KHẢO NGHIỆM TÍNH KHÁC BIỆT, TÍNH ĐỒNG NHẤT VÀ TÍNH ỔN ĐỊNH CỦA CỦA GIỐNG BẦU – YÊU CẦU KỸ THUẬT

TCVN : 2017 Lời nói đầu TCVN :2017 được xây dựng dựa trên cơ sở quy phạm khảo nghiệm tính khác biệt, tính đồng nhất và tính ổn định của giống Bầu Guidelines for the Co

TCVN T I Ê U C H U Ẩ N Q U Ố C G I A

DỰ THẢO TCVN Xuất bản lần 1

KHẢO NGHIỆM TÍNH KHÁC BIỆT, TÍNH ĐỒNG NHẤT VÀ

TÍNH ỔN ĐỊNH CỦA CỦA GIỐNG BẦU –

YÊU CẦU KỸ THUẬT

Testing for Distinctness, Uniformity and Stability of Bottle Gourd Varieties (Lagenaria siceraria (Molina) Standl.) – Technical requirements

HÀ NỘI − 2017

TCVN : 2017

Lời nói đầu

TCVN :2017 được xây dựng dựa trên cơ sở quy phạm khảo nghiệm tính khác biệt, tính đồng nhất và tính ổn định của giống Bầu (Guidelines for the Conduct of Tests for Distinctness, Uniformity and Stability of Bottle Gourd Varieties (Lagenaria siceraria (Molina) Standl.)

TG/LAGEN(proj.3), do Hiệp hội quốc tế về bảo hộ giống cây trồng mới (UPOV) ban hành ngày 15 tháng 5 năm 2014

TCVN :2017 do Cục Trồng trọt biên soạn, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn đề nghị, Tổng cục Tiêu chuẩn Đo lường chất lượng thẩm định, Bộ Khoa học và Công nghệ công bố

T I Ê U C H U Ẩ N Q U Ố C G I A TCVN : 2017

Khảo nghiệm tính khác biệt, tính đồng nhất và tính ổn định của giống Bầu – Yêu cầu kỹ thuật

Testing for Distinctness, Uniformity and Stability of Bottle Gourd Varieties (Lagenaria siceraria (Molina) Standl.) - Technical requirements

1 Phạm vi áp dụng

Tiêu chuẩn này quy định các tính trạng đặc trưng, phương pháp khảo nghiệm tính khác biệt, tính đồng

nhất và tính ổn định (khảo nghiệm DUS) của các giống Bầu mới thuộc loài Lagenaria siceraria (Molina) Standl.

2 Tài liệu viện dẫn

Các tài liệu viện dẫn sau rất cần thiết cho việc áp dụng tiêu chuẩn này Đối với các tài liệu viện dẫn ghi năm công bố thì áp dụng phiên bản được nêu Đối với các tài liệu viện dẫn không ghi năm công bố thì áp dụng phiên bản mới nhất, bao gồm cả các sửa đổi, bổ sung (nếu có):

2.1 TG/1/3 General Introduction to the Examination of Distinctness, Uniformity and Stability and the Development of Harmonized Descriptions of New Varieties of Plants (Hướng dẫn chung về đánh giá tính khác biệt, tính đồng nhất, tính ổn định và hài hòa hóa trong mô tả giống cây trồng mới)

2.2 TGP/8/1: Trail design and techiques used in the examination of Distinctness, Uniformity and Stability (Phương pháp bố trí thí nghiệm và các biện pháp kỹ thuật được sử dụng để đánh giá tính khác biệt, tính đồng nhất và tính ổn định)

2.3 TGP/9/1 Examining Distinctness (Đánh giá tính khác biệt)

2.4 TGP/10/1 Examining Uniformity (Đánh giá tính đồng nhất)

2.5 TGP/11/1 Examining Stability (Đánh giá tính ổn định)

2.6 TG/LAGEN(proj.3) ngày 15/5/2014 Guidelines for the Conduct of Tests for Distinctness, Uniformity and Stability of Bottle Gourd Varieties (Lagenaria siceraria (Molina) Standl.) (Quy phạm khảo nghiệm tính khác biệt, tính ổn đồng nhất và tính ổn định của giống Bầu)

