Xử phạt vi phạm hành chính đối với các hành vi lấn chiếm trái phép hè phố đô thị (từ thực tiển tại thành phố hồ chí minh)

Chính vì lý do nêu trên, tác giả mạnh dạn chọn đề tài “Xử phạt vi phạm hành chính đối với các hành vi lấn chiếm trái phép hè phố đô thị Từ thực tiễn thành phố Hồ Chí Minh” làm đề tài Kho

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẬT TP HỒ CHÍ MINH

-*** - BAN ĐIỀU HÀNH CÁC CHƯƠNG TRÌNH ĐÀO TẠO ĐẶC BIỆT

LÊ NGỌC NGUYÊN PHƯƠNG

XỬ PHẠT VI PHẠM HÀNH CHÍNH ĐỐI VỚI CÁC HÀNH VI LẤN CHIẾM

TRÁI PHÉP HÈ PHỐ ĐÔ THỊ

(Từ thực tiễn thành phố Hồ Chí Minh)

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP CỬ NHÂN LUẬT

Khoa: Luật Hành chính – Nhà nước Niên khóa: 2013 - 2017

Người hướng dẫn khoa học: TS Thái Thị Tuyết Dung Người thực hiện: Lê Ngọc Nguyên Phương

MSSV: 1353801013161 Lớp: CLC38D

THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

NĂM 2017

LỜI CẢM ƠN

Sau bốn năm học tập tại trường Đại học Luật thành phố Hồ Chí Minh, hôm nay em có thể hoàn thành Khoá luận tốt nghiệp Cử nhân Luật chính là nhờ công sức dạy dỗ tận tình của các Thầy Cô Với lòng biết ơn sâu sắc, em xin chân thành cảm

ơn quý Thầy Cô đã truyền đạt kiến thức cho em trong khoảng thời gian qua

Em xin chân thành cảm ơn các cán bộ, công chức thuộc Đội QLTTĐT quận 1

và quận 3 thành phố Hồ Chí Minh đã tạo mọi điều kiện giúp đỡ cho em thu thập số liệu và hoàn thành đề tài nghiên cứu của mình

Đặc biệt, em xin cảm ơn TS Thái Thị Tuyết Dung, Giảng viên Khoa Luật Hành chính – Nhà nước, đã nhiệt tình hướng dẫn em trong suốt quá trình thực hiện Khoá luận này

Xin chân thành cảm ơn!

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan Khoá luận tốt nghiệp “Xử phạt vi phạm hành chính đối với

hành vi lấn chiếm trái phép hè phố đô thị (Từ thực tiễn thành phố Hồ Chí Minh)” là

công trình nghiên cứu của riêng tôi Các số liệu nêu trong Khoá luận này là hoàn toàn trung thực và có nguồn gốc rõ ràng

TÁC GIẢ

Lê Ngọc Nguyên Phương

MỤC LỤC

CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ XỬ PHẠT VI PHẠM HÀNH

CHÍNH ĐỐI VỚI HÀNH VI LẤN CHIẾM TRÁI PHÉP HÈ PHỐ ĐÔ THỊ 1

1.1 Những vấn đề lý luận về xử phạt vi phạm hành chính đối với hành vi lấn chiếm trái phép hè phố đô thị 1

1.1.1 Khái quát về xử phạt vi phạm hành chính đối với hành vi lấn chiếm trái phép hè phố đô thị 1

1.1.2 Đặc điểm của xử phạt vi phạm hành chính đối với các hành vi lấn chiếm trái phép hè phố đô thị 6

1.1.3 Mục đích của xử phạt vi phạm hành chính đối với các hành vi lấn chiếm trái phép hè phố đô thị 7

1.2 Những quy định của pháp luật hiện hành về xử phạt vi phạm hành chính đối với hành vi lấn chiếm trái phép hè phố đô thị 8

1.2.1 Nguyên tắc xử phạt vi phạm hành chính đối với hành vi lấn chiếm trái phép hè phố đô thị 9

1.2.2 Hình thức xử phạt và các biện pháp khắc phục hậu quả trong xử phạt vi phạm hành chính đối với hành vi lấn chiếm trái phép hè phố đô thị 12

1.2.3 Thẩm quyền xử phạt vi phạm hành chính đối với hành vi lấn chiếm trái phép hè phố đô thị 15

1.2.4 Thủ tục xử phạt, thi hành và cưỡng chế thi hành quyết định xử phạt đối với hành vi lấn chiếm trái phép hè phố đô thị 18

1.2.5 Thời hiệu xử phạt và thời hạn được coi là chưa bị xử phạt vi phạm hành chính đối với hành vi lấn chiếm trái phép hè phố đô thị 21

1.3 Kinh nghiệm của một số nước trên thế giới trong việc xử phạt hành vi lấn chiếm trái phép hè phố đô thị và quản lý việc sử dụng hè phố đô thị ngoài mục đích giao thông 22

1.3.1 Trong việc xử phạt hành vi lấn chiếm trái phép hè phố đô thị 22

1.3.2 Trong quản lý việc sử dụng hè phố đô thị ngoài mục đích giáo thông 23

Tiểu kết Chương 1 28

CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG XỬ PHẠT VI PHẠM HÀNH CHÍNH ĐỐI VỚI HÀNH VI LẤN CHIẾM TRÁI PHÉP HÈ PHỐ ĐÔ THỊ (TỪ THỰC TIỄN THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH) VÀ MỘT SỐ GIẢI PHÁP, KIẾN NGHỊ 29

2.1 Thực trạng vi phạm hành chính lấn chiếm trái phép hè phố đô thị 29

2.1.1 Tình hình vi phạm hành chính lấn chiếm trái phép hè phố đô thị 29

2.1.2 Nguyên nhân chủ yếu phát sinh vi phạm hành chính đối với hành vi lấn chiếm trái phép hè phố đô thị 32

2.2 Thực trạng xử phạt vi phạm hành chính đối với hành vi lấn chiếm trái

phép hè phố đô thị 37

2.2.1 Thực trạng pháp luật về xử phạt vi phạm hành chính đối với hành vi lấn chiếm trái phép hè phố đô thị 37 2.2.2 Thực trạng về công tác xử phạt vi phạm hành chính đối với hành vi lấn chiếm trái phép hè phố đô thị 48 2.2.3 Nguyên nhân của thực trạng về công tác xử phạt vi phạm hành chính đối với hành vi lấn chiếm trái phép hè phố đô thị 52

2.3 Một số kiến nghị, giải pháp nhằm góp phần hoàn thiện các quy định của pháp luật và nâng cao hiệu quả của công tác xử phạt vi phạm hành chính đối với hành vi lấn chiếm trái phép hè phố đô thị 54

2.3.1 Những kiến nghị, giải pháp hoàn thiện về mặt pháp luật 54 2.3.2 Những biện pháp khác nhằm nâng cao hiệu quả công tác xử phạt vi phạm hành chính đối với hành vi lấn chiếm trái phép hè phố đô thị 62

Tiểu kết chương 2 69 KẾT LUẬN 70 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT

Luật GTĐB 2008 : Luật Giao thông đường bộ năm 2008

Luật XLVPHC 2012 : Luật Xử lý vi phạm hành chính năm 2012

PHẦN MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Đất nước ta đang trong giai đoạn đổi mới và phát triển mạnh mẽ Cùng với sự phát triển của đất nước, TP HCM được xem là một “đầu tàu”, một trung tâm kinh

tế lớn và là một đô thị “đặc biệt” Tuy nhiên, song song với quá trình đô thị hoá nhanh chóng, TP HCM đang phải đối mặt với nhiều vấn đề phát sinh, trong đó có tình trạng lấn chiếm trái phép hè phố để sử dụng ngoài mục đích giao thông Đây là vấn đề nan giải mà chính quyền các đô thị lớn nói chung và TP HCM nói riêng đang phải đối mặt Một đô thị hiện đại, văn minh đòi hỏi mọi trật tự cần được thiết lập, trong đó có trật tự hè phố, nơi vốn chỉ dành cho người đi bộ và nơi bố trí hệ thống hạ tầng kỹ thuật đô thị dọc tuyến

Tình trạng lấn chiếm hè phố chủ yếu làm nơi kinh doanh, buôn bán là câu chuyện đã tồn tại từ khá lâu Thậm chí, việc lấn chiếm này còn diễn ra ở rất nhiều nơi, nhiều con đường trên địa bàn TPHCM gây mất mỹ quan đô thị trầm trọng với những cảnh tượng nhếch nhác, lộn xộn trên hè phố Ngoài ra, tai nạn giao thông – một vấn nạn “nhức nhối” khác của nước ta – cũng gia tăng và có một phần không nhỏ là do hè phố bị chiếm dụng Trước tình hình vi phạm nghiêm trọng, từ năm

1995, Chính phủ ban hành Nghị định 36-CP về bảo đảm an toàn GTĐB và trật tự an toàn giao thông đô thị Đây là cơ sở pháp lý để người dân cũng như chính quyền lấy lại hè phố bằng các quy phạm pháp luật cụ thể Từ trước đến nay, dù đã có rất nhiều đợt “ra quân” của các cấp chính quyền nhằm chấn chỉnh tình trạng vi phạm nhưng tình hình vi phạm vẫn không chuyển biến

Chính vì lý do nêu trên, tác giả mạnh dạn chọn đề tài “Xử phạt vi phạm hành chính đối với các hành vi lấn chiếm trái phép hè phố đô thị (Từ thực tiễn thành phố Hồ Chí Minh)” làm đề tài Khoá luận tốt nghiệp của mình, với hy vọng có thể

đóng góp một số ý kiến cho quá trình hoàn thiện pháp luật hiện hành về XPVPHC đối với các hành vi này, nhất là trong bối cảnh hệ thống pháp luật XPVPHC chưa có

một chế định riêng rẽ quy định về vấn đề này

2 Tình hình nghiên cứu đề tài

Đề tài mà tác giả chọn trên đây là một vấn đề mang tính thời sự, được nhiều nhà quản lý, nhà khoa học cũng như báo chí quan tâm Vấn đề nghiên cứu về XPVPHC nói chung và về XPVPHC trong lĩnh vực GTĐB nói riêng đã được nhiều tác giả nghiên cứu, đề cập trong các luận văn thạc sĩ, các công trình nghiên cứu khoa học, Gần đây nhất có thể liệt kê qua một số công trình như:

- Cao Vũ Minh (2012), XLVPHC trong lĩnh vực GTĐB tại TP HCM – Thực trạng và hướng hoàn thiện, Đề tài Nghiên cứu khoa học cấp trường, trường Đại học

Luật TP.HCM

- Ngô Thị Hồng Loan (2013), Pháp luật về XLVPHC trong lĩnh vực GTĐB,

Luận văn Thạc sĩ Luật học, Trường Đại học Luật TP HCM

- Nguyễn Thị Thuý Diệu (2013), XPVPHC trong lĩnh vực GTĐB, Khoá luận tốt

nghiệp Cử nhân Luật, Trường Đại học Luật TP HCM

Các đề tài nghiên cứu cũng như công trình khoa học trên đã cơ bản đề cập đến một số vấn đề bất cập, mâu thuẫn trong các băn bản pháp luật về XPVPHC và những vướng mắc, khó khăn trong thực tiễn áp dụng pháp luật đối với lĩnh vực mà

đề tài đó nghiên cứu, đóng góp to lớn cho quá trình hoàn thiện pháp luật về XPVPHC trong lĩnh vực GTĐB ở nước ta hiện nay

Riêng đối với vấn đề XPVPHC đối với các hành vi LCTPHPĐT trong lĩnh vực GTĐB thì chưa có công trình nào nghiên cứu một cách bài bản, toàn diện Qua tìm hiểu thực tế, tình hình vi phạm pháp luật về hành vi LCTPHPĐT diễn biến tương đối phức tạp, hành vi vi phạm được thực hiện ngày càng phổ biến trong khi các lực lượng chức năng đã tăng cường xử phạt trong thời gian gần đây nhưng vấn

đề vi phạm vẫn không thuyên giảm Bên cạnh đó, việc thực hiện quy định của pháp luật về XPVPHC đối với những hành vi này vẫn còn nhiều bất cập khi tiến hành

trên thực tế Vậy nên, đây sẽ là công trình nghiên cứu tổng quan và chuyên sâu về

vấn đề XPVPHC đối với các hành vi LCTPHPĐT

3 Mục đích nghiên cứu và nhiệm vụ của đề tài

Mục đích nghiên cứu là tập trung, làm sáng tỏ những vấn đề lý luận, pháp lý cũng như thực tiễn của XPVPHC đối với các hành vi LCTPHPĐT, qua đó kiến nghị một số giải pháp hoàn thiện vấn đề này

Xuất phát từ mục đích trên, tác giả xác định Nhiệm vụ của đề tài như sau:

