Bài soạn Giáo án ngữ văn 7 trọn bộ chuẩn mới 2010-2011

* Tiến trình bài dạy: Hoạt động của thầy Hoạt động của trò Nội dung cần đạt Hoạt động 1: Tìm hiểu về liên kết và phương tiện liên kết trong văn bản I.. - Hãy đánh dấu bút chì vào lý do

Trang 1

gi¸o ¸n ng÷ v¨n 7 míi chuÈn kiÕn thøc kü n¨ng míi

A MỤC TIÊU BÀI HỌC:

1 KiÕn thøc:

- Cảm nhận được những tỡnh cảm đẹp đẽ của người mẹ đối với con nhân ngày khai trường

- Thấy được ý nghĩa lớn lao của nhà trường đối với trẻ

2 KÜ n¨ng:

- Hiểu và thấm thía được tỡnh cảm thiờng liờng, sõu nặng của cha mẹ đối với con cái và

con cái đối với cha mẹ

B CHUẨN BỊ:

1 Giáo viên: Đọc tài liệu, soạn bài

2 Học sinh: Đọc văn bản, trả lời các câu hỏi trong SGK

C CÁC BƯỚC LÊN LỚP :

1 Ổn định tổ chức:

2 Kiểm tra: Sự chuẩn bị của học sinh

3 Bài mới:

* Giới thiệu bài:

Trong ngày khai trường đầu tiên vào lớp 1, ai là người đưa em đến trường? Em nhớ

lại đêm trước ngày khai trường mẹ em đã làm gì?

* Tiến trình bài dạy:

Hoạt động của thầy Hoạt động của trò Nội dung cần đạt

Hoạt động 1: Hướng dẫn đọc và tìm hiểu chú thích I ĐỌC - TÌM HIỂU CHUNG

Hoạt động 2: Hướng dẫn tìm hiểu văn bản. II TÌM HIỂU VĂN BẢN

- Văn bản viết về việc gì? - HS trả lời: VB viết về

tâm trạng của người mẹ trong đêm không ngủ trước ngày khai trường của con

1 Tâm trạng của người mẹ và con trước ngày khai trường:

- Tìm những chi tiết cho thấy

tâm trạng của mẹ và con trước - HS phát hiện chi tiết. - Mẹ: + Không ngủ được

Trang 2

ngày khai trường?

- Vì sao tâm trạng của mẹ và

con có sự khác nhau đó?

- Chi tiết nào chứng tỏ ngày

khai trường đầu tiên đã để lại

dấu ấn thật sâu đậm trong tâm

hồn người mẹ?

- Đó có phải là lý do chính

khiến mẹ không ngủ không?

- Qua đó em thấy mẹ là người

như thế nào?

- Em hãy đọc 1 câu ca dao, câu

thơ, câu danh ngôn nói về tấm

lòng của mẹ?

- Có phải mẹ đang trực tiếp nói

với con không? Cách viết này

có tác dụng gì?

* HS quan sát tranh Bức tranh

miêu tả điều gì?

GV mở rộng nói về sự quan tâm

của tất cả mọi người trong

nước và trên thế giới đối với

việc học tập của trẻ vì “Trẻ em

hôm nay, thế giới ngày mai”.

HS nhận xét:

- HS phát hiện: “Hằng năm dài và hẹp.”

- đó là 1 lý do xong cảm xỳc cơ bản khiến mẹ không ngủ là tỡnh cảm

về đứa con yêu dấu trước ngày khai trường đầu tiên mẹ muốn con

có ấn tượng sâu đậm – như ngày xưa khi bà ngoại đưa mẹ tới trường

- hs nhận xột:

- HS tìm và đọc

- Làm nổi bật tâm trạng, khắc họa được tâm tư, tình cảm, những điều sâuthẳm, khó nói bằng lời trực tiếp

+ Thao thức suy nghĩ triền miên

- Con:

+ Giấc ngủ đến dễ dàng + Thanh thản, nhẹ nhàng, vô tưtâm trạng của mẹ và con có sự khác nhau trong mẹ đan xen tỡnh cảm về đứacon yêu dấu và những kỉ niệm của mẹ thời thơ ấu con hồn nhiên ngây thơ sống trong vũng tay yờu thương của mẹ

* Mẹ yêu thương con, quan tâm tới việc học của con

* Em hãy đọc câu văn “Ai cũng

biết rằng mỗi sai lầm ”

- Câu văn này nói về điều gì?

- HS đọc

- HS trả lời: Câu văn nói

về vai trò, vị trí của nhà trường

2 Vai trò và vị trí của nhà trường

- câu nói của mẹ “đi đi con

thế giới kỡ diệu sẽ mở ra.”

em hiểu thế

gv gọi một số giới kỳ diệu đó là

gỡ?em trỡnh bày sau đó chốt

lại

- hs thảo luận nhúm trường học đem đến cho con người tri

thức khoa học, những tư tưởng, tỡnh cảm tốt đẹp, chắp cánh cho em những ước mơ tươi sáng, đẹp đẽ

hoạt động 3: tổng kết iii tổng kết

Trang 3

- văn bản này, các em cần ghi

- Câu nói của mẹ “Đi đi con

thế giới kì diệu sẽ mở ra.”

Em hiểu thế giới kỳ diệu đó là

gì?

GV gọi một số em trình bày sau

đó chốt lại

- HS thảo luận nhóm Trường học đem đến cho con người tri

thức khoa học, những tư tưởng, tình cảm tốt đẹp, chắp cánh cho em những ước mơ tươi sáng, đẹp đẽ

Hoạt động 3: Tổng kết III TỔNG KẾT

- Văn bản này, các em cần ghi

- Học bài, thuộc ghi nhớ

- Hoàn thiện bài tập

- Soạn văn bản “Mẹ tôi”

- Hiểu biết và thấm thía tình cảm thiêng liêng sâu nặng của cha mẹ đối với con cái và

con cái đối với cha mẹ

2 KÜ n¨ng:

- Giáo dục các em những tình cảm tốt đẹp đối với cha mẹ

- Thấy được tác dụng của cách diễn đạt tình cảm và phương thức viết thư

B CHUẨN BỊ:

1 Giáo viên: Đọc tài liệu, soạn bài, chuẩn bị truyện: Những tấm cao cả

Trang 4

Trong cuộc đời mỗi chúng ta, người mẹ có một vị trí và ý nghĩa hết sức lớn lao, thiêng

liêng, cao cả Nhưng chẳng phải khi nào ta cũng ý thức được điều đó Chỉ khi mắc lỗi lầm ta

mới nhận ra tất cả Bài văn “Mẹ tôi” sẽ đem đến cho các em một bài học như thế

Hoạt động 1: Hướng dẫn đọc và tìm hiểu chú thích I ĐỌC - TÌM HIỂU CHUNG:

- Theo em, cần đọc văn bản

với giọng như thế nào?

- Gọi HS đọc

- Quan sát phần cuối văn bản

và chú thích *, nêu hiểu biết

- HS giải nghĩa cáctừ

Hoạt động 2: Hướng dẫn tìm hiểu văn bản. II TÌM HIỂU VĂN BẢN

- Văn bản được viết theo thể

loại nào?

- HS trả lời: VB nhật dụng

- Ai viết thư? Viết cho ai? Viết

1 Hoàn cảnh viết thư :

Bố En-ri-cô viết cho con, phê phán nghiêm khắc khi En-ri-cô nhỡ thốt ra một lời thiếu lễ độ với mẹ khi cô giáo đến thăm mẹ em

Em rất xúc động

- Tìm những chi tiết biểu hiện

thái độ của bố đối với Enricô?

- Qua những chi tiết đó em

thấy thái độ của bố đối với

- HS phát hiện chi tiết

- HS suy nghĩ trả

2 Nội dung bức thư :

a) Thái độ của bố trước lỗi lầm của con:

- Sự hỗn láo của con như nhát dao đâm vào tìm bố vậy

- Bố không nén được cơn giận dữ

- Thật đáng xấu hổ

- Không bao giờ con được thốt ra

- Con phải xin lỗi mẹ

- Con hãy cầu xin mẹ tiếc rằng bố không có con còn hơn con bội bạc với mẹ

* Ông hết sức buồn bã, đau đớn và tức giận vìEnricô có lời lẽ thiếu lễ độ với mẹ

Trang 5

Enricô là thái độ như thế nào?