2.7 TCVN 9809: 2013 Hạt giống bầu bí – Yêu cầu kỹ thuật

3 Thuật ngữ và định nghĩa

Trong tiêu chuẩn này sử dụng thuật ngữ và định nghĩa sau đây:

3.1

Giống khảo nghiệm

TCVN : 2017

Là giống mới được đăng ký khảo nghiệm

3.2

Giống điển hình

Là giống được sử dụng làm chuẩn đối với trạng thái biểu hiện cụ thể của một tính trạng

3.3

Giống tương tự

Là giống cùng nhóm với giống khảo nghiệm, có nhiều tính trạng tương tự nhất với giống khảo nghiệm

3.4

Mẫu chuẩn

Là mẫu giống có các tính trạng đặc trưng phù hợp với bản mô tả giống, được cơ quan chuyên môn có thẩm quyền công nhận

3.5

Tính trạng đặc trưng

Là những tính trạng được di truyền ổn định, ít bị biến đổi bởi tác động của ngoại cảnh, có thể nhận biết và mô tả được một cách chính xác

3.6

Cây khác dạng:

Là cây có khác biệt rõ ràng với giống khảo nghiệm ở một hoặc nhiều tính trạng đặc trưng được sử dụng trong khảo nghiệm DUS

4 Các từ viết tắt

4.1

UPOV

International Union for the protection of new varieties of plants (Hiệp hội Quốc tế bảo hộ giống cây

trồng mới)

4.2

DUS

Distinctness, Uniformity and Stability (Tính khác biệt, tính đồng nhất và tính ổn định)

4.3

QL

Qualitative characteristic (Tính trạng chất lượng)

4.4

PQ

Pseudo-Qualitative characteristic (Tính trạng giả chất lượng)

4.5

QN

Quantitative characteristic (Tính trạng số lượng)

4.6

MG

4

TCVN : 2016 Single measurement of a group of plants or parts of plants (Đo đếm một nhóm cây hoặc một số bộ phận của một nhóm cây)

4.7

MS

Measurement of a number of individual plants or parts of plants (Đo đếm từng cây hoặc từng bộ phận của các cây mẫu )

4.8

VG

Visual assessment by a single observation of a group of plants or parts of plants (Quan sát một nhóm cây hoặc một số bộ phận của một nhóm cây)

4.9

VS

Visual assessment by observation of individual plants or parts of plants (Quan sát từng cây hoặc từng

bộ phận của các cây mẫu)

4.10

LSD

Least Significant Difference (Sự sai khác nhỏ nhất có ý nghĩa)

5 Yêu cầu kỹ thuật

5.1 Yêu cầu về các tính trạng đặc trưng của giống

Các tính trạng đặc trưng để đánh giá tính khác biệt, tính đồng nhất và tính ổn định của giống Bầu được qui định tại Bảng 1 Trạng thái biểu hiện của tính trạng được mã số bằng điểm

Trạng thái biểu hiện được đưa ra cho mỗi tính trạng để xác định rõ tính trạng đó và để hài hòa các mô tả Mỗi trạng thái biểu hiện được xác định bằng một mã số tương ứng để dễ ghi chép số liệu và thuận tiện cho việc xây dựng và trao đổi bản mô tả

Trong trường hợp tính trạng chất lượng và giả chất lượng, tất cả trạng thái biểu hiện liên quan đều được thể hiện trong bảng tính trạng Tuy nhiên, trong trường hợp tính trạng số lượng với 5 hoặc nhiều trạng thái biểu hiện hơn thì có thể viết tắt để giảm thiểu kích thước của bảng tính trạng

VÍ DỤ: một tính trạng số lượng với 9 trạng thái biểu hiện thì có thể được viết tắt như sau:

Lưu ý rằng, tất cả 9 trạng thái biểu hiện dưới đây đều được sử dụng để mô tả giống:

Rất nhỏ đến nhỏ 2

Nhỏ đến trung bình 4

Trung bình đến lớn 6

Lớn đến rất lớn 8

TCVN : 2017

Bảng 1- Các tính trạng đặc trưng của giống Bầu

1

QN

VG/MS

Cây con: kích cỡ lá mầm

Seedling: size of cotyledons

Nhỏ - small Trung bình - medium

To - large

3 5 7

2

(+)

(a)

QN

VG/MG

Cây: chiều dài thân chính

Plant: length of main stem

Ngắn - short Trung bình - medium Dài - long

3 5 7

3

(a)

QN

VG

Phiến lá: kích cỡ

To - large

3 5 7

4

(a)

QN

VG

Phiến lá: mức độ xanh

Leaf blade: intensity of green color

Nhạt - light Trung bình - medium Đậm - dark

3 5 7 5

(+)

(a)

QN

VG

Phiến lá: mức độ xẻ thùy

Leaf blade: degree of lobbing

Không có - absent

Ít - weak Trung bình - medium

1 2 3

6

(b)

QN

VG

Hoa đực: đường kính tràng hoa

Male flower: diameter of corolla

Nhỏ - small Trung bình - medium

To - large

3 5 7

7

(+)

(b)

QN

VG

Hoa đực: độ gối của cánh hoa

Male flower: overlapping of petals

Rời - free Chạm tới gối ít - touching to

slightly overlapping

Gối - strongly overlapping

1 2 3 8

(b)

QN

VG

Hoa cái: đường kính tràng hoa

Female: diameter of corolla

Nhỏ - small Trung bình - medium

To - large

3 5 7 9

(+)

(b)

QN

VG

Hoa cái: độ gối của cánh hoa

Female flower: overlapping of petals

Rời - free Chạm tới gối ít - touching to

slightly overlapping

Gối - strongly overlapping

1 2 3 10

(+)

QL

VG

Quả non: vị đắng

Young fruit: Bitterness

Không - absent

Có - present

1 9

11

(*)

(+)

(c)

Quả: hình dạng mặt cắt dọc

Fruit: shape in longitudinal section

Dẹt - oblate Tròn - circular Quả lê - pyriform Chùy - clavate

1 2 3 4 6

TCVN : 2016

PQ

VG

Muôi/muỗng - dipper shape Cổ ngỗng - gooseneck shape Hồ lô - rattle shape

Trụ - cylindrical

5 6 7 8 12

(*)

(+)

(c)

QN

MS/VG

Quả: chiều dài

Fruit: length

Rất ngắn - very short Ngắn - short

Trung bình - medium Dài - long

Rất dài - very long

1 3 5 7 9 13

(*)

(+)

(c)

QN

MS/VG

Quả: đường kính

Fruit:diameter

Rất nhỏ - very small Nhỏ - small

Trung bình - medium

To - large Rất to - very large

1 3 5 7 9 14

(*)

(+)

(c)

(QL)

VG

Quả: xuất hiện cổ

Fruit: present of Neck

Không – absent

Có - present

1 9

15

(+)

(c)

PQ

VG

Quả: hình dạng cổ

Fruit: shape of neck

Hình cầu - globose Hình thoi - fusiform Hình Trụ - cylindrical

1 2 3

16

(*)

(+)

(c)

QN

MS/VG

Quả: chiều dài cổ so với chiều dài

quả

Fruit: length of neck in relation to

the total length of the fruit

Rất ngắn - very short Ngắn - short

Trung bình - medium Dài - long

Rất dài - very long

1 3 5 7 9

17

(+)

(c)

QN

MS/VG

Quả: đường kính cổ so với đường

kính gốc quả

Fruit: diameter of neck in relation to

the diameter of the base

Nhỏ hơn ½ - narrow Bằng ½ - medium Lớn hơn ½ - broad

3 5 7

18

(+)

(c)

(QL)

VG

Quả: Chia múi của cổ

Fruit: ribbing of the neck

Không – absent

Có - present

1 9

19

(+)

(c)

QN

VG

Quả: mức độ màu chính

Fruit: intensity of main color

Rất nhạt - very light Nhạt - light

Trung bình - medium Đậm - dark

Rất đậm - very dark

1 3 5 7 9 20

(*)

(+)

(c)

QN

VG

Quả: số vết đốm

Fruit: number of speckles

Không có hoặc rất ít – absent

or very few

Ít - few Trung bình - medium Nhiều - many

1 3 5 7

Bảng 1 (tiếp theo)

TCVN : 2017

(c)

QN

VG

To - large

5 7 22

(*)

(+)

(c)

PQ

VG

Quả: trạng thái của vỏ

Fruit: texture of skin

Nhẵn – smooth

Ít mụn - slightly verrucose Mụn trung bình - moderately

verrucose

Nhiều mụn - highly verrucose Gấp nếp ít - slightly corrugated

Gấp nếp trung bình

-moderately corrugated

Gấp nếp nhiều - highly

corrugated

1 2 3 4 5 6 7 23

(+)

(c)

QN

VG

Quả: sẹo nhụy

Fruit: pistill scar

Nhỏ - small Trung bình – medium

To – large

3 5 7

24

(+)

(d)

QN

MS/VG

Hạt: chiều rộng

Seed: width

Hẹp - narrow Trung bình - medium Rộng - broad

3 5 7

25

(d)

PQ

VG

Hạt: màu sắc

Seed: color

Nâu nhạt - light brown Nâu đen - dark brown Đen - black

1 2 3

CHÚ THÍCH:

(*) Tính trạng được sử dụng cho tất cả các giống trong mỗi vụ khảo nghiệm và luôn có trong bản mô tả giống, trừ khi trạng thái biểu hiện của tính trạng trước đó hoặc điều kiện môi trường làm cho nó không biểu hiện được

(+) Được giải thích, minh họa và hướng dẫn theo dõi ở Phụ lục A.

(a) Tất cả quan sát và đánh giá khi lá phát triển đầy đủ, ở giai đoạn cây bắt đầu có hoa

(b) Toàn bộ quan sát và đánh giá ở giai đoạn hoa phát triển đầy đủ.

(c) Quan sát và đánh giá ở giai đoạn quả chín sinh lý

(d) Quan sát và đánh giá được thực hiện hạt khô, sau khi làm sạch và phơi khô ở bóng mát.

5.2 Yêu cầu về phương pháp khảo nghiệm

5.2.1 Yêu cầu vật liệu khảo nghiệm

5.2.1.1 Giống khảo nghiệm

5.2.1.1.1 Lượng hạt giống để khảo nghiệm và lưu mẫu tối thiểu là 200g, hoặc 1500 hạt

5.2.1.1.2 Chất lượng hạt giống gửi khảo nghiệm phải đáp ứng TCVN 9809: 2013 và không nhiễm các loại sâu bệnh nguy hại Mẫu hạt giống không được xử lý bằng bất kỳ hình thức nào trừ khi cơ sở khảo nghiệm cho phép hoặc yêu cầu Nếu mẫu hạt giống được xử lý thì thông tin chi tiết về việc xử lý đó phải được cung cấp

5.2.1.1.3 Thời gian gửi giống: Theo yêu cầu của cơ sở khảo nghiệm

5.2.1.2 Giống tương tự

5.2.1.2.1 Trong Tờ khai kỹ thuật khảo nghiệm (Phụ lục B), tác giả đề xuất các giống tương tự để làm đối chứng và ghi rõ những tính trạng khác biệt giữa chúng với giống khảo nghiệm Cơ sở khảo nghiệm xem xét đề xuất của tác giả và quyết định các giống được chọn làm giống tương tự

8

Bảng 1 (kết thúc)

TCVN : 2016

5.2.1.2.2 Giống tương tự để làm đối chứng được lấy từ bộ mẫu chuẩn của cơ sở khảo nghiệm Trường hợp cần thiết cơ sở khảo nghiệm có thể yêu cầu tác giả cung cấp giống tương tự và tác giả phải chịu trách nhiệm về chất lượng giống cung cấp Số lượng và chất lượng giống tương tự như quy định ở Mục 5.2.1.1

