Nói với bác hàng xóm cho mượn cái thang. Nói với mẹ để xin tiền mua sách. Nói với bạn để mượn quyển vở. Chỉ ra những từ ngữ biểu thị những sắc thái khác nhau làm cho câu cầu khiến [r]
Trang 1ĐỀ CƯƠNG CHUYÊN ĐỀ PHÂN LOẠI CÂU THEO MỤC ĐÍCH NÓI ÔN TẬP HK2 MÔN NGỮ VĂN
I Hệ thống kiến thức theo chuyên đề:
• Câu chia theo mục đích nói gồm:
o Câu nghi vấn
o Câu cầu khiến
o Câu cảm thán
o Câu trần thuật
• Yêu cầu:
o Học sinh cần nắm được đặc điểm hình thức và chức năng của 4 kiểu câu trên
o Làm hết các bài tập của phần luyện tập trong SGK của mỗi kiểu câu
o Áp dụng làm bài tập thực hành cơ bản và nâng cao
• Cụ thể:
STT Kiểu câu Đặc điểm hình thức Chức năng
1 Câu nghi
vấn
- Đặc điểm hình thức: Câu chứa các từ nghi vấn (ai,
gì, nào, thế nào, đâu…); các cặp phụ từ (“có…không,
có phải…không…”); câu có chứa các tình thái từ (à,
ư, hử, hả, chứ, chăng…); câu có chứa từ “hay” chỉ ý lựa chọn
- Khi viết, câu thường kết thúc bằng dấu hỏi chấm
- Chức năng chính là dùng
để hỏi; và các chức năng
khác (dùng để khẳng định, phủ định, đe dọa, bộc lộ cảm xúc…)
2 Câu cầu
khiến
- Đặc điểm hình thức: Câu chứa các từ cầu khiến như: hãy, chớ, đừng, đi, thôi, nào…hay ngữ điệu cầu khiến…
- Khi viết, câu thường kết thúc bằng dấu chấm than nhưng khi ý cầu khiến không được nhấn mạnh thì kết thúc bằng dấu chấm
- Chức năng: Dùng để ra lệnh, yêu cầu, khuyên bảo,
đề nghị…
3 Câu cảm
thán
- Đặc điểm hình thức: Câu có chứa từ ngữ cảm thán như: ôi, than ôi, hỡi ôi, hỡi ơi, chao ôi; thay, thương thay, bao, xiết bao…
- Khi viết, câu thường kết thúc bằng dấu chấm than
- Chức năng: Dùng để bộc lộ cảm xúc trực tiếp của người nói (người viết)
4 Câu trần
thuật
- Đặc điểm hình thức: Không có đặc điểm của các kiểu câu trên
- Chức năng chính: dùng để
kể, tả, thông báo, nhận định;
Trang 2STT Kiểu câu Đặc điểm hình thức Chức năng
- Khi viết, câu thường kết thúc bằng dấu chấm nhưng đôi khi cũng có thể kết thúc bằng dấu chấm than hoặc dấu chấm lửng…
ngoài ra câu trần thuật còn dùng để yêu cầu, đề nghị, bộc lộ tình cảm, cảm xúc
II Bài tập cơ bản và nâng cao:
Bài tập 1: Xác định kiểu câu phân loại theo mục đích nói trong các câu văn sau:
a) Em là ai? Cô gái hay nàng tiên
Em có tuổi hay không có tuổi
Mái tóc em đây, hay là mây là suối
Đôi mắt em nhìn hay chớp lửa đêm giông
Thịt da em hay là sắt là đồng?
(Người con gái Việt Nam)
b) Anh phải hứa với em không bao giờ để chúng ngồi xa cách nhau (1) Anh nhớ chưa? (2) Anh hứa đi!(3)
(Cuộc chia tay của những con búp bê)
c) Anh đã nghĩ thương em như thế thì hay là anh đào giúp cho em một cái ngách sang bên nhà anh, phòng khi tắt lửa tối đèn có đứa nào đến bắt nạt thì em chạy sang
(Bài học đường đời đầu tiên)
d) Chúng tôi nguyện đem xương thịt của mình theo minh công, cùng với thanh gươm thần này báo đền Tổ quốc!
(Sự tích Hồ Gươm)
Bài tập 2: Phân biệt sự khác nhau trong hai câu nghi vấn (in đậm) sau:
(Mẹ hồi hộp thì thầm vào tai tôi:)
- Con có nhận ra con không? (…)
- Con đã nhận ra con chưa? (- Mẹ vẫn hồi hộp.)
(Bức tranh của em gái tôi)
Bài tập 3: Các câu sau có phải là câu nghi vấn không? Hãy điền dấu câu thích hợp vào cuối câu
a) Vua hỏi:
Còn nàng Út đâu ( )
b) Vua hỏi nàng Út đâu ( )
Bài tập 4: Hãy đặt các câu nghi vấn nhằm mục đích sau (mỗi mục đích một câu)
Trang 3a) Nhờ bạn đèo về nhà
b) Mượn bạn cái bút
c) Bộc lộ cảm xúc trước một bức tranh đẹp
Bài tập 5: Tìm các câu cầu khiến trong các câu dưới đây và chỉ ra dấu hiệu hình thức của các câu cầu khiến đó:
a) Đừng cho gió thổi nữa! Đừng cho gió thổi nữa!
(Cây bút thần)
b) Con trăn ấy là của vua nuôi đã lâu Nay em giết nó, tất không khỏi tội chết Thôi bây giờ nhân trời chưa sáng em hãy trốn ngay đi Có chuyện gì để anh ở nhà lo liệu
(Thạch Sanh)
c) Đã ăn thịt còn lo liệu thế nào? Mày đừng có làm dại mà bay đầu đi đó, con ạ!
(Em bé thông minh)
d)
Bưởi ơi nghe ta gọi Đừng làm cao Đừng trốn tránh Lên với tao Vui tiếp nào…!
(Truyện Lương Thế Vinh)
Bài tập 6: Chỉ ra sự khác nhau về hình thức trong các câu cầu khiến sau để thấy sự thay đổi thái độ của người mẹ:
(1) Mẹ tôi, giọng khản đặc, từ trong màn nói vọng ra:
- Thôi hai đứa liệu mà đem chia đồ chơi ra đi
(2) - Đem chia đồ chơi ra đi! - Mẹ tôi ra lệnh
( 3) - Lằng nhằng mãi Chia ra! - Mẹ tôi quát và giận dữ đi về phía cổng
(Cuộc chia tay của những con búp bê)
Bài tập 7: Đặt các câu cầu khiến để:
Nói với bác hàng xóm cho mượn cái thang
Nói với mẹ để xin tiền mua sách
Nói với bạn để mượn quyển vở
Chỉ ra những từ ngữ biểu thị những sắc thái khác nhau làm cho câu cầu khiến phù hợp với hoàn cảnh giao tiếp, phù hợp với quan hệ với người nghe
Bài tập 8: Chỉ ra các cảm xúc mà mỗi câu cảm thán dưới đây biểu thị:
Trang 4a) Khốn nạn! Nhà cháu đã không có, dẫu ông có chửi mắng cũng đến thế thôi
(Tức nước vỡ bờ)
b) Ha ha! Một lưỡi gươm!
(Sự tích Hồ Gươm)
c) Cứ nghĩ thầy sắp ra đi và tôi không còn được gặp thầy nữa, là tôi quên cả những lúc thầy phạt, thầy vụt thước kẻ
Tội nghiệp thầy!
(Buổi học cuối cùng)
d) Ôi! Tai họa lớn của xứ An-dát chúng ta là bao giờ cũng hoãn việc học đến ngày mai
(Buổi học cuối cùng)
Bài tập 9: Đặt câu cảm thán nhằm bộc lộ cảm xúc trước các sự việc sau:
a) Được điểm 10
b) Bị điểm kém
c) Được nhìn thấy một con vật lạ
Bài tập 10: Những câu trần thuật in đậm dưới đây có gì đặc biệt? Chúng được dùng nhằm mục đích gì?
a)
- Thôi, em chào cô ở lại Chào tất cả các bạn, tôi đi
(Cuộc chia tay của những con búp bê)
b) - Thôi, tôi ốm yếu quá rồi, chết cũng được Nhưng trước khi nhắm mắt tôi khuyên anh: ở đời
mà có thói hung hăng bậy bạ, có óc mà không biết nghĩ, sớm muộn rồi cũng mang vạ vào mình đấy
(Bài học đường đời đầu tiên)
Bài tập 11: Viết đoạn văn khoảng 12 câu nêu cảm nhận của em về vẻ đẹp của Bác Hồ sau khi học
xong bài thơ “Tức cảnh Pác Bó” Trong đoạn văn có sử dụng một câu cảm thán và một câu nghi vấn dùng để bộc lộ cảm xúc (gạch chân và chú thích rõ)
Bài tập 12: Viết đoạn văn phân tích hai câu thơ sau của bài thơ “Ngắm trăng” - Hồ Chí Minh Trong
đoạn văn có sử dụng một câu trần thuật dùng để nhận định và một câu cảm thán (gạch chân và chú thích rõ)
Trang 5Website HOC247 cung cấp một môi trường học trực tuyến sinh động, nhiều tiện ích thông minh, nội dung bài giảng được biên soạn công phu và giảng dạy bởi những giáo viên nhiều năm kinh nghiệm, giỏi về kiến thức chuyên môn lẫn kỹ năng sư phạm đến từ các trường Đại học và các
trường chuyên danh tiếng
I Luyện Thi Online
dựng các khóa luyện thi THPTQG các môn: Toán, Ngữ Văn, Tiếng Anh, Vật Lý, Hóa Học và Sinh Học
trường PTNK, Chuyên HCM (LHP-TĐN-NTH-GĐ), Chuyên Phan Bội Châu Nghệ An và các trường Chuyên khác cùng TS.Trần Nam Dũng, TS Pham Sỹ Nam, TS Trịnh Thanh Đèo và Thầy Nguyễn Đức Tấn
II Khoá Học Nâng Cao và HSG
THCS lớp 6, 7, 8, 9 yêu thích môn Toán phát triển tư duy, nâng cao thành tích học tập ở trường và đạt điểm tốt ở các kỳ thi HSG
cho học sinh các khối lớp 10, 11, 12 Đội ngũ Giảng Viên giàu kinh nghiệm: TS Lê Bá Khánh Trình, TS
Trần Nam Dũng, TS Pham Sỹ Nam, TS Lưu Bá Thắng, Thầy Lê Phúc Lữ, Thầy Võ Quốc Bá Cẩn cùng đôi
HLV đạt thành tích cao HSG Quốc Gia
các môn học với nội dung bài giảng chi tiết, sửa bài tập SGK, luyện tập trắc nghiệm mễn phí, kho tư liệu tham khảo phong phú và cộng đồng hỏi đáp sôi động nhất
- HOC247 TV: Kênh Youtube cung cấp các Video bài giảng, chuyên đề, ôn tập, sửa bài tập, sửa đề thi
miễn phí từ lớp 1 đến lớp 12 tất cả các môn Toán- Lý - Hoá, Sinh- Sử - Địa, Ngữ Văn, Tin Học và Tiếng Anh
Vững vàng nền tảng, Khai sáng tương lai
Học mọi lúc, mọi nơi, mọi thiết bi – Tiết kiệm 90%
Học Toán Online cùng Chuyên Gia
HOC247 NET cộng đồng học tập miễn phí HOC247 TV kênh Video bài giảng miễn phí