Vì sao ông có thái độ đó?

- Những chi tiết, hình ảnh nào

nói về mẹ Enricô?

- Từ những chi tiết, hình ảnh

đó, em thấy mẹ Enricô là

người như thế nào?

- Tình cảm của mẹ Enricô cho

em nhớ tới tình cảm của người

mẹ trong văn bản nào đã học?

lời

- HS phát hiện

- HS suy nghĩ trả lời

- Văn bản “Cổng trường mở ra”

b Tình cảm của mẹ Enricô.

- Mẹ thức suốt đêm mất con

- Người mẹ cứu sống con

* Mẹ thương yêu con sâu nặng

- Điều gì khiến Enricô xúc

động vô cùng khi đọc thư bố?

- Đọc thư bố Enricô đã nhận ra

điều gì?

- Em có nhận xét gì về cách

lập luận của bố Enricô?

- Em hãy suy nghĩ xem tại sao

bố Enricô không nói trực tiếp

mà phải viết thư?

(Cho HS thảo luận nhóm)

- Đây là bức thư người bố gửi

cho con, tại sao lại lấy tên văn

bản là “Mẹ tôi”?

- HS nhận xét

- HS thảo luận nhóm, cử đại diện trình bày: Tình cảm sâu sắc thường tế nhị, kín đáo, nhiều khi không thể nói trực tiếp Viết thư là chỉviết riêng cho người mắc lỗi, vừa giữ được sự kín đáo, tế nhị, giữ được lòng tự trọng cho người mắc lỗi

Đây là cách ứng xửtrong đời sống gia đình và xã hội

- HS thảo luận

- Bố gợi lại những kỉ niệm giữa mẹ và Enricô

- Những lời nói chân tình, sâu sắc xong thái

độ kiên quyết, nghiêm khắc

* Enricô nhận ra: Tình yêu thương kính

trọng mẹ là tình cảm thiêng liêng hơn cả Mất

mẹ là nỗi bất hạnh lớn lao nhất trong đời người

- Lập luận chặt chẽ, có sức thuyết phục cao (điều đó có tác dụng với cảm xúc)

- Bố Enricô thương yêu con, mong và luôn giáo dục con trở thành người con hiếu thảo, trân trọng vợ

Ông là người chồng, người cha tốt

Trang 6

* Hãy đọc to phần ghi nhớ HS đọc ghi nhớ.

- Lập luận chặt chẽ, lời lẽ chân thành, giản dị,giàu cảm xúc, có sức thuyết phục cao

- Tâm tư tình cảm buồn khổ và thái độ nghiêm khắc cua người cha trước lỗi lầm của con

- Tình cảm thiêng liêng sâu nặng của cha mẹ đối với con cái và con cái đối với cha mẹ

Hoạt động 4: Luyện tập, củng

cố

- Đã có lần nào em nói năng thiếu

lễ độ với cha mẹ chưa? Nếu có

thì văn bản này gợi cho em suy

nghĩ gì?

HS thảo luận

IV LUYỆN TẬP:

4 Hướng dẫn học tập:

- Học thuộc ghi nhớ và bài thơ “Thư gửi mẹ”

- Viết 5 - 7 câu nêu cảm nghĩ khi đọc “Mẹ tôi” và “Cổng trường mở ra”

Nắm được cấu tạo của hai loại từ ghép: từ ghép chính phụ và từ ghép đẳng lập

- Hiểu được cơ chế tạo nghĩa của từ ghép tiếng Việt

2 KÜ n¨ng:

- Biết vận dụng những hiểu biết về cơ chế tạo nghĩa vào việc tìm hiểu nghĩa của

hệ thống từ ghép tiếng Việt

B CHUẨN BỊ :

1 Giáo viên: Đọc tài liệu, soạn bài, chuẩn bị bảng phụ

2 Học sinh: Đọc trước bài, trả lời các câu hỏi ở phần I, II trong SGK

2 Kiểm tra: Nhắc lại khái niệm từ ghép?

3 Bài mới:

Ở lớp 6, các em đã biết khái niệm từ ghép Bài học hôm nay chúng ta sẽ tìm hiểu về

cấu tạo và nghĩa của các loại từ ghép

Hoạt động 1: Tìm hiểu các loại từ ghép. I CÁC LOẠI TỪ GHÉP.

Trang 7

* GV dùng bảng phụ ghi 2 đoạn

văn - HS đọc

- Các từ in đậm thuộc loại từ nào?

- Đâu là tiếng chính, đâu là tiếng

- "ngoại" bổ sung đặc điểm cho "bà"

- "phức" bổ sung đặc điểm cho "thơm"

- Tiếng chính đứng trước, tiếng phụ đứng sau

quan hệ như thế nào với nhau?

- Từ ghép đẳng lập có cấu tạo như

Hoạt động 2: Tìm hiểu nghĩa của từ ghép II NGHĨA CỦA TỪ GHÉP.

- So sánh nghĩa của từ "bà" với

"bà ngoại", "thơm" với "thơm

phức"?

- Em có nhận xét gì về nghĩa của

từ ghép chính phụ?

- So sánh nghĩa của từ "quần áo",

"trầm bổng" với nghĩa mỗi tiếng?

"bà ngoại": sinh ra mẹ

- HS nhận xét

- Nghĩa khái quát hơn nghĩa của mỗi tiếng

2 HS đọc

- HS nhắc những kiến thức trọng tâm của bài

- Nghĩa của từ "bà ngoại" hẹp hơn nghĩa của từ "bà",

- Từ ghép chính phụ có tính chất phân nghĩa

- Nghĩa của từ ghép đẳng lập khái quát hơn nghĩa của các tiếng tạo nên nó

Trang 8

- Thước: thước kẻ, thước gỗ,

- Mưa: mưa rào, mưa phùn,

- Không thể nói: một cuốn sách vở vì sách

vở là từ ghép đẳng lập có nghĩa tổng hợp chỉ chung cả loại

- GV hướng dẫn cách làm bài 5, 6, 7, học sinh về nhà làm nốt các bài

- Soạn "Liên kết trong văn bản"

Giúp học sinh thấy:

- Muốn đạt được mục đích giao tiếp thì văn bản nhất định phải có tính liên kết Sự liên

kết ấy cần phải được thể hiện trên cả hai mặt: hình thức ngôn từ và nội dung ý nghĩa

2 KÜ n¨ng:

- Cần vận dụng những kiến thức đã học để bước đầu xây dựng được những văn bản có

tính liên kết

B CHUẨN BỊ:

1 Giáo viên: Đọc tài liệu, soạn bài, chuẩn bị đèn chiếu (bảng phụ)

2 Học sinh: Đọc trước bài, trả lời các câu hỏi ở phần I trong SGK

Ở lớp 6, các em đã được học về văn bản là chuỗi lời nói miệng hay bài viết có chủ đề

thống nhất, có liên kết mạch lạc, vận dụng phương thức biểu đạt phù hợp để thực hiện mục

đích giao tiếp Sẽ không thể thiếu được một cách cụ thể về văn bản, cũng như khó có thể tạo

lập được những vănbản tốt, nếu chúng ta không tìm hiểu kỹ về một trong những tính chất quan trọng nhất của nó là liên kết

Hoạt động 1: Tìm hiểu về liên kết và phương tiện liên

kết trong văn bản

I LIÊN KẾT VÀ PHƯƠNG TIỆN LIÊN KẾT TRONG VĂN BẢN

Trang 9

1 Tính liên kết của văn bản

* Đoạn văn SGK - HS đọc văn bản a Ví dụ: Đoạn văn SGK

- Theo em, đọc mấy dòng này

Enricô đã có thể hiểu bố

muốn nói gì chưa?

- Nếu Enricô chưa thật hiểu

rõ bố nói gì thì đó là vì lý do

gì?

- Trả lời: Không thể hiểu rõ

- Các câu trong văn bản không nối liền nhau

- Hãy đánh dấu (bút chì) vào

lý do xác đáng nhất trong 3 lý

do ở SGK

- Suy nghĩ và trả lời - Để các câu văn, đoạn văn không bị rời

rạc, người nghe, người đọc hiểu rõ được người viết định nói gì

- Nếu không có liên kết trong

văn bản có được không? Tại

sao?

- Nếu không có liên kết không văn bản các câu văn, đoạn văn rời rạc và hỗn độn, trở nên khó hiểu

- Em có nhận xét gì về vai trò

của tính liên kết trong văn

bản - Tính liên kết tròng văn bản là tính chất quan trọng nhất của văn bản.

GV lấy ví dụ: Cây tre trăm

- "Cái dây tư tưởng" mà tác

giả nói đến đó là gì? Vì sao

chúng ta không hiểu đoạn văn

được dẫn nói gì?

- HS nhận xét a) Nội dung ý nghĩa: Nội dung các câu,

đoạn thống nhất và gắn bó chặt chẽ với nhau

b) Hình thức ngôn ngữ: Các câu, đoạn phải được kết nối bằng những phương tiện ngôn ngữ (từ, câu…) thích hợp

- So với nguyên văn trong văn

bản "Cổng trưởng mở ra",

đoạn văn đã viết thiếu hoặc

sai từ ngữ cụ thể nào?

- HS xác định: thiếu

"còn bây giờ"; sai chữ

"đứa trẻ" - nguyên văn

"con"

- Từ ngữ "còn bây giờ" và từ

"con" giữa vai trò gì trong câu

văn, đoạn văn?

- Các từ ngữ này tạo sự liên kết trong văn bản,

đó là các phương tiện liên kết

- Từ hai ví dụ trên, em hãy

cho biết: Một văn bản có tính

liên kết trước hết phải có điều

kiện gì? Cùng với điều kiện

ấy, các câu trong văn bản phải

sử dụng các phương tiện gì?

- Dựa vào phần ghi nhớ

để trả lời

* Ghi nhớ SGK - 18

Trang 10

Hoạt động 2: Luyện tập II LUYỆN TẬP

Về hình thức ngôn ngữ các câu có vẻ rất

"liên kết" với nhau nhưng chúng chưa có mỗi liên kết thực sự vì chúng không cùng nói về cùng một nội dung, nghĩa là không

có một cái dây tư tưởng nào nối liền các ýcủa những câu văn đó

Bài tập 3:

- Hãy nêu yêu cầu của BT3 - HS điền từ ngữ Các từ ngữ ở chỗ trống trong nguyên bản

lần lượt là: bà, bà, cháu, bà, bà, cháu, thế là

* CỦNG CỐ :

Một văn bản có tính liên kết trước hết phải có điều kiện gì? Cùng với điều kiện ấy, các

câu trong văn bản phải sử dụng các phương tiện gì?

- Làm nốt VT5 và hoàn chỉnh các bài tập khác

- Học thuộc bài - soạn "Cuộc chia tay…"

_

Tiết 5 Văn bản : CUỘC CHIA TAY

CỦA NHỮNG CON BÚP BÊ

- Thấy được những tình cảm chân thành, sâu nặng của hai anh em trong câu chuyện

Cảm nhận được nỗi đau đớn, xót xa của những bạn nhỏ chẳng may rơi vào hoàn cảnh gia đình

bất hạnh Biết thông cảm và chia sẻ với những người bạn ấy

2 KÜ n¨ng:

- Thấy được cái hay của truyện chính là cách kể rất chân thật và cảm động

B CHUẨN BỊ:

Trang 11

2 Kiểm tra

Em cảm nhận được điều gì sau khi học văn bản "Mẹ tôi"

3 Bài mới

Hôm nay chúng ta học "Cuộc chia tay của những con búp bê" Vì sao những con búp bê phải chia tay nhau Đằng sau cuộc chia tay của những con búp bê là tình cảm của ai? Chúng

ta chùng tìm hiểu văn bản

truyện và đọc một vài đoạn

văn hay, xúc động trong bài

- HS kể tóm tắt và đọc 1 Đọc

- Quan sát phần cuối văn bản

nêu hiểu biết của em về tác

giả, tác phẩm?

- Hỏi chú thích 2, 3, 6

- Quan sát SGK và trả lời

2 Tác giả: Khánh Hoài

3 Tác phẩm: Đạt giải nhì trong cuộc thi

thơ - văn viết về quyền trẻ em do viện KHGD và tổ chức cứu trợ trẻ em Thụy Điển tổ chức năm 1992

Hoạt động 2: Hướng dẫn tìm

hiểu văn bản

II TÌM HIỂU VĂN BẢN

A Tìm hiểu cấu trúc văn bản

- Văn bản này là một truyện

ngắn Truyện ngắn viết về ai?

Về việc gì? Ai là nhân vật

chính của truyện?

- Theo dõi SGK và trả lời

- Truyện viết về anh em Thành - Thuỷ,

về việc bố mẹ chia tay, Thành Thuỷ phải chia đồ chơi trong đau buồn Thành đưa

em đến trường chia tay cô giáo và bạn bè.Búp bê vẫn ở bên nhau còn hai anh em phải chia xa

- Truyện được kể theo ngôi

thứ mấy? Tác dụng của ngôi

kể này?

- HS xác định và dựa vào kiến thức về ngôi

kể đã học ở lớp 6 để trả lời

- Truyện kể theo ngôi thứ nhất, thể hiện sâu sắc những suy nghĩ, tình cảm, tâm trạng của nhân vật, làm tăng tính chân thực của truyện, tạo sức thuyết phục cao hơn

- Văn bản này có thể chia làm

mấy phần? Nội dung từng

+ Còn lại: Hai anh em chia tay nhau

Trang 12

hiểu nội dung văn bản theo bố

cục đó

1 Hai anh em Thành Thuỷ chia đồ chơi

- Đọc phần đầu truyện

- Búp bê có ý nghĩa như thế

nào trong cuộc sống của hai

anh em Thành Thuỷ?

- HS đọc

HS trả lời: Búp bê là đồchơi thân thiết, gắn liền với tuổi thơ của hai anh

em, hai con Vệ sĩ và

Em nhỏ luôn ở bên nhau chẳng khác nào anh em Thành Thủy

a) Hoàn cảnh chia đồ chơi

- Bố mẹ ly dị, hai anh em phải xa nhau

- Búp bê cũng phải chia đôi theo lệnh của mẹ

- Hai anh em chia đồ chơi

trong hoàn cảnh nào?

- Tìm chi tiết biểu hệin tâm

trạng của hai anh em khi chia

đồ chơi?

- HS lần lượt tìm các chi tiết biểu hiện tâm trạng của Thủy - Thành

b) Tâm trạng hai anh em

- Thuỷ:

- Mắt tuyệt vọng, buồn thăm thẳm, khóc nhiều, Thuỷ như người mất hồn

- Thành:

- Cắn chặt môi để tiếng khóc không bật

to, nước mắt cứ tuôn ra như suối, ướt đẫm cả gối và hai cánh tay áo

- "Sao tại hoạ giáng…"- đau đớn

- Em có nhận xét gì về tâm

trạng của Thành - Thủy?

- HS nhận xét * Tâm trạng buồn khổ, đau xót, bất lực

- Tâm trạng của hai anh em

giúp người đọc cảm nhận

điều gì trong khi cuộc sống

xung quanh vẫn tươi đẹp

- HS nêu cảm nhận *Người đọc hiểu được nỗi đau, sự mất

mát đổ vỡ quá lớn khi gia đình tan vỡ trong khi cuộc sống xung quanh vẫn tươi đẹp Chúng ta xót thương hai em nhỏ không được chung sống yêu thương trongmột mái ấm gia đình

- Trong nỗi bất hạnh kỷ niệm

gì hiện về? Chi tiết nào thể

hiện điều đó

- HS tìm chi tiết thể hiện và nêu nhận xét

- Kỷ niệm hồi học lớp 5 hiện về:

+ Em mang kim chỉ ra sân vận động vá áocho anh

+ Anh giúp em học bài, đón em, hai anh

em năm tay nhanh vừa đi vừa trò chuyện.+ Em bắt con Vệ sĩ gác cho anh ngủ

- Em thấy tình cảm hai anh

em như thế nào?

GV: Tình cảm hai anh em

trong sáng, nhân hậu, đẹp đẽ,

vì thế khi phải chia tay nhau 2

anh em như người mất hồn,

tuyệt vọng, nước mắt tuôn

chảy như suối

* Hai anh em quan tâm, gần gũi, thương yêu nhau vô hạn, luôn thông cảm, sẻ chia,giúp đỡ lẫn nhau

- Lời nói và hành động…?

Theo em, có cách nào giải

- HS thảo luận

Trang 13

quyết mâu thuẫn này không?

- Em sẽ làm gì khi bạn em rơi

vào hoàn cảnh như Thành -

Thuỷ?

- HS thảo luận - Cảm thông, chia sẻ

Tiết 6 Văn bản : CUỘC CHIA TAY

CỦA NHỮNG CON BÚP BÊ ( tiếp )

(Theo Khánh Hoài)

Đọc "Tôi đứng dậy… cảnh vật"

- Đoạn truyện kể lại sự việc gì?

- Tìm chi tiết miêu tả cuộc chia

tay của Thuỷ với lớp học?

- HS đọc

- HS phát hiện chi tiết

2 Hai anh em khi đến trường chia tay cô giáo và bạn bè

- Cô giáo tái mặt, nước mắt giàn giụa

- Tại sao khi đến trường học,

Thủy lại bật lên khóc thút thít

- Chi tiết nào trong cuộc chia tay

làm cô giáo bàng hoàng? Chi tiết

- Cô Tâm…

* Thủy thật bất hạnh, em đau đớn vi gia đình tan nát, nuối tiếc những kỷ niệm ấu thơ, những ngày hạnh phúc được sống với cha mẹ, được cắp sáchđến trường cùng các bạn ánh mắt đauđớn, tiếng khóc nức nở như khắc sâu vào lòng người đọc

- Tại sao khi dắt em ra khỏi

trường, Thành lại kinh ngạc thấy

mọi người vẫn đi lại bình thường

và nắng vẫn vàng ươm trùm lên

cảnh vật?

- Thảo luận nhóm để trảlời

- HS nhận xét * Tác giả miêu tả diễn biến tâm lý rất

chính xác, nó làm tăng nỗi buồn sâu thẳm, trạng thái tuyệt vọng, bơ vơ, lạc lõng của nhân vật trong truyện

chia tay

- Cuộc chia tay diễn ra như thế

nào?

- Tâm trạng của Thành - Thuỷ

diễn tả qua chi tiết nào trong đoạn

văn?

- HS phát hiện: đột ngộtquá!

- Tìm chi tiết

Thủy: như người mất hồn, mặt tái xanh, nhường búp bê, khóc nức nở, dặn dò

Thành: khóc nấc, mếu máo

- Kết thúc truyện Thủy đã lựa

chọn cách giải quyết như thế nào

* Thuỷ trả lại anh con Vệ sĩ, nhường anh con Em Nhỏ để chúng không bao

Trang 14

cho vấn đề chia tay của những con

búp bê?

giờ xa nhau

- Cách giải quyết gợi lên trong em

suy nghĩ và tình cảm gì?

GV: Chi tiết này khiến người đọc

thấy sự chia tay của hai em nhỏ là

rất vô lý, là không nên có, là lời

nhắc nhở mỗi gia đình và xã hội

hãy vì hạnh phúc của tuổi thơ

*Lòng thương cảm với Thuỷ, một em

bé giàu lòng vị tha, vừa thương anh, thương cả những con búp bê, thà mình chịu chia lìa chứ không để búp

bê phải chia tay, thà mình chịu thiệt thòi để anh có con Vệ Sĩ canh giấc ngủ đêm đêm

- Nhan đề câu chuyện "Cuộc chia

tay của những con búp bê" xong

những con búp bê có phải chia tay

không? Ai phải chia tay? Thủy để

con Em Nhỏ cạnh con Vệ sĩ nhằm

gửi gắm điều gì?

- HS thảo luận - trình bày, giáo viên nhận xét

- Ước mơ không phải xa anh, được cùng anh chung sống dưới một mái

- Lời kể chân thành, giản dị, phù hợp với tâm trạng nhân vật, tạo sức truyềncảm

- Truyện muốn nhắn gửi đến

người đọc điều gì?

Dựa vào phần ghi nhớ trong SGK để trả lời

* Nội dung Cuộc chia tay đau đớn và đầy cảm động của hai em bé trong truyện khiến người đọc thấm thía được rằng:

Tổ ấm gia đình là vô cùng quý giá và quan trọng Mọi người hãy cố gắng bảo vệ và giữ gìn, không nên vì bất

kỳ lý do gì làm tổn hại đến những tình cảm tự nhiên, trong sáng ấy

- Em hãy đọc phần đọc thêm - HS đọc

Hoạt động 4: Hướng dẫn luyện

tập, củng cố

IV LUYỆN TẬP

- Em hãy viết đoạn văn 5 - 7 câu

nêu cảm xúc của em sau khi đọc

Trang 15

TIẾT 7 BỐ CỤC TRONG VĂN BẢN

A MỤC TIÊU BÀI HỌC:

1 KiÕn thøc:

Giúp học sinh hiểu rõ:

- Tầm quan trọng của bố cục trong văn bản, trên cơ sở đó góp phần đấu tranh với tình

trạng không quan tâm tới bố cục, ngại xây dựng bố cục khi tạo lập văn bản, một trạng thái tâm

lý đang tồn tại khá phổ biến trong một bộ phận không nhỏ học sinh

- Thế nào là bố cục rành mạch và hợp lý để bước đầu xây dựng được những bố cục rànhmạch, hợp lý của các bài làm

2 KÜ n¨ng:

- Tính phổ biến và sự hợp lý của dạng bố cục 3 phần, nhiệm vụ của mỗi phần trong bố cục để từ đó có thể làm mở bài, thân bài, kết bài đúng hướng hơn và đạt kết quả tốt hơn

B CHUẨN BỊ:

2 Học sinh: Đọc trước bài, trả lời các câu hỏi ở phần I - SGK

Trước khi làm bài văn hoàn chỉnh em phải làm gì? (Xây dựng dàn bài) Dàn bài chính làhình thức thể hiện bố cục Vậy bố cục trong văn bản là gì? Yêu cầu đối với bố cục trong văn

bản như thế nào, ta học bài hôm nay

Hoạt động của thầy Hoạt động của

trò

Nội dung cần đạt

Hoạt động 1: Hình thành khái niệm bố cục và

những yêu cầu về bố cục trong văn bản

I BỐ CỤC VÀ NHỮNG YÊU CẦU VỀ BỐ CỤC TRONG VĂN BẢN

Nội dung chính một lá đơn:

- Đơn gửi ai?

- Ai gửi đơn?

- Lý do gửi đơn?

- Nguyện vọng, yêu cầu?

- Các trật tự trên có thể đảo

được không? Vì sao?

- Không đảo được

vì nếu sắp xếp nộidung lộn xộn, tuỳ tiện không theo

Trang 16

một trật tự thì người đọc không hiểu

-> không đạt được mục đích giao tiếp

- Trình bày lại bố cục văn bản

"Cục chia tay của những con

búp bê"

- HS trình bày Bố cục văn bản "Cuộc chia tay…"

+ 2 anh em chia đồ chơi + … chia tay cô giáo+ … chia tay nhau

- Em có nhận xét gì về cách

sắp xếp nội dung các phần,

các ý của văn bản trên?

- HS nhận xét * Các nội dung các phần, các ý, các sự việc

trong văn bản trên được sắp xếp thành một trình

tự trước sau rành mạch, hợp lý -> bố cục

- Bố cục trong văn bản là gì? - HS đọc ghi nhớ b) Ghi nhớ: ý 1 ghi nhớ trang 30

2 Những yêu cầu về bố cục trong văn bản

* Đọc to hai câu chuyện

- Hai câu chuyện trên đã có

- Hai câu chuyện trên kể lộn xộn, khó tiếp cận

- Cách kể ấy khiến câu chuyện không còn nêu bật được ý nghĩa phê phán, không còn buồn cười nữa vì sự sắp đặt các ý có thay đổi làm câuchuyện mất đi yếu tố bất ngờ, tiếng cười không bật mạnh ra được, câu chuyện không tập trung phê phán nhân vật chính được nữa

- Theo em, nêu sắp xếp bố

cục 2 câu chuyện trên như thế

nào?

- Vậy bố cục như thế nào là

rành mạch, hợp lý?

- HS sắp xếp lại theo văn bản đã học

KB: chốt, cảm nghĩ

- Có cần phân biệt rõ ràng

nhiệm vụ mỗi phần không?

Vì sao?

- Suy nghĩ, trả lời - ND từng phần, đoạn trong văn bản phải liên

hệ chặt chẽ với nhau, giữa các phần, đoạn phải

- HS thảo luận - Mỗi phần có nhiệm vụ riêng:

+ MB không chỉ thông báo đề tài mà còn làm cho người đọc đi vào đề tài tự nhiên, hứng thú

- Một bạn khác lại cho rằng, - HS thảo luận + KB: Không chỉ nhắc lại mà còn tạo ấn tượng

Trang 17

- Ghi lại bố cục văn bản

"Cuộc chia tay…"

- Bố cục ấy rành mạch, hợp lý

chưa? Có thể kể lại câu

chuyện ấy theo bố cục khác

được không?

- HS làm bài - Bố cục văn bản "Cuộc chia tay…"

- Bố cục ấy là rành mạch, hợp lý song vẫn có thể kể lại theo bố cục khác

- Đọc yêu cầu BT3

- Bố cục báo cáo trên đã rành

mạch, hợp lý chưa?

2 Bài tập 3:

- Bố cục bản báo cáo chưa thật rành mạch, hợp

lý, các điểm 1, 2, 3 ở thân bài mới chỉ kể lại việc học tốt chứ chưa phải trình bày kinh nghiệm học tốt, điểm 4 lại không nói về học tập

- THeo em có thể bổ sung

điều gì?

- Có thể bổ sung:

+ Thủ tục chào mừng hội nghị+ Báo cáo kinh nghiệm + Nguyện vọng muốn được nghe các ý kiến

4 Hướng dẫn học tập

- Học bài, hoàn thành các bài tập trong SGK

- Chuẩn bị bài: Mạch lạc trong văn bản

Trang 18

- Có những hiểu biết bước đầu về mạch lạc tròng văn bản và sự cần thiết phải làm cho văn bản có mạch lạc, không đứt đoạn hoặc quẩn quanh.

2 KÜ n¨ng:

Chú ý đến sự mạch lạc trong các bài tập làm văn

B CHUẨN BỊ:

Các em đã hiểu bố cục của văn bản Nói đến bố cục là nói đến sự sắp đặt, phân chia

nhưng văn bản không thể không liên kết Làm thế nào để các phần, các đoạn được phân cách

rành mạch mà lại không mất đi sự liên kết chặt chẽ với nhau, đó là mạch lạc trong văn bản các

em được nghiên cứu hôm nay

Hoạt động 1: Hình thành khái niệm mạch lạc và những

yêu cầu về mạch lạc trong văn bản

I MẠCH LẠC VÀ NHỮNG YÊU CẦU VỀ MẠHC LẠC TRONG VĂN BẢN

3 HS đọc nội dung câu hỏi a

Toàn bộ sự việc trong văn

bản xoay quanh sự việc chính

nào?

"Sự chia tay" và "những con

búp bê" đóng vai trò gì trong

truyện?

- HS đọc câu hỏi và lần lượt trả lời từng ý

- Ở truyện "Cuộc chia tay của những con búp bê" mạch văn (đề tài) đó là sự chia tay

"Sự chia tay", "những con búp bê" xoay quanh đề tài với những nhân vật chính

là Thành và Thuỷ

Trang 19

Hai anh em Thành Thủy đóng

vai trò gì trong truyện?

4.Các từ ngữ: chia tay, chia

- HS thảo luận - Hai anh em Thành Thuỷ buộc phải

chia tay nhưng hai con búp bê của các

em, tình anh em của các em thì không thể chia tay

Sự liên kết ấy là hợp lý, tự nhiên

6 Văn bản có tính chất mạch

lạc là văn bản phải đảm bảo

yêu cầu gì?

- HS đọc ghi nhớ 3 Ghi nhớ: SGK trang 32

Bài tập 1:

7 Tìm hiểu tính mạch lạc của

văn bản "Mẹ tôi"

- Tính mạch lạc của b2?

- Suy nghĩ và trả lời a Diễn biến tâm trạng của người mẹ

b Ý chủ đạo, xuyên suốt: sắc vàng trù phú, đầm ấm của làng quê vào mùa đông, giữa ngày mùa Ý tứ ấy được dẫn dắt theo một dòng chảy hợp lý phù hợp với nhận thức của người đọc

Một trình tự với 3 phần nhất quán và rõ ràng như thế làm cho mạch văn thông suốt và bố cục của đoạn văn trở nên mạch lạc

- Câu đầu: giới thiệu bao quát về sắc vàng trong thời gian (ngày đông, giữa ngày mùa) và trong không gian (làng quê)

- Sau đó, tác giả nêu những biểu hiện của sắc vàng trong thời gian và không gian đó

- Hai câu cuối là nhận xét, cảm xúc về màu vàng

Bài tập 2:

8 Đọc yêu cầu bài tập 2

Trong "Cuộc chia tay…" tác

gủa không thuật lại tỷ mỷ

nguyên nhân dẫn đến sự chia

tay của hai người lớ Theo em

như vậy có làm cho văn bản

thiếu mạch lạc không?

- HS đọc Thảo luận bài tập và trình bày ý kiến

Ý tứ chủ đạo của câu chuyện xoay quanh cuộc chia tay của hai đứa trẻ và hai con búp bê Việc thuật lại quá tỷ mỷ nguyên nhân dẫn đến cuộc chia tay của hai người lớn có thể làm cho ý tứ chủ đạo bị phân tán, không giữ được sự thống nhất và do đó làm mất đi sự mạchlạc của câu chuyện

- Học thuộc bài, làm nốt bài tập 2

Trang 20

- Soạn bài 3.

Trang 21

- Nắm được cấu tạo của các loại từ láy Bước đầu hiểu được mối quan hệ âm - nghĩa của từ láy.

- Viết tốt bài tập làm văn số 1 Chú ý đến tính liên kết, bố cục và mạch lạc của văn bản

- Hiểu được khái niệm ca dao, dân ca

- Nắm được nội dung, ý nghĩa và một số hình thức nghệ thuật tiêu biểu của ca dao, dân

ca thuộc chủ đề tình cảm gia đình

- Thuộc những bài ca dao và tìm thêm một số bài thuộc hệ thống đó

B CHUẨN BỊ:

1 Giáo viên: Đọc tài liệu, soạn bài, chuẩn bị tuyển tập Ca Dao - dân ca Việt Nam

2 Học sinh: Đọc trước bài, trả lời các câu hỏi ở phần đọc - hiểu văn bản SGK; sưu tầm thêm một số bài ca dao thuộc chủ đề

Ca dao, dân ca là "tiếng hát đi từ trái tim lên miệng", là thơ ca trữ tình dân gian phát triển và tồn tại để đáp ứng những nhu cầu và những hình thức bộc lộ tình cảm của nhân dân Nó

đã, đang và sẽ còn ngân vang mãi trong tâm hồn con người Việt Nam "Và ngày mai, đến khi chủ nghĩa cộng sản thành công, thì câu ca dao Việt Nam vẫn rung động lòng người Việt Nam hơn hết" (Lê Duẩn) Tình cảm gia đình chiếm khối lượng khá lớn trong ca dao dân ca Đó là những câu hát diễn tả chân thực, xúc động những tình cảm vừa chân thật, ấm cúng, vừa rất thiêng liêng của con người Việt Nam

Trang 22

Hoạt động của thầy Hoạt động

của trò

Nội dung cần đạt

Hoạt động 1: Hướng dẫn HS đọc và tìm hiểu

1 Theo em, cần đọc các bài

ca dao với giọng như thế nào?

* Giáo viên giới thiệu tuyển

tập ca dao - dân ca Việt Nam

- HS đọc diễn cảm

- Dựa vào phầnchú thích để trảlời

- HS nghe, quan sát

- Ca dao, dân ca là những khái niệm tương đương, chỉ các thể loại trữ tình dân gian, kết hợp lời và nhạc, diễn tả đời sống nội tâm của con người Ca dao là lời thơ của dân ca Dân ca là những sáng táckết hợp lời và nhạc

Hoạt động 2: Hướng dẫn tìm hiểu văn bản II TÌM HIỂU VĂN BẢN

- Đọc bài ca dao 1

4 Lời bài ca dao là lời của ai

nói với ai?

5 Lời ca "cù lao chín chữ" có

ý nghĩa khái quát điều gì?

6 Hãy phát hiện các biện

pháp nghệ thuật được sử dụng

và chỉ rõ tác dụng của biện

pháp nghệ thuật đó?

7 Tìm những câu ca dao khác

với nội dung tương tự?

8 Em hãy nói 1 - 2 câu thể

hiện tình cảm của em khi đọc

bài ca dao này?

- HS đọc

- HS phát hiện

- Dựa vào chú thích để trả lời

- Hình thức hát ru

- So sánh: Lấy cái to lớn, vĩnh hằng của thiên nhiên kết hợp với những định ngữ chỉ mức độ làm nổi bật công lao sinh thành của cha mẹ Núi ngất trời, biển rộng mênh mông không thể nào đo được,cũng như công cha, nghãi mẹ đối với con Với những hình ảnh so sánh ấy, công cha, nghĩa mẹ trởnên cụ thể, sinh động, đồng thời biểu lộ lòng biết

ơn sâu nặng của con cái đối với cha mẹ (văn hóa phương Đông so sánh cha với trời - núi, mẹ với đất - biển -> đó là cặp biểu tượng truyền thống

trong thời gian, không gian

nào? Không gian, thời gian ở

đây có đặc điểm gì?

11 Tâm trạng con người

được gợi lên trong không

gian, thời gian ấy thường là

một tâm trạng như thế nào?

- Nêu ý nghĩa của thi pháp không gian - thời gian

Không gian "ngõ sau", nơi vắng lặng, heo hút Không gian ấy gợi nghĩ đến cảnh ngộ cô đơn, tủi cực

12 Cảm nhận của em về lời

ca "Trông về quê mẹ ruột đau

chín chiều"

- Nêu cảm nhận - "Ruột đau" là cách nói ẩn dụ chỉ nỗi nhớ thương đến xót xa "Chín chiều" là nhiều bề "Quê mẹ" là

nơi mẹ ruột ở, nơi người con được sinh ra

- Người con gái lấy chồng xa quê nhớ mẹ, buồn tủi

Trang 23

vì xa cách cha mẹ, không thể đỡ đần cha mẹ lúc tuổi già, có thể cả một nỗi nhớ về một thồi con gái

đã qua, nỗi đau về cảnh ngộ, thân phận ở nhà chồng (trong gia đình dưới chế độ phong kiến gia trưởng)

Bài ca giản dị, mộc mạc mà đau khổ, xót xa, nhức buốt trong lòng

- Em hãy đọc bài ca dao 3 - HS đọc Bài 3:

13 Bài ca dao là lời của ai

nói với ai?

- HS phát hiện - Bài ca dao là lời của con cháu nói với ông bà về

nỗi nhớ và sự kính yêu đối với ông bà

14 Tác giả diễn tả bằng hình

thức NT nào? Hãu phân tích

cái hay của việc sử dụng biện

- Hình thức so sánh, mức độ "bao nhiêu… bấy nhiêu" diễn ra nỗi nhớ da diết, khôn nguôi

- Bài 4 là tiếng hát về tình cảm anh em thân thương, ruột thịt

17 Tình cảm đó được diễn ra

qua những hình ảnh nào? Bài

ca này nhắc nhở chúng ta điều

gì?

- Quan hệ anh em được so sánh bằng hình ảnh

"như thể chân tay" Từ ngữ được lựa chọn chính xác, "cùng chung", "một" để nhắc nhở chúng ta: anh em trong gia đình phải đùm bọc, thương yêu nhau, hòa thuận để bố mẹ vui lòng

Hoạt động 3: Thực hiện phần tổng kết III TỔNG KẾT

Ghi nhớ SGK/36

- Học thuộc 4 bài ca dao

- Sưu tầm, ghi chép lại các bài ca dao có nội dung tương tự

- Soạn "Những câu hát về tình yêu quê hương, đất nước, con người"

TIẾT 10 VĂN BẢN

NHỮNG CÂU HÁT VỀ TÌNH YÊU

Trang 24

QUÊ HƯƠNG, ĐẤT NƯỚC, CON NGƯỜI

1 KiÕn thøc:

Giúp học sinh:

- Nắm được nội dung, ý nghĩa và một số hình thức nghệ thuật tiêu biểu của ca dao, dân

ca qua những bài ca dao về chủ đề tình yêu quê hương, đất nước, con người

2 KÜ n¨ng:

- Thuộc những bài ca dao trong văn bản và biết thêm một số bài khác trong hệ thống

B CHUẨN BỊ:

2 Học sinh: Đọc trước bài, trả lời các câu hỏi ở phần đọc hiểu văn bản trong SGK; sư

Nhà thơ Thu Bồn đã có những câu thơ rất hay về quê hương, đất nước, con người Việt

Nam:

Việt Nam đẹp khắp trăm miền

Bốn mùa một sắc trời riêng đất này

Xóm làng, đồng ruộng, rừng cây

Dừa nghiêng, cau thẳng, hàng hàng nắng soi

Có nơi đâu đẹp tuyệt vời

Như sông, như nước, như người Việt Nam

Cùng với tình cảm gia đình thì tình yêu quê hương, đất nước, con người cũng là chủ đề

lớn của ca dao, xuyên thấm trong nhiều câu hát Tiết học này giới thiệu 4 bài ca Ở đây, đằng

sau những câu hát đối đáp, những lời mời, lời nhắn gửi và những bức tranh phong cảnh của cácvùng, miền, luôn là tình yêu chân chất, niềm tự hào sâu sắc, tinh tế đối với quê hương, đất

nước, con người

Hoạt động 1: Hướng dẫn HS đọc và tìm hiểu chung I ĐỌC - TÌM HIỂU CHUNG

2 Trong bài này vì sao chàng

trai, cô gái lại hỏi đạp về

- Suy nghĩ, lý giải - Câu hỏi và lời đáp hướng về nhiều địa

danh của vùng Bắc Bộ, vừa nêu đặc điểm

Trang 25

những địa danh với những

đặc điểm riêng của từng địa

danh như vậy?

địa lý tự nhiên, vừa có cả những dấu vết lịch sử - văn hóa nổi bật Người hỏi biết chọn nét tiêu biểu rất rõ và trả lời đúng ý người hỏi Hỏi - đáp như vậy là để thể hiện, chia sẻ sự hiểu biết cũng như niềm

tự hào, tình yêu đối với quê hương đất nước Đây là cơ sở, là cách để họ bày tỏ tình cảm của nhau

3 Qua đó, em có nhận xét gì

về người hỏi, người đáp

- HS nhận xét - Chàng trai và cô gái là những người lịch

lãm, tế nhị, thông minh, hiểu biết

Bài 2:

- Đọc bài ca dao thứ hai

4 Căn cứ vào những danh từ

riêng được nhắc tới trong bài,

hãy xác định địa danh được

6 Khi nào người ta "rủ nhau"

7 Đọc các bài ca dao khác

mở đầu bằng cụm từ "rủ

nhau"

- Phân tích cụm từ "rủ nhau"

- HS tìm đọc

"Rủ nhau đi tắm hồ sen…"

- Rủ nhau đi cấy, đi cầy…"

- "Rủ nhau" có mối quan hệ gần gũi, có chung mối quan tâm, cùng muốn làm việc

8 Hãy nhận xét về cách tả

cảnh trong bài?

9 Địa danh và cảnh trí trong

bài gợi lên điều gì?

- HS nhận xét

- Suy nghĩ, liên tưởng

- Những địa danh và cảnh trí gợi 1 Hồ Gươm, 1 Thăng Long đẹp, giàu truyền thống văn hóa, lịch sử

10 Câu ca dao cuối bài gợi

người đọc suy nghĩ gì? - Câu ca dao cuối khẳng định và nhắc nhởcông la xây dựng đất nước của ông cha,

thế hệ sau phải giữ gìn, xây dựng xứng đáng với truyền thống lịch sử dân tộc

11 Bài ca đã khơi gợi tình

cảm nào trong em?

- Bài ca gợi lên tình yêu và niềm tự hào

về Hồ Gươm, về Thăng Long đất nước

Bài 3:

- Em hãy đọc bài ca dao 3

12 Dựa vào bài ca dao em

hãy phác hoạ lại cảnh đường

vào xứ Huế?

13 Em biết câu da nào khác

có nội dung tương tự?

đó do tạo hoá và bàn tay con người tạo ra

14 Nhận xét về cách tả cảnh

trong bài?

- HS nhận xét - Bài ca gợi nhiều hơn tả Các định ngữ

và cách so sánh truyền thống gợi lên

Trang 26

đường nét, màu sắc sinh động của con đường thiên lý vào xứ Huế.

15 Đại từ "ai" trong lời mời,

lời nhắn gửi có những nghĩa

nào?

- Đại từ phiếm chỉ "ai" có thể trực tiếp nhắn gửi hoặc hướng tới người chưa quenbiết Lời nhắn gửi thể hiện tình yêu, lòng

tự hào đối với cảnh đẹp xứ Huế, muốn chia sẻ với mọi người về cảnh đẹp xứ Huế mộng mơ, còn là lời thể hiện ý tình kết bạn rất tinh tế và sâu sắc

Bài 4:

* HS đọc

16 Hai dòng thơ đầu có gì

đặc biệt về số lượng từ Biện

pháp tu từ được sử dụng trong

bài? Tác dụng?

- HS đọc

- HS phát hiện - nêu tác dụng

- Hai dòng thơ đầu được kéo dài ra Dòngthơ nào cũng kéo dài 12 tiếng gợi sự dài rộng, to lớn của cánh đồng

- Các điệp ngữ, đảo ngữ và phép đối xứng

đã diễn tả cái mênh mông rộng lớn của cánh đồng dù quan sát ở bất kỳ góc độ nào Cánh đồng không những đẹp mà còntrú phú đầy sức sống

17 Hình ảnh cô gái hiện lên

như thế nào?

- HS miêu tả lại - Cô gái được so sánh "như chẽn lúa…"

gợi sự trẻ trung, tràn đầy sức sống trước cánh đồng do chính bàn tay cô tạo nên - nét duyên tầm làm nên cái hồn của cảnh

18 Bài ca dao là lời của ai?

Người ấy muốn biểu hiện tình

cảm gì?

- Lời cô gái trước cánh đồng rộng lớn mênh mông nghĩ về thân phậnmình

- Lời của chàng trai ca ngợi cánh đồng, cangợi vẻ đẹp cô gái, đây cũng là cách bày

tỏ tình cảm với cô gái của chàng trai

19 Em có biết cách hiểu nào

khác về bài ca dao này và có

đồng ý cách hiểu ấy không?

- Thể thơ tự do (2 dòng đầu bài 4)

19 Các bài ca dao thể hiện

tình cảm gì của người lao

động

- Câu hát đối đáp, NT so sánh Nội dung

* Ghi nhớ SGK/40

Hoạt động 4: Luyện tập IV LUYỆN TẬP

- Nêu cảm nghĩ của em về một bài ca dao mà em thích

- Tình cảm chung thể hiện trong 4 bài ca dao là gì?

- Đọc các bài ca dao về tình yêu quê hương đất nước

Trang 27

-TIẾT 11 TỪ LÁY

1 KiÕn thøc:

Giúp học sinh:

- Nắm được cấu tạo của hai loại từ láy: từ láy toàn bộ và từ láy bộ phận

- Hiểu được cơ chế tạo nghĩa của từ láy tiếng Việt

2 KÜ n¨ng:

- Biết vận dụng những hiểu biết về cấu tạo và cơ chế nghĩa của từ láy để sử dụng tốt từ láy

B CHUẨN BỊ:

1 Giáo viên: Đọc tài liệu, soạn bài, chuẩn bị đèn chiếu (bảng phụ)

2 Học sinh: Đọc trước bài, trả lời các câu hỏi ở phần I, II trong SGK

Ở lớp 6 các em đã biết thế nào là từ láy Bài học hôm nau chúng ta sẽ tìm hiểu về cấu

tạo và ý nghĩa của các loại từ láy

Hoạt động 1: Hướng dẫn tìm hiểu các loại từ láy I CÁC LOẠI TỪ LÁY

- Mếu máo, liêu xiêu: giữa các tiếng có

sự giống nhau về âm phụ đầu hoặc về phần vần

4 Vì sao các từ láy "bần bật",

"thăm thẳm" không nói được

là "bật bật", "thẳm thẳm"

- Lý giải - Bật bật, thăm thẳm là những từ lát toàn

bộ nhưng các từ này có sự biến đổi thanh điệu và phụ âm cuối do sự hoà phối âm thanh

5 Hãy tìm một số ví dụ thuộc

hiện tượng này?

6 Thế nào là láy toàn bộ, láy

Trang 28

1 Ví dụ

7 Nghĩa của các từ láy "ha

hả", "oa oa", "tích tắc", "gâu

gâu" được tạo thành do đặc

điểm gì về âm thanh?

- HS phát hiện - Nghĩa của các từ láy này được tạo

thành do sự mô phỏng âm thanh

8 Các từ láy trong mỗi nhóm

sau đây có đặc điểm gì chung

về âm thanh và về nghĩa?

- HS nhận xét - Các từ láy: lí nhí, li ti, ti hí mang

khuôn vần i gợi bé tí

- Các từ láy: nhấp nhô, phập phồng, bập bềnh: bộ phận tiếng gốc đứng sau, tiếng đứng trước lặp lại phụ âm đầu của tiếng gốc và mang vần âp theo công thức

"x+âp xy" (x: phụ âm đầu, âp: phần vần,y: phần vần) Nghĩa biểu thị một trạng thái vận động khi nhô lên, khi hạ xuống,khi phồng, khi xẹp, khi nổi, khi chìm…

9 So sánh nghĩa của các từ

láy "m,ềm mại", "đo đỏ" với

nghĩa của các tiếng góc làm

cơ sở cho chúng: mềm, đỏ

- HS so sánh và nhận xét

Bàn tay mềm mại: mềm

và gợi cảm giác dễ chịu khi sờ đến

Nét chữ mềm mại: có dáng, nét lượn cong tự nhiên, đẹp mắt

- Mềm mại so với mềm: sắc thái biểu cảm hơn

- Đo đỏ so với đỏ: sắc thái giảm nhẹ hơn

10 Em có nhận xét gì về

nghĩa của từ láy?

- Dựa vào ghi nhớ để

- Từ láy toàn bộ: bần bật, thăm thẳm

- Từ láy bộ phận: nức nở, tức tưởi, rón rén, lặng lẽ, ríu ran, nặng nề

Bài tập 2:

12 Điền các tiếng láy vào

trước hoặc sau tiếng gốc để

+ tan tành, tan tác

a Bà mẹ nhẹ nhàng…

b …., nó thở phào nhẹ nhõm…

a… hành động xấu xa…

b… nguệch ngoạc, xấu xí a…, vỡ tan tành

Trang 29

- Nắm được các bước của quá trình tạo lập một văn bản để có thể tập làm văn một cách

có phương pháp và có hiệu quả hơn

2 KÜ n¨ng:

- Củng cố lại những kiến thức và kỹ năng đã được học về liên kết, về bố cục và mạch

lạc trong văn bản

B CHUẨN BỊ:

Các em đã được học về liên kết, bố cục và mạch lạc trong văn bản Vậy nắm kiến thức,

kỹ năng ấy để làm gì? Bài học hôm nay…

Hoạt động 1: Hình thức các bước tạo lập văn bản I CÁC BƯỚC TẠO LẬP VĂN BẢN

1 Em đã viết thư bao giờ

chưa? Điều gì thôi thúc khiến

em phải viết thư?

GV: Khi viết ra bức thư nghĩa

là em đã tạo lập một văn bản

- Khi trong em có nhu cầu thông báo cho người khác về tình cảm, cuộc sống hàng ngày… em viết thư

2 Theo em để tạo lập văn bản

viết thư trước tiên em phải

4 Chỉ có ý và dàn bài mà - HS: Nếu chỉ có bố 3 Diễn đạt các ý đã ghi trong bố cục thành

Trang 30

chưa viết thành đoạn văn thì

đã tạo được một văn bản

chưa?

cục thì chưa thành văn bản Muốn có văn bản thì phải diễn đạt các ý đã ghi trong bố cục thành những câu văn, đoạn văn

những câu văn chính xác, trong sáng, có mạch lạc và liên kết chặt chẽ với nhau

5 Hãy cho biết việc viết

thành văn ấy cần đạt được

những yêu cầu gì trong các

yêu cầu dưới đây? (Gọi 1 em

đánh dấu vào bảng ph, các em

khác dùng bút chì đánh dấu

vào SGK)

- HS dùng bút chì đánh dấu

6 Thông thường sau khi viết

bài tập làm văn xong (tạo VB)

em thường đọc, kiểm tra để

làm gì?