5.2.1.3 Phân nhóm giống khảo nghiệm

Các giống khảo nghiệm được phân nhóm dựa theo các tính trạng sau:

(1) Quả: hình dạng mặt cắt dọc (Tính trạng số 11)

(2) Quả: chiều dài (Tính trạng số 12)

(3) Quả: đường kính (Tính trạng số 13)

(4) Quả: xuất hiện cổ (Tính trạng số 14)

(5) Quả: chiều dài cổ so với chiều dài quả (Tính trạng số 16)

(6) Quả: trạng thái của vỏ (Tính trạng số 22)

5.2.2 Yêu cầu khảo nghiệm

5.2.2.1 Thời gian khảo nghiệm

Khảo nghiệm được tiến hành tối thiểu hai chu kỳ sinh trưởng độc lập của cây

5.2.2.2 Điểm khảo nghiệm

Bố trí tại một điểm, nếu có tính trạng quan trọng không thể đánh giá được tại điểm đó thì bố trí thêm một điểm bổ sung

5.2.2.3 Bố trí thí nghiệm

Thí nghiệm được bố trí tối thiểu 2 lần nhắc lại, mỗi lần nhắc lại trồng 20 cây

5.2.2.4 Các biện pháp kỹ thuật canh tác: tham khảo Phụ lục C.

5.2.3 Phương pháp đánh giá

Các tính trạng đánh giá trên các cây riêng biệt, được tiến hành trên 10 cây ngẫu nhiên hoặc các bộ phận của 10 cây mẫu đó cho một lần nhắc lại Các tính trạng khác được tiến hành trên tất cả các cây của ô thí nghiệm

Phương pháp chi tiết đánh giá tính khác biệt, tính đồng nhất, tính ổn định áp dụng theo hướng dẫn chung về khảo nghiệm DUS của UPOV (TG/1/3; TGP/8/1; TGP/9/1; TGP/10/1; TGP/11/1)

5.2.3.1 Đánh giá tính khác biệt

Tính khác biệt được xác định bởi sự khác nhau của từng tính trạng đặc trưng giữa giống khảo nghiệm và giống tương tự

Tính trạng đánh giá theo phương pháp VG: Giống khảo nghiệm và giống tương tự được coi là khác biệt, nếu ở tính trạng cụ thể chúng biểu hiện ở 2 trạng thái khác nhau một cách rõ ràng và chắc chắn, dựa vào giá trị khoảng cách tối thiểu quy định tại Bảng 1

Tính trạng đánh giá theo phương pháp VS và MS: Sự khác biệt có ý nghĩa giữa giống khảo nghiệm và giống tương tự dựa trên giá trị LSD ở độ tin cậy tối thiểu 95%

Tính trạng đánh giá theo phương pháp MG: Tuỳ từng trường hợp cụ thể sẽ được xử lý như tính trạng đánh giá theo phương pháp VG hoặc tính trạng đánh giá theo phương pháp VS và MS

5.2.3.2 Đánh giá tính đồng nhất

Phương pháp chủ yếu đánh giá tính đồng nhất của giống khảo nghiệm là căn cứ vào tỷ lệ cây khác dạng trên tổng số cây trên ô thí nghiệm

Áp dụng quần thể chuẩn với tỷ lệ cây khác dạng tối đa là 1% và độ tin cậy tối thiểu là 95% Trong trường hợp độ lớn của mẫu là 40 cây, số cây khác dạng cho phép là 2 cây

TCVN : 2017

5.2.3.3 Đánh giá tính ổn định

Tính ổn định được đánh giá thông qua tính đồng nhất, một giống được coi là ổn định khi chúng đồng nhất qua các vụ khảo nghiệm Trong trường hợp cần thiết, có thể tiến hành khảo nghiệm tính ổn định bằng việc trồng thế hệ tiếp theo hoặc trồng cây mới, giống có tính ổn định khi những biểu hiện của các tính trạng ở thế hệ sau tương tự những biểu hiện của các tính trạng ở thế hệ trước đó

10