định của pháp luật thi hành án hình sự về chế độ lao động của phạm nhân

Lao động là hoạt động có mục đích, có ý thức của con người nhằm thay đổi các vật thể tự nhiên phù hợp với nhu cầu của con người Lao động tạo ra của cải vật chất và tinh thần, góp phần đưa xã hội ngày càng phát triển Con người lao động để cải tạo xã hội theo hướng tốt đẹp hơn, đồng thời con người cũng thụ hưởng những thành quả lao động do chính mình làm ra Chính vì vậy, có thể nói lao động vừa là quyền vừa là nghĩa vụ của công dân, quyền và nghĩa vụ đó luôn được pháp luật tôn trọng và bảo vệ Phạm nhân là người đang chấp hành án phạt tù có thời hạn, tù chung thân (khoản 2 Điều 3 Luật Thi hành án hình sự năm 2010 và khoản 2 Điều 1 Luật Thi hành án hình sự năm 2019) Tuy bị hạn chế một số quyền cơ bản của công dân nhưng quyền được lao động của phạm nhân vẫn được pháp luật tôn trọng và bảo vệ (khoản 1 Điều 28 Luật Thi hành án hình sự năm 2010 quy định phạm nhân được tổ chức lao động phù hợp với độ tuổi, sức khỏe…) Điều này cho thấy chính sách nhân đạo của Đảng và Nhà nước ta, luôn tạo điều kiện để phạm nhân được lao động, tức là được thực hiện một trong những quyền và nghĩa vụ cơ bản của công dân nhằm thông qua đó cải tạo phạm nhân thành con người có ích cho xã hội, tạo điều kiện để họ tái hòa nhập cộng đồng sau khi chấp hành xong án phạt tù Điều 29 Luật thi hành án hình sự năm 2010 quy định về chế độ lao động của phạm nhân, cụ thể như sau:

“1 Phạm nhân được tổ chức lao động phù hợp với độ tuổi, sức khỏe và đáp ứng yêu cầu quản lý, giáo dục, hòa nhập cộng đồng; được nghỉ lao động các ngày thứ bảy, ngày chủ nhật, lễ, tết theo quy định của pháp luật Thời gian phạm nhân lao động và học tập, học nghề không quá 8 giờ trong 1 ngày Trường hợp đột xuất hoặc thời vụ, Giám thị trại giam có thể yêu cầu phạm nhân làm thêm giờ nhưng không quá 2 giờ trong 1 ngày Trường hợp phạm nhân lao động thêm giờ hoặc lao động trong ngày thứ bảy, chủ nhật thì được nghỉ bù hoặc được bồi dưỡng bằng tiền, hiện vật

2 Phạm nhân nữ được bố trí làm những công việc phù hợp với giới tính, sức khỏe và độ tuổi; không làm công việc nặng nhọc, độc hại thuộc danh mục cấm sử dụng lao động nữ

3 Phạm nhân mắc bệnh hoặc có nhược điểm về thể chất, tinh thần thì tùy mức độ, tính chất của bệnh tật và trên cơ sở chỉ định của y tế trại giam, trại tạm giam được miễn hoặc giảm thời gian lao động”

Như vậy, theo quy định của Luật thi hành án hình sự 2010 thì phạm nhân trong quá trình chấp hành án được cơ quan thi hành án tổ chức cho họ lao động Đây là việc làm bắt buộc và cần thiết bởi vì phần lớn phạm nhân đang chấp hành án

là người không có tay nghề và việc làm ổn định, chay lười lao động nhưng thích sống hưởng thụ dẫn đến phạm tội Do vậy, họ cần phải được giáo dục, cải tạo nhằm thay đổi nhận thức và hành vi, thông qua lao động họ thấy được giá trị của sức lao

động, ăn năn hối cải về những việc làm sai trái của mình “Trong thời gian chấp hành án phạt tù ở trại giam, phạm nhân có nghĩa vụ phải lao động để cải tạo và trở thành công dân có ích cho xã hội” (khoản 1 Điều 4 Thông tư liên tịch số

12/2013/TTLT-BCA-BQP-BTC hướng dẫn về chế độ lao động và sử dụng kết quả

Mặc khác, việc tổ chức cho họ lao động sẽ tạo điều kiện để sau khi chấp hành xong án phạt tù họ sẽ tái hòa nhập cộng đồng tốt hơn với thói quen, kinh nghiệm và tay nghề tích lũy được trong quá trình lao động sản xuất trong thời gian chấp hành án Tại khoản 1 Điều 8 Nghị định số 80/2011/NĐ-CP ngày 16/9/2011 của Chính phủ quy định các biện pháp đảm bảo tái hòa nhập cộng đồng đối với

người chấp hành xong án phạt tù nêu rõ: “Trại giam, trại tạm giam có trách nhiệm kiểm tra, đánh giá kết quả, năng lực nghề nghiệp của từng phạm nhân để có kế hoạch bồi dưỡng nâng cao tay nghề, định hướng tìm kiếm việc làm cho họ sau khi chấp hành xong án phạt tù”

Việc tổ chức lao động cho phạm nhân cũng được quy định rất chặt chẽ Theo

đó, “Giám thị trại giam có trách nhiệm bố trí lao động cho phạm nhân phù hợp với

độ tuổi, sức khỏe, giới tính, mức án, tính chất, mức độ hành vi phạm tội của từng phạm nhân và đáp ứng yêu cầu quản lý, giáo dục, cải tạo phạm nhân” (khoản 1

Điều 4 Thông tư liên tịch số 12/2013/TTLT) Như vậy, Giám thị trại giam là người chịu trách nhiệm trước pháp luật về việc bố trí lao động cho phạm nhân một cách phù hợp Phù hợp ở đây có nghĩa là vừa phải đúng các quy định của pháp luật vừa phải đáp ứng yêu cầu quản lý, giáo dục, cải tạo phạm nhân Việc thực hiện chế độ

lao động cho phạm nhân phải đảm bảo đảm nguyên tắc tuân thủ quy định của Luật

1

Gọi tắt là Thông tư liên tịch số 12/2013/TTLT

Thi hành án hình sự và các quy định của pháp luật khác có liên quan, bảo đảm chính sách khoan hồng, nhân đạo của nhà nước đối với phạm nhân; bảo đảm quyền

và lợi ích hợp pháp của phạm nhân, tạo điều kiện thuận lợi cho phạm nhân ổn định cuộc sống, tái hòa nhập cộng đồng sau khi chấp hành xong án phạt tù (khoản 1, 2

Điều 3 Thông tư liên tịch số 12/2013/TTLT)

Qua nghiên cứu Điều 29 Luật Thi hành án hình sự năm 2010 và Điều 4 của Thông tư liên lịch số 12/2013/TTLT thì việc tổ chức cho phạm nhân lao động phải bảo đảm các quy định sau:

Thứ nhất, phải phù hợp về độ tuổi Theo đó, không bố trí công việc nặng

nhọc, độc hại theo danh mục do pháp luật quy định đối với phạm nhân là nam từ 60 tuổi trở lên, phạm nhân là người chưa thành niên Danh mục công việc nặng nhọc, độc hại được xác định tùy thời điểm tại các Quyết định số 190/1999/QĐ-BLĐTBXH-QĐ ngày 03/3/1999, Quyết định số 1580/2000/QĐ-BLĐTBXH-QĐ ngày 26/12/2000, Quyết định số 1152/2003/QĐ-BLĐTBXH-QĐ ngày 18/9/2013, Thông tư số 36/2012/TT-BLĐTBXH ngày 28/12/2012, Thông tư số 20/2014/TT-BLĐTBXH ngày 26/8/2014, Thông tư số 15/2016/TT-BLĐTBXH ngày 28/6/2016, Thông tư số 36/2017/TT-BLĐTBXH ngày 29/12/2017 của Bộ Lao động – Thương binh và Xã hội về việc ban hành danh mục nghề, công việc nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm và đặc biệt nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm Ngoài căn cứ vào các danh mục được quy định tại các quyết định, thông tư nêu trên để bố trí công việc lao động cho phạm nhân, Giám thị còn phải căn cứ vào từng độ tuổi để bố trí công việc hoặc nhóm công việc phù hợp nhằm mang lại hiệu quả cao nhất

Thứ hai, phải phù hợp với sức khỏe của phạm nhân Tùy vào thể trạng, sức

khỏe của phạm nhân mà Giám thị quyết định bố trí công việc phù hợp, vừa đảm bảo sức khỏe của phạm nhân vừa đảm bảo năng suất đạt được Theo quy định tại khoản

3 Điều 29 Luật Thi hành án hình sự 2010 thì phạm nhân bị bệnh hoặc có nhược điểm về thể chất, tâm thần thì tùy mức độ, tính chất của bệnh và trên cơ sở chỉ định của y tế trại giam, trại tạm giam được miễn hoặc giảm thời gian lao động Tuy nhiên

để cụ thể hóa rõ hơn điều luật này, tại khoản 3 Điều 4 Thông tư liên tịch số 12/2013/TTLT quy định cụ thể đối với các trường hợp được nghỉ lao động bao gồm: Phạm nhân nữ có thai được nghỉ lao động trước và sau khi sinh con theo quy

định của pháp luật về lao động;2 phạm nhân bị bệnh không đủ sức khỏe để lao động

và được y tế của trại giam xác nhận; phạm nhân đang điều trị tại trạm xá, bệnh xá hoặc bệnh viện; phạm nhân có con dưới 36 tháng tuổi đang ở cùng mẹ trong trại giam mà bị bệnh, được y tế của trại giam xác nhận

Thứ ba, phải phù hợp với giới tính Khoản 2 Điều 29 Luật Thi hành án hình

sự năm 2010 quy định: “Phạm nhân nữ được bố trí làm những công việc phù hợp với giới tính, sức khỏe và độ tuổi không làm công việc nặng nhọc, độc hại thuộc danh mục cấm sử dụng lao động nữ” Như vậy, khi xem xét phân công lao động

Giám thị cân nhắc những công việc phù hợp để phân công cho phạm nhân nữ như: chăm sóc cây cảnh, dọn dẹp vệ sinh, nấu ăn…, không phân công phạm nhân nữ làm những việc nặng nhọc, độc hại thuộc danh mục cấm sử dụng lao động nữ theo các quyết định, thông tư của Bộ Lao động – Thương binh và Xã hội được pháp luật quy

nét tính nhân văn, phù hợp với truyền thống văn hóa tốt đẹp của dân tộc ta

Về thời gian lao động: khoản 1 Điều 29 Luật Thi hành án hình sự năm 2010

quy định: “Thời giờ lao động, học tập, học nghề của phạm nhân không quá 8 giờ trong 1 ngày” và “được nghỉ lao động vào các ngày thứ bảy, chủ nhật, lễ, tết theo quy định của pháp luật” Việc quy định như trên là phù hợp với quy định tại Điều

104 của Bộ Luật lao động: “thời giờ làm việc bình thường không quá 8 giờ trong một ngày và 48 giờ trong một tuần Nhà nước khuyến khích người sử dụng lao động thực hiện tuần làm việc 40 giờ” Luật cũng quy định: “Trường hợp đột xuất hoặc thời vụ, Giám thị trại giam có thể yêu cầu phạm nhân làm thêm giờ nhưng không được quá 2 giờ trong 1 ngày” Thời gian làm thêm giờ được quy định tại điểm b khoản 2 Điều 106 Bộ Luật lao động, cụ thể là “Bảo đảm số giờ làm thêm của người lao động không quá 50% số giờ làm việc bình thường trong một ngày” Như vậy, số

giờ làm thêm tối đa trong ngày của phạm nhân thấp hơn số giờ làm thêm tối đa

2 Điều 34 Luật Bảo hiểm xã hội năm 2014 quy định: “Lao động nữ sinh con được nghỉ việc trước và sau khi

sinh con là 6 tháng Trường hợp lao động nữ sinh đôi trở lên thì tính từ con thứ hai trở đi , cứ mỗi con, người

mẹ được nghỉ thêm một tháng, thời gian nghỉ hưởng chế độ thai sản trước khi sinh tối đa không quá 2 tháng Sau khi sinh con nếu con bị chết, trường hợp con dưới 2 tháng tuổi chết thì được nghỉ việc 4 tháng tính từ ngày sinh con, con từ 2 tháng tuổi trở lên chết thì được nghỉ việc 2 tháng tính từ ngày con chết, thời gian nghỉ này không vượt quá thời gian nghỉ sinh con thông thường và không tính vào thời gian nghỉ việc riêng theo quy định của pháp luật lao động”

3 Điều 160 Bộ luật lao động năm 2012 quy định công việc không được sử dụng lao động nữ gồm: công việc

có ảnh hưởng xấu đến chức năng sinh đẻ và nuôi con theo danh mục do Bộ lao động – Thương binh và Xã hội chủ trì phối hợp với Bộ Y tế ban hành; công việc phải ngâm mình thường xuyên dưới nước; công việc làm thường xuyên dưới hầm mỏ),

trong ngày của lao động bình thường được quy định trong luật lao động Điều này thể hiện chính sách nhân đạo của Đảng và nhà nước ta dựa trên đặc điểm của người đang thi hành án phạt tù điều kiện sống vất vả hơn, do vậy sức lao động cũng hạn chế hơn người bình thường

Ngoài ra, khoản 1 Điều 29 Luật Thi hành án hình sự 2010 cũng quy định

“trường hợp phạm nhân lao động thêm giờ hoặc lao động trong ngày nghỉ thì được nghỉ bù hoặc được bồi dưỡng bằng tiền, hiện vật” Về vấn đề này Bộ Luật lao động

không quy định mà chỉ quy định về thời gian nghỉ bù cho số thời gian đã không được nghỉ (điểm c khoản 2 Điều 106), nhưng Bộ luật lao động quy định việc làm thêm giờ phải được sự đồng ý của người lao động (điểm a khoản 2 Điều 106) Ở đây do tính chất đặc thù đối tượng lao động trong trường hợp này là phạm nhân và việc họ phải lao động là nghĩa vụ phải làm như phân tích ở trên, vì thế luật không quy định họ được nghỉ bù mà chỉ quy định được bồi dưỡng bằng tiền, hiện vật là thỏa đáng

Thứ tư, đáp ứng yêu cầu quản lý, giáo dục và hòa nhập cộng đồng Đây là

nội dung cốt lõi vì mục đích của việc tổ chức cho phạm nhân lao động là nhằm quản

lý, giáo dục tốt phạm nhân, trước tiên phạm nhân khi lao động phải được đặt dưới

sự giám sát của trại giam, trại tạm giam (khoản 1 Điều 29 Luật Thi hành án hình sự năm 2010) Việc giám sát này nhằm đảm bảo phạm nhân không bỏ trốn, không chay

lì lao động, kịp thời phát hiện, ngăn chặn các hành vi vi phạm kỷ luật, pháp luật của phạm nhân trong quá trình lao động, đồng thời nhằm giúp cho phạm nhân hoàn thành các chỉ tiêu, nhiệm vụ được giao, đảm bảo cho họ chấp hành tốt các quy định của pháp luật đối với người đang chấp hành án phạt tù Việc quản lý này cũng nhằm giáo dục cải tạo họ thành người có ích cho xã hội, tạo điều kiện để họ rèn luyện đức tính cần cù, chịu khó, có tay nghề khi tái hòa nhập cộng đồng

Để thực hiện tốt bốn yêu cầu trên, Giám thị trại giam phải có trách nhiệm lập

kế hoạch lao động hàng năm cho phạm nhân ở trại giam nơi mình quản lý trình cấp trên có thẩm quyền phê duyệt để tổ chức thực hiện Việc lập kế hoạch lao động phải căn cứ vào độ tuổi, sức khỏe, giới tính, mức án, tính chất, mức độ hành vi phạm tội của phạm nhân, điều kiện đất đai, tài nguyên, các ngành nghề, trang thiết bị, phương tiện, vật tư, nguồn vốn mà trại giam đang quản lý và điều kiện cụ thể của trại giam (khoản 1 Điều 5 Thông tư liên tịch số 12/2013/TTLT)

Quá trình thực hiện, định kỳ phải tổ chức hạch toán kế toán thu, chi và lập báo cáo kết quả thu, chi trình cấp trên có thẩm quyền phê duyệt Trình tự thực hiện

các bước và nội dung nêu trên được quy định cụ thể tại điều 5, 6, 7 Thông tư liên tịch số 12/2013/TTLT Theo đó, căn cứ vào đặc điểm tình hình, tính chất của trại giam và phạm nhân, Giám thị các trại giam thuộc Bộ Công an, Bộ Quốc phòng, Quân khu có trách nhiệm lập kế hoạch tổ chức lao động hàng năm trình cơ quan thi hành án hình sự cấp trên theo ngành dọc để được xem xét phê duyệt trước ngày 05 tháng 7 hàng năm Kế hoạch phải thể hiện được các nội dung cơ bản như: tổng số phạm nhân, trong đó nêu rõ số lượng phạm nhân đủ điều kiện lao động theo quy định của pháp luật; dự kiến chi phí cho lao động, trích khấu hao tài sản cố định; dự kiến kết quả thu được, chênh lệch thu, chi trong tổ chức lao động của phạm nhân;

dự kiến đề xuất kế hoạch sử dụng kết quả lao động của phạm nhân

Sau khi được phê duyệt, Giám thị trại giam có trách nhiệm tổ chức cho phạm nhân lao động, quá trình thực hiện cần có các biện pháp để quản lý, giáo dục, khuyến khích, động viên họ tích cực lao động, phát huy sáng kiến, cải tiến kỷ thuật, tăng năng suất hoàn thành các nhiệm vụ được giao Trong quá trình tổ chức cho phạm nhân lao động nếu có những biến động bất khả kháng như thiên tai, hỏa hoạn, dịch bệnh… dẫn đến việc không thể hoàn thành các chỉ tiêu theo kế hoạch đề ra thì Giám thị trại giam gửi báo cáo bằng văn bản về cơ quan thi thành án hình sự cấp trên theo ngành dọc để xem xét quyết định điều chỉnh kế hoạch tổ chức lao động của trại giam cho phù hợp vào quí IV hàng năm

So với Thông tư liên tịch số 04/2010/TTLT-BTC-BCA-BQP về việc hướng dẫn thực hiện chế độ lao động và sử dụng kết quả lao động, dạy nghề của phạm nhân trong các trại giam4 thì việc quy định chế độ lao động của phạm nhân tại Thông tư liên tịch số 12/2013/TTLT có nhiều thay đổi tiến bộ hơn, cụ thể là: Về kỹ thuật lập pháp, đã có sự thay đổi về bố cục một cách chặt chẽ, hợp lý hơn: bổ sung thêm Chương những quy định chung, trong đó xác định về phạm vi điều chỉnh, đối tượng áp dụng, nguyên tắc thực hiện Thông tư liên tịch số 12/2013/TTLT cũng giành riêng một chương (Chương II) quy định về chế độ lao động của phạm nhân và việc tổ chức lao động, học nghề cho phạm nhân so với Thông tư số 04 chỉ được quy định trong các điều riêng lẻ (từ điều 1 đến điều 4), trong đó có một số nội dung thay đổi cơ bản như: tuổi được miễn lao động nặng nhọc, độc hại của nam được nâng lên (từ 55 tuổi lên 60 tuổi); thời gian phê duyệt kế hoạch tổ chức lao động dài hơn (từ trong thời hạn 10 ngày lên 30 ngày); việc điều chỉnh kế hoạch tổ chức lao động của

4

Gọi tắt là Thông tư liên tịch số 04/2010/TTLT

trại giam trong trường hợp có những biến động bất khả kháng không quy định thời gian cụ thể từ ngày xảy ra sự việc và được cấp trên xem xét quyết định điều chỉnh

kế hoạch lao động vào quí IV hàng năm Điều này khác với Thông tư số 04, quy định trong thời hạn 15 ngày kể từ ngày xảy ra sự kiện Giám thị trại giam phải gửi báo cáo (bằng văn bản) về thủ trưởng cơ quan thi hành án hình sự cấp trên theo ngành dọc và việc xem xét phê duyệt điều chỉnh kế hoạch tổ chức lao động được thực hiện trong thời hạn 10 ngày kể từ ngày nhận được báo cáo Điều này tạo điều kiện thông thoáng hơn để các trại giam, trại tạm giam có thời gian khắc phục các sự việc biến động bát khả kháng và hoàn thành các chỉ tiêu kế hoạch đề ra

Luật Thi hành án hình sự năm 2019 cũng có điểm mới tiến bộ hơn khi quy định về chế độ lao động của phạm nhân, cụ thể là:

Thứ nhất, dành một điều riêng để quy định về tổ chức lao động cho phạm

nhân (Điều 33) Trước đây theo Luật Thi hành án hình sự năm 2010 các vấn đề về

tổ chức lao động cho phạm nhân được quy định chung với chế độ lao động của phạm nhân trong cùng một điều luật Quy định tại Điều 33 Luật Thi hành án hình sự năm 2019 đa số trước đây đã được quy định tại Điều 5 Thông tư liên tịch số 12/2013/TTLT, nay được chuyển thành quy định của luật, qua đó nâng cao hơn về hiệu lực thực thi pháp luật Tại khoản 4 Điều 33 Luật Thi hành án hình sự năm 2019 cũng quy định giao cho Chính phủ quy định chi tiết điều này nhằm nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước và tạo sự thống nhất, chặt chẽ trong quá trình thực hiện Việc quy định chế độ lao động của phạm nhân và tổ chức lao động cho phạm nhân thành

2 điều luật riêng biệt vừa thể hiện kỹ thuật lập pháp tốt vừa tạo nên sự phân biệt rạch ròi và dễ áp dụng các quy định của pháp luật một cách chuyên biệt

Thứ hai, về thời gian lao động Khoản 1 Điều 32 Luật Thi hành án hình sự năm 2019 bổ sung thêm quy định: “Thời gian lao động của phạm nhân không quá 8 giờ trong một ngày và 5 ngày trong một tuần” Trước đây Luật Thi hành án hình sự năm 2010 chỉ quy định “không quá 8 giờ trong một ngày” mà không quy định

“không quá 5 ngày trong một tuần”, điều này dẫn tới phạm nhân có thể phải lao

động trên 5 ngày trong một tuần Như vậy thời gian lao động tối đa của phạm nhân theo quy định theo Luật Thi hành án hình sự năm 2019 là 40 giờ trong một tuần,

điều này phù hợp với quy định tại Điều 104 Bộ Luật lao động “thời giờ làm việc bình thường không quá 8 giờ trong một ngày và 48 giờ trong một tuần Nhà nước khuyến khích người sử dụng lao động thực hiện tuần làm việc 40 giờ”

Thứ ba, tại khoản 4 Điều 32 Luật Thi hành án hình sự năm 2019 đã quy định

cụ thể các trường hợp được miễn lao động bao gồm: “phạm nhân bị bệnh, không đủ sức khỏe lao động và được y tế trại giam xác nhận; phạm nhân đang điều trị tại cơ

sở y tế; phạm nhân có con dưới 36 tháng tuổi đang ở cùng mẹ trong trại giam mà bị bệnh được y tế trại giam xác nhận; phạm nhân nữ có thai được nghỉ lao động trước

và sau khi sinh con theo pháp luật về lao động” Những trường hợp này, trước đây

không được quy định trong Luật thi hành án hình sự năm 2010 mà chỉ được quy định tại khoản 3 Điều 4 của Thông tư liên tịch số 12/2013/TTLT nay được cụ thể hóa thành luật nhằm ghi nhận tính nhân văn, chính sách nhân đạo của Đảng và Nhà nước ta đối với phạm nhân, đồng thời nâng cao giá trị hiệu lực thực thi pháp luật đối với các trường hợp được nghỉ lao động nêu trên

Thứ tư, khoản 1 Điều 32 Luật Thi hành án hình sự năm 2019 quy định:

“Phạm nhân lao động phải được sự giám sát, quản lý của trại giam, trại tạm giam” Trước đây Luật Thi hành án hình sự năm 2010 chỉ đề cập vấn đề này dưới góc độ “đáp ứng yêu cầu quản lý, giáo dục và tái hòa nhập cộng đồng” Quy định

này nhằm ràng buộc hơn trách nhiệm của trại giam, trại tạm giam đối với việc giám sát, quản lý phạm nhân trong quá trình lao động tránh họ có các hành vi trốn, vượt trại, vi phạm kỷ luật, pháp luật, khắc phục tệ làm việc lười biếng dẫn đến không hoàn thành chỉ tiêu công việc được giao

Ngoài ra, khoản 1 Điều 32 Luật Thi hành án hình sự năm 2019 còn quy định

“Trại giam phải áp dụng các biện pháp cần thiết để bảo đảm an toàn, vệ sinh lao động cho phạm nhân” Điều này nghĩa là trong bất kỳ hoàn cảnh nào, khi tổ chức

cho phạm nhân lao động trại giam phải có trách nhiệm đảm bảo các điều kiện về an toàn và vệ sinh lao động để tránh xảy ra tai nạn lao động và các tác động của môi trưởng ảnh hưởng xấu đến sức khỏe của phạm nhân, làm cho họ an tâm lao động, đồng thời tạo môi trường lành mạnh giúp họ hoàn thành các nhiệm vụ và chỉ tiêu

hành án hình sự năm 2010 Việc bổ sung quy định này nhằm phù hợp với Điều 133

Bộ luật lao động: “Mọi doanh nghiệp, cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan đến lao động, sản xuất phải tuân theo quy định của pháp luật về an toàn lao động, vệ sinh lao động”

1.2 Thực tiễn thực hiện chế độ lao động của phạm nhân, những hạn chế

và nguyên nhân

1.2.1 Thực tiễn thực hiện chế độ lao động của phạm nhân

Trên cơ sở quy định của Luật Thi hành án hình sự năm 2010 và các văn bản hướng dẫn có liên quan, qua khảo sát thực tế tại Trại giam Châu Bình, Trại Tạm giam Công an tỉnh Bến Tre và Trại tạm giam Công an tỉnh Tiền Giang từ năm 2013 đến năm 2018 cho thấy, hàng năm căn cứ vào Kế hoạch và các văn bản hướng dẫn, chỉ đạo của Tổng cục Thi hành án hình sự, Bộ Công an các đơn vị nêu trên đều có lập Kế hoạch lao động cho phạm nhân được lãnh đạo cấp trên trực tiếp phê duyệt theo thẩm quyền và tổ chức cho phạm nhân lao động đúng theo quy định tại Điều 5 Thông tư liên tịch số 12/2013/TTLT

Qua khảo sát, từ năm 2013 đến 2018 Trại giam Châu Bình, Bộ Công an, Trại tạm giam Công an tỉnh Bến Tre, trại tạm giam Công an tỉnh Tiền Giang (sau đây gọi tắc là các trại) đã quản lý, giáo dục cải tạo 12.543 lượt phạm nhân (Châu Bình: 12.333, Tiền Giang: 113, Bến Tre: 97) Trong các trại này không có phạm nhân nữ

vì từ năm 2009 tất cả phạm nhân nữ ở khu vực Miền Tây Nam Bộ được chuyển về Trại giam Thạnh Hòa và Long Hòa thuộc Bộ Công an Tất cả 12.543 lượt phạm nhân đều được thực hiện chế độ lao động (đạt 100%), Tuy nhiên trong từng thời điểm khác nhau tỉ lệ phạm nhân tham gia lao động đạt khoảng 83%, số còn lại thuộc các trường hợp được miễn, giảm, nghỉ lao động theo quy định tại khoản 3 Điều 29 Luật Thi hành án hình sự năm 2010 và khoản 3 Điều 4 Thông tư liên tịch số 12/2013/TTLT, trong đó chế độ lao động được thực hiện cụ thể như sau:

Thứ nhất, về việc bố trí lao động theo độ tuổi, sức khỏe, mức độ, tính chất và

hành vi phạm tội

Nhìn chung việc phân công lao động cho phạm nhân đều được Giám thị các trại thực hiện đúng quy định của Luật thi hành án hình sự năm 2010 và Thông tư liên tịch số 12/2013/TTLT Theo đó căn cứ vào độ tuổi, sức khỏe, trình độ tay nghề, mức độ, tính chất và hành vi phạm tội của phạm nhân, Giám thị phân công nhiệm

vụ và chỉ tiêu lao động một cách phù hợp cho tổng số 12.543 lượt phạm nhân ở Trại Giam Châu Bình, Trại tạm giam Công an tỉnh Bến Tre, Trại tạm giam Công an tỉnh Tiền Giang, cụ thể như sau:

Bố trí theo độ tuổi Dưới 18 Từ 18 đến dưới 30 Từ 30 đến dưới 45 Từ 45 đến dưới 60 Từ 60 trở

lên

298 lượt

(2,39%)

7.819 lượt (62,33%)

4.142 lượt (33%)

158 lượt (1,26%)

126 lượt (1%)

Báo cáo của Trại giam Châu Bình, Trại tạm giam Công an tỉnh Bến Tre, Trại tạm giam Công an tỉnh Tiền Giang

Bố trí theo ngành nghề lao động Trồng trọt,

chăn nuôi

Đan đát (ghế mây, bội)

May gia công

2.564 lượt

(20,4%%)

4.042 lượt (32,2%)

3.439 lượt (27,41%)

1.320 lượt (8,65%)

476 lượt (3,79%)

Báo cáo của Trại giam Châu Bình , Trại tạm giam Công an tỉnh Bến Tre, Trại tạm giam Công an tỉnh Tiền Giang

Các ngành nghề trên đều phù hợp với phạm nhân là nam giới, các đơn vị đều không bố trí phạm nhân lao động ở các ngành nghề thuộc danh mục lao động độc hại, nguy hiểm Việc phân công chỉ tiêu lao động cũng được thực hiện một cách hợp

lý dựa trên điều kiện về độ tuổi, sức khỏe của phạm nhân để đảm bảo phạm nhân hoàn thành các chỉ tiêu được giao Ví dụ: Trại giam Châu Bình giao chỉ tiêu gia công đan giỏ xách cho người dưới 18 tuổi nam là 3 cái/ngày; từ 18 tuổi đến dưới 30 tuổi là 5 cái/ngày, từ 30 tuổi đến dưới 45 tuổi là 4 cái/ngày, từ 45 tuổi đến dưới 60 tuổi là 3 cái/ngày, từ 60 tuổi trở lên là 2 cái/ngày Việc phân công trên không cứng nhắc còn tùy thuộc vào thể chất, năng lực, sức khỏe và thái độ chấp hành lao động của phạm nhân ở từng thời điểm mà điều chỉnh chỉ tiêu cao hoặc thấp cho phù hợp nhưng phải đảm bảo tạo điều kiện để phạm nhân hoàn thành chỉ tiêu được giao, bên cạnh đó những phạm nhân có tính chất, mức độ phạm tội nguy hiểm hơn, phạm nhân là người lười lao động nhưng thích đua đòi, hưởng thụ dẫn đến phạm tội thì chỉ tiêu thực hiện thường cao hơn nhưng vẫn đảm bảo trong phạm vi sức khỏe để họ thực hiện đạt các chỉ tiêu được giao

Riêng trại tạm giam Công an tỉnh Bến Tre và Công an tỉnh Tiền Giang số phạm nhân được giữ lại mỗi nơi là 15% trên tổng số phạm nhân chuyển về các trại

giam của Bộ Công an để phục vụ việc tạm giam, tạm giữ theo quy định của luật Thi hành án hình sự năm 2010 Việc tổ chức lao động cho số phạm nhân này không như các phạm nhân ở Trại giam Châu Bình mà chủ yếu là để phục vụ công tác giam giữ nên lao động hàng ngày của họ chủ yếu là dọn dẹp vệ sinh trại, nấu ăn, trồng trọt, chăn nuôi để cải thiện bữa ăn cho bản thân họ và người bị tạm giữ, tạm giam

Thứ hai, về việc bố trí thời gian lao động cho phạm nhân Nhìn chung các

trại đều bố trí cho phạm nhân lao động đúng theo quy định tại khoản 1 Điều 29 Luật Thi hành án hình sự năm 2010, tức là không quá 8 giờ trong 1 ngày Việc yêu cầu phạm nhân làm việc thêm giờ, làm việc trong ngày thứ bảy, chủ nhật do công việc đột xuất hoặc thời vụ không xảy ra ở Trại tạm giam Công an tỉnh mà chỉ xảy ra ở Trại Giam Châu Bình, Bộ Công an nhưng không đáng kể (trung bình chiếm khoảng

từ 5 đến 8% trên tổng số giờ lao động) Các trường hợp làm thêm giờ, làm việc vào thứ bảy, chủ nhật chủ yếu là để giải quyết các chỉ tiêu sản xuất còn tồn động của Trại vào cuối quí, năm Các trường hợp làm thêm giờ đều không vượt quá 2 giờ trong một ngày và đều được bổ sung chế độ ăn gấp 2 lần lao động bình thường và được nhận tiền bồi dưỡng Số tiền này được gửi lưu ký tại trại giam để phạm nhân

sử dụng theo quy định, trại không giải quyết chế độ nghỉ bù hoặc bồi dưỡng bằng hiện vật (do số lượng phạm nhân làm thêm giờ nhiều nên việc giải quyết nghỉ bù sẽ ảnh hưởng đến tiến độ sản xuất và việc bồi dưỡng bằng hiện vật thì khó thực hiện)

Thứ ba, việc xét miễn, giảm thời gian lao động cho phạm nhân và các trường

hợp phạm nhân được nghỉ lao động Nhìn chung được các trại thực hiện đúng theo quy định tại khoản 3 Điều 29 của Luật Thi hành án hình sự năm 2010 và khoản 3 Điều 4 Thông tư liên tịch số 12/2013/TTLT

Trại giam Châu Bình

Trại tạm giam Công an tỉnh Bến Tre

Trại tạm giam Công an tỉnh Tiền Giang Miễn lao

động

Giảm thời gian lao động

1.082 lượt trường hợp (8,6%)

27 lượt trường hợp (0,28%)

47 lượt trường hợp (0,31%)

Báo cáo Trại giam Châu Bình, Tại tạm giam Công an tỉnh Bến Tre, Trại tạm giam Công an tỉnh Tiền Giang

Theo đó, từ năm 2013 đến 2018, Trại giam Châu Bình đã xét miễn lao động cho 249 lượt trường hợp (2,31%), xét giảm thời gian lao động cho 416 lượt trường hợp (3,31%) phạm nhân mắc bệnh, có nhược điểm về thể chất, tinh thần nặng không thể lao động, xét cho nghỉ lao động có thời hạn 1.082 lươt trường hợp phạm nhân bị bệnh không đủ sức khỏe để lao động và nằm viện để trị bệnh (8,6%) Riêng Trại tạm giam Công an tỉnh Bến Tre và Trại tạm giam công an tỉnh Tiền Giang không có trường hợp phạm nhân được miễn, giảm thời gian lao động, có 74 trường hợp được xét cho nghỉ lao động có thời hạn (0,59%) (Tiền Giang 47 trường hợp, Bến Tre 27 trường hợp) Các trường hợp được xét miễn, giảm, nghỉ lao động đều căn cứ vào xác nhận của cơ quan y tế có thẩm quyền và được Ban Giám thị, thủ trưởng cơ quan thi hành án hình sự cấp tỉnh tổ chức xét duyệt đúng theo quy định của pháp luật và của Bộ Công an đảm bảo tính khách quan, minh bạch không để phạm nhân lợi dụng sơ hở để trốn tránh thực hiện nghĩa vụ lao động, đồng thời không để xảy ra tiêu cực, tham nhũng trong xét duyệt cho phạm nhân được miễn, giảm hay nghỉ lao động

Thứ tư, về việc đảm bảo các điều kiện về an toàn vệ sinh lao động cho phạm

nhân Tuy mới được Luật Thi hành án hình sự năm 2019 quy định tại khoản 1 Điều

33, nhưng nhìn chung vấn đề này từ trước đến nay đều được các trại quan tâm thực hiện nghiêm túc nhằm đảm bảo an toàn sức khỏe, tính mạng cho phạm nhân trong quá trình lao động Do vậy, số lượng phạm nhân bị tổn hại sức khỏe và thương vong trong quá trình lao động rất ít (Trại giam Châu Bình 16 trường hợp bị chấn thương trong lao động, Trại tạm giam Công an tỉnh Tiền Giang 01 trường hợp, Trại tạm giam Công an tỉnh Bến Tre không xảy ra) Các trường hợp bị tổn hại sức khỏe và thương trong lao động đều được thực hiện chế độ chăm sóc y tế chu đáo, được giải quyết cho nghỉ lao động, tăng suất ăn trong thời gian điều trị, giảm chỉ tiêu lao động

và được Giám thị trại nghiêm túc kiểm điểm rút kinh nghiệm

Thứ năm, về việc giám sát, giáo dục phạm nhân trong quá trinh lao động và

xử lý kỷ luật đối với phạm nhân vi phạm Hàng ngày phạm nhân lao động đều được đặt dưới sự giám sát của lực lượng quản giáo và bảo vệ nhằm đôn đốc, nhắc nhở phạm nhân thực hiện tốt nghĩa vụ lao động và phòng ngừa ngăn chặn các trường hợp phạm nhân trốn, vượt trại, vi phạm pháp luật, nội qui trại trong quá trình thực hiện chế độ lao động Ngoài ra, Trại giam Châu Bình còn tổ chức cho phạm nhân giám sát lẫn nhau theo mô hình tổ sản xuất, trong đó tổ trưởng, tổ phó ngoài thực hiện tốt công việc của mình còn có trách nhiệm đôn đốc, hướng dẫn, giám sát việc

lao động của các thành viên trong tổ Nhờ làm tốt việc giám sát, giáo dục phạm nhân trong những năm qua các trại không có trường hợp phạm nhân lợi dụng lúc lao động để trốn, vượt trại, số lượng phạm nhân vi phạm pháp luật, kỷ luật trong lao động ngày càng giảm Cụ thể, tại Trại giam Châu Bình năm 2013: 16 vụ, 23 phạm nhân; 2014: 16 vụ, 20 phạm nhân; 2015: 14 vụ, 18 phạm nhân; 2016: 12 vụ, 16 phạm nhân; 2017: 11 vụ, 14 phạm nhân, 2018: 7 vụ, 11 phạm nhân Các hành vi vi phạm chủ yếu như: gây mất trật tự, đánh nhau, không chấp hành theo yêu cầu của cán bộ… Căn cứ vào tính chất, mức độ và hành vi vi phạm, Giám thị đã ra quyết định thi hành kỷ luật bằng hình thức cảnh cáo: 27 phạm nhân, giam trong buồng kỷ luật: 75 phạm nhân Riêng trại tạm giam Công an tỉnh Tiền Giang và Công an tỉnh Bến Tre không xảy ra

1.2.2 Những hạn chế trong việc thực hiện chế độ lao động của phạm nhân

Qua khảo sát thực tế việc thực hiện chế độ lao động của phạm nhân ở Trại Giam Châu Bình và Trại tạm giam Công an tỉnh Tiền Giang, Bến Tre cho thấy bên cạnh những kết quả đạt được vẫn còn một số mặt hạn chế, cụ thể như sau:

Thứ nhất, nghề lao động còn ít, chưa phong phú, điều kiện trang thiết bị lao

động còn hạn chế, thô sơ dẫn đến phạm nhân chưa phát huy tối đa trình độ chuyên môn, tay nghề họ đã được đào tạo trước khi phạm tội Đa số các nghề là lao động chân tay, giản đơn, dẫn đến lãng phí nguồn lực lao động, nhất là số phạm nhân có trình độ chuyên môn, tay nghề cao

Thứ hai, việc đề ra các chỉ tiêu lao động tuy có phù hợp với độ tuổi, sức khỏe

nhưng nhìn chung chỉ tiêu giao cho phạm nhân còn cao Vì vậy phạm nhân phải làm việc cật lực mới hoàn thành được chỉ tiêu trong ngày, điều này làm ảnh hưởng đến chất lượng sản phẩm làm ra và chưa phù hợp giữa năng suất lao động với mục đích thông qua lao động để giáo dục, cải tạo phạm nhân là chính

Thứ ba, việc đề ra và thực hiện các biện pháp nhằm khuyến khích phạm nhân

tích cực lao động, phát huy sáng kiến, cải tiến kỹ thuật, tăng năng suất lao động, hoàn thành và hoàn thành vượt mức kế hoạch lao động được giao theo quy định tại điểm a khoản 3 Điều 5 Thông tư liên tịch số 12/2013/TTLT chưa được chú trọng đúng mức, dẫn đến phạm nhân chỉ chú trọng làm sao để đạt được chỉ tiêu và hết ngày, giờ công mà không làm hơn hoặc nghiên cứu các giải pháp nhằm tăng năng suất lao động

Thứ tư, việc Trại giam Châu Bình chỉ giải quyết bồi dưỡng bằng tiền đối với

phạm nhân lao động làm thêm giờ, lao động vào ngày thứ bảy, chủ nhật mà không

giải quyết nghỉ bù hoặc bồi dưỡng bằng hiện vật chưa kích thích tinh thần lao động của một số phạm nhân vì phạm nhân cho rằng tiền bồi dưỡng không nhiều và được gửi lưu ký nhưng việc sử dụng khó khăn và bị ràng buộc bởi quy định của pháp luật nên họ muốn được nghỉ bù hoặc bồi dưỡng bằng hiện vật hơn

Thứ năm, chưa có sự gắn kết chặt chẽ giữa tổ chức lao động với việc hướng

nghiệp, dạy nghề, nâng cao tay nghề cho phạm nhân; việc tổ chức cho phạm nhân sinh hoạt vui chơi, giải trí sau giờ lao động có thực hiện nhưng còn hạn chế

Thứ sáu, Trại giam Châu Bình chưa tổ chức được khu vực lao động riêng

phù hợp với điều kiện của phạm nhân là người chưa thành niên theo quy định tại khoản 3 Điều 51 Luật Thi hành án hình sự năm 2010 Thực trạng này xuất phát từ

lý do điều kiện nơi sản xuất của trại chật hẹp và số phạm nhân là người chưa thành niên không nhiều, tính chất các nghề lao động không nặng nhọc và đều phù hợp với lao động là người chưa thành niên

Thứ bảy, một số ít cán bộ trại giam chưa thật sự thể hiện tốt văn hóa ứng xử

đối với phạm nhân trong quá trình quản lý, giám sát, đôn đốc, hướng dẫn phạm nhân lao động sản xuất, còn bộc lộ thái độ bề trên, vô cảm, xa lánh, kỳ thị Một số phạm nhân chưa thật sự ăn năn, hối cải, tỏ thái độ chống đối, chây lỳ, thậm chí vi phạm pháp luật, kỷ luật trong lao động

1.2.3 Nguyên nhân dẫn đến những hạn chế trong việc thực hiện chế độ lao động của phạm nhân

- Nguyên nhân khách quan:

+ Số lượng phạm nhân giam giữ ở các trại nhiều trong khi biên chế số lượng cán bộ làm công tác giáo dục cải tạo phạm nhân chưa tương xứng, cơ sở vật chất phục vụ lao động sản xuất và vui chơi giải trí cho phạm nhân còn hạn chế, ngành nghề lao động còn ít

+ Đa số phạm nhân trước khi phạm tội chưa qua các lớp đào tạo nghề, không

có nghề nghiệp, nghề nghiệp không ổn định hoặc có nghề nghiệp nhưng không phù hợp với nghề hay công việc do trại chọn để tổ chức cho họ lao động

+ Một bộ phận không nhỏ phạm nhân có trình độ văn hóa, phẩm chất đạo đức, ý thức chấp hành pháp luật, kỷ luật thấp, thậm chí vi phạm pháp luật, kỷ luật trong quá trình lao động

- Nguyên nhân chủ quan:

+ Việc xây dựng kế hoạch lao động hàng năm của trại có căn cứ vào các nội dung quy định của Luật Thi hành án hình sự năm 2010 và Thông tư liên tịch số

12/2013/TTLT nhưng quá trình tổ chức thực hiện có những nội dung chưa đạt yêu cầu theo kế hoạch đã được phê duyệt hoặc phải điều chỉnh do yêu cầu khách quan

+ Việc tổ chức cho phạm nhân lao động do Giám thị quyết định, phạm nhân không được lựa chọn công việc phù hợp với mình

+ Giám thị trại chưa chú trọng đầu tư đúng mức nhằm nâng cao chất lượng

cơ sở vật chất, trang, thiết bị phục vụ sản xuất; chưa liên kết được nhiều doanh nghiệp, cơ sở sản xuất nhằm có nhiều ngành nghề đa dạng, phong phú để phạm nhân phát huy tốt chuyên môn, năng lực, sở trường của mình

+ Công tác hướng nghiệp, dạy nghề cho phạm nhân có thực hiện nhưng chưa thường xuyên, chất lượng chưa cao, chủ yếu là dạy phạm nhân biết cách thực hiện công việc lao động được giao, chưa chú trọng đến việc nâng cao chất lượng, hiệu quả của sản phẩm làm ra

+ Công tác tuyên truyền, giáo dục làm cho phạm nhân thấy được lao động vừa là nghĩa vụ vừa là quyền lợi của mình chưa được thường xuyên chú trọng đúng mức, dẫn đến không ít phạm nhân chưa nêu cao ý thức tự giác lao động

+ Việc tổ chức thực hiện các biện pháp nhằm khuyến khích phạm nhân thực hiện tốt nghĩa vụ lao động, phát huy sáng kiến, cải tiến kỹ thuật, tăng năng suất lao động như: biểu dương khen thưởng đối với phạm nhân có sáng kiến hay, hoàn thành vượt mức chỉ tiêu, tổ chức thi đua giữa các tổ đội, tổ chức các phong trào thi đua, các hoạt động vui chơi giải trí… chưa được chú trọng, trong khi đó việc xử đối với phạm nhân chay lười lao động, vi phạm kỷ luật có lúc thiếu kịp thời, chưa nghiêm, chưa đủ sức răn đe

+ Đội ngũ cán bộ làm công tác quản lý, giáo dục phạm nhân trình độ và năng lực thực hiện văn hóa ứng xử, chuyên môn nghiệp vụ quản lý, giáo dục phạm nhân chưa đồng đều, trong đó nhiều cán bộ chưa được đào tạo, bồi dưỡng chuyên ngành giáo dục, cải tạo phạm nhân

+ Một số quy định pháp luật chưa được giám thị trại tổ chức thực hiện nghiêm túc, ví dụ như chưa tổ chức khu vực lao động riêng cho người chưa thành niên

1.3 Giải pháp hoàn thiện pháp luật và bảo đảm thực hiện đúng quy định về chế độ lao động của phạm nhân

Trên cơ sở nghiên cứu Luật Thi hành án hình sự năm 2010, 2019, Thông tư Liên tịch số 04, 12 và các văn bản qui phạm pháp luật khác có liên quan, đối chiếu với nghiên cứu, khảo sát thực tiễn việc thực hiện chế độ lao động cho phạm nhân tại

Trại giam Châu Bình, Trại tạm giam Công an tỉnh Tiền Giang, Bến Tre, học viên đưa ra một số giải pháp cụ thể như sau:

1.3.1 Giải pháp hoàn thiện quy định pháp luật thi hành án hình sự về chế

độ lao động của phạm nhân

Thứ nhất, đối với khoản 1 Điều 32 Luật Thi hành án hình sự năm 2019 Ngoài quy định “phạm nhân được tổ chức lao động” cần bổ sung nội dung “Phạm nhân có nghĩa vụ phải lao động để cải tạo và trở thành công dân có ích cho xã hội”

nhằm đảm bảo sự hài hòa giữa trách nhiệm tổ chức lao động của giám thị trại giam với nghĩa vụ phải lao động của phạm nhân và nhằm nhấn mạnh phạm nhân phải có trách nhiệm thực hiện nghĩa vụ này trong thời gian thi hành án nhằm mục đích góp phần cải tạo, giáo dục mình thành người có ích cho xã hội Như vậy, khoản 1 Điều

32 cần sửa đổi như sau: “Phạm nhân được tổ chức lao động và có nghĩa vụ phải lao động để cải tạo, trở thành công dân có ích cho xã hội…”

Thứ hai, bổ sung quy định: “có trại giam riêng để quản lý, giáo dục, cải tạo phạm nhân nữ và phạm nhân là người dưới 18 tuổi” thay cho quy định bố trí nơi

giam giữ riêng cho hai đối tượng này (khoản 2 Điều 30 Luật Thi hành án hình sự năm 2019) Giải pháp này xuất phát từ mục đích đảm bảo việc tổ chức giáo dục, lao động phù hợp với giới tính và lứa tuổi của phạm nhân Thực tiễn từ năm 2009 đến nay, Tổng cục cảnh sát thi hành án hình sự đã thành lập các trại giam để quản lý, giáo dục cải tạo phạm nhân nữ riêng

Thứ ba, sửa đổi cụm từ “được bồi dưỡng bằng tiền, hiện vật” thành “được bồi dưỡng bằng tiền hoặc hiện vật” (khoản 1 Điều 32 Luật Thi hành án hình sự

năm 2019) cho phù hợp với thực tiễn vì nếu quy định “được bồi dưỡng bằng tiền, hiện vật” đồng nghĩa với việc phạm nhân làm thêm giờ, làm vào ngày nghỉ sẽ được bồi dưỡng bằng tiền và hiện vật, ở đây thêm từ “hoặc” để nêu lên sự lựa chọn một trong hai hình thức hoặc bằng tiền, hoặc bằng hiện vật

Thứ tư, cần bổ sung vào Luật Thi hành án hình sự năm 2019 nội dung quy

định cho phép giám thị trại giam được liên kết với các doanh nghiệp, cơ sở sản xuất

để tổ chức cho phạm nhân lao động ngoài khu vực trại giam và giao cho Bộ trưởng

Bộ công an, Bộ trưởng Bộ quốc phòng có quy định chi tiết về vấn đề này Việc bổ sung quy định nêu trên nhằm giảm áp lực cho các trại giam trong vấn đề tổ chức cho phạm nhân lao động; giải quyết vấn đề khó khăn về lao động cho các doanh nghiệp; tăng nguồn thu từ việc tổ chức lao động cho phạm nhân; mở rộng phạm vi ngành nghề lao động cho phạm nhân, tạo điều kiện tốt hơn, thoải mái hơn để phạm

nhân thực hiện nghĩa vụ lao động và tạo điều kiện cho họ thích nghi với môi trường lao động của các doanh nghiệp, cơ sở sản xuất để khỏi bở ngỡ khi tái hòa nhập cộng đồng

1.3.2 Giải pháp bảo đảm thực hiện đúng quy định về chế độ lao động của phạm nhân

Thứ nhất, phải chú trọng vấn đề giáo dục tư tưởng cho phạm nhân trong quá

trình lao động, bởi vì đa số phạm nhân là trẻ, đang trong độ tuổi lao động nhưng phần lớn không chịu lao động và làm ăn chân chính, thích đua đòi, hưởng thụ nhưng chay lười lao động dẫn đến phạm tội Luật Thi hành án hình sự quy định phạm nhân phải lao động, xem lao động là phương tiện chủ yếu để giáo dục, cải tạo phạm nhân nhưng lao động của phạm nhân chỉ có ý nghĩa giáo dục khi lao động có

tổ chức, có kỷ luật, kỷ thuật và đạt năng suất, chất lượng cao, muốn vậy thì phải quan tâm đến vấn đề giáo dục tư tưởng cho phạm nhân làm chuyển đổi nhận thức của họ từ việc chay lười lao động, coi thường lao động, xem lao động là bắt buộc sang hình thành thói quen tự giác lao động, biết tăng năng suất và trân quí kết quả lao động do mình làm ra

Thứ hai, khi bố trí phạm nhân về các trại giam, cơ quan thi hành án hình sự

cần nghiên cứu kỹ về đặc điểm nhân thân, trình độ, nghề nghiệp của phạm nhân để

bố trí phạm nhân về các trại có điều kiện lao động phù hợp để tạo điều kiện cho họ phát huy điều kiện chuyên môn, nghề nghiệp sẵn có

Thứ ba, phải tạo điều kiện thuận lợi về vật chất và tinh thần cho phạm nhân

thực hiện nghĩa vụ lao động, cụ thể là: trước khi lao động phạm nhân phải được học nghề hoặc hướng dẫn tỉ mỉ công việc mình sẽ làm để đảm bảo lao động đạt năng suất cao và có thể sử dụng nghề nghiệp, kỷ năng học được để tái hòa nhập cộng đồng khi mãn hạn tù; giám thị phân công lao động cho phạm nhân phải căn cứ vào chuyên môn tay nghề, độ tuổi, sức khỏe, khả năng hoàn thành công việc được giao; giao chỉ tiêu công việc một cách hợp lý, không quá sức; nơi phạm nhân lao động sản xuất phải đảm bảo các điều kiện về môi trường, vệ sinh an toàn lao động, trang

bị đầy đủ các trang thiết bị, dụng cụ lao động cần thiết và các phương tiện giúp phạm nhân giải trí

Thứ tư, cần quan tâm tạo động lực cho phạm nhân, làm cho họ tự giác và

hăng say lao động thông qua một số hình thức như: phối hợp với gia đình trong giáo dục nâng cao ý thức chấp hành chế độ lao động cho phạm nhân; thực hiện cơ chế khen thưởng động viên, khích lệ, tổ chức thi tay nghề giỏi, tham gia trưng bày giới