- HS thảo luận 4 Kiểm tra lại văn bản vừa tạo lập có đạt các

yêu cầu đã nêu ở trên chưa và có cần sửa chữa

gì không

7 Em có thực sự coi trọng

việc kiểm tra văn bản vừa tạo

lập không? Việc đó có ảnh

hưởng như thế nào đến chất

lượng bài văn viết?

* Cho học sinh đọc: "Đọc

thêm"

- HS đọc

8 Trả lời các câu hỏi trong

BT1 Bài tập 1:

a Khi tạo các văn bản điều em muốn nói là thực sự cầthiết

b Em thấy mình đã thực sự quan tâm tới việc viết cho ai, điều đó ảnh hưởng tới nội dung và hình thức bài viết

c Em có lập dàn bài khi làm văn, việc xây dựng bố cụci giúp em trìnhbày được đủ các ý theo trình tự rành mạch, hợp lý

d Việc kiểm tra, sửa chữa bài viết giúp em xem bài viết đã đạt được mục đích yêu cầu đã xác định chưa

Bài tập 2:

a Bạn đã không chú ý rằng: bạn không thể chỉ thuật lại công việc học tập và báo cáo thành tích học tập Điều quan trọng nhất là bạn phải từ

Trang 31

thực tế ấy rút ra những kinh nghiệm học tập để giúp các bạn khác học tập tốt hơn.

b Bạn đã xác định không đúng đối tượng giao tiếp Bản báo cáo này được trình bày với học sinh chứ không phải với thầy cô giáo

Bài tập 3:

a Dàn bài là một bản kế hoạch để người làm bài dựa vào đó để tạo lậpnên văn bản chứ chưa phải là bản thân văn bản Dàn bài ấy cần viết rõ

ý, càng ngắn gọn càng hay Lời lẽ trong dàn bài không nhất thiết phải

là những câu văn hoàn chỉnh, tuyệt đối đúng ngữ pháp và luôn luôn liên kết chặt chẽ với nhau

9 HS đọc và làm BT 2

b Các phần, các mục lớn nhỏ

trong bài phải được thể hiện

trong 1 hệ thống ký hiệu được

quy định chặt chẽ Việc trình

bày các mục, các phần cần

phải rõ ràng Sau mỗi phần,

mục, mỗi ý lớn nhỏ đều phải

xuống dòng, các phần, mục,

các ý ngang bậc nhau phải

viết thẳng hàng với nhau, ý

càng nhỏ càng phải viết lùi

vào phía bên phải trang giấy

- Làm BT 4

- Ôn lại toàn bộ kiến thức về văn bản đã học

- Lần lượt làm các bước cho đề văn sau: Tả lại cây phượng trên đường em đến trường

- Nắm được nội dung, ý nghĩa và một số hình thức nghệ thuật tiêu biểu (hình ảnh, ngôn

ngữ) của những bài ca dao thuộc chủ đề than thân và chủ đề châm biếm trong bài học

- Nắm được khái niệm đại từ, ý nghĩa của đại từ, có ý thức sử dụng đại từ hợp với tình

huống giao tiếp

- - Nắm được nội dung, ý nghĩa và một số hình thức nghệ thuật tiêu biểu (hình ảnh,

ngôn ngữ) của những bài ca dao thuộc chủ đề than thân

- Thuộc những bài ca dao trong văn bản

B CHUẨN BỊ:

1 Giáo viên: Đọc tài liệu, soạn bài, chuẩn bị tuyển tập ca dao - dân ca Việt Nam

2 Học sinh: Đọc trước bài, trả lời các câu hỏi ở phần đọc - hiểu văn bản trong SGK,

sưu tầm các bài ca dao cùng chủ đề

C CÁC BƯỚC LÊN LỚP:

Trang 32

2 Kiểm tra:

Đọc thuộc 4 bài ca dao về tình yêu quê hương, đất nước và phân tích một bài mà em

thích nhất?

3 Bài mới:

Ca dao không chỉ là tiếng hát yêu thương, tình nghĩa trong các mối quan hệ con người

đối với quê hương, đất nước và còn là tiếng hát than thở về những cuộc đời, cảnh ngộ khổ cực,

đắng cay

Hoạt động của thầy Hoạt động của

1 Trong ca dao, người nông

dân thời xưa thường mượn

hinfh ảnh con cò để diễn tả

cuộc đời, thân phận của mình

Em hãy sưu tầm một số bài

ca dao để chứng minh điều đó

và giải thích vì sao?

- HS tìm:

"Con cò lặn lội…"

"Con cò mà đi ăn đêm "

- Con cò gần gũi với người nông dân gợi hứng cho họ Con cò có nhiều đặc điểm giống phẩm chất chất nông dân; chịu thương chịu khó, vất vả lặn lội kiếm sống

- Nghệ thuật + Sử dụng từ láy: lận đận

2 Em hãy phát hiện nghệ

thuật diễn tả của bài ca dao?

- HS phát hiện + Sự đối lập

nước non > < một mìnhThân còn (nhỏ bé, gầy guộc >< thác ghềnh)+ Các từ và nhóm từ đối lập:

lên > < xuống thác > < ghềnh

bể đầy > < ao cạn + Hình ảnh từ ngữ miêu tả hình dáng, số phận con cò: thân cò, gày cò con

+ Hình thức nêu câu hỏi ở 2 dòng cuối

3 Tác dụng của các biện pháp

nghệ thuật đó?

- HS nhận xét - Nội dung: khắc hoạ những hoàn cảnh khó khăn

ngang trái mà cò gặp phải và sự gieo neo, khó nhọc, cay đắng của cò

Con cò trong bài ca dao là biểu tượng chân thực

và xúc động cho hình ảnh và cuộc đời người nông dân trong xã hội cũ

4, Ngoài nội dung than thân,

bài ca dao còn có nội dung

- HS suy nghĩ và trả lời

- Ngoài nội dung than thân, bài ca dao còn có nộidung phản kháng tố cáo XHPK Sống trong XH

Trang 33

nào khác? áp bức bóc lột, thân cò phải chịu nhiều bề cay

- "Thương thay" được lặp lại 4 lần Mỗi lần

"thương thay" cất lên là diễn tả một nỗi thương, nỗi khổ nhiều bề của người dân thường trong XHcũ

+ Con tằm, con kiến những con vật bé nhỏ, tội nghọêp có số phận khốn khổ như người lao động

HS phân tích nghĩa của các hình ảnh ẩn dụ

- Những hình ảnh

ẩn dụ cho thấy nỗi khổ nhiều bề của nhiều thân phận trong xã hội

LĐ trong XH cũ

+ Thương con cuốc: Thương cho thân phận thấp

cổ bé họng, nỗi khổ đau oan trái không được lẽ công bằng nào soi tỏ

- Em hãy đọc bài ca dao 3

8 Bài ca dao nói về thân phận

ai? Nói về điều gì?

9 Mở đầu bài ca dao, hai từ

"thân em" và hình ảnh so sánh

"trái bần' ở đây có gì đặc

biệt?

- HS nhận xét - "Thân em" gợi người đọc cảm nhận được thân

phận tội nghiệp, cay đắng "Trái bần" tên gọi của

nó gợi liên tưởng đến cuộc đời nghèo khó, nhỏ mọn, bị sóng dồi,xô đẩy trên sông nước mênh mông

10 Qua đây em thấy cuộc đời

người phụ nữ trong xã hội cũ

như thế nào?

- HS suy nghĩ và trả lời

- Số phận chìm nổi, lênh đênh vô định, chịu nhiều đau khổ, cay đắng, XHPK luôn nhấm chìmhọ

11 Tìm những bài ca dao mở - HS tìm đọc: - Các bài ca dao mở đầu bằng "thân em" chỉ thân

Tiêu đề	Bài Soạn Giáo Án Ngữ Văn 7 Trọn Bộ Chuẩn Mới 2010-2011
Tác giả	Lý Lan
Trường học	Trường Trung Học Cơ Sở
Chuyên ngành	Ngữ Văn
Thể loại	Giáo án
Năm xuất bản	2010-2011
Thành phố	Hà Nội

Định dạng
Số trang	67
Dung lượng	0,96 MB

Bài soạn Giáo án ngữ văn 7 trọn bộ chuẩn mới 2010-2011

TIẾT 11 TỪ LÁY A MỤC TIÊU BÀI HỌC: