Tổ chức phát triển quỹ đất thực trạng và hướng hoàn thiện

3 Trong phạm vi đề tài này, tác giả chủ yếu nghiên cứu những quy định của pháp luật về Tổ chức phát triển quỹ đất; những hoạt động tiêu biểu của tổ chức này trên một số lĩnh vực như: tổ

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẬT TP HCM KHOA LUẬT THƯƠNG MẠI

HOÀNG THỊ TUYẾT

TỔ CHỨC PHÁT TRIỂN QUỸ ĐẤT

THỰC TRẠNG VÀ HƯỚNG HOÀN THIỆN

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP CỬ NHÂN LUẬT

Chuyên ngành Luật Thương Mại

TP HCM -2011

TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẬT TP HCM KHOA LUẬT THƯƠNG MẠI

KHOÁ LUẬN TỐT NGHIỆP CỬ NHÂN LUẬT

TỔ CHỨC PHÁT TRIỂN QUỸ ĐẤT

THỰC TRẠNG VÀ HƯỚNG HOÀN THIỆN

SVTH: HOÀNG THỊ TUYẾT Khóa: 32 MSSV: 3220218 GVHD: Th.S ĐẶNG ANH QUÂN

TP HỒ CHÍ MINH, NĂM 2011

Em xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến Ths.Đặng Anh Quân, người đã tận tình giúp đỡ, giảng dạy và trực tiếp hướng dẫn em hoàn thành khoá luận này

Em cũng rất cảm ơn các anh chị khoá trước hiện đang công tác tại Sở Tài nguyên và Môi trường Đồng Nai, Trung tâm phát triển quỹ đất thành phố Bến Tre

đã tạo điều kiện thuận lợi nhất để em có thể hoàn thành khoá luận này

Cuối cùng em xin cảm ơn các bạn cùng khoá đã động viên, giúp đỡ em trong suốt thời gian qua

Trân trọng ghi ơn!

Ngoài sự giúp đỡ ở trên, em cam đoan những nội dung được trình bày trong khoá luận là kết quả nghiên cứu của em Các thông tin, số liệu mà em sử dụng trong khóa luận đều chính xác và trung thực Việc trích dẫn thông tin, quan điểm của tác giả khác trong khoá luận đều được thực hiện theo đúng quy định của pháp luật

Hoàng Thị Tuyết

DANH MỤC VIẾT TẮT

GPMB: Giải phóng mặt bằng

QSDĐ: Quyền sử dụng đất

Sở TN & MT: Sở Tài nguyên và Môi trường

Phòng TN & MT: Phòng Tài nguyên và Môi trường UBND: Uỷ ban nhân dân

TP.HCM: Thành phố Hồ Chí Minh

MỤC LỤC Trang

PHẦN NÓI ĐẦU 1

CHƯƠNG 1: PHÁP LUẬT VỀ TỔ CHỨC PHÁT TRIỂN QUỸ ĐẤT 5

1.1 Sự cần thiết phải thành lập Tổ chức phát triển quỹ đất 5

1.2 Sơ lược quy định của pháp luật về Tổ chức phát triển quỹ đất 6

1.2.1 Pháp luật về Tổ chức phát triển quỹ đất trước Luật đất đai năm 2003 6 1.2.2 Pháp luật về Tổ chức phát triển quỹ đất từ Luật đất đai năm 2003 đến nay 8 1.3 Cơ cấu tổ chức, nhiệm vụ, quyền hạn và nguồn vốn hoạt động của Tổ chức phát triển quỹ đất 9

1.3.1 Cơ cấu tổ chức 9

1.3.2 Nhiệm vụ, quyền hạn 11

1.3.2.1 Nhiệm vụ 11

1.3.2.2 Quyền hạn 14

1.3.3 Kinh phí hoạt động 15

1.4 Ý nghĩa của việc thành lập Tổ chức phát triển quỹ đất 17

KẾT LUẬN CHƯƠNG 1 22

CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG THÀNH LẬP, HOẠT ĐỘNG CỦA TỔ CHỨC PHÁT TRIỂN QUỸ ĐẤT VÀ HƯỚNG HOÀN THIỆN 23

2.1 Thực trạng thành lập và hoạt động của Tổ chức phát triển quỹ đất 23 2.1.1 Thực trạng thành lập Tổ chức phát triển quỹ đất trong cả nước 23

2.1.2 Thực trạng hoạt động của Tổ chức phát triển quỹ đất 27

2.1.2.1 Thực hiện bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất 28

2.1.2.2 Thực hiện đấu giá QSDĐ theo quy định của pháp luật 31

2.1.2.3 Quản lý quỹ đất 34

2.1.2.4 Thực hiện các nhiệm vụ tạo quỹ đất; tổ chức phát triển các khu, điểm và nhà tái định cư phục vụ thu hồi đất 35

2.1.2.5 Thực hiện các nhiệm vụ khác 36

2.2 Một số giải pháp hoàn thiện 38

2.2.1 Giải pháp về pháp luật: 38

2.2.2 Giải pháp về vốn 41

2.2.3 Giải pháp về nguồn nhân lực: 42

2.2.4 Giải pháp khác 44

KẾT LUẬN CHƯƠNG 2 46

KẾT LUẬN 47

cơ sở kinh tế, văn hóa, xã hội, an ninh quốc gia”1

Lịch sử tồn tại và phát triển của loài người luôn gắn liền với đất đai Không chỉ

sử dụng đất để trồng trọt, chăn nuôi, con người còn sử dụng đất trong các lĩnh vực ngành nghề kinh tế khác nhau; sử dụng đất để xây dựng nhà để ở, các công trình văn hoá, kiến trúc, phân bố các khu dân cư,… Chính đất đai cùng các yếu tố khác của môi trường đã tạo nên đời sống tinh thần, tính cách đặc trưng, điển hình của cộng đồng dân

cư theo từng vùng, miền

Dưới góc độ chính trị, đất đai là một bộ phận không thể tách rời của lãnh thổ quốc gia, thể hiện chủ quyền dân tộc Đất đai là kết quả của quá trình tạo dựng và gìn giữ của nhân dân ta trong hàng nghìn năm lịch sử Đó không chỉ là công sức, tiền bạc

đã bỏ ra để khai phá, tái tạo, bồi bổ đất đai mà còn là máu thịt của đồng bào ta trong việc gìn giữ nguồn tài nguyên này Vì thế, bảo vệ và sử dụng đất đai hợp lý, tiết kiệm, hiệu quả, góp phần bảo vệ môi trường không thể là trách nhiệm của riêng ai mà là trách nhiệm của tất cả mọi người

Với tư cách là người trực tiếp quản lý và tổ chức mọi mặt của đất nước, quản lý toàn bộ đất đai theo quy hoạch và pháp luật, Nhà nước phải có trách nhiệm bảo vệ, sử dụng và khai thác hợp lý lợi ích của đất đai hơn bất kỳ chủ thể nào Từ Luật đất đai năm 1987 đến Luật đất đai năm 2003, cùng hàng trăm văn bản dưới luật khác về đất đai được ban hành phù hợp với thực tiễn đất nước, đã thể hiện trách nhiệm của Nhà nuớc trong việc không ngừng nâng cao vai trò quản lý và sử dụng đất Gần đây, tại Hội nghị lần thứ 7 Ban chấp hành Trung Ương Đảng khóa IX, Trung Ương Đảng tiếp tục chỉ đạo đổi mới chính sách pháp luật đất đai trong quá trình phát triển nền kinh tế thị trường thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa thông qua một số quan điểm như:

 Đổi mới chính sách pháp luật đất đai phải phù hợp với đường lối phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa có sự quản lý của Nhà nước

 Khai thác sử dụng đất đai đúng mục đích, tiết kiệm và có hiệu quả, phát huy tối đa tiềm năng nguồn lực quý giá về đất đai, đầu tư phát triển đất đai cả về diện tích và chất lượng

 Kiên quyết lập lại trật tự về đất đai phù hợp với đường lối chính trị của Đảng, tăng cường sự lãnh đạo của Đảng, phát huy vai trò của Mặt trận tổ quốc, các

1

Lời nói đầu luật đất đai năm 1987

Dù đã được Luật đất đai năm 2003 ghi nhận, song ở mỗi địa phương, Tổ chức phát triển quỹ đất không thống nhất về tên gọi và loại hình hoạt động Nhiệm vụ, quyền hạn, nguồn vốn của Tổ chức phát triển quỹ đất cũng không được pháp luật quy định cụ thể Vì vậy, hoạt động của Tổ chức phát triển quỹ đất trong thời gian qua gặp không ít khó khăn, kém hiệu quả Nghị định 69/2009/NĐ-CP ngày 13 tháng 8 năm

2009 quy định bổ sung về quy hoạch sử dụng đất, giá đất, thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ và tái định cư (sau đây gọi tắt là Nghị định 69/2009/NĐ-CP) và thông tư liên tịch

số 01/2010/TTLT-BTNMT-BNV-BTC ngày 08 tháng 01 năm 2010 hướng dẫn về chức năng, nhiện vụ, quyền hạn, cơ cấu tổ chức và cơ chế tài chính của Tổ chúc phát triển quỹ đất (sau đây gọi tắt là thông tư liên tịch số 01/2010/TTLT-BTNMT-BNV-BTC), đã tạo nên khung hành lang pháp lý thống nhất cho hoạt của Tổ chức phát triển quỹ đất trong cả nước Tuy nhiên, do mới thành lập và còn đang trong thời gian kiện toàn nên hoạt động của Tổ chức phát triển quỹ đất trên thực tế chưa hiệu quả Hầu hết

Tổ chức phát triển quỹ đất ở các địa phương đều thực hiện chưa hết chức năng, nhiệm

vụ, quyền hạn và gặp không ít khó khăn về mặt nhân sự, kinh phí hoạt động, các khó khăn từ quy định của pháp luật

Với mong muốn tạo cái nhìn mới hơn về vai trò của Tổ chức phát triển quỹ đất, cũng như có một số giải pháp kiện toàn hoạt động của tổ chức này, tác giả đã chọn đề tài “Tổ chức phát triển quỹ đất - thực trạng và hướng hoàn thiện” làm đề tài cho khóa luận tốt nghiệp cử nhân luật của mình

Mục đích, phạm vi nghiên cứu:

 Mục đích:

Thông qua đề tài tác giả mong muốn tìm hiểu những vấn đề liên quan đến việc thành lập và hoạt động của Tổ chức phát triển quỹ đất ở các địa phương trên cơ sở quy định của pháp luật Qua đó, tác giả có một số giải pháp, mong muốn góp phần vào quá trình kiện toàn Tổ chức phát triển quỹ đất của cả nước

 Phạm vi

3

Trong phạm vi đề tài này, tác giả chủ yếu nghiên cứu những quy định của pháp luật

về Tổ chức phát triển quỹ đất; những hoạt động tiêu biểu của tổ chức này trên một số lĩnh vực như: tổ chức thực hiện bồi thường, giải phóng mặt bằng, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất; tạo quỹ đất và phát triển quỹ đất để đấu giá quyền sử dụng đất phục vụ các nhu cầu xã hội và địa phương; tổ chức thực hiện đấu giá quyền sử dụng đất, đấu thầu dự án có sử dụng đất theo quy định của pháp luật cũng như hoạt động tổ chức xây dựng cơ sở hạ tầng trên quỹ đất được giao để đấu giá…

Đối tượng nghiên cứu:

Với mục đích nghiên cứu như trên, đối tượng nghiên cứu của đề tài là những quy định của pháp luật hiện hành về Tổ chức phát triển quỹ đất cũng như các quy định của pháp luật có liên quan đến hoạt động của tổ chức này Cụ thể như sau:

 Phân tích các quy định của pháp luật hiện hành về Tổ chức phát triển quỹ đất và

so sánh với các quy định của pháp luật trước đó

 Khảo sát thực tế tại địa phương về các vấn đề thành lập và quá trình hoạt động của Tổ chức phát triển quỹ đất ở một số lĩnh vực hoạt động tiêu biểu, trên cơ sở

đó kiến nghị một số giải pháp hoàn thiện

Phương pháp nghiên cứu:

Thực hiện đề tài này, tác giả sử dụng một số phương pháp sau:

 Phương pháp luận duy vật biện chứng và phương pháp luận duy vật lịch sử để

có cái nhìn khách quan, toàn diện về vấn đề cần nghiên cứu

 Phương pháp phân tích, tổng hợp, đánh giá, so sánh khi nghiên cứu quy định của pháp luật hiện hành và pháp luật trước đó về Tổ chức phát triển quỹ đất và hoạt động của tổ chức này trên một số lĩnh vực cụ thể

 Ngoài ra tác giả còn sử dụng các phương pháp xã hội học: điều tra, thống kê để làm phong phú, khách quan nội dung của đề tài

Tình hình nghiên cứu:

Hiện tại, chỉ có một số công trình nghiên cứu, bài viết trên một số tạp chí đề cập về một khía cạnh hoạt động của Tổ chức phát triển quỹ đất là vấn đề bồi thường, hỗ trợ, tái định cư Tiêu biểu và gần đây nhất là các bài viết sau:

 Luận văn thạc sỹ: Hoàng Thị Biên Thuỳ (2010), “pháp luật về bồi thường

khi Nhà nước thu hồi đất”

Hồ Minh Hà (2008), “Quản lý Nhà nước về định giá đất

và bồi thường thiệt hại về đất khi thu hồi đất tại TP.Cần Thơ”

hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất”

Trong khi đó, liên quan trực tiếp đến đề tài, tác giả nhận thấy chưa có một bài viết trên tạp chí, sách báo hay công trình khoa học nào nghiên cứu vấn đề này Do vậy,

4

khoá luận tốt nghiệp cử nhân Luật của tác giả sẽ không trùng lặp với bất cứ bài viết nào đã được công bố

Ý nghĩa khoa học và giá trị ứng dụng của đề tài:

Tổ chức phát triển quỹ đất là một điểm mới trong pháp luật đất đai hiện hành Tuy nhiên, từ khi có Luật đất đai 2003 đến nay, hoạt động của Tổ chức phát triển quỹ đất vẫn rất mờ nhạt Với những thuận lợi và khó khăn mà tác giả nhận thấy thông qua quá trình nghiên cứu về Tổ chức phát triển quỹ đất, cũng như một số giải pháp mà tác giả đưa ra trong khoá luận, bài viết sẽ là một tài liệu có giá trị tham khảo trong việc kiện toàn hoạt động của Tổ chức phát triển quỹ đất

Bố cục khoá luận:

Khoá luận gồm 2 chương:

Chương 1: Pháp luật về Tổ chức phát triển quỹ đất

Chương 2: Thực trạng thành lập, hoạt động của Tổ chức phát triển quỹ đất và hướng hoàn thiện

Ngoài ra khóa luận còn có phần mở đầu và kết luận

5

CHƯƠNG 1 PHÁP LUẬT VỀ TỔ CHỨC PHÁT TRIỂN QUỸ ĐẤT 1.1 Sự cần thiết phải thành lập Tổ chức phát triển quỹ đất

Đất đai là nguồn tài nguyên quốc gia vô cùng quý giá Vai trò của nguồn tài nguyên này được thể hiện trên cả ba phương diện là kinh tế, xã hội và chính trị Do vậy, việc sử dụng đất cần dựa trên quy hoạch, kế hoạch sử dụng hợp lý, khoa học, đảm bảo khai thác tiềm năng của đất đai có hiệu quả, triệt để, tiết kiệm đảm bảo công bằng, cân đối hài hoà lợi ích giữa các chủ thể sử dụng đất và điều quan trọng hơn là đảm bảo được quỹ đất cho các nhu cầu hiện tại và tương lai của đất nước

Thế nhưng, thực trạng sử dụng đất của nước ta trong thời gian qua lại đáng báo động Đất nông nghiệp ngày càng bị sa mạc hoá, giảm dần giá trị dinh dưỡng và bị lấn chiếm bởi đất phi nông nghiệp Tình trạng không sử dụng, sử dụng không đúng mục đích đất phi nông nghiệp vẫn còn phổ biến, nhất là đối với những khu đất công

Qua kiểm kê của bộ Tài nguyên và Môi trường theo Chỉ thị số 31/CT-TTg của Thủ tướng Chính phủ2 cho thấy, rất nhiều tổ chức, đơn vị sử dụng đất công chưa hiệu quả, chưa đúng mục đích gây lãng phí lớn Diện tích để hoang hóa xấp xỉ 250.862ha

do 2.455 tổ chức quản lý Diện tích đầu tư, xây dựng chậm (dự án treo) cũng lên tới 48.888ha Đáng chú ý, vi phạm còn xuất hiện ở cả những tập đoàn kinh tế, tổng công

ty lớn của Nhà nước Theo giám sát của đoàn đại biểu Quốc hội TP Hồ Chí Minh, diện tích đất do các Tập đoàn, Tổng công ty trên địa bàn quản lý có vi phạm lên tới 2,25 triệu m2 (chiếm khoảng 10%) Trong đó, diện tích đất bỏ trống, không sử dụng là 790.000m2; đất dự án chưa sử dụng hoặc triển khai chậm là hơn 1 triệu m2 Tương tự, kết quả thanh tra một loạt doanh nghiệp trên địa bàn huyện Ba Vì (Hà Nội), cũng cho thấy vi phạm đối với đất công đang diễn ra trên diện rộng Không chỉ để hoang hóa gây lãng phí, người ta còn ồ ạt mua đi bán lại cả đất khoán trong khi bộ máy quản lý tại cơ sở hầu như tê liệt, không kiểm soát nổi tình hình.3

Đối lập hoàn toàn với tình trạng bỏ hoang phí đất ở một số nơi, để có đất phục vụ cho nhu cầu phát triển kinh tế của đất nước, Nhà nước đã phải thu hồi lại không ít diện tích đất đang sử dụng từ người dân Diện tích đất phải thu hồi này ngày càng nhiều Bởi vì, ngoài việc thu hồi đất cho mục đích kinh tế, Nhà nước còn phải xây dựng các khu, điểm, nhà tái định cư cho người có đất bị thu hồi (quỹ đất, nhà ở dôi dư tại các địa phương trong cả nước hầu như không còn)

2

Chỉ thị số 31/2007/CT-TTg ngày 14 tháng 12 năm 2007 về việc kiểm kê quỹ đất đang được quản lý, sử dụng

của các Tổ chức được Nhà nước giao đất, cho thuê đất 3

Theo ANĐT, Khó thu hồi đất công sử dụng sai mục đích, (23/6/2010)

http://www.ancu.com/tin-tuc/d-kho-thu-hoi-dat-cong-su-dung-sai-muc-dich.htm

6

Với tình trạng vi phạm pháp luật đất đai như trên, cùng với nhu cầu phát triển kinh tế của đất nước, Nhà nước buộc phải thu hồi đất Tuy nhiên, để tiến hành công tác thu hồi đất lại gặp không ít khó khăn Bởi lẽ, không có một tổ chức chuyên trách, thống nhất trong cả nước thực hiện công việc này Thêm vào đó, đối với các trường hợp thu hồi do vi phạm pháp luật đất đai, UBND các tỉnh chỉ thu hồi về rồi để trống vì không có một tổ chức nào để giao trực tiếp quản lý Từ trước đến nay, mọi họat động liên quan đến đất đai đều do hệ thống cơ quan môi trường chủ quản, song công việc của các cơ quan này quá nhiều không thể “ôm” hết tất cả mọi việc

Mặt khác, đến trước thời điểm Tổ chức phát triển quỹ đất được thành lập, nước ta cũng không có một tổ chức nào chuyên thực hiện nhiệm vụ tạo quỹ đất phục vụ các nhu cầu kinh tế, xã hội của đất nước và quan trọng hơn là góp phần bình ổn thị trường bất động sản

Vì vậy, việc thành lập một tổ chức chuyên thực hiện công tác thu hồi đất, quản lý quỹ đất thu hồi và chủ động tạo quỹ đất cho các nhu cầu của đất nước, ổn định thị trường bất động sản, thông qua đó góp phần quản lý và sử dụng đất có hiệu quả, tiết kiệm trở thành nhu cầu cấp thiết trong quá trình phát triển đất nước

Xuất phát từ tính cấp thiết đó, pháp luật về Tổ chức phát triển quỹ đất đã từng bước được ghi nhận và không ngừng được điều chỉnh phù hợp với tình hình của đất nước, thực sự tạo hành lang pháp lý cho Tổ chức này có thể hoạt động được trên thực

tế

1.2 Sơ lược quy định của pháp luật về Tổ chức phát triển quỹ đất

1.2.1 Pháp luật về Tổ chức phát triển quỹ đất trước Luật đất đai năm

2003

Đại hội Đại biểu toàn quốc của Đảng lần 6 (tháng 12/1986) đánh dấu sự đổi mới toàn diện sự quản lý về mọi mặt của đất nước, theo đó lĩnh vực đất đai cũng được ưu tiên chú trọng Dựa trên quan điểm đổi mới của Đảng, Nhà nước đã ban hành nhiều quy phạm pháp luật quy định chế độ quản lý và sử dụng đất

Ngày 29/12/1987 Quốc hội thông qua Luật đất đai đầu tiên Luật này có hiệu lực thi hành ngày 08/01/1988 Nội dung chính của Luật đất đai năm 1987 là luật hoá chính sách Nhà nước giao đất sản xuất nông nghiệp cho hộ gia đình, cá nhân sử dụng ổn định, xây dựng nền móng đầu tiên của hệ thống địa chính Việt Nam Chính sách đất đai vẫn tiếp tục được vận hành trên nguyên tắc Nhà nước bao cấp về đất đai, đất đai không có giá, không được giao dịch trên thị trường, việc chuyển quyền sử dụng đất đều phải có quyết định hành chính của cơ quan Nhà nước

Tiếp theo đó, Quốc hội đã ban hành Luật đất đai mới vào ngày 14/7/1993 thay thế Luật đất đai 1988 Luật này chính thức có hiệu lực từ 15/10/1993 Khác với Luật đất

Bước sang thế kỷ 21, tiến hành hội nhập quốc tế, Nhà nước thực hiện chính sách mở cửa thu hút đầu tư nước ngoài Công cuộc này đòi hỏi phải tăng cường hơn nữa vai trò quản lý Nhà nước đối với các lĩnh vực đời sống xã hội, trong đó có đất đai Luật đất đai tiếp tục được sửa đổi, bổ sung qua các năm 1998, 2001 Tuy nhiên, pháp luật vẫn không có bất cứ điều khoản nào quy định về Tổ chức phát triển quỹ đất

Tuy vậy, trong pháp luật đất đai, các trường hợp thu hồi đất đã được ghi nhận Và

để thực hiện nhiệm vụ này, trên thực tế, tại các địa phương đã tồn tại một tổ chức có chức năng thực hiện nhiệm vụ đền bù, giải phóng mặt bằng - tương tự với nhiệm vụ

mà Tổ chức phát triển quỹ đất đang thực hiện theo pháp luật hiện hành Đó là Hội đồng đền bù thiệt hại giải phóng mặt bằng (GPMB) do các địa phương thành lập Theo quy định tại điều 32 nghị định 22/1998/NĐ-CP ngày 24/4/1998 về việc đền bù thiệt hại khi Nhà nước thu hồi đất để sử dụng vào mục đích quốc phòng, an ninh, lợi

ích quốc gia, lợi ích công cộng (sau đây gọi tắt là nghị định 22/1998/NĐ-CP), căn cứ vào quyết định thu hồi đất của cơ quan Nhà nước có thẩm quyền; căn cứ vào quy mô,

đặc điểm và tính chất của từng dự án, Ủy ban nhân dân (UBND) tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương chỉ đạo thành lập Hội đồng đền bù thiệt hại GPMB ở cấp quận, huyện, thị xã, thành phố trực thuộc tỉnh Trong trường hợp cần thiết, UBND tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương thành lập Hội đồng đền bù thiệt hại GPMB cấp tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương

Hội đồng đền bù thiệt hại GPMB có trách nhiệm giúp UBND cùng cấp thẩm định phương án đền bù thiệt hại GPMB trình Hội đồng thẩm định cấp tỉnh thẩm định, sau

đó trình Chủ tịch UBND tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương phê duyệt, tổ chức thực hiện đền bù GPMB theo phương án đã được phê duyệt Thành viên hội đồng này gồm Chủ tịch hoặc Phó Chủ tịch UBND quận, huyện, thị xã, thành phố trực thuộc tỉnh làm Chủ tịch Hội đồng, và các thành viên khác gồm: trưởng phòng tài chính; chủ tịch UBND xã, phường, thị trấn có đất bị thu hồi; đại diện mặt trận tổ quốc quận, huyện, thị xã, thành phố trực thuộc tỉnh; chủ dự án (chủ sử dụng đất); đại diện những người được đền bù thiệt hại và một số thành viên khác (do chủ tịch UBND huyện quyết định cho phù hợp thực tế từng dự án)

Cũng theo quy định tại khoản 4, khoản 5 điều 32 nghị định 22/1998/NĐ-CP, Hội đồng đền bù GPMB chỉ được lập cho từng công trình (dự án) và hoạt động cho đến khi thực hiện xong việc đền bù thiệt hại GPMB cho công trình đó Đối với các dự án quy

8

mô nhỏ, đơn giản, nếu chủ dự án có thể thoả thuận với người bị thu hồi đất về mức đền

bù thiệt hại thì không nhất thiết phải thành lập Hội đồng đền bù thiệt hại GPMB Những quy định này cho thấy, đến thời điểm trên vẫn không có một tổ chức chuyên trách nào thực hiện nhiệm vụ đền bù, GPMB Bên cạnh đó, đa số thành viên Hội đồng đền bù thiệt hại GPMB đều là kiêm nhiệm Việc tham gia Hội đồng đối với họ chỉ là hoạt động phụ, không phải nhiệm vụ chính Do vậy, các thành viên Hội đồng không thể chuyên tâm cho công tác này để có những quyết định phù hợp với nguyện vọng của người có đất bị thu hồi Do đó, trong một thời gian dài, công tác đền bù, GPMB mất rất nhiều thời gian

Như vậy, trước Luật đất đai năm 2003, pháp luật không có điều khoản nào quy định về Tổ chức phát triển quỹ đất Trên thực tế, chỉ tồn tại Hội đồng đền bù thiệt hại GPMB do các địa phương lập, nhưng tổ chức này không chuyên trách, khi thực hiện xong dự án thì chấm dứt hoạt động Tuy nhiên, chính những hoạt động của Hội đồng đền bù là cơ sở thành lập nên Ban bồi thường GPMB và Tổ chức phát triển quỹ đất hiện nay

1.2.2 Pháp luật về Tổ chức phát triển quỹ đất từ Luật đất đai năm 2003 đến nay

Cơ sở pháp lý đặt nền móng đầu tiên cho hoạt động của Tổ chức phát triển quỹ đất là điều 41 Luật đất đai năm 2003, điều 10 nghị định 181/2004/NĐ-CP ngày 29/10/2004 của Chính phủ về việc triển khai thi hành Luật đất đai Tuy nhiên, quy định tại hai văn bản này chỉ dừng lại ở việc ghi nhận về sự tồn tại của Tổ chức phát triển quỹ đất trên cơ sở rất mơ hồ: trong trường hợp thu hồi đất sau khi quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất được công bố mà chưa có dự án đầu tư thì giao cho Tổ chức phát triển quỹ đất quản lý Do đó, sau hơn một năm thi hành Luật đất đai năm 2003, vẫn không có địa phương nào thành lập nên cái gọi là Tổ chức phát triển quỹ đất

Ngày 31 tháng 12 năm 2004, liên bộ Tài nguyên và Môi trường - Nội vụ đã ban hành thông tư liên tịch số 38/2004/TTLT-BTNMT-BNV, bước đầu ghi nhận một cách

cụ thể và rõ ràng hơn về Tổ chức phát triển quỹ đất Trên cơ sở thông tư này, một số địa phương đã thành lập Tổ chức phát triển quỹ đất Một số địa phương khác thì thành lập Tổ chức có chức năng, nhiệm vụ tương tự nhiệm vụ của Tổ chức phát triển quỹ đất Tuy vậy, các tổ chức được địa phương thành lập này thực sự hoạt động kém hiệu quả Nguyên nhân chủ yếu là do thông tư vẫn còn thiếu những quy định về nguồn kinh phí hoạt động, chưa thống nhất về mô hình của Tổ chức phát triển quỹ đất cũng như chưa quy định rõ, tách biệt giữa nhiệm vụ và quyền hạn của Tổ chức này

Để đẩy mạnh hơn hoạt động của Tổ chức phát triển quỹ đất, đưa Tổ chức này thực sự trở thành cánh tay đắc lực trong việc hỗ trợ các cơ quan quản lý hành chính Nhà nước nói chung, cơ quan chuyên môn về tài nguyên môi trường nói riêng, pháp

9

luật về Tổ chức phát triển quỹ đất đã được điều chỉnh phù hợp hơn Nghị định 69/2009/NĐ-CP đã được Chính phủ ban hành và sau đó thông tư liên tịch số 01/2010/TTLT-BTNMT-BNV-BTC của liên bộ Tài nguyên & Môi trường - Nội vụ - Tài chính ra đời đã minh chứng cho điều trên Có thể nói Nghị định 69/2009/NĐ-CP

và thông tư liên tịch số 01/2010/TTLT-BTNMT-BNV-BTC đã tạo nên sự thống nhất

về mô hình hoạt động của Tổ chức phát triển quỹ đất trong cả nước, thực sự tạo được bước nhảy vọt, nâng cao vị thế và vai trò của Tổ chức phát triển quỹ đất trên thực tế

Như vậy, cùng với quá trình phát triển của đất nước, pháp luật về Tổ chức phát triển quỹ đất đã từng bước được điều chỉnh phù hợp hơn Từ chỗ không quy định về

Tổ chức phát triển quỹ đất đến việc ghi nhận một cách cụ thể về Tổ chức này đã thể hiện một bước tiến mới trong việc quản lý và sử dụng đất của Nhà nước

1.3 Cơ cấu tổ chức, nhiệm vụ, quyền hạn và nguồn vốn hoạt động của Tổ

chức phát triển quỹ đất

1.3.1 Cơ cấu tổ chức

Nếu như trước đây pháp luật không quy định rõ Tổ chức phát triển quỹ đất do UBND cấp tỉnh quyết định thành lập ở cấp nào4, thì hiện nay, vấn đề này đã được điều chỉnh Cụ thể, Tổ chức phát triển quỹ đất phải được thành lập ở cả hai cấp (cấp tỉnh và cấp huyện) và do chủ tịch UBND tỉnh quyết định thành lập5

Về mặt quản lý, Tổ chức phát triển quỹ đất cấp tỉnh là đơn vị trực thuộc Sở TN &

MT, do UBND cấp tỉnh quyết định thành lập theo đề nghị của Giám đốc Sở TN & MT

và Giám đốc Sở Nội vụ Ở cấp huyện, Tổ chức phát triển quỹ đất là đơn vị trực thuộc UBND cấp huyện, do UBND cấp tỉnh quyết định thành lập theo đề nghị của Chủ tịch

Ủy ban nhân dân UBND cấp huyện và Giám đốc Sở Nội vụ

Nếu như thông tư liên tịch số 38/2004/TTLT-BTNMT-BNV quy định một cách nhập nhằng, Tổ chức phát triển quỹ đất có thể hoạt động dưới một trong hai mô hình là đơn vị sự nghiệp có thu hoặc doanh nghiệp thực hiện các nhiệm vụ công ích6, thì thông

tư liên tịch số 01/2010/TTLT-BTNMT-BNV-BTC đã quy định thống nhất mô hình hoạt động của Tổ chức phát triển quỹ đất là đơn vị sự nghiệp tại tất cả địa phương trong cả nước7

4

mục 1 phần II thông tư liên tịch số 38/2004/TTLT-BTNMT-BNV chỉ quy định : “Tổ chức phát triển quỹ đất

do Uỷ ban nhân dân cấp tỉnh quyết định thành lập theo quy định của pháp luật”

5

điều 1 thông tư liên tịch số 01/2010/TTLT-BTNMT-BNV-BTC

6

mục 1 phần II thông tư liên tịch số 38/2004/TTLT-BTNMT-BNV quy định “Những nơi xét thấy cần thiết và có

đủ điều kiện theo quy định của pháp luật thì thành lập doanh nghiệp phát triển quỹ đất (tên gọi cụ thể của doanh nghiệp do UBND cấp tỉnh quyết định) là doanh nghiệp Nhà nước thực hiện nhiệm vụ công ích Những nơi không thành lập doanh nghiệp Nhà nước thì thành lập Trung tâm phát triển quỹ đất là đơn vị sự nghiệp có thu, trung tâm có con dấu riêng, được mở tài khoản theo quy định hiện hành”

7

điều 1 thông tư liên tịch số 01/2010/TTLT-BTNMT-BNV-BTC

10

Về mặt chức năng, ngoài việc tiếp tục thực hiện chức năng bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất, Tổ chức phát triển quỹ đất còn có chức năng thực hiện một số nhiệm vụ quan trọng khác như: tạo quỹ đất phục vụ đấu giá quyền sử dụng đất (QSDĐ), các nhiệm vụ kinh tế xã hội; phát triển các khu tái định cư; đầu tư xây dựng kết cấu hạ tầng trên đất; đấu giá QSDĐ; đấu thầu dự án có sử dụng đất, …v.v So với quy định cũ, chức năng của Tổ chức phát triển quỹ đất được mở rộng hơn, thể hiện được vai trò của tổ chức này trong quá trình quản lý và sử dụng đất

Để những chức năng trên được thực hiện có hiệu quả, pháp luật đã quy định một cách cụ thể về cơ cấu tổ chức, biên chế của Tổ chức phát triển quỹ đất Theo đó, Tổ chức phát triển quỹ đất có Giám đốc và không quá hai phó Giám đốc, được thành lập không quá 03 phòng chuyên môn nghiệp vụ Số lượng phòng chuyên môn, nghiệp vụ

mà Tổ chức phát triển quỹ đất thành lập căn cứ vào đặc điểm của từng địa phương và theo nhiệm vụ của Tổ chức này Về biên chế, pháp luật tiếp tục ghi nhận biên chế của

Tổ chức phát triển quỹ đất là biên chế sự nghiệp do UBND cấp tỉnh quy định Việc quản lý, sử dụng biên chế của Tổ chức phát triển quỹ đất được thực hiện theo quy định tại Nghị định số 112/2004/NĐ-CP ngày 08 tháng 4 năm 2004 của Chính phủ quy định

cơ chế quản lý biên chế đối với đơn vị sự nghiệp của Nhà nước; Nghị định số 43/2006/NĐ-CP ngày 25 tháng 4 năm 2006 của Chính phủ quy định quyền tự chủ, tự chịu trách nhiệm về thực hiện nhiệm vụ, tổ chức bộ máy, biên chế và tài chính đối với đơn vị sự nghiệp công lập và các văn bản hướng dẫn các Nghị định này8

So với quy định trước đó, pháp luật đã giảm bớt số lượng phó giám đốc của Tổ chức phát triển quỹ đất, từ 03 giảm xuống còn 02 Số lượng phòng ban cũng được quy định cụ thể là 03 phòng ban Đồng thời pháp luật cũng quy định rõ thẩm quyền quyết định nhiệm vụ, quyền hạn và cơ cấu tổ chức của Tổ chức phát triển quỹ đất Ở cấp tỉnh, nhiệm vụ, quyền hạn và cơ cấu tổ chức của Tổ chức phát triển quỹ đất sẽ do Giám đốc Sở

TN & MT quy định sau khi thống nhất với Giám đốc Sở Nội vụ Tại cấp huyện, thẩm quyền quyết định những vấn đề trên thuộc về Chủ tịch UBND huyện, quận, thị xã, thành phố thuộc tỉnh quy định theo đề nghị của Giám đốc Tổ chức phát triển quỹ đất

và Trưởng Phòng Nội vụ9 Hiện nay, nền hành chính quốc gia vẫn đang tiếp tục cải cách theo hướng tinh giảm biên chế, trong đó có giảm số lượng cán bộ công chức, viên chức, phòng ban, nên việc quy định số lượng phó giám đốc và phòng ban của Tổ chức phát triển quỹ đất như trên là phù hợp với tình hình chung của quá trình cải cách

11

Pháp luật hiện hành không những quy định về nhiệm vụ và quyền hạn của Tổ chức phát triển quỹ đất một cách cụ thể và rõ ràng, mà còn tách biệt giữa nhiệm vụ và quyền hạn của tổ chức này Đặc biệt, điều 3 của thông tư liên tịch số 01/2010/ TTLT-BTNMT-BNV-BTC còn quy định linh hoạt hơn, tạo cơ sở để Tổ chức phát triển quỹ đất có thể hoạt động hiệu quả trên thực tế Trên cơ sở những quyền hạn, nhiệm vụ mà pháp luật quy định chung cho hoạt động của Tổ chức phát triển quỹ đất, căn cứ vào tình hình thực tế tại địa phương, Giám đốc Sở TN & MT, Chủ tịch Ủy ban nhân dân huyện, quận, thị xã, thành phố thuộc tỉnh còn được phép quy định cụ thể nhiệm vụ, quyền hạn của Tổ chức phát triển quỹ đất cấp tỉnh, cấp huyện theo phân cấp quản lý

c) Nhận chuyển nhượng quyền sử dụng đất của tổ chức, hộ gia đình, cá nhân theo quy định của pháp luật;

d) Tổ chức phát triển các khu, điểm và nhà tái định cư phục vụ việc thu hồi đất thực hiện các dự án;

đ) Tổ chức thực hiện đầu tư xây dựng kết cấu hạ tầng trên quỹ đất đã được giao quản lý để đấu giá;

e) Quản lý quỹ đất đã được giải phóng mặt bằng; quỹ đất đã nhận chuyển nhượng; quỹ đất đã tạo lập và phát triển; quỹ nhà đất đã xây dựng để phục vụ tái định

cư và quỹ đất thu hồi theo quy định tại các khoản 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11 và 12 Điều

38 của Luật đất đai thuộc khu vực đô thị, khu vực có quy hoạch phát triển đô thị nhưng

chưa giao dự án đầu tư hoặc chưa đấu giá quyền sử dụng đất;

g) Tổ chức thực hiện đấu giá quyền sử dụng đất, đấu thầu dự án có sử dụng đất theo quy định của pháp luật;

h) Lập phương án sử dụng quỹ đất được giao quản lý và các phương án, đề

án, dự án đầu tư tạo lập và phát triển quỹ đất trình cơ quan có thẩm quyền quyết định;

12

i) Cung cấp dịch vụ trong lĩnh vực bồi thường, giải phóng mặt bằng; cung cấp thông tin về địa điểm đầu tư, giá đất, quỹ đất cho các tổ chức, cá nhân theo yêu cầu;

k) Tổ chức triển khai thực hiện nhiệm vụ theo chương trình, kế hoạch, phương án, dự án, đề án và các hoạt động dịch vụ phù hợp với nhiệm vụ, lĩnh vực

chuyên môn được giao;

l) Phối hợp với cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan để triển khai thực

hiện nhiệm vụ được giao;

m) Thực hiện các nhiệm vụ khác theo quyết định của cấp có thẩm quyền

Theo đó, một số nhiệm vụ của Tổ chức phát triển quỹ đất tại thông tư liên tịch

số 38/2004/TTLT-BTNMT-BNV vẫn tiếp tục được thông tư liên tịch số 01/2010/TTLT-BTNMT-BNV-BTC ghi nhận Tuy nhiên, đã có một số nhiệm vụ mới phù hợp hơn được bổ sung Cụ thể là:

Nhiệm vụ “tổ chức thực hiện việc bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước

và từng bước thực hiện dự án sau

Nhiệm vụ “Nhận chuyển nhượng quyền sử dụng đất của tổ chức, hộ gia đình, cá

nhân theo quy định của pháp luật”

Với quy định này, QSDĐ mà Tổ chức phát triển quỹ đất nhận chuyển nhượng được

mở rộng hơn rất nhiều Tổ chức phát triển quỹ đất sẽ được phép nhận chuyển nhượng QSSĐ không chỉ của người sử dụng đất trong khu vực phải thu hồi, khi họ có nhu cầu

10

tiểu mục 2.1 mục 2 Phần II thông tư liên tịch số 38/2004/TTLT-BTNMT-BNV quy định Trung tâm phát triển

quỹ đất“Thực hiện việc bồi thường, hỗ trợ, tái định cư để giải phóng mặt bằng theo quyết định thu hồi đất của

Uỷ ban nhân dân cấp có thẩm quyền đối với trường hợp thu hồi đất sau khi quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất được xét tuyệt mà chưa có công trình, dự án cụ thể”

13

chuyển đi nơi khác trước khi Nhà nước có quyết định thu hồi, mà còn được phép nhận chuyển nhượng ở những khu vực khác theo quy định của pháp luật Trong khi đó, tiểu mục 2.1 phần II thông tư số 38/2004/TTLT-BTNMT-BNV chỉ cho phép Tổ chức phát triển quỹ đất được nhận chuyển nhượng QSDĐ trong khu vực phải thu hồi đất mà người sử dụng đất có nhu cầu chuyển đi nơi khác trước khi Nhà nước có quyết định thu hồi Việc mở rộng khả năng nhận chuyển nhượng QSDĐ của Tổ chức phát triển quỹ đất đã tạo điều kiện để tổ chức này làm tốt hơn nhiệm vụ tạo quỹ đất cho các hoạt động kinh tế xã hội; hạn chế khả năng đầu cơ về đất, góp phần ổn định thị trường bất động sản

Nhiệm vụ “Tổ chức phát triển các khu, điểm và nhà tái định cư phục vụ việc thu

hồi đất thực hiện các dự án”

Đây là quy định hợp lý, giải quyết được vấn đề bố trí tái định cư khi thu hồi đất, giúp các Tổ chức phát triển quỹ đất chủ động trong việc xây dựng, bố trí tái định cư Mặt khác, người xưa từng có câu “an cư lạc nghiệp”, nghĩa là phải ổn định chỗ ở trước rồi mới tạo lập cuộc sống Việc Nhà nước thu hồi đất đã ảnh hưởng rất lớn đến cuộc sống của người dân bị thu hồi đất, không chỉ dưới góc độ kinh tế, văn hóa mà còn

là vấn đề tinh thần khi mà họ phải rời xa nơi gắn bó lâu dài có thể là từ thế hệ này qua thế hệ khác Do đó, khi Nhà nước thu hồi đất, làm sao để ổn định được chỗ ở cho bộ phận dân cư này, chứ không chỉ đơn giản là cứ giao một khoản tiền gọi là tiền “bồi thường, hỗ trợ” rồi bỏ mặc họ muốn làm gì với số tiền đó cũng được, là vấn đề đáng quan tâm

Quy định mới này thực sự mang ý nghĩa nhân văn cao cả Song trên thực tế nhiệm

vụ trên rất khó thực hiện đối với Tổ chức phát triển quỹ đất Bởi để có thể xây dựng các điểm, khu và nhà tái định cư, Tổ chức phát triển quỹ đất phải có quỹ đất dự trữ cũng như nguồn vốn lớn

Nhiệm vụ “Tổ chức thực hiện đầu tư xây dựng kết cấu hạ tầng trên quỹ đất đã

được giao quản lý để đấu giá”

Đấu giá QSDĐ có gắn với cơ sở hạ tầng bao giờ cũng đem lại nguồn thu lớn hơn so với hoạt động đấu giá QSDĐ thô (đất chưa có hạ tầng) Vì vậy, quy định mới này rất hợp lý khi cho phép Tổ chức phát triển quỹ đất được đầu tư xây dựng kết cấu hạ tầng trên quỹ đất được giao để đấu giá, góp phần đáng kể cho nguồn thu ngân sách Nhà nước nói chung và tạo vốn hoạt động cho tổ chức này nói riêng Tuy nhiên, để Tổ chức phát triển quỹ đất có thể triển khai được hoạt động đầu tư xây dựng kết cấu hạ tầng trên quỹ đất được giao không phải là chuyện dễ dàng, mà phụ thuộc rất nhiều vào nguồn vốn của tổ chức này

14

Ngoài các quy định trên, Tổ chức phát triển quỹ đất còn thực hiện thêm một

nhiệm vụ mới đó là: “Cung cấp dịch vụ trong lĩnh vực bồi thường, giải phóng mặt

bằng; cung cấp thông tin về địa điểm đầu tư, giá đất, quỹ đất cho các tổ chức, cá nhân theo yêu cầu”

Do là đơn vị sự nghiệp có thu, nên ngoài những nhiệm vụ công ích, việc Tổ chức phát triển quỹ đất tiến hành một số dịch vụ khác liên quan đến hoạt động của tổ chức mình là điều hiển nhiên Bên cạnh đó, nhiệm vụ này còn mang lại một khoản thu cho

Tổ chức phát triển quỹ đất, hỗ trợ nguồn kinh phí để tổ chức này hoạt động tốt hơn Điều quan trọng là góp phần sử dụng hợp lý, có hiệu quả quỹ đất mà Tổ chức phát triển quỹ đất đang quản lý Đây mới là mục đích sâu xa mà Nhà nuớc thực sự hướng tới

1.3.2.2 Quyền hạn

Tổ chức phát triển quỹ đất được pháp luật trao cho bốn quyền, bao gồm: được cung cấp các văn bản về chính sách, pháp luật của Nhà nước và các tài liệu khác liên quan đến nhiệm vụ được giao; tư vấn, cung cấp dịch vụ thuộc các lĩnh vực phù hợp với chức năng, nhiệm vụ được giao cho tổ chức và cá nhân; liên doanh, liên kết, hợp tác với tổ chức kinh tế, cá nhân để thực hiện nhiệm vụ, dịch vụ theo quyết định của cấp có thẩm quyền; thuê tư vấn, thực hiện các công việc thuộc chức năng, nhiệm vụ được giao.11

Để thực hiện tốt nhiệm vụ được giao, bất kỳ cơ quan Nhà nước nào cũng phải dựa trên các văn bản pháp luật Do vậy, quyền được cung cấp các văn bản pháp luật về lĩnh vực hoạt động và liên quan đến lĩnh vực hoạt động của Tổ chức phát triển quỹ đất sẽ giúp tổ chức này hoàn thành tốt hơn nhiệm vụ được giao

Bên cạnh đó, trong nhiều trường hợp Tổ chức phát triển quỹ đất cần phải có sự hợp tác với các tổ chức kinh tế, cá nhân khác khi triển khai thực hiện nhiệm vụ, thậm chí nhiều trường hợp còn phải thuê tư vấn, thực hiện các công việc của mình cũng là điều dễ hiểu Chẳng hạn như thực hiện nhiệm vụ đấu giá QSDĐ, hiện nay, Trung tâm Phát triển quỹ đất TP.HCM đang thuê đơn vị tư vấn, thẩm định giá 18 khu đất vàng nằm trong danh mục 18 khu đất sẽ đấu giá trong năm 2011 đã trình UBND thành phố.12 Điều này có thể giúp Tổ chức phát triển quỹ đất hoàn thành tốt hơn và nhanh hơn nhiệm vụ của mình

15

Như đã phân tích ở trên, do mô hình hoạt động của Tổ chức phát triển quỹ đất là đơn vị sự nghiệp có thu nên ngoài những nhiệm vụ công ích thì tổ chức này còn được phép thực hiện một số dịch vụ khác như tư vấn, cung cấp dịch vụ thuộc các lĩnh vực phù hợp với chức năng, nhiệm vụ của tổ chức mình cho các tổ chức, cá nhân có nhu cầu

Như vậy, pháp luật hiện hành đã quy định rõ ràng về nhiệm vụ, quyền hạn của

Tổ chức phát triển quỹ đất, không những có những quy định chung mà còn linh động hơn ở từng địa phương, tạo cơ sở cho tổ chức này có thể hoạt động hiệu quả trên thực

tế, góp phần trong việc quản lý và sử dụng đất hợp lý, hiệu quả của Nhà nước

1.3.3 Về kinh phí hoạt động

Bên cạnh những quy định rõ ràng, tách biệt về quyền hạn và nhiệm vụ, thông tư liên tịch số 01/2010TTLT-BTNMT-BNV-BTC còn quy định cụ thể về nguồn kinh phí hoạt động (bao gồm chế độ thu, chi, quản lý và hoạch toán nguồn vốn) của Tổ chức phát triển quỹ đất Đây là một trong những cơ sở pháp lý quan trọng để tổ chức này có thể hoạt động được trên thực tế, bởi vì không có một tổ chức nào có thể hoạt động tốt

mà không có những quy định cụ thể về nguồn vốn

Vốn của Tổ chức phát triển quỹ đất được hình thành từ các nguồn sau: nguồn kinh phí do ngân sách Nhà nước cấp, nguồn thu từ hoạt động sự nghiệp, nguồn vốn được ứng từ ngân sách Nhà nước, từ Quỹ phát triển đất; nguồn vốn vay từ các tổ chức tín dụng, nguồn vốn từ liên doanh, liên kết để thực hiện các chương trình, phương án,

dự án, đề án đã được cấp có thẩm quyền phê duyệt, nguồn viện trợ, tài trợ và các nguồn khác theo quy định của pháp luật.13 Trong số các nguồn vốn đó, Tổ chức phát triển quỹ đất chỉ được phép sử dụng vốn ứng từ ngân sách Nhà nước, từ Quỹ phát triển đất vào các mục đích thuộc chức năng, nhiệm vụ được giao, các mục đích khác đều bị cấm

Trước hết, nguồn vốn hoạt động của Tổ chức phát triển quỹ đất được hình thành từ

“Nguồn kinh phí do ngân sách Nhà nước cấp.” Đây là nguồn kinh phí thường xuyên

và không thể thiếu đảm bảo cho những hoạt động ban đầu của Tổ chức phát triển quỹ đất Mặt khác, do mô hình hoạt động của Tổ chức phát triển quỹ đất là đơn vị sự nghiệp nên việc được ngân sách cấp vốn là phù hợp với những quy định chung của pháp luật về đơn vị sự nghiệp

13

điều 5 thông tư liên tịch số 01/2010TTLT-BTNMT-BNV-BTC

16

Bên cạnh việc được Nhà nước cấp vốn, Tổ chức phát triển quỹ đất còn được ứng vốn từ ngân sách Nhà nước, từ Quỹ phát triển đất để thực hiện nhiệm vụ theo quyết định của UBND cấp tỉnh Đối với nguồn vốn này, Tổ chức phát triển quỹ đất chỉ được ứng để sử dụng cho các hoạt động như: tổ chức thực hiện việc bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất; tạo quỹ đất và phát triển quỹ đất để đấu giá quyền

sử dụng đất; phục vụ phát triển kinh tế - xã hội; phục vụ sự nghiệp giáo dục - đào tạo, dạy nghề, y tế, văn hóa, thể dục thể thao, môi trường và các nhu cầu khác của địa phương; ổn định thị trường bất động sản; nhận chuyển nhượng quyền sử dụng đất của

tổ chức, hộ gia đình, cá nhân theo quy định của pháp luật; tổ chức phát triển các khu, điểm và nhà tái định cư phục vụ việc thu hồi đất thực hiện các dự án; tổ chức thực hiện đầu tư xây dựng kết cấu hạ tầng trên quỹ đất đã được giao quản lý để đấu giá14

Do là đơn vị sư nghiệp có thu, nguồn vốn của Tổ chức phát triển quỹ đất còn được hình thành từ các hoạt động sự nghiệp tiêu biểu như: nguồn vốn được hình thành từ kinh phí tổ chức thực hiện bồi thường, hỗ trợ và tái định cư theo quy định tại Điều 26 Nghị định số 69/2009/NĐ-CP; phí đấu giá, tiền bán hồ sơ đấu giá quyền sử dụng đất (kể cả đất có tài sản gắn liền với đất) theo quy định của pháp luật hiện hành và quy định cụ thể của Ủy ban nhân dân cấp tỉnh; phí đấu thầu, tiền bán hồ sơ dự thầu đối với

dự án có sử dụng đất theo quy định tại Thông tư số 03/2009/TT-BKH ngày 16 tháng 4 năm 2009 của Bộ Kế hoạch và Đầu tư hướng dẫn lựa chọn nhà đầu tư thực hiện đầu tư

dự án có sử dụng đất và quy định cụ thể của UBND tỉnh; lãi được chia từ các hoạt động liên doanh, liên kết; lãi tiền gửi tổ chức tín dụng;…

Ngoài ra, Tổ chức phát triển quỹ đất còn được huy động vốn từ nhiều nguồn khác

Đó là các nguồn vốn vay từ các tổ chức tín dụng; nguồn vốn từ liên doanh, liên kết để thực hiện các chương trình, phương án, dự án, đề án đã được cấp có thẩm quyền phê duyệt; nguồn viện trợ, tài trợ và các nguồn khác theo quy định của pháp luật Trong số các nguồn vốn này, nguồn vốn vay ngân hàng thực sự cần thiết cho hoạt động của Tổ chức phát triển quỹ đất, bởi đây là nguồn vốn nhiều hơn cả trong số các nguồn vốn mà

Tổ chức phát triển quỹ đất có thể có được Tuy vậy, trên thực tế để có thể vay được vốn từ các ngân hàng, Tổ chức phát triển quỹ đất thực sự còn gặp khó khăn Tổ chức phát triển quỹ đất không thể vay vốn ngân hàng nếu như không có tài sản cố định hoặc đơn giản hơn là phải thực sự có các dự án dự trữ đất tốt và phải được chính quyền bảo lãnh

14

khoản 1, 2 điều 7 thông tư liên tịch số 01/2010/TTLT-BTNMT-BNV-BTC

17

Về chế độ thanh toán các nguồn vốn ứng hoặc huy động của Tổ chức phát triển quỹ đất, pháp luật cũng đã quy định rất cụ thể Đối với vốn ứng từ ngân sách Nhà nước phải hoàn trả vốn ứng theo quy định của pháp luật về ngân sách Nhà nước, còn vốn ứng từ Quỹ phát triển đất thì thực hiện theo quy định về quản lý, sử dụng Quỹ phát triển đất tại địa phương Đối với nguồn vốn vay của tổ chức tín dụng, Tổ chức phát triển quỹ đất thực hiện chế độ thanh toán theo quy định vay vốn của tổ chức tín dụng Đối với nguồn vốn liên doanh, liên kết được thực hiện theo quyết định của UBND cấp tỉnh và hợp đồng liên doanh, liên kết đã ký kết.15

Như vậy, pháp luật hiện hành đã xác định rõ mô hình hoạt động của Tổ chức phát triển quỹ đất, quy định cụ thể về chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn, cơ cấu tổ chức cũng như nguồn vốn hoạt động của tổ chức này Đây là những cơ sở pháp lý quan trọng bảo đảm cho Tổ chức phát triển quỹ đất có thể hoạt động hiệu quả trên thưc tế

1.4 Ý nghĩa của việc thành lập Tổ chức phát triển quỹ đất

Công cuộc xây dựng XHCN ở nước ta đòi hỏi phải tận dụng và phát huy tối đa các nguồn nội và ngoại lực của đất nước Đất đai là nguồn tài nguyên quan trọng của quốc gia nên việc quản lý và sử dụng đất đai như thế nào để khai thác được tối đa giá trị sử dụng của tài nguyên này có ý nghĩa đặc biệt quan trọng Việc thành lập Tổ chức phát triển quỹ đất trong những năm qua, nhất là từ khi có thông tư liên tịch số 01/2010/TTLT-BTNMT-BNV-BTC, thực sự mang lại nhiều ý nghĩa lớn trong việc quản lý và sử dụng đất, góp phần quan trọng vào sự phát triển bền vững của đất nước Thứ nhất, việc thành lập Tổ chức phát triển quỹ đất đã đẩy nhanh tiến độ giải phóng mặt bằng trong quá trình thu hồi đất cho các mục đích kinh tế, xã hội, an ninh quốc phòng, đặc biệt là đẩy nhanh quá trình thu hồi đất cho mục đích kinh tế

Khảo sát tại Trung tâm phát triển quỹ đất của thành phố Vinh có thể thấy rõ điều này Trong hai năm, 2009 và 2010, Trung tâm đã tổ chức lập phương án bồi thường GPMB, thực hiện các dự án đầu tư và xây dựng, chỉnh trang đô thị trên địa bàn thành phố được UBND Thành phố Vinh phê duyệt tại 109 quyết định với tổng số tiền là 163,6 tỷ đồng Đồng thời tập trung giải quyết được một số công trình trọng điểm trong thời gian qua là đường Tuệ Tĩnh, Võ Thị Sáu, Nguyễn Huy Oánh, Nguyễn Cảnh Hoan,

Lê Ninh, Tôn Thất Tùng, Phạm Đình Toái; hệ thống thoát nước và xử lý chất thải; đường du lịch dọc sông Vinh và các dự án giao đất cho nhà đầu tư thuê theo chỉ đạo của UBND tỉnh Nghệ An Bên cạnh đó, một số điểm bức xúc tồn đọng lâu dài cũng đã được Trung tâm giải quyết dứt điểm là bồi thường GPMB di chuyển nhà máy thuộc da

15

Điều 7 thông tư liên tịch số 01/2010/TTLT-BTNMT-BNV-BTC

18

Vinh, bồi thường giải toả nhà Shopping Trung Long theo chỉ đạo của tỉnh, GPMB 2 hộ ngã tư đèn đỏ hồ cá Cửa Nam, 2 hộ ở KCN nhỏ Hưng Lộc, cưỡng chế 7 hộ có ki-ốt kinh doanh tại khu vực Ô 3 Quán Bánh và một số hộ ở KCN Bắc Vinh, khu tập thể dệt Hoàng Thị Loan, khu tập thể ngân hàng…16

Thứ hai, việc thành lập Tổ chức phát triển quỹ đất góp phần làm giảm tải gánh nặng trong việc thực hiện chức năng quản lý và sử dụng đất của các cơ quan hành chính Nhà nước và hệ thống cơ quan Tài nguyên môi trường

Đất đai ngày càng trở nên quan trọng trong đời sống xã hội và là nguồn lực quan trọng cho sự phát triển kinh tế của đất nước Do đó, Nhà nước phải có sự quản lý chặt chẽ nguồn tài nguyên này Trong quá trình hội nhập hiện nay, quan hệ đất đai càng phức tạp và đa dạng hơn, đòi hỏi cơ quan quản lý đất đai phải được kiện toàn, xây dựng và phát triển hơn nữa cả về chất lượng lẫn số lượng

Hiện nay, Sở và Phòng TN & MT là cơ quan được giao nhiệm vụ quản lý trực tiếp

về đất đai Tuy nhiên, ngoài thực hiện chức năng này, thì cả Sở và Phòng TN & MT còn kiêm thêm chức năng giúp UBND quản lý tài nguyên khoáng sản, tài nguyên nước

và lĩnh vực môi trường17 Các lĩnh vực này đòi hỏi tiêu chuẩn, quy trình khắt khe, phức tạp trong công tác quản lý chuyên môn Đặc biệt, trong công tác quản lý môi trường hiện nay, gặp rất nhiều khó khăn do biến đổi khí hậu đang diễn ra mạnh mẽ, các sự cố môi trường liên tục xảy ra…

Với khối lượng công việc đồ sộ như vậy nhưng số lượng phòng ban thuộc “phần cứng” của Sở TN & MT lại quá ít, không thể đảm bảo thực hiện tốt tất cả nhiệm vụ được giao Số lượng phòng ban của Sở TN & MT tối đa không quá 06 phòng đối với thành phố Hà Nội và thành phố Hồ Chí Minh và không quá 05 phòng đối với các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương khác (không kể Văn phòng, Thanh tra và các chi cục thuộc Sở).18

Việc thành lập Tổ chức phát triển quỹ đất ở cả hai cấp, cấp tỉnh và cấp huyện đã góp phần làm giảm gánh nặng quản lý hành chính và chuyên môn của các cơ quan quản lý Nhà nước về đất đai nói chung Theo đó, những vấn đề liên quan đến công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư - một phần công việc trong nhiệm vụ quản lý tài nguyên đất của Sở và Phòng TM & MT - được giao cho Tổ chức phát triển quỹ đất thực hiện Ngoài ra tổ chức này còn thực hiện một số nhiệm vụ được giao theo quy định của pháp luật như tổ chức phát triển các khu, điểm và nhà tái định cư phục vụ việc thu hồi đất

19

thực hiện các dự án; tổ chức thực hiện đầu tư xây dựng kết cấu hạ tầng trên quỹ đất đã được giao quản lý để đấu giá…những nhiệm vụ này trước đó thuộc trách nhiệm của UBND cấp tỉnh thực hiện19

Thứ ba, Tổ chức phát triển quỹ đất góp phần sử dụng hợp lý, hiệu quả nguồn lợi

từ đất thông qua nhiệm vụ tạo quỹ đất và quản lý quỹ đất thu hồi theo quy định

Trước đây, mỗi khi Nhà nước cần có đất để phục vụ cho các nhu cầu của đất nước thì đều phải tiến hành thu hồi đất, GPMB mới có quỹ đất sạch, bởi Nhà nước không có quỹ đất dự trữ phục vụ cho công tác này Điều đó làm cho việc triển khai các dự án trên thực tế phải mất nhiều thời gian Với việc thành lập Tổ chức phát triển quỹ đất, Nhà nước có thể chủ động hơn trong việc thực hiện các công trình phục vụ cho sự phát triển của đất nước nói chung từ quỹ đất mà tổ chức này tạo được (trong nhiều trường hợp Nhà nước vẫn phải thu hồi đất)

Cùng với nhiệm vụ tạo quỹ đất, pháp luật còn giao Tổ chức phát triển quỹ đất thực hiện nhiệm vụ quản lý quỹ đất thu hồi Quy định trên của pháp luật khắc phục được tình trạng sau khi Nhà nước thu hồi đất giao cho chính quyền xã, huyện quản lý không khai thác sử dụng đất, hoặc khai thác đưa vào sử dụng không hiệu quả

Cuối cùng, hoạt động của Tổ chức phát triển quỹ đất góp phần phân phối lại đất đai, tăng thu ngân sách Nhà nước thông qua chức năng đấu giá quyền sử dụng đất và đầu tư xây dựng hạ tầng trên đất để đấu giá

Hoạt động phân phối đất đai trong thời gian qua của nước ta còn bộc lộ nhiều hạn chế dẫn đến tình trạng vi phạm pháp luật đất đai trở nên phổ biến Tình trạng lãng phí đất công, sử dụng đất không đúng mục đích đang ở mức báo động Đối với những trường hợp vi phạm này, cơ quan có thẩm quyền buộc phải ra quyết định thu hồi đất Song giải pháp thu hồi không mang tính triệt để, bởi mục đích quan trọng mà Nhà nước hướng đến là sử dụng được quỹ đất có hiệu quả, tiết kiệm, hợp lý QSDĐ phải đến được với những người thực sự có nhu cầu và có khả năng sử dụng nó một cách hiệu quả

Hoạt động đấu giá QSDĐ của Tổ chức phát triển quỹ đất thực sự là phương pháp góp phần làm giảm những hạn chế trong hoạt động điều phối đất đai của nhà nước Bản chất của hoạt động đấu giá QSDĐ là hình thức chuyển dịch QSDĐ cho các chủ thể có nhu cầu và năng lực trong việc sử dụng đất, đảm bảo tính khách quan, công bằng, trung thực Bên cạnh đó đấu giá QSDĐ còn góp phần mang lai nguồn thu lớn cho ngân sách Nhà nước bởi giá cả hình thành trong đấu giá phản ánh được giá trị thật

19

Khoản 1 điều 33 nghị định 197/2004/NĐ-CP

20

của QSDĐ Đơn cử như hoạt động đấu giá QSDĐ tại Trung tâm phát triển quỹ đất tỉnh Đồng Nai, từ năm 2006 đến cuối năm 2010, cơ quan này đã thực hiện đấu giá được 13 khu đất có tổng diện tích khoảng trên 11,5ha đất Tổng số tiền thu được từ đấu giá đất trên địa bàn Đồng Nai xấp xỉ 220 tỷ đồng, tăng so với giá khởi điểm khoảng 31 tỷ đồng.20

Như vậy, việc thành lập Tổ chức phát triển quỹ đất trong cả nước thực sự có ý nghĩa quan trọng đối với quá trình quản lý và sử sụng đất Hoạt động của tổ chức này không chỉ đẩy nhanh tiến độ GPMB, giảm tải gánh nặng cho các cơ quan Nhà nước, đem lại nguồn thu lớn cho ngân sách mà còn góp phần phân phối lại đất đai, tạo quỹ đất cho các nhiệm vụ kinh tế xã hội, góp phần chung cho sự phát triển bền vững của đất nước

Pháp luật là một bộ phận của kiến trúc thượng tầng được xây dựng trên nền móng của cơ sở hạ tầng Do vậy, khi các điều kiện làm cơ sở hạ tầng thay đổi, cụ thể là các điều kiện kinh tế xã hội thay đổi thì pháp luật cũng sẽ thay đổi cho phù hợp với hạ tầng

cơ sở Pháp luật về đất đai nói chung và pháp luật về Tổ chức phát triển quỹ đất nói riêng cũng nằm trong quy luật đó

Nếu như trước Luật đất đai năm 2003, pháp luật không có điều khoản nào quy định về Tổ chức phát triển quỹ đất thì từ ngày 1/7/2004 (ngày Luật đất đai có hiệu lực) pháp luật đã từng bước quy định và hoàn thiện hơn những cơ sở pháp lý về tổ chức này Từ Luật đất đai năm 2003, đến nghị định 181/2004/NĐ-CP rồi Thông tư liên tịch 38/2004/TTLT-BTNMT-BNV, tiếp đó là Nghị định 69/2009/NĐ-CP, thông tư 14/2009/TT-BTNMT và hiện nay là Thông tư liên tịch 01/2010/TTLT-BTNMT-BNV-BTC, pháp luật về Tổ chức phát triển quỹ đất không ngừng được điều chỉnh phù hợp hơn với những thay đổi của đất nước Đặc biệt thông tư liên tịch số 01/2010/TTLT-BTNMT-BNV-BTC đã ghi nhận một cách cụ thể, rõ ràng về mô hình hoạt động, vị trí, chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn, nguồn vốn hoạt động cùng chế độ quản lý hạch toán các nguồn vốn của Tổ chức phát triển quỹ đất, thực sự tạo cơ sở bước đầu cho tổ chức này thành lập và hoạt động trên thực tế

Việc ra đời Tổ chức phát triển quỹ đất cả nước mang lại ý nghĩa lớn trong việc quản lý và sử dụng đất, góp phần quan trọng vào sự phát triển bền vững của đất nước

Tổ chức phát triển quỹ đất ra đời đã đẩy nhanh tiến độ thu hồi đất, GPMB, giảm tải gánh nặng trong việc thực hiện chức năng quản lý và sử dụng đất của các cơ quan hành chính Nhà nước và hệ thống cơ quan Tài nguyên môi trường Đồng thời Tổ chức

20

Q.H, Đồng Nai: Thu gần 220 tỷ đồng từ đấu giá đất, (17/03/2011), 10:58

http://www.congan.com.vn/?mod=detnews&catid=1125&p=&id=250962