- Khái quát và làm sáng tỏ một số vấn đề lý luận cơ bản và pháp luật về XPVPHC đối với các hành vi LCTPHPĐT

- Phân tích, đánh giá thực trạng các quy định của pháp luật cũng như thực trạng XPVPHC đối với hành vi LCTPHPĐT

- Trên cơ sở lý luận khoa học và thực tiễn, đưa ra phương hướng hoàn thiện hệ thống pháp luật và giải pháp, kiến nghị nâng cao hiệu quả hoạt động XPVPHC đối với hành vi LCTPHPĐT trên thực tế

4 Đối tƣợng và giới hạn phạm vi nghiên cứu

Do giới hạn về kiến thức và thời gian thực hiện nên nên tác giả chỉ tập trung nghiên cứu một số vấn đề lý luận cơ bản và quy định của pháp luật về XPVPHC đối với hành vi LCTPHPĐT được quy định trong lĩnh vực GTĐB hiện hành

Bên cạnh đó, do đề tài có phạm vi rộng nên tác giả chỉ tập trung nghiên cứu các vấn đề nêu trên dựa trên cơ sở thực tiễn tại TP HCM, nơi tình hình VPHC cũng như công tác XPVPHC đối với các hành vi này có thể nói là phổ biến, điển hình và nổi bật nhất so với các địa phương khác ở nước ta

5 Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu

Khoá luận nghiên cứu dựa trên cơ sở phương pháp luận duy vật biện chứng và duy vật lịch sử của chủ nghĩa Mác – Lê-nin kết hợp với tư tưởng Hồ Chí Minh về Nhà nước và pháp luật, bám sát đường lối, chủ trương của Đảng, pháp luật của Nhà nước nhằm đảm bảo tính khoa học và thực tiễn của đề tài Đồng thời, tác giả còn sử dụng phương pháp nghiên cứu khoa học thống kê, so sánh, phân tích để thực hiện Khoá luận này

6 Ý nghĩa khoa học và giá trị ứng dụng của đề tài

Việc nghiên cứu các vấn đề lý luận, pháp lý và thực tiễn XPVPHC đối với các hành vi LCTPHPĐT tại TP HCM có ý nghĩa hết sức quan trọng và cần thiết trong bối cảnh tình hình vi phạm phổ biến hiện nay Những kiến nghị của đề tài hy vọng

sẽ đem lại kết quả thiết thực cho việc hoàn thiện các quy định của pháp luật, góp phần đảm bảo cho pháp luật về XPVPHC đối với các hành vi LCTPHPĐT được thực hiện nghiêm minh, từ đó nâng cao hơn nữa hiệu quả của hoạt động quản lý nhà nước trong việc duy trì trật tự, mỵ quan đô thị tại TP HCM

7 Kết cấu của khoá luận

Khoá luận gồm 02 chương:

Chương 1: Những vấn đề chung về XPVPHC đối với hành vi LCTPHPĐT Chương 2: Thực trạng XPVPHC đối với hành vi LCTPHPĐT (Từ thực tiễn

TP HCM) và một số giải pháp, kiến nghị

Ngoài ra, Khoá luận còn có phần mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo

CHƯƠNG 1 NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ XỬ PHẠT VI PHẠM HÀNH CHÍNH ĐỐI VỚI HÀNH VI LẤN CHIẾM TRÁI PHÉP HÈ PHỐ ĐÔ THỊ

1.1 Những vần đề lý luận về xử phạt vi phạm hành chính đối với hành vi lấn chiếm trái phép hè phố đô thị

1.1.1 Khái quát về xử phạt vi phạm hành chính đối với hành vi lấn chiếm trái phép hè phố đô thị

1.1.1.1 Khái niệm, cấu thành và phân loại hành vi vi phạm hành chính lấn chiếm trái phép hè phố đô thị

Trước tiên, cần tìm hiểu khái niệm “LCTPHPĐT” Theo Từ điển tiếng Việt thì

“hè phố” được hiểu là “phần chạy dọc hai bên đường phố, cao hơn mặt đường, dành cho người đi bộ1” Trước đây, tại Thông tư 04/2008/TT-BXD hướng dẫn quản lý đường đô thị có định nghĩa khái niệm “hè phố” nhưng đến nay Thông tư đã hết hiệu lực thi hành Song, tác giả nhận thấy, khái niệm “hè phố” tại Thông tư này là khá đầy đủ và cụ thể Vì vậy, theo tác giả, “hè phố” (còn được gọi là vỉa hè, hè, hè

đường, lề đường) có thể được hiểu “là bộ phận của đường đô thị dành cho người đi

bộ trong đô thị và là nơi bố trí hệ thống hạ tầng kỹ thuật đô thị dọc tuyến” Có thể

thấy, khái niệm hè phố chỉ được đặt ra đối với đường phố trong đô thị và điều này là

phù hợp với quy định tại khoản 1 Điều 44 của Luật GTĐB 2008:“Đường đô thị xây

dựng phải có hè phố, phần đường, cầu vượt, hầm và tổ chức giao thông cho người

đi bộ, người khuyết tật đi lại an toàn, thuận tiện” Còn “lấn chiếm” theo Từ điển Từ

và ngữ Việt Nam là “coi như của mình phần đất thực ra là của công hay là của người khác2” Trong các văn bản quy phạm pháp luật, thuật ngữ “lấn chiếm” được định nghĩa trong lĩnh vực đất đai, cụ thể là Điều 3 Nghị định 102/2014/NĐ-CP ngày 10/11/2014 quy định về XPVPHC trong lĩnh vực đất đai Tuy nhiên, chỉ những hành vi không thuộc trường hợp được cho phép được sử dụng hè phố tạm thời ngoài mục đích giao thông theo quy định của mỗi địa phương, đơn cử như một số trường hợp theo quy định tại Quyết định số 74/2008/QĐ-UBND ngày 23/10/2008 ban hành Quy định về quản lý và sử dụng lòng đường, vỉa hè trên địa bàn TP HCM mới là những hành vi LCTPHPĐT Tiếp tục căn cứ theo khoản 1 Điều 2 Luật XLVPHC

2012 định nghĩa về “VPHC”, qua đó tác giả đưa ra khái niệm hành vi VPHC

LCTPHPĐT là những hành vi trái pháp luật của cá nhân có năng lực trách nhiệm

pháp luật hành chính hay của tổ chức sử dụng hè phố của đường đô thị không vì

1

http://tratu.soha.vn/dict/vn_vn/H%C3%A8 (Truy cập ngày 04/6/2017)

2 Nguyễn Lân (1998), Từ điển Từ và ngữ Việt Nam, NXB TP HCM, tr 1034

mục đích giao thông, trái với quy định của pháp luật trong lĩnh vực GTĐB hoặc không được chủ thể có thẩm quyền cho phép sử dụng tạm thời hè phố ngoài mục đích giao thông một cách cố ý hoặc vô ý mà theo quy định của pháp luật phải gánh chịu trách nhiệm hành chính

Xét về mặt lý luận, VPHC LCTPHPĐT là một dạng cụ thể của VPHC nên

cũng có đầy đủ 04 yếu tố cấu thành của VPHC, bao gồm:

Thứ nhất, mặt khách quan của VPHC LCTPHPĐT

Một là, hành vi VPHC LCTPHPĐT, được biểu hiện dưới dạng hành động

hoặc không hành động Ví dụ: hành vi đỗ, để xe ở hè phố trái quy định pháp luật của người điều khiển xe ô tô3 là hành vi hành động; còn hành vi không hoàn trả phần đường (gồm hè phố) dùng để quản lý, bảo trì, bảo vệ công trình đường bộ, hành lang an toàn đường bộ theo nguyên trạng khi thi công xong4

là hành vi được thực hiện dưới dạng không hành động

Hai là, tính trái pháp luật của hành vi VPHC LCTPHPĐT, thể hiện ở việc

những hành vi này bị pháp luật cấm nhưng cá nhân, tổ chức đã thực hiện (ví dụ như điều khiển xe đi trên hè phố của người điều khiển xe mô tô, xe gắn máy quy định tại điểm g khoản 4 Điều 6 Nghị định 46/2016/NĐ-CP); hoặc hành vi pháp luật buộc phải thực hiện nhưng tổ chức, cá nhân đã không thực hiện (ví dụ như không thu dọn ngay các biển báo hiệu, rào chắn, phương tiện, vật dụng thi công, các vật liệu khác theo nguyên trạng khi thi công xong của cá nhân, tổ chức vi phạm quy định tại điểm

đ khoản 1 Điều 13 Nghị định 46/2016/NĐ-CP); hoặc là hành vi vượt quá phạm vi pháp luật cho phép (ví dụ như sử dụng hè phố để làm nơi trung chuyển vật liệu xây dựng để phục vụ thi công công trình xây dựng của hộ gia đình theo quy định tại khoản 4 Điều 1 Nghị định 100/2013/NĐ-CP sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 11/2010/NĐ-CP ngày 24/02/2010 quy định về quản lý và bảo vệ kết cấu hạ tầng GTĐB Nếu hành vi này không diễn ra trong khung giờ từ 22 giờ hôm trước đến 6 giờ hôm sau thì có thể bị XPVPHC theo quy định tại điểm d khoản 5 Điều 12 Nghị định 46/2016/NĐ-CP)

Cần lưu ý rằng khi nghiên cứu Nghị định 46/2016/NĐ-CP, không nhất thiết

trong điều luật phải quy định cụm từ “hè phố”, “vỉa hè” thì mới xác định đây là

hành vi VPHC LCTPHPĐT Cần có sự linh hoạt khi xác định, vì có trường hợp

điều khoản trong Nghị định quy định chung về việc vi phạm đối với “phạm vi đất

dành cho đường bộ”, “đường bộ”,“đường phố” thì cũng có thể bao hàm cả hành vi

3

Điểm e khoản 3 Điều 5 Nghị định 46/2016/NĐ-CP

4 Điểm đ khoản 1 Điều 13 Nghị định 46/2016/NĐ-CP

vi phạm trên “hè phố” Bởi căn cứ theo quy định tại khoản 1, 4 và 9 Điều 3 Luật

GTĐB 2008 và điểm a khoản 1 Điều 3 Thông tư 50/2015/TT-BGTVT hướng dẫn thực hiện một số điều của Nghị định số 11/2010/NĐ-CP ngày 24/02/2010 quy định

về quản lý và bảo vệ kết cấu hạ tầng GTĐB thì những cụm từ trên đã bao hàm cả

“hè phố” Vì vậy, khi xem xét trên thực tế, người xử phạt có thể linh hoạt áp dụng

trong từng trường hợp cụ thể Ví dụ hành vi “đổ rác ra đường bộ không đúng nơi

quy định” (điểm đ khoản 2 Điều 12 Nghị định 46/2016/NĐ-CP), tuy Nghị định chỉ

quy định “ra đường bộ” nhưng trên thực tế chỉ cần được thực hiện trên hè phố, một

bộ phận của đường bộ thì cũng sẽ bị xem là hành vi LCTPHPĐT và bị XPVPHC

Ba là, thời gian, địa điểm, phương tiện thực hiện VPHC LCTPHPĐT: Đây là

yếu tố không phải lúc nào cũng được quy định trong VPHC nhưng đôi lúc đây được xem là dấu hiệu phổ biến hay bắt buộc để xác định và phân biệt hành vi VPHC

LCTPHPĐT Ví dụ hành vi vi phạm liên quan đến địa điểm thực hiện như “bán

hàng rong hoặc bán hàng hóa nhỏ lẻ khác trên vỉa hè các tuyến phố có quy định cấm bán hàng” quy định tại điểm a khoản 1 Điều 12 Nghị định 46/2016/NĐ-CP

Hiện nay, các tuyến phố cấm bán hàng được quy định tuỳ theo mỗi địa phương, ví

dụ như ở TP HCM, các tuyến phố này được quy định tại Quyết định số UBND của UBND TP HCM ban hành ngày 06/02/2013 quy định danh mục các tuyến đường cho phép sử dụng tạm thời một phần vỉa hè làm bãi giữ xe công cộng

669/QĐ-có thu phí, phục vụ kinh doanh dịch vụ, buôn bán hàng hóa và cho phép đỗ xe dưới

lòng đường có thu phí trên địa bàn TP HCM

Bốn là, hậu quả của VPHC LCTPHPĐT: hành vi VPHC LCTPHPĐT khá đa

dạng, có những vi phạm nhỏ, chưa gây thiệt hại hoặc gây thiệt hại không lớn, song cũng có những hậu quả nghiêm trọng do hành vi này gây ra Theo ông Nguyễn Ngọc Tường - Phó Ban An toàn giao thông TP HCM – báo cáo tại kỳ họp Hội đồng nhân dân TP HCM khóa IX ngày 03/8/2016 vừa qua, mỗi năm có hơn 100 người đi bộ tử vong vì đi không đúng phần đường quy định do hè phố bị lấn chiếm, cao gấp 4 - 5 lần so với các quốc gia khác5 Hậu quả không là dấu hiệu bắt buộc của mặt khách quan trong cấu thành của đa phần các VPHC LCTPHPĐT, song trong

một số trường hợp lại là dấu hiệu bắt buộc, ví dụ như hành vi “thi công trên đường

bộ đang khai thác không có biện pháp bảo đảm an toàn giao thông thông suốt” dẫn

đến hậu quả là “để xảy ra ùn tắc giao thông nghiêm trọng” thì mới bị xử phạt (điểm

Thứ hai, khách thể của VPHC LCTPHPĐT

Vì là một nhóm hành vi VPHC thuộc lĩnh vực GTĐB, hè phố lại là một bộ phận của kết cấu hạ tầng GTĐB nên khách thể VPHC LCTPHPĐT có đặc trưng riêng, đó là những hành vi xâm phạm các quy định về trật tự quản lý nhà nước đối với các quy tắc trong GTĐB và kết cấu hạ tầng đường phố đô thị được quy định trong Luật GTĐB 2008, các văn bản hướng dẫn thi hành Luật GTĐB và Nghị định 46/2016/NĐ-CP

Thứ ba, chủ thể của VPHC LCTPHPĐT: Theo Điều 5 Luật 2012 và khoản 1

Điều 2 Nghị định 46/2016/NĐ-CP thì đối tượng bị XPVPHC bao gồm cá nhân, tổ chức, kể cả người nước ngoài có hành vi LCTPHPĐT trên lãnh thổ nước Cộng hoà

xã hội chủ nghĩa Việt Nam bị xử phạt theo quy định của Nghị định này6

Một là, cá nhân là người từ đủ 14 đến dưới 16 tuổi nếu VPHC do lỗi cố ý;

người từ đủ 16 tuổi trở lên bị xử phạt về mọi hành vi vi phạm

Hai là, tổ chức theo khoản 10 Điều 2 Luật XLVPHC 2012 Tuy nhiên, khái

niệm “tổ chức” ở đây chỉ mới là định nghĩa liệt kê theo kiểu “rập khuôn”, nêu

không hết nên phải mở ra bằng một câu rất vô định “và tổ chức khác được thành lập

theo quy định của pháp luật”7

Thứ tư, mặt chủ quan của VPHC LCTPHPĐT, bao gồm các yếu tố: Lỗi, động

cơ, mục đích của chủ thể thực hiện hành vi vi phạm Tuy nhiên, hầu hết các hành vi

LCTPHPĐT đều không quy định dấu hiệu về mục đích, động cơ trong mặt chủ

quan

Lỗi thể hiện thái độ, ý chí của cá nhân, tổ chức vi phạm; có thể dưới hình thức

cố ý hoặc vô ý; là dấu hiệu bắt buộc trong mặt chủ quan Theo tác giả, đa số các hành vi VPHC LCTPHPĐT được thực hiện dưới hình thức lỗi cố ý, bởi vì hầu hết những chủ thể có hành vi LCTPHPĐT đều ít nhiều hiểu biết pháp luật về trật tự an toàn GTĐB thông qua công tác tuyên truyền, giáo dục về pháp luật GTĐB thông qua báo chí, tivi, mạng xã hội, do đó họ hoàn toàn có khả năng nhận thức được hành vi của mình là vi phạm pháp luật những vẫn cố tình vi phạm Thực tế, khó có người dân nào có thể biện hộ rằng họ không biết lấn chiếm hè phố là sai Các hộ tiểu thương thì càng biết rõ, vì họ là những người đã phải thường xuyên đối phó với các lực lượng trật tự đô thị bằng cách tạm dọn dẹp quán xá khi có đoàn kiểm tra, hoặc “đút lót” để được nghiễm nhiên kinh doanh trên hè phố

Như vậy, thông qua phân tích về 04 yếu tố cơ bản trên, có thể thấy điểm khác biệt chủ yếu của các VPHC LCTPHPĐT so với VPHC trong các lĩnh vực khác là khách thể của VPHC Việc nghiên cứu cấu thành của VPHC LCTPHPĐT có ý nghĩa quan trọng trong việc xác định trách nhiệm hành chính đối với chủ thể vi phạm.

Vì các hành vi VPHC LCTPHPĐT rất đa dạng và vẫn chưa được cụ thể hoá thành một chế định cụ thể trong Nghị định 46/2016/NĐ-CP nên tác giả phân loại các hành vi này dựa trên tên của các Mục trong Nghị định này, gồm 02 nhóm sau:

Nhóm 1, hành vi vi phạm quy tắc GTĐB (Điều 5 – Điều 11 Nghị định

46/2016/NĐ-CP), bao gồm:

Một là, các hành vi LCTPHPĐT của người điều khiển xe ô tô và các loại xe

tương tự xe ô tô tại Điều 5: Đỗ, để xe ở hè phố trái quy định của pháp luật; Điều khiển xe đi trên hè phố

Hai là, các hành vi LCTPHPĐT của người điều khiển xe mô tô, xe gắn máy

(kể cả xe máy điện), các loại xe tương tự xe mô tô và các loại xe tương tự xe gắn máy tại Điều 6: Đỗ, để xe ở hè phố trái quy định của pháp luật; Điều khiển xe đi trên hè phố

Ba là, hành vi LCTPHPĐT của người điều khiển máy kéo, xe máy chuyên

dùng tại Điều 7: Đỗ, để xe ở hè phố trái quy định của pháp luật

Bốn là, hành vi LCTPHPĐT của người điều khiển xe đạp, xe đạp máy, người

điều khiển xe thô sơ khác tại Điều 8: Để xe ở hè phố trái quy định của pháp luật

Nhóm 2, hành vi vi phạm quy định về kết cấu hạ tầng GTĐB (Điều 12 – Điều

15 Nghị định 46/2016/NĐ-CP), bao gồm:

Một là, các hành vi vi phạm quy định về sử dụng, khai thác trong phạm vi đất

dành cho đường bộ tại Điều 12:

- Bán hàng rong hoặc bán hàng hóa nhỏ lẻ khác trên vỉa hè các tuyến phố có quy định cấm bán hàng;

- Trồng cây trong phạm vi đất dành cho đường bộ làm che khuất tầm nhìn của người điều khiển phương tiện giao thông;

- Đổ rác, xả nước ra đường bộ không đúng nơi quy định;

- Dựng cổng chào hoặc các vật che chắn khác trái quy định trong phạm vi đất dành cho đường bộ gây ảnh hưởng đến trật tự, an toàn GTĐB;

- Treo băng rôn, biểu ngữ trái phép trong phạm vi đất dành cho đường bộ gây ảnh hưởng đến trật tự an toàn GTĐB;

- Dựng rạp, lều quán, cổng ra vào, tường rào các loại, công trình tạm thời khác trái phép trong phạm vi đất dành cho đường bộ;

- Sử dụng trái phép hè phố để: Họp chợ; kinh doanh dịch vụ ăn uống; bày, bán hàng hóa; sửa chữa phương tiện, máy móc, thiết bị; rửa xe; đặt, treo biển hiệu, biển quảng cáo; xây, đặt bục bệ; làm mái che hoặc thực hiện các hoạt động khác gây cản trở giao thông;

- Chiếm dụng hè phố đô thị làm nơi trông, giữ xe;

- Đổ, để trái phép vật liệu, chất phế thải trong phạm vi đất dành cho đường bộ;

- Bày, bán máy móc, thiết bị, vật tư, vật liệu xây dựng hoặc sản xuất, gia công hàng hóa trên hè phố;

- Xây dựng nhà ở, công trình kiên cố khác trái phép trong phạm vi đất dành cho đường bộ

Hai là, các hành vi vi phạm quy định về thi công, bảo trì công trình trong

phạm vi đất dành cho đường bộ tại Điều 13:

- Để vật liệu, đất đá, phương tiện thi công ngoài phạm vi thi công gây cản trở giao thông;

- Không thu dọn ngay các biển báo hiệu, rào chắn, phương tiện, vật dụng thi công, các vật liệu khác hoặc không hoàn trả phần đường (gồm hè phố) theo nguyên trạng khi thi công xong;

- Thi công trên đường bộ đang khai thác không có biện pháp bảo đảm an toàn giao thông thông suốt để xảy ra ùn tắc giao thông nghiêm trọng

1.1.1.2 Khái niệm của xử phạt vi phạm hành chính đối với hành vi lấn chiếm trái phép hè phố đô thị

Theo khoản 2 Điều 2 Luật XLVPHC 2012 thì “XPVPHC là việc người có

thẩm quyền xử phạt áp dụng hình thức xử phạt, biện pháp khắc phục hậu quả đối với cá nhân, tổ chức thực hiện hành vi VPHC theo quy định của pháp luật về XPVPHC” Việc quy định rõ ràng, cụ thể đã tạo cơ sở, tiền đề cho việc xác định thế

nào là XPVPHC trong từng lĩnh vực khác nhau, trong đó bao gồm XPVPHC trong lĩnh vực GTĐB Như vậy, tuy Nghị định 46/2016/NĐ-CP không đưa ra khái niệm XPVPHC trong lĩnh vực GTĐB, thì dĩ nhiên lại càng không có định nghĩa XPVPHC đối với hành vi LCTPHPĐT, nhưng qua khái niệm chung về XPVPHC được ghi nhận của Luật XLVPHC 2012 và kết hợp với khái niệm VPHC

LCTPHPĐT ở mục trên, theo tác giả có thể hiểu XPVPHC đối với hành vi

LCTPHPĐT là việc người có thẩm quyền xử phạt áp dụng hình thức xử phạt và biện pháp khắc phục hậu quả đối với cá nhân, tổ chức thực hiện hành vi VPHC LCTPHPĐT theo quy định của pháp luật

1.1.2 Đặc điểm của xử phạt vi phạm hành chính đối với hành vi lấn chiếm trái phép hè phố đô thị

XPVPHC đối với hành vi LCTPHPĐT mang những đặc điểm chung của XPVPHC và XPVPHC trong lĩnh vực GTĐB như: chủ thể xử phạt phải là cơ quan nhà nước có thẩm quyền; đối tượng bị xử phạt là cá nhân, tổ chức có hành vi vi phạm; quyết định xử phạt mang tính cá biệt;… Bên cạnh những đặc điểm chung đó,

XPVPHC đối với hành vi LCTPHPĐT còn mang những đặc trưng riêng Cụ thể:

Thứ nhất, được áp dụng khi có hành vi LCTPHPĐT trong lĩnh vực GTĐB

Những hành vi được coi là vi phạm quy định chi tiết tại khoản 2 Điều 35, khoản 3 Điều 36 Luật GTĐB 2008 Tuy nhiên, những hành vi này cũng phải đồng thời được quy định trong Nghị định 46/2016/NĐ-CP thì trách nhiệm hành chính cũng như việc XPVPHC mới được đặt ra đối với cá nhân, tổ chức có hành vi vi phạm

Thứ hai, có nhiều chủ thể có thẩm quyền XPVPHC đối với các hành vi

LCTPHPĐT Sự đa dạng này xuất phát từ vấn đề VPHC LCTPHPĐT diễn ra

thường xuyên với số lượng lớn, do đó đòi hỏi một lực lượng chủ thể được Nhà nước trao cho thẩm quyền XPVPHC nhằm phát hiện và xử lý kịp thời, không để lọt hành

vi vi phạm, đảm bảo trật tự quản lý nhà nước Ngoài ra, với đặc điểm hành vi VPHC LCTPHPĐT chủ yếu do lỗi cố ý và thường là những vi phạm dễ nhận thấy trong thực tế như đỗ, để xe ở hè phố trái quy định pháp luật, họp chợ, buôn bán hàng hoá trên hè phố, cho nên các chủ thể có thẩm quyền cũng sẽ dễ dàng phát hiện và xử lý theo quy định của pháp luật

Thứ ba, quyết định XPVPHC bên cạnh việc áp dụng hình thức xử phạt chính

thì thường áp dụng các biện pháp khắc phục hậu quả Các biện pháp khắc phục hậu

quả nhằm khôi phục lại tình trạng ban đầu đã bị thay đổi, khắc phục những thiệt hại xấu do các VPHC LCTPHPĐT gây ra Có thể nói, việc áp dụng các biện pháp khắc phục hậu quả như buộc khôi phục lại tình trạng ban đầu, tháo dỡ công trình lấn chiếm, đối với các hành vi LCTPHPĐT đôi khi lại có ý nghĩa quan trọng hơn cả việc xử phạt Vì nếu chỉ xử phạt mà không buộc chủ thể vi phạm khắc phục hậu quả, lâu dần sẽ hình thành tâm lý chỉ cần đóng tiền phạt là có thể ngang nhiên tiếp tục hành vi vi phạm, đồng thời gây ảnh hưởng xấu đến tính nghiêm minh của pháp luật cũng như dư luận xã hội

1.1.3 Mục đích của xử phạt vi phạm hành chính đối với hành vi lấn chiếm trái phép hè phố đô thị

Thứ nhất, mục đích duy trì trật tự, mỹ quan đô thị và đảm bảo an toàn giao

thông: Hầu như người dân nào cũng muốn được sống trong một thành phố văn

minh, sạch đẹp vậy nên việc lập lại trật tự hè phố, tạo dựng ở đó một không gian thỏa mãn các tiện ích đô thị, có thẩm mỹ cao, khoa học, ngăn nắp là một đòi hỏi

tất yếu Hơn nữa, không người đi bộ nào khi tham gia giao thông mà không muốn được đi trên phần hè phố dành riêng cho mình, nhằm đảm bảo an toàn cho bản thân cũng như mọi người xung quanh, tránh hậu quả đáng tiếc do tai nạn giao thông gây

ra Do đó, đây chính là mục đích đầu tiên và quan trọng nhất của XPVPHC đối với

hành vi LCTPHPĐT

Thứ hai, mục đích trừng phạt: Việc quyết định áp dụng các biện pháp xử phạt

thể hiện sự trừng phạt nghiêm khắc của Nhà nước đối với các tổ chức, cá nhân VPHC nên đây là vai trò trực tiếp của các biện pháp XPVPHC đối với các hành vi LCTPHPĐT, nhằm nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước trong việc duy trì trật tự,

mỹ quan đô thị Tuy việc trừng phạt trong VPHC có tính chất nhẹ hơn sự trừng phạt trong Hình sự nhưng các biện pháp phạt tiền, phạt bổ sung như tước quyền sử dụng giấy phép có thời hạn, cũng đã đủ thể hiện tính chất trừng phạt người vi phạm,

làm cho họ bị tổn thất nhất định về kinh tế lẫn tinh thần

Thứ ba, mục đích khôi phục lại trật tự pháp luật: Khôi phục lại trật tự pháp

luật có nghĩa là đưa các quan hệ xã hội bị xâm hại trở lại hiện trạng ban đầu, buộc người vi phạm phải tuân thủ theo đúng các quy định của pháp luật Khi tiến hành XPVPHC dối với hành vi LCTPHPĐT, người vi phạm ngoài bị phạt tiền còn có thể

bị xử phạt bổ sung và áp dụng các biện pháp khắc phục hậu quả, tức là lúc này trật

tự kỷ cương pháp luật được khôi phục lại Ví dụ, hành vi của “để vật liệu, đất đá,

phương tiện thi công ngoài phạm vi thi công gây cản trở giao thông” thì sẽ bị buộc

áp dụng biện pháp khắc phục hậu quả “phải thực hiện ngay các biện pháp bảo đảm

an toàn giao thông theo quy định, khôi phục lại tình trạng ban đầu đã bị thay đổi do VPHC gây ra8” Như vậy, bên cạnh việc trừng phạt, buộc các chủ thể VPHC phải

thực hiện đúng các quy định trong việc sử dụng hè phố đô thị cũng là một mục tiêu

quan trọng mà việc XPVPHC đối với các hành vi này hướng tới

Thứ tư, mục đích răn đe, giáo dục và phòng ngừa: Xuất phát từ bản chất nhân

đạo của pháp luật nên XPVPHC đối với hành vi LCTPHPĐT không chỉ nhằm mục đích trừng phạt mà quan trọng là nhằm giúp cá nhân, tổ chức vi phạm nhận thức được hành vi vi phạm pháp luật của mình đã xâm phạm, gây khó khăn cho hoạt động quản lý nhà nước và ảnh hưởng đến quyền, lợi ích của người khác, qua đó tuyên truyền, giáo dục ý thức của cá nhân, tổ chức vi phạm và toàn xã hội tầm quan trọng của việc chấp hành pháp luật XPVPHC đối với các hành vi LCTPHPĐT là một trong những biện pháp cần thiết để chính quyền quản lý đô thị đạt hiệu quả

8 Điểm d khoản 1 và điểm b khoản 6 Điều 13 Nghị định 46/2016/NĐ-CP

hơn, nói khác đi, XPVPHC vi phạm của chủ thể này cũng chính là phòng ngừa

Khái niệm “nguyên tắc” trong quản lý nhà nước được hiểu là những tư tưởng

chỉ đạo làm nền tảng cho tổ chức và hoạt động quản lý nhà nước9 Hoạt động XPVPHC đối với hành vi LCTPHPĐT giúp nhà nước quản lý được tốt các hành vi này, do đó phải tuân thủ chặt chẽ những nguyên tắc được quy định trong các văn bản quy phạm pháp luật, cụ thể là tại khoản 1 Điều 3 Luật XLVPHC 2012

Thứ nhất, mọi hành vi VPHC phải được phát hiện, ngăn chặn kịp thời và phải

bị xử lý nghiêm minh, mọi hậu quả do VPHC gây ra phải được khắc phục theo đúng quy định của pháp luật (điểm a khoản 1 Điều 3 Luật XLVPHC 2012)

Khi phát hiện vi phạm, việc làm trước tiên là ngăn chặn hành vi đó tiếp tục diễn ra nhằm giảm bớt thiệt hại của hành vi và nhanh chóng lập biên bản vi phạm để thực hiện công tác xử phạt Việc áp dụng hình thức và mức xử phạt cũng đòi hỏi

phải “nghiêm minh”, tức phải đúng với mức độ nghiêm trọng của hành vi thông qua

việc xem xét lỗi, tình tiết giảm nhẹ, tình tiết tăng nặng Nếu hành vi vi phạm có gây nên hậu quả thực tế thì người có thẩm quyền có trách nhiệm phải áp dụng các biện pháp khắc phục hậu quả theo quy định tại Điều 28 Luật XLVPHC 2012 và các biện pháp khác được Chính phủ quy định trong Nghị định 46/2016/NĐ-CP Chẳng hạn

như “buộc phải đỡ bỏ các công trình xây dựng trái phép, biển quảng cáo, di dời cây

trồng trái phép, thu dọn rác, vật tư, vật liệu, chất phế thải, hàng hóa, máy móc, thiết

bị, các loại vật dụng và khôi phục lại tình trạng ban đầu đã bị thay đổi do VPHC gây ra” đối với các hành vi vi phạm quy định về sử dụng, khai thác phạm vi đất

dành cho đường bộ tại khoản 9 Điều 12 Nghị định 46/2016/NĐ-CP Có thể nói, hành vi LCTPHPĐT đang diễn ra rất đa dạng, phức tạp và tràn lan nên việc phát hiện, xử lý kịp thời là yếu tố giúp giảm bớt thiệt hại do hành vi vi phạm gây ra, nhất

là những hành vi chủ yếu gây ùn tắc, tai nạn giao thông

Thứ hai, việc XPVPHC được tiến hành nhanh chóng, công khai, khách quan,

đúng thẩm quyền, bảo đảm công bằng, đúng quy định của pháp luật (điểm b khoản

Xử phạt “nhanh chóng” trước hết có ý nghĩa bảo đảm cao nhất hiệu quả xử

phạt, từ đó thi hành kịp thời việc xử phạt và áp dụng các biện pháp khắc phục hậu quả Trái lại, nếu xử phạt chậm trễ sẽ gây ra những hậu quả như: người vi phạm có thể trốn tránh; phương tiện, tang vật vi phạm không thu giữ được, bị tẩu tán; phản ứng của xã hội sẽ tiêu cực hơn Đặc biệt, đối với các hành vi VPHC LCTPHPĐT của những người buôn bán hàng rong với tính chất di động cao đang diễn ra đa dạng với số lượng rất lớn trên thực tế thì hoạt động XPVPHC càng phải diễn ra nhanh chóng nhằm chấm dứt ngay vi phạm, đảm bảo trật tự an toàn giao thông, mỹ quan

đô thị

Yếu tố “công khai, khách quan” trong việc XPVPHC được đặt ra nhằm tạo

điều kiện cho mọi người có thể tiếp cận, tham gia kiểm soát hoạt động xử phạt, tránh sự sai phạm hay lạm quyền từ những người có thẩm quyền Bên cạnh đó cũng

phải đảm bảo sự “công bằng”, bởi một trong những nguyên tắc pháp lý quan trọng của Việt Nam là “mọi người đều bình đẳng trước pháp luật10” Nếu hoạt động xử

phạt hướng đến sự công bằng thì quyền và lợi ích của các bên sẽ được bảo vệ một cách tuyệt đối11

Luật XLVPHC 2012 quy định việc XPVPHC phải do người có thẩm quyền tiến hành Nguyên tắc này cũng đòi hỏi pháp luật phải có sự phân định cụ thể, rõ ràng thẩm quyền XPVPHC đối với hành vi LCTPHPĐT mà hiện tại Nghị định 46/2016/NĐ-CP (từ Điều 70 đến Điều 73) nhìn chung đã quy định khá chặt chẽ, thống nhất, nhờ đó mà việc xử phạt được tiến hành đồng bộ, hiệu quả, tránh được

sự tranh chấp thẩm quyền xử phạt giữa các chủ thể thường gặp trong thực tiễn áp dụng

Xử phạt “đúng quy định pháp luật” là nguyên tắc tối cao của XPVPHC

Nguyên tắc này được đặt ra đối với những người có thẩm quyền XPVPHC nhằm đảm bảo nguyên tắc pháp chế12 trong hoạt động quản lý nhà nước

Thứ ba, việc XPVPHC phải căn cứ vào tính chất, mức độ, hậu quả vi phạm,

đối tượng vi phạm và tình tiết giảm nhẹ, tình tiết tăng nặng (điểm c khoản 1 Điều 3 Luật XLVPHC 2012)

Nguyên tắc này đòi hỏi cán bộ và cơ quan nhà nước có thẩm quyền khi XPVPHC đối với các hành vi LCTPHPĐT phải căn cứ cả hai mặt “chất” và

10 Điều 16 Hiến pháp nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam năm 2013

11 Nguyễn Cảnh Hợp (Chủ biên) (2015), Bình luận khoa học Luật XLVPHC năm 2012, NXB Đại học quốc

gia, TP HCM, tr 92

12

Hiến pháp năm 2013 đã bỏ nguyên tắc này nhưng Luật XLVPHC 2012 ra đời lúc Hiến pháp năm 1992 đang có hiệu lực pháp luật và có quy định nguyên tắc này

“lượng” của hành vi để đảm bảo việc xử phạt được chính xác, phù hợp với thực tiễn

vi phạm, có như vậy mới có tác dụng trong việc đấu tranh phòng chống VPHC ở lĩnh vực này13 Phải xử phạt đúng người, đúng tính chất và mức độ vi phạm, bởi không phải sự vi phạm nào cũng như nhau, mức độ nguy hiểm cho xã hội cũng khác nhau Chẳng hạn, người tái VPHC thường có thái độ chấp hành pháp luật tiêu cực hơn so với người lần đầu vi phạm, và đây được xem là tình tiết tăng nặng để làm cơ

sở áp dụng hình thức và mức xử phạt nặng hơn Tuy nhiên, việc Nghị định 46/2016/NĐ-CP không có điều khoản nào quy định cụ thể về các tình tiết tăng nặng, tình tiết giảm nhẹ nên có thể hiểu Nghị định đã “ngầm” viện dẫn các tình tiết này theo quy định của Luật XLVPHC 2012 và việc này có phần chưa hợp lý Các tình tiết giảm nhẹ trong Luật có tính chất khung, trong khi đó, GTĐB là một lĩnh vực có nhiều đặc thù riêng, cần có những quy định cụ thể Việc áp dụng các quy định chung trong từng lĩnh vực đặc thù sẽ tạo không ít khó khăn trong hoạt động thực tiễn14

Thứ tư, chỉ XPVPHC khi có hành vi VPHC do pháp luật quy định; Một hành

vi VPHC chỉ bị xử phạt một lần; Nhiều người cùng thực hiện một hành vi VPHC thì mỗi người vi phạm đều bị xử phạt về hành vi VPHC đó; Một người thực hiện nhiều hành vi VPHC hoặc VPHC nhiều lần thì bị xử phạt về từng hành vi vi phạm (điểm d khoản 1 Điều 3 Luật XLVPHC 2012)

Đối với các hành vi LCTPHPĐT, cá nhân, tổ chức được coi là VPHC khi họ thực hiện những hành vi được quy định trong Nghị định XPVPHC có quy định liên quan đến việc sử dụng hè phố đô thị Nếu tổ chức, cá nhân đó thực hiện những hành

vi chưa được quy định trong Nghị định thì họ không bị coi là có VPHC, dù cho hành vi đó có tính chất nguy hiểm cho xã hội Ví dụ: Sử dụng tạm thời một phần hè

phố để “tổ chức đám cưới và điểm trông, giữ xe phục vụ đám cưới của hộ gia đình”

theo quy định tại điểm c Điều 25a Nghị định 100/2013/NĐ-CP sửa đổi, bổ sung một

số điều của Nghị định số 11/2010/NĐ-CP ngày 24/02/2010 quy định về quản lý và

bảo vệ kết cấu hạ tầng GTĐB thì hành vi này được diễn ra trong vòng “không quá

48 giờ” Tuy nhiên, hiện nay Nghị định 46/2016/NĐ-CP lại không có điều khoản

nào xử phạt về hành vi sử dụng tạm thời hè phố để “tổ chức đám cưới” diễn ra quá

khung giờ pháp luật cho phép vì vậy không thể xử phạt hành vi này trên thực tế Khi một người thực hiện một hành vi vi phạm thì họ phải chịu trách nhiệm

13 Trường Đại học Luật TP HCM (2014), Giáo trình Luật Hành chính Việt Nam, NXB Hồng Đức – Hội Luật

gia Việt Nam, TP HCM, tr 541

14

Cao Vũ Minh (2012), XLVPHC trong lĩnh vực GTĐB tại TP HCM – Thực trạng và hướng hoàn thiện, Đề

tài Nghiên cứu khoa học cấp trường, trường ĐH Luật TP HCM, tr 22

hành chính về chính hành vi mà họ đã thực hiện (trong một thời gian, không gian xác định) và không thể buộc họ phải tiếp tục chịu thêm trách nhiệm hành chính một lần nữa về hành vi đó, nghĩa là không được xử phạt nhiều lần cho một hành vi VPHC, vì như vậy là chồng chéo và không mang tính giáo dục cũng như tính nhân

đạo Mặt khác, trong trường hợp “nhiều người cùng thực hiện một hành vi vi phạm”

thì mỗi người đều bị XPVPHC về hành vi mà họ vi phạm Đây là trường hợp mà có

sự đồng ý (dưới bất kỳ hình thức nào) và tham gia thực hiện hành vi VPHC của từ hai người trở lên Một điểm mới của Luật XLVPHC 2012 so với các Pháp lệnh

trước là nếu “VPHC nhiều lần thì bị xử phạt đối với từng hành vi vi phạm”, có thể

hiểu là một cá nhân, một tổ chức vi phạm nhiều lần (02 lần trở lên) trước đó nhưng chưa bị xử phạt thì khi bị phát hiện sẽ bị xử phạt từng hành vi riêng Cần lưu ý rằng,

“thực hiện nhiều hành vi VPHC” và “VPHC nhiều lần” là hai trường hợp khác nhau

nhưng Luật XLVPHC 2012 quy định xử phạt theo cùng một nguyên tắc nên đã thể

hiện sự bất cập khi vừa quy định “VPHC nhiều lần thì bị xử phạt về từng hành vi vi

phạm” lại vừa quy định đây là tình tiết tăng nặng tại điểm b khoản 1 Điều 10 Luật

này15

Thứ năm, người có thẩm quyền xử phạt có trách nhiệm chứng minh VPHC

Cá nhân, tổ chức bị xử phạt có quyền tự mình hoặc thông qua người đại diện hợp pháp chứng minh mình không VPHC (điểm đ khoản 1 Điều 3 Luật XLVPHC 2012)

Đây là nguyên tắc hoàn toàn mới, được quy định lần đầu trong Luật XLVPHC

2012, xuất phát từ bản chất quan hệ giữa người có thẩm quyền xử phạt và người bị

xử phạt là quan hệ pháp luật hành chính, với đặc trưng là sự áp đặt ý chí của bên sử dụng quyền lực nhà nước đối với bên kia Điều này dễ làm cho người có thẩm quyền xử phạt áp đặt ý chí một cách chủ quan Quy định này nhằm đề cao trách nhiệm của người có thẩm quyền xử phạt trong việc đảm bảo tính có căn cứ thực tiễn xác đáng của quyết định XPVPHC Mặt khác, nguyên tắc này còn coi trọng quyền

tự bảo vệ của cá nhân, tổ chức bị xử phạt, để tránh trường hợp người có thẩm quyền

xử phạt vì những lí do nào đó mà nhìn nhận, đánh giá vụ việc không đầy đủ, thiếu khách quan dẫn đến việc xử phạt không phù hợp với thực tế16

Cần nói thêm rằng, Luật quy định đây là quyền của cá nhân, tổ chức bị xử phạt do đó họ có thể thực hiện hoặc không

15 Nguyễn Cảnh Hợp, tlđd 11, tr 97

16

Bùi Thị Đào (2014), “Luật XLVPHC – Bước tiến mới của pháp luật về XLVPHC và một số vấn đề cần

trao đổi”, Luật học, (06), tr 11

Thứ sáu, đối với cùng một hành vi VPHC thì mức phạt tiền đối với tổ chức

bằng 02 lần mức phạt tiền đối với cá nhân (điểm e khoản 1 Điều 3 Luật XLVPHC 2012)

Đây là quy định mới so với các pháp lệnh trước đây, nhằm phân hoá đối tượng

bị XPVPHC là tổ chức với cá nhân Quy định này có thể xuất phát từ bản chất hành

vi VPHC giữa hai loại chủ thể này Cá nhân vi phạm thì chỉ là sự vi phạm của một người, đa số là những vi phạm nhỏ, tính nguy hiểm không cao, còn tổ chức thì thường thực hiện những hành vi có sự cấu kết của cả một tập thể nên có thể nói tính chất, mức độ của hành vi vi phạm có phần nào lớn hơn

1.2.2 Hình thức xử phạt và các biện pháp khắc phục hậu quả trong xử phạt vi phạm hành chính đối với hành vi lấn chiếm trái phép hè phố đô thị

1.2.2.1 Hình thức xử phạt vi phạm hành chính đối với hành vi lấn chiếm trái phép

hè phố đô thị

Thứ nhất, về hình thức xử phạt chính

Nghị định 46/2016/NĐ-CP quy định 02 hình thức xử phạt chính đối với các hành vi LCTPHPĐT gồm cảnh cáo và phạt tiền, các hình thức còn lại chỉ áp dụng như hình thức xử phạt bổ sung Tuy nhiên, hình thức xử phạt cảnh cáo sẽ chỉ được

áp dụng đối với hành vi LCTPHPĐT “do người chưa thành niên từ đủ 14 tuổi đến

dưới 16 tuổi thực hiện17”, còn lại đều bị xử phạt dưới hình thức phạt tiền

Phạt tiền là hình thức xử phạt VPHC mà người vi phạm pháp luật phải nộp phạt bằng tiền mặt18

Đối với các hành vi LCTPHPĐT, mức phạt tiền tối thiểu là 100.000 đồng và tối đa là 20.000.000 đồng đối với cá nhân và theo đó, mức phạt tiền tối thiểu đối với tổ chức sẽ là từ 200.000 đồng đến mức tối đa là 40.000.000 đồng Các mức phạt tiền tối thiểu, tối đa này là phù hợp với quy định về mức phạt trong lĩnh vực GTĐB được quy định tại khoản 1 Điều 23 và điểm b khoản 1 Điều

24 Luật XLVPHC 2012

So với Nghị định 171/2013/NĐ-CP ngày 13/11/2013 quy định XPVPHC trong lĩnh vực GTĐB và đường sắt trước đó thì mức phạt tiền đối với một số hành vi LCTPHPĐT tại Điều 12 Nghị định 46/2016/NĐ-CP đã có sự tăng lên đáng kể, như

để chấn chỉnh tình hình thực tế các hành vi vi phạm này đang ngày càng gia tăng, gây mất mỹ quan đô thị trầm trọng Cụ thể như sau:

Hành vi Nghị định

171/2013/NĐ-CP

Nghị định 46/2016/NĐ-CP

Sử dụng trái phép đất của đường

bộ làm nơi tập kết hoặc trung

chuyển hàng hóa, vật tư, vật liệu

xây dựng, máy móc, thiết bị, các

tư, vật liệu xây dựng hoặc sản

xuất, gia công hàng hóa trên hè

dưới 10 m2 làm nơi trông, giữ xe

- Cá nhân: Phạt tiền

từ 3 - 5 triệu

- Tổ chức: Phạt tiền

từ 6 - 10 triệu (Điểm g Khoản 4)

Thứ hai, về các hình thức xử phạt bổ sung

Một là, tước quyền sử dụng giấy phép có thời hạn: Phần lớn các hành vi

LCTPHPĐT chỉ bị áp dụng hình thức xử phạt chính là phạt tiền, còn hình thức xử phạt bổ sung tước quyền sử dụng giấy phép, cụ thể là giấy phép lái xe được áp dụng

đối với hành vi đỗ, để xe trái phép hoặc điều khiển xe đi trên hè phố đô thị mà “gây

tai nạn giao thông”, quy định tại điểm c khoản 12 Điều 6 Nghị định

46/2016/NĐ-CP đối với người điều khiển xe mô tô, xe gắn máy (kể cả xe máy điện), tại điểm c khoản 12 Điều 5 Nghị định 46/2016/NĐ-CP đối với người điều khiển xe ô tô và tại điểm b khoản 9 Điều 7 Nghị định này đối với người điều khiển máy kéo với thời hạn từ 02 đến 04 tháng Riêng đối với người điều khiển xe ô tô điều khiển xe đi trên

hè phố nếu không có dấu hiệu “gây ra tai nạn giao thông” sẽ bị tước quyền sử dụng

giấy phép lái xe từ 01 đến 03 tháng theo quy định tại điểm b khoản 12 Điều 5 Nghị định 46/2016/NĐ-CP Ngoài ra, Nghị định còn quy định thêm hình thức tước

“chứng chỉ bồi dưỡng kiến thức pháp luật về GTĐB” từ 02 đến 04 tháng trong

trường hợp người điều khiển xe máy chuyên dùng thực hiện hành vi LCTPHPĐT

mà “gây tai nạn giao thông”

Thời điểm bắt đầu tính thời hạn tước quyền sử dụng giấy phép lái xe, giấy phép thi công, chứng chỉ bồi dưỡng kiến thức pháp luật về GTĐB cũng được quy định cụ thể tại khoản 3 Điều 77 Nghị định 46/2016/NĐ-CP Trong thời hạn tước quyền xử dụng giấy phép, chứng chỉ, người có thẩm quyền xử phạt giữ giấy phép, chứng chỉ đồng thời thông báo cho cơ quan đã cấp giấy phép, chứng chỉ đó biết Khi hết thời hạn tước quyền ghi trong quyết định xử phạt, người có thẩm quyền giao lại giấy phép, chứng chỉ cho cá nhân, tổ chức đã bị tước

Hai là, đình chỉ hoạt động có thời hạn: Đây là hình thức xử phạt hoàn toàn

mới được quy định trong Luật XLVPHC 2012, phần nào đáp ứng được yêu cầu thực tiễn với cá nhân, tổ chức thực hiện hành vi vi phạm mà pháp luật quy định không phải có giấy phép Cụ thể đối với hành vi LCTPHPĐT thì hình thức xử phạt

này được áp dụng đối với hành vi “thi công trên đường bộ đang khai thác không có

biện pháp bảo đảm an toàn giao thông thông suốt để xảy ra ùn tắc giao thông nghiêm trọng” tại điểm b khoản 2 Điều 13 Nghị định 46/2016/NĐ-CP, thời hạn bị

CP Đối với các hành vi LCTPHPĐT, biện pháp “buộc khôi phục lại tình trạng ban

đầu” là biện pháp được áp dụng nhiều nhất, nhằm đảm bảo nguyên tắc “mọi hậu quả VPHC gây ra phải được khắc phục”, đồng thời tránh tình trạng cá nhân, tổ

chức chấp nhận bị phạt tiền để tồn tại hành vi vi phạm cũng như bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của cá nhân, tổ chức, đảm bảo tính nghiêm minh của pháp luật và hệ thống quản lý của nhà nước Bên cạnh đó, còn có các biện pháp khắc phục hậu quả

đặc thù trong việc XPVPHC các hành vi này như “buộc phải đỡ bỏ các công trình

xây dựng trái phép, biển quảng cáo, di dời cây trồng trái phép, thu dọn rác, vật tư, vật liệu, chất phế thải, hàng hóa, máy móc, thiết bị, các loại vật dụng” hay “buộc

phải thực hiện ngay các biện pháp bảo đảm an toàn giao thông theo quy định”

1.2.3 Thẩm quyền xử phạt vi phạm hành chính đối với hành vi lấn chiếm trái phép hè phố đô thị

Pháp luật trao quyền XPVPHC cho nhiều người nhằm tạo điều kiện phát hiện

và XPVPHC nhanh chóng, kịp thời Tuy nhiên, việc giao quyền xử phạt của các cơ quan, chủ thể có thẩm quyền phải rạch ròi để tránh chồng chéo thẩm quyền và bảo đảm trật tự pháp luật Vì thế nên pháp luật vừa quy định thẩm quyền XPVPHC của mỗi chức danh vừa quy định nguyên tắc xác định phạm vi thẩm quyền xử phạt (Điều 52 Luật XLVPHC 2012 và Điều 74 Nghị định 46/2016/NĐ-CP) Theo quy định tại Điều 86, Điều 87 Luật GTĐB 2008 thì Cảnh sát GTĐB và Thanh tra đường

bộ là hai lực lượng chính có quyền XPVPHC đối với các hành vi LCTPHPĐT Ngoài ra còn có lực lượng Cảnh sát trật tự, Cảnh sát cơ động, Cảnh sát 113, Công

an xã tham gia phối hợp, hỗ trợ Cảnh sát GTĐB tuần tra, kiểm soát, đảm bảo trật tự

an toàn GTĐB, trong trường hợp cần thiết huy động thêm lực lượng được thực hiện theo Nghị định số 27/2010/NĐ-CP của Chính phủ về huy động thêm lực lượng tuần tra, kiểm soát bảo đảm trật tự an toàn GTĐB và Thông tư 47/2011/TT-BCA quy định chi tiết thi hành một số điều của Nghị định số 27/2010/NĐ-CP Ngoài ra, theo quy định tại Điều 54 Luật XLVPHC 2012 thì cấp phó của một số chức danh cũng

có thẩm quyền xử phạt trong trường hợp được giao quyền Đặc biệt, việc giao quyền này phải được thể hiện bằng văn bản, trong đó xác định rõ phạm vi, nội dung, thời hạn giao quyền

Cụ thể, các chủ thể có thẩm quyền XPVPHC đối với các hành vi LCTPHPĐT được quy định trong Nghị định được chia thành 03 nhóm sau:

Nhóm 1 là Chủ tịch UBND các cấp: Trong bộ máy hành chính của nước ta,

UBND các cấp là cơ quan quản lý nhà nước có thẩm quyền chung trên đơn vị lãnh thổ tương ứng Theo khoản 3 Điều 52 Luật XLVPHC 2012, Chủ tịch UBND các cấp có thẩm quyền xử phạt đối với các hành vi LCTPHPĐT theo quy định trong

Nghị định 46/2016/NĐ-CP trong phạm vi quản lý của địa phương mình (khoản 1 Điều 70 và Điều 71 Nghị định 46/2016/NĐ-CP) Cụ thể như sau:

Một là, Chủ tịch UBND cấp xã có quyền: Phạt cảnh cáo; Phạt tiền đến

4.000.000 đồng; Áp dụng một số biện pháp khắc phục hậu quả

Hai là, Chủ tịch UBND cấp huyện có quyền: Phạt cảnh cáo; Phạt tiền đến

20.000.000 đồng; Tước quyền sử dụng giấy phép hoặc đình chỉ hoạt động có thời

hạn; Áp dụng một số biện pháp khắc phục hậu quả

Ba là, Chủ tịch UBND cấp tỉnh có quyền: Phạt cảnh cáo; Phạt tiền đến

40.000.000 đồng; Tước quyền sử dụng giấy phép hoặc đình chỉ hoạt động có thời hạn; Áp dụng tất cả các biện pháp khắc phục hậu quả quy định tại khoản 1 Điều 4 Nghị định này

Nhóm 2 là Công an nhân dân: Theo quy định của Luật XLVPHC 2012 và

Điều 72 Nghị định 46/2016/NĐ-CP thì thẩm quyền xử phạt được sửa đổi theo hướng tăng thẩm quyền xử phạt cho cấp cơ sở Cụ thể như sau:

Một là, Chiến sĩ Công an nhân dân đang thi hành công vụ có quyền: Phạt

đồng; Áp dụng một số biện pháp khắc phục hậu quả

Bốn là, Trưởng Công an cấp huyện; Trưởng phòng nghiệp vụ thuộc Cục Cảnh sát giao thông; Trưởng phòng Công an cấp tỉnh gồm Trưởng phòng Cảnh sát quản

lý hành chính về trật tự xã hội, Trưởng phòng Cảnh sát trật tự, Trưởng phòng Cảnh sát phản ứng nhanh, Trưởng phòng Cảnh sát giao thông, Trưởng phòng Cảnh sát GTĐB - đường sắt; Thủ trưởng đơn vị Cảnh sát cơ động từ cấp đại đội trở lên có

quyền: Phạt cảnh cáo; Phạt tiền đến 8.000.000 đồng; Tước quyền sử dụng giấy phép

hoặc đình chỉ hoạt động có thời hạn; Áp dụng một số biện pháp khắc phục hậu quả

Năm là, Giám đốc Công an cấp tỉnh có quyền: Phạt cảnh cáo; Phạt tiền đến

20.000.000 đồng; Tước quyền sử dụng giấy phép hoặc đình chỉ hoạt động có thời hạn; Áp dụng một số biện pháp khắc phục hậu quả

Sáu là, Cục trưởng Cục Cảnh sát giao thông, Cục trưởng Cục Cảnh sát quản

lý hành chính về trật tự xã hội có quyền: Phạt cảnh cáo; Phạt tiền đến 40.000.000

đồng; Tước quyền sử dụng giấy phép hoặc đình chỉ hoạt động có thời hạn; Áp dụng một số biện pháp khắc phục hậu quả

Nhóm 3 là Thanh tra GTĐB: Điều 73 Nghị định 46/2016/NĐ-CP quy định

quyền XPVPHC của các chức danh của cơ quan Thanh tra GTĐB, từ Thanh tra viên đang thi hành công vụ đến Chánh Thanh tra Bộ Giao thông vận tải Cụ thể như sau:

Một là, Thanh tra viên, người được giao thực hiện nhiệm vụ thanh tra chuyên ngành đang thi hành công vụ có quyền: Phạt cảnh cáo; Phạt tiền đến 400.000 đồng;

Áp dụng một số biện pháp khắc phục hậu quả

Hai là, Chánh Thanh tra Sở Giao thông vận tải, Chánh Thanh tra Sở Tài nguyên và Môi trường, Trưởng đoàn thanh tra chuyên ngành của cơ quan quản lý đường bộ ở khu vực thuộc Tổng cục Đường bộ Việt Nam có quyền: Phạt cảnh cáo;

Phạt tiền đến 20.000.000 đồng; Tước quyền sử dụng giấy phép, chứng chỉ hành nghề hoặc đình chỉ hoạt động có thời hạn; Áp dụng các biện pháp khắc phục hậu quả quy định tại Khoản 1 Điều 4 Nghị định này

Ba là, Trưởng đoàn thanh tra chuyên ngành của Sở Giao thông vận tải, Trưởng đoàn thanh tra chuyên ngành của Sở Tài nguyên và Môi trường có quyền:

Phạt cảnh cáo; Phạt tiền đến 28.000.000 đồng; Tước quyền, sử dụng giấy phép, chứng chỉ hành nghề hoặc đình chỉ hoạt động có thời hạn; Áp dụng các biện pháp khắc phục hậu quả quy định tại Khoản 1 Điều 4 Nghị định này

Bốn là, Chánh Thanh tra Bộ Giao thông vận tải, Chánh Thanh tra Bộ Tài nguyên và Môi trường, Tổng cục trưởng Tổng cục Môi trường, Tổng cục trưởng Tổng cục Đường bộ Việt Nam có quyền: Phạt cảnh cáo; Phạt tiền đến 40.000.000

đồng; Tước quyền sử dụng giấy phép, chứng chỉ hành nghề hoặc đình chỉ hoạt động

có thời hạn; Áp dụng các biện pháp khắc phục hậu quả quy định tại Khoản 1 Điều 4 Nghị định này

Nhìn chung, pháp luật ngày càng quy định thêm nhiều chủ thể có quyền XPVPHC, bởi vì VPHC cũng ngày một tăng, đa dạng và song song đó, bộ máy hành chính nhà nước cũng thay đổi, phát triển Ví dụ, số chủ thể có thẩm quyền XPVPHC trong hệ thống thanh tra chuyên ngành tăng lên nhiều do Luật Thanh tra

năm 2010 ra đời và đặt ra loại chủ thể mới là “cơ quan và người được giao nhiệm

vụ thanh tra chuyên ngành”

1.2.4 Thủ tục xử phạt, thi hành và cưỡng chế thi hành quyết định xử phạt vi phạm hành chính đối với hành vi lấn chiếm trái phép hè phố đô thị

1.2.4.1 Thủ tục xử phạt vi phạm hành chính đối với hành vi lấn chiếm trái phép hè phố đô thị

Khi phát hiện một hành vi VPHC thì hành động trước tiên của người có thẩm

quyền đang thi hành công vụ là phải “buộc chấm dứt hành vi VPHC” đang diễn ra

Đúng như tên gọi, mục đích của các biện pháp này là “nhằm ngăn chặn kịp

thời vi phạm hoặc đảm bảo cho việc xử lý các hành vi vi phạm” Đồng thời, pháp

luật chỉ trao cho một số hạn chế những người có thẩm quyền quyết định việc thực hiện các biện pháp ngăn chặn và bảo đảm XLVPHC hoặc trực tiếp thực hiện theo quy định tại khoản 1 Điều 123 Luật XLVPHC 2012, riêng đối với việc tạm giữ tang vật, phương tiện VPHC, giấy phép (Điều 125) thì phải là người có thẩm quyền áp dụng hình thức xử phạt tịch thu tang vật, phương tiện VPHC theo quy định của Luật XLVPHC 2012 Riêng đối với các hành vi điều khiển, đỗ, để xe trái phép trên hè

phố, người có thẩm quyền muốn áp dụng biện pháp “tạm giữ phương tiện, giấy tờ

có liên quan” thì chỉ có thể được thực hiện theo khoản 2 Điều 78 Nghị định này với

mục đích “bảo đảm thi hành quyết định XPVPHC hoặc để xác minh tình tiết làm

căn cứ ra quyết định xử phạt” và theo khoản 6 Điều 125 Luật XLVPHC 2012 thì

người có thẩm quyền xử phạt có quyền tạm giữ phương tiện vi phạm trong trường hợp áp dụng hình thức phạt tiền mà người điều khiển phương tiện không có giấy phép lái xe, giấy phép lưu hành phương tiện Đồng thời, khoản 10 Điều này còn “để mở” khả năng cho phép tổ chức, cá nhân vi phạm có địa chỉ rõ ràng, có điều kiện bến bãi, bảo quản phương tiện hoặc khả năng tài chính bảo lãnh thì có thể được giữ phương tiện vi phạm dưới sự quản lý của cơ quan nhà nước có thẩm quyền20 Quy định này đáp ứng nguyện vọng tha thiết của cá nhân, tổ chức có phương tiện giao thông là phương tiện kinh doanh21

Việc tạm giữ tang vật, phương tiện VPHC phải được chấm dứt ngay sau khi xác minh được tình tiết làm căn cứ quyết định xử phạt, hành vi vi phạm không còn gây nguy hiểm cho xã hội hoặc quyết định xử phạt được thi hành Mặt khác, việc tạm giữ tang vật, phương tiện phải được cơ quan có thẩm quyền xử lý phải lập thành biên bản (Điều 81 và Điều 125 Luật XLVPHC 2012) Bên cạnh đó, Luật XLVPHC 2012 còn yêu cầu biên bản này phải được lập theo mẫu quy định tại Thông tư số 05/2014/TT-BGTVT (mẫu số 17) trong đó phải ghi rõ tên, số lượng,

chủng loại, số đăng ký (nếu có), tình trạng, chất lượng của vật, tiền, hàng hoá, phương tiện VPHC bị tạm giữ và phải có chữ ký của người tiến hành tạm giữ, người

bị xử phạt hoặc đại diện tổ chức bị xử phạt và người chứng kiến; trường hợp người

bị xử phạt hoặc đại diện tổ chức bị xử phạt vắng mặt thì phải có 02 người chứng kiến Đối với tang vật, phương tiện VPHC cần được niêm phong thì phải niêm phong ngay trước mặt người bị xử phạt, đại diện tổ chức bị xử phạt hoặc người chứng kiến Việc niêm phong phải được ghi nhận vào biên bản

Tuy nhiên, mọi trường hợp xử phạt dù có hay không áp dụng các biện pháp này thì đều phải tuân thủ quy định của pháp luật về thủ tục XPVPHC, gồm thủ tục

có lập biên bản hay thủ tục không lập biên bản (thủ tục đơn giản)

Thứ nhất, thủ tục XPVPHC không lập biên bản (thủ tục đơn giản)

Theo Điều 56 Luật XLVPHC 2012 “XPVPHC không lập biên bản” được áp

dụng khi xử phạt các VPHC bằng hình thức cảnh cáo hoặc phạt tiền đến 250.000 đồng đối với cá nhân, 500.000 đồng đối với tổ chức, người có thẩm quyền không lập biên bản và phải ra quyết định xử phạt tại chỗ; cá nhân tổ chức nộp tiền phạt tại chỗ (hay nói cách khác, người vi phạm có thể nộp trực tiếp cho người ra quyết định

xử phạt), kể cả trường hợp xử phạt ngoài giờ hành chính (khoản 2 Điều 78 Luật XLVPHC 2012) Mục đích của quy định này là nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho người vi phạm, hạn chế việc người vi phạm phải đi lại nhiều lần chỉ để thực hiện một quyết định xử phạt có mức phạt thấp22 Trong việc xử phạt các hành vi LCTPHPĐT, thủ tục này được áp dụng đối với những hành vi vi phạm có quy định hình thức phạt tiền đến 250.000 đồng Ví dụ những hành vi đỗ, để xe ở hè phố trái quy định pháp luật của người điều khiển xe mô tô, xe gắn máy (kể cả xe máy điện); máy kéo, xe máy chuyên dùng; xe đạp, xe đạp máy, xe thô sơ khác thường có mức phạt tiền không quá 250.000 đồng theo quy định lần lượt tại điểm đ khoản 3 Điều 6, điểm i khoản 2 Điều 7 và điểm a khoản 2 Điều 8 Nghị định 46/2016/NĐ-

CP, theo quy định những hành vi này phải được xử phạt tại chỗ nên người có thẩm quyền phải ra ngay quyết định xử phạt mà không phạt theo thủ tục có lập biên bản

Thứ hai, thủ tục XPVPHC có lập biên bản và hồ sơ XPVPHC

Thủ tục xử phạt có lập biên bản được áp dụng đối với các vụ vi phạm phức tạp với mức phạt tiền trên 250.000 đồng đối với cá nhân, trên 500.000 đồng đối với tổ chức và mọi trường hợp VPHC được phát hiện nhờ sử dụng phương tiện, thiết bị kỹ thuật, nghiệp vụ Những hành vi vi phạm này thường là những hành vi vi phạm có

22

Đinh Phan Quỳnh (2017), “Một số ý kiến hoàn thiện các quy định về XPVPHC trong lĩnh vực GTĐB ở

Việt Nam”, Nghề luật, (02), tr 51

mức phạt cao, có tính phức tạp vì vậy cần phải có thời gian để cơ quan chức năng, người có thẩm quyền xác minh một cách đầy đủ các vấn đề có liên quan đến hành vi

vi phạm để từ đó có một quyết định xử phạt bảo đảm tính khách quan và chính xác nhất Việc lập biên bản VPHC là quy định bắt buộc (trừ trường hợp xử phạt theo thủ tục đơn giản) trong việc XPVPHC Nội dung biên bản phải đảm bảo đúng theo thể thức và nội dung quy định tại khoản 2 Điều 58 Luật XLVPHC 2012 Sau khi lập biên bản, chủ thể có thẩm quyền ra quyết định xử phạt phải tuân thủ theo Điều 66 Luật XLVPHC 2012 Đối với vụ việc đơn giản, hành vi vi phạm rõ ràng, không cần xác minh thêm thì người có thẩm quyền xử phạt phải ra quyết định xử phạt trong thời hạn 07 ngày, kể từ ngày lập biên bản VPHC

1.2.4.2 Thi hành và cưỡng chế thi hành quyết định xử phạt vi phạm hành chính đối với hành vi lấn chiếm trái phép hè phố đô thị

Theo Điều 73 Luật XLVPHC 2012 thì cá nhân, tổ chức bị XPVPHC đối với các hành vi LCTPHPĐT phải chấp hành quyết định xử phạt trong thời hạn 10 ngày, trừ trường hợp quyết định XPVPHC có ghi thời hạn thi hành nhiều hơn 10 ngày thì thực hiện theo thời hạn đó Tuy nhiên, nếu số tiền phạt trên 3.000.000 đồng mà người thi hành đang gặp khó khăn đặc biệt, đột xuất về kinh tế do thiên tai, thảm họa, hỏa hoạn, dịch bệnh, bệnh hiểm nghèo, tai nạn và có xác nhận của UBND cấp

xã nơi người đó cư trú hoặc cơ quan, tổ chức nơi người đó học tập, làm việc thì có thể được hoãn chấp hành quyết định phạt tiền theo khoản 1 Điều 76 Luật XLVPHC 2012; và trong thời hạn 05 ngày, kể từ ngày nhận được đơn, người đã ra quyết định

xử phạt xem xét quyết định hoãn thi hành quyết định xử phạt đó Điều này phù hợp với thực tiễn kinh tế, xã hội và đảm bảo việc chấp hành quyết định XPVPHC được diễn ra nhanh chóng trên thực tế, hơn nữa tăng cường trách nhiệm của cơ quan, người có thẩm quyền trong thực hiện quyết định xử phạt

Quá thời hạn trên mà cá nhân, tổ chức bị XPVPHC không tự nguyện chấp hành quyết định xử phạt thì bị cưỡng chế thi hành Cá nhân, tổ chức bị cưỡng chế phải chịu mọi chi phí về việc thực hiện các biện pháp cưỡng chế Việc cưỡng chế thi hành quyết định XPVPHC và thẩm quyền ra quyết định cưỡng chế thực hiện theo quy định tại các Điều 86, 87, 88 Luật XLVPHC 2012 và Nghị định số 166/2013/NĐ-CP của Chính phủ ban hành ngày 12/11/2013 quy định về cưỡng chế thi hành quyết định XPVPHC

1.2.5 Thời hiệu xử phạt và thời hạn được coi là chưa bị xử phạt vi phạm hành chính đối với hành vi lấn chiếm trái phép hè phố đô thị

Thời hiệu XPVPHC là khoảng thời gian do pháp luật quy định trong đó cơ quan nhà nước có thẩm quyền áp dụng các biện pháp xử phạt hành chính đối với cá

nhân hay tổ chức thực hiện hành vi VPHC23 Theo quy định tại điểm a khoản 1 Điều

6 Luật XLVPHC 2012 thì thời hiệu XPVPHC đối với các hành vi LCTPHPĐT là

01 năm Đồng thời, điểm b khoản 1 Điều 6 Luật XLVPHC 2012 quy định cụ thể về thời điểm để tính thời hiệu XPVPHC, theo đó có sự phân biệt giữa hành vi VPHC

đã kết thúc thì thời hiệu được tính từ thời đểm chấm dứt hành vi vi phạm với hành

vi VPHC đang được thực hiện thì tính từ thời điểm phát hiện hành vi vi phạm Thời hạn được coi là chưa bị XPVPHC là khoảng thời gian mà hết thời gian

đó người đã bị XLVPHC không tái phạm thì sẽ được coi như chưa vi phạm và chưa

bị XPVPHC Đối với các hành vi LCTPHPĐT thì Luật XLVPHC 2012 quy định thời hạn được coi là chưa bị XPVPHC sẽ căn cứ vào đó là quyết định xử phạt nào, nếu là quyết định xử phạt cảnh cáo thì thời hạn này 06 tháng, nếu là quyết định XPVPHC khác thì thời hạn này là 01 năm

1.3 Kinh nghiệm của một số nước trên thế giới trong việc xử phạt hành vi lấn chiếm trái phép hè phố đô thị và quản lý việc sử dụng hè phố đô thị ngoài mục đích giao thông

1.3.1 Trong việc xử phạt hành vi lấn chiếm trái phép hè phố đô thị

Tại Anh, theo kế hoạch siết chặt hành vi lấn chiếm trái phép hè phố tại thành phố Newcastle triển khai từ năm 2012, chính quyền đã khuyến cáo, nhắc nhở những người đi xe trên hè phố và phạt tiền nếu tái phạm, mức phạt có thể lên tới 36 USD Quận Hackney (Bắc London) cũng đã thông báo với các cửa hàng về “những chướng ngại vật” trên hè phố và có thể phạt tiền nếu họ tiếp tục tái diễn Đơn cử, vào tháng 10/2013, Tòa án thành phố này đã phạt 490 USD/hộ dân với hành vi kinh doanh trái phép trên hè phố Ngoài khoản tiền phạt, những người vi phạm còn có khả năng bị phạt 03 tháng tù nếu tái phạm nhiều lần Kể từ tháng 4/2016, Anh tiếp tục đề ra chủ trương “dọn sạch” những người đỗ xe sai luật vỉa hè và khuyến khích người dân đi bộ, luyện tập thể thao trên hè phố Song song đó, chính quyền vẫn tạo điều kiện đỗ xe cho người dân bằng cách quy định một số điểm đỗ trên hè phố cho

xe máy, ô tô với biển báo và vạch kẻ vàng dễ nhận biết Ban đầu, điều luật này được

áp dụng riêng ở London, nhưng giới chức hiện muốn nhân rộng ra toàn nước Anh

và mỗi trường hợp vi phạm sẽ phải nộp phạt 86 USD24

Tại Mỹ, mức phạt cho những lần vi phạm đầu tiên về quy định bán hàng rong

là từ 25 USD tới 50 USD Trong trường hợp tái phạm, tiền phạt sẽ lũy tiến lên mức rất cao, từ 500 USD, 750 USD đến 1.000 USD cho từng lỗi vi phạm Riêng ở New

York, nếu người bán hàng rong sử dụng bàn vượt quá kích cỡ cho phép để bày hàng kinh doanh, đặt bàn quá gần lề đường và bán hàng trong khung giờ cấm có thể bị phạt tới 1.500 USD25 Hoặc ở tiểu bang California, số tiền phạt về việc lấn chiếm hè phố sẽ được nhân theo ngày cho tới khi phần lấn chiếm được phá bỏ Nếu người dân không tự giác tháo dỡ phần xây dựng bị lấn chiếm, các kỹ sư của thành phố sẽ được

Mức xử phạt nghiêm khắc nhất đối với các hành vi LCTPHPĐT có thể nói là tại Canada, với mức phạt 60 USD cho hành vi đi xe đạp trên hè phố Nghiêm khắc hơn, chính quyền thành phố Ontario nước này đưa ra mức phạt lên đến 2.000 USD hoặc phạt tù 06 tháng với những người có hành vi vi phạm LCTPHPĐT28

Tóm lại, đặc điểm chung trong việc xử phạt hành vi LCTPHPĐT ở nhiều nước trên thế giới là quy định mức phạt tiền rất cao, thậm chí có nước còn quy định hình phạt tước quyền tự do thân thể thông qua hình phạt tù nhằm trừng trị, răn đe và phòng ngừa các hành vi LCTPHPĐT

1.3.2 Trong quản lý việc sử dụng hè phố đô thị ngoài mục đích giao thông

Bên cạnh việc đề ra những hình thức xử phạt nghiêm khắc và cụ thể đối với các hành vi LCTPHPĐT, chính quyền một số quốc gia trên thế giới cũng đề ra những quy định rõ ràng trong việc sử dụng hè phố đô thị ngoài mục đích giao thông theo một số cách thức sau:

http://hanoimoi.com.vn/Hinh-Anh/The-gioi/864920/cac-do-thi-lon-tren-the-gioi-xu-ly-vi-pham-long-27 http://www.baoxaydung.com.vn/news/vn/the-gioi/nhin-ra-the-gioi-quan-ly-via-he-the-nao.html (Truy cập ngày 25/6/2017)

28

http://video.vietnamnet.vn/nhung-quy-dinh-xu-phat-nang-nhat-the-gioi-vi-di-xe-tren-via-he-a-52622.html (Truy cập ngày 25/6/2017)

Thứ nhất, quy định nghiêm ngặt nhưng vẫn đảm bảo duy trì nền kinh tế hè

phố nhằm bảo tồn bản sắc văn hoá

Buôn bán hàng rong trên hè phố luôn là vấn đề nóng ở nhiều quốc gia, song mỗi nước đều sở hữu cách thức, phương pháp xử lý riêng, phù hợp với điều kiện riêng của mình, đồng thời vẫn đảm bảo được kế sinh nhai cho người dân Tại nhiều thành phố ở khu vực châu Á, ẩm thực đường phố dường như đã trở thành nét văn hoá không thể thiếu trong đời sống sinh hoạt của mỗi người dân và thu hút đông đảo khách du lịch Tuy nhiên, các quán hàng rong đa phần được bày bán trên hè phố, vấn đề khiến giới chính quyền phải “đau đầu”

Singapore là quốc gia đầu tiên giải quyết tốt vấn đề về quy hoạch hè phố Từ những năm 1950, chính quyền đã quyết tâm “dẹp sạch” hàng rong hoạt động trên hè phố bằng những thay đổi chính sách táo bạo, nổi bật là chủ trương xây dựng chợ cùng khu vực bán hàng rong tách biệt Đặc biệt, việc bán hàng rong tại đây phải đăng ký với cơ quan quản lý; những người bán phải được tập huấn về các quy định

an toàn sức khỏe, an toàn thực phẩm trước khi được phép kinh doanh Bên cạnh đó, các trung tâm ẩm thực cũng có nhiều quy định nghiêm ngặt như việc không có quá nhiều gian hàng kinh doanh giống nhau trong một khu29

Tại Hongkong (Trung Quốc), những quy định về bán hàng rong trên hè phố cũng rất chặt chẽ Việc cấp phép, chuyển nhượng giấy phép kinh doanh trên hè phố rất hạn chế Để tránh tình trạng nhếch nhác cho đô thị, chính quyền bố trí quy hoạch riêng biệt khu hành chính và khu du lịch Tại khu hành chính, chủ yếu là các nhà hàng sang trọng, còn tại các khu du lịch thì nét văn hóa đường phố đa dạng hơn Tại một số tuyến phố được quy định là khu du lịch, đường phố sẽ được quy hoạch dành riêng cho người đi bộ Các hàng quán không được phép buôn bán hay để cho thực khách ngồi ở hè phố Thay vào đó, sẽ có nhân viên của cửa hàng cầm thực đơn đứng ở ngoài mời và đưa khách hàng lên dùng bữa ở tầng hai30

Để thay đổi bộ mặt hè phố, trả lại lối đi cho người đi bộ, Thái Lan đã có hệ thống quy hoạch và quản lý đô thị khá hiệu quả Vào đầu những năm 2000, những

người bán hàng rong trên hè phố ở Bangkok bị chính quyền thành phố mở cuộc

“truy quét” rầm rộ Song song đó, chính quyền thiết lập những khu vực công cộng

để tập trung những người bán hàng rong nhằm không làm mất đi nguồn kiếm sống của họ Theo đó, Thái Lan thiết lập hàng trăm khu bán hàng rong ngoài trời rộng khắp Bangkok để có thể quản lý hiệu quả Những khu bán hàng rong được chuyển

29 282251.html (Truy cập ngày 22/6/2017)

http://kinhtedothi.vn/kinh-nghiem-quan-ly-via-he-tai-cac-do-thi-the-gioi-bai-1-xu-ly-nghiem-va-dong-bo-30

282251.html (Truy cập ngày 22/6/2017)

http://kinhtedothi.vn/kinh-nghiem-quan-ly-via-he-tai-cac-do-thi-the-gioi-bai-1-xu-ly-nghiem-va-dong-bo-từ đường chính sang đường nhánh hoặc quy định giờ bán trong ngày, trong đó có việc cấm buôn bán trong giờ cao điểm Chính quyền vừa quy định các xe bán hàng rong không được phép hoạt động từ 17 – 19 giờ tối tại một số tuyến đường, vừa dành ra 01 ngày để quét dọn toàn thành phố, không cho phép những người bán hàng rong kinh doanh Để có thể buôn bán hợp pháp, người bán hàng rong phải đăng ký với cơ quan quản lý đô thị và đóng một khoản tiền phí hàng tháng Thông qua việc cấp phép, chính quyền Bangkok thu về một khoản phí tương đối lớn để đầu tư cho

cơ sở hạ tầng và những hạng mục xã hội khác31

TP HCM có nét gần giống thành phố Đài Bắc (Đài Loan) với lượng phương tiện xe máy đông, đường phố chật hẹp Nhiều năm về trước, tắc đường ở Đài Bắc rất nghiêm trọng, xe máy đỗ, chạy trên hè phố tự do Đài Bắc đã giải quyết thực trạng này bằng phương án tổ chức phân làn, đẩy mạnh dự án xe buýt nhanh, thu phí

đỗ xe gắn máy, thu phí xe đi vào những khu vực thường xuyên kẹt xe Ban đầu, người dân phản đối nhưng qua thời gian ngắn thực hiện, hiệu quả thấy rõ nên họ đã chấp hành Chính quyền thành phố Đài Bắc từng “đau đầu” trước tình trạng buôn bán LCTPHPĐT Giải pháp của họ là giải quyết từng cụm, tức là làm thoáng đường nào sẽ cử người có mặt tại đó để quản lý, ngăn không cho tình trạng vi phạm tái diễn Hết con đường này thì chọn làm con đường khác, từ đó dần thay đổi ý thức người dân Bên cạnh đó, chính quyền cũng cho phép người dân buôn bán ở những đoạn hè phố rộng trên 5 m, vị trí kinh doanh lấn ra hè phố chỉ 1 – 2 m và được kẻ vạch sơn32

Thứ hai, mạnh tay từ quy hoạch và luôn tuân theo quy hoạch đã vạch ra

Thực chất, quy hoạch đô thị luôn phải đi trước một bước Các nội dung quy hoạch không gian và cảnh quan tuyến phố cần được nghiên cứu hoạch định và quy định rất rõ ràng thành các luật cụ thể làm cơ sở để chính quyền đô thị có thể mạnh tay quản lý và xử lý vi phạm không gian hè phố Nhưng để đạt được những mục tiêu đó, chính quyền các nước đã phải áp dụng những quy định khai thác hè phố thật

rõ ràng, khoa học, sáng tạo cũng như cứng rắn

Tại các thành phố lớn của thế giới, hè phố không bao giờ bị “phong tỏa” mà luôn được biến thành một phần quan trọng, một nét đặc sắc không thể thiếu tạo nên không gian sống của thành phố Đơn cử, tại thủ đô Washington (Mỹ), quy hoạch không gian tuyến phố luôn quy định giành ít nhất 1,5 m đường bộ theo đạo luật về người khuyết tật Mỹ (ADA) Các hộ kinh doanh trên không gian hè phố phải thực

31 http://kienthuc.net.vn/kho-tri-thuc/doc-chieu-xu-ly-lan-chiem-via-he-chi-co-o-thai-lan-844524.html (Truy cập ngày 22/6/2017)

32

http://nld.com.vn/ban-doc/doi-lai-via-he-de-hay-kho-hanh-dong-quyet-liet-se-thay-doi-dan-y-thuc-20170215222225425.htm (Truy cập ngày 22/6/2017)

hiện xin phép với chính quyền đô thị về phương thức, sản phẩm và thời gian kinh doanh Căn cứ theo quy hoạch tuyến phố và điều luật về kinh doanh trên hè phố đã được thiết lập, chính quyền sẽ cấp phép và quản lý hộ kinh doanh trên hè phố Quy hoạch tại một số tuyến phố cũng bố trí không gian hè phố cho kinh doanh sát với nhà dân để hạn chế lấn chiếm không gian hè phố cho người đi bộ Ngoài ra, việc tạo không gian cho người đi bộ tham gia và gắn kết vào đường phố là rất cần thiết Việc New York được biến thành không gian dành cho người đi bộ hay ở London – nơi hè phố được quy hoạch cho xe đạp và đi bộ đã có tác động rõ rệt đối với sự hấp dẫn của thành phố33

Thứ ba, quy định khung pháp lý rõ ràng và quản lý chặt chẽ việc sử dụng hè

phố đô thị ngoài mục đích giao thông

Tại nhiều quốc gia châu Âu, quy định về bán hàng rong trên đường phố hay

mở nhà hàng, quán cà phê trên hè phố được quy định nghiêm ngặt để đảm bảo an toàn giao thông và mỹ quan đô thị

Một trong những quốc gia nổi tiếng với văn hóa cà phê hè phố là Pháp Nhưng

để duy trì nét văn hóa đặc trưng này mà vẫn đảm bảo an toàn giao thông cho người

đi bộ, chính quyền đã phải đặt ra một số quy định cụ thể cho các hộ kinh doanh Theo đó, các hộ kinh doanh quán cà phê được kê bàn ghế bên ngoài lề đường nhưng phải nằm gọn trong mái hiên khoảng 3 – 6 m Tất cả quy định đăng ký kinh doanh

hè phố có giá biểu quy định rõ ràng, công khai, nhà nước thu hoàn toàn, không thể thất thoát

Tại thành phố Brussels (Bỉ), để được phép kinh doanh, những người bán hàng phải nộp đơn xin giấy phép kinh doanh cho Liên đoàn Thương mại thành phố trực tiếp hoặc gửi thư đăng ký Ngoài các thông tin chung về chủ kinh doanh, mặt hàng buôn bán, đơn xin giấy phép hoạt động cũng phải nêu rõ đề xuất diện tích mặt bằng kinh doanh Nếu Liên đoàn Thương mại thành phố chấp thuận, họ mới được phép buôn bán mặt hàng theo đúng thông tin nêu trong đơn34

Tại Birmingham (Anh), bảng giá và đơn đăng ký giấy phép kinh doanh trên hè phố được công khai trên trang điện tử của chính quyền thành phố, bao gồm một số chi tiết cụ thể như: Với 5 bộ bàn ghế trở xuống tính phí hàng tháng là 922 USD, từ

5 bộ bàn ghế trở lên sẽ tính phí 1.352 USD Quy trình đăng ký hoàn thành qua hệ

33 sinh-ke-va-my-quan-do-thi.html (Truy cập ngày 22/6/2017)

http://www.baoxaydung.com.vn/news/vn/quy-hoach-kien-truc/gianh-lai-via-he-bai-toan-can-bang-giua-34

https://www.tapchikientruc.com.vn/chuyen-muc/nhin-ra-gioi-quan-ly-via-nao.html (Truy cập ngày

24/6/2017)

thống đăng nhập và thanh toán trực tuyến Trong vòng hơn 02 tháng, đơn xin phép kinh doanh của chủ hộ sẽ được tiếp nhận hoặc từ chối35

Tại Mỹ, dù ở thủ đô Washington DC hay thành phố lớn như New York, đều có người bán hàng rong, có quán vỉa hè hay các xe bán thức ăn đỗ trên phố Mỗi tuyến phố đều được chính quyền thành phố quy hoạch cụ thể, các hoạt động buôn bán, kinh doanh trên vỉa hè đều phải tuân thủ quy định chung Theo đó, để được hoạt động trên hè phố phải có giấy phép và phải trả phí, hay vào ngày có sự kiện đông người, xe bán hàng phải “mua chỗ” từ nhiều tháng trước Đặc biệt, có sự khác biệt trong lệ phí tùy theo vị trí của bất động sản, chẳng hạn những nơi là địa điểm quan trọng mang tính dấu ấn, lịch sử của địa phương thì được ưu tiên trả ít hơn Jerry I Speyer, công ty quản lý trung tâm Rockefeller - địa điểm ẩm thực và mua sắm nổi tiếng của New York - chỉ phải trả 25 USD một năm cho bậc tam cấp ở dãy nhà phía đông đại lộ số 5 của mình, trong khi 14 nhà dân ở Brooklyn mất đến 1.300 USD cho bậc tam cấp của họ Ngoài ra, vào cuối năm 2016, Hội đồng Thành phố New York đã đưa ra một gói dự luật mà theo đó, từ năm 2018, thành phố sẽ cấp thêm

635 giấy phép bán hàng rong một năm 5% số này dành cho cựu chiến binh, người tàn tật và dĩ nhiên, người bán hàng bắt buộc phải trải qua khóa đào tạo về an toàn và các quy định khác36

Như vậy, hầu hết các quốc gia nêu trên đều không xóa bỏ hoàn toàn những hoạt động kinh tế trên hè phố mà chủ yếu họ đã sắp xếp, quy hoạch lại sao cho hài hòa giữa một bên là vấn đề mưu sinh hướng đến phát triển kinh tế nói chung và một bên là trật tự, mỹ quan đô thị

35 ran-282372.html (Truy cập ngày 24/6/2017)

http://kinhtedothi.vn/kinh-nghiem-quan-ly-via-he-tai-cac-do-thi-the-gioi-bai-2-muon-van-minh-phai-cung-36

nao-3558675.html (Truy cập ngày 24/6/2017)

http://vnexpress.net/tin-tuc/the-gioi/tu-lieu/cac-nuoc-phat-trien-quan-ly-via-he-va-ban-hang-rong-nhu-the-Tiểu kết Chương 1

Từ kết quả nghiên cứu những vấn đề chung, bao gồm vấn đề lý luận và pháp luật về XPVPHC đối với các hành vi LCTPHPĐT, tác giả rút ra một số kết luận sau:

1 VPHC LCTPHPĐT cũng giống như VPHC trong các lĩnh vực khác, cũng có

đủ những dấu hiệu chung của VPHC như hành vi; tính trái pháp luật của hành vi; tổ chức, cá nhân vi phạm có năng lực pháp luật hành chính; có lỗi và theo quy định của pháp luật phải gánh chịu trách nhiệm hành chính Hành vi VPHC LCTPHPĐT

là các hành vi VPHC thuộc lĩnh vực GTĐB, gồm các loại: Vi phạm quy tắc GTĐB;

Vi phạm quy định về kết cấu hạ tầng GTĐB

2 XPVPHC đối với các hành vi LCTPHPĐT bao gồm xử phạt cảnh cáo, phạt tiền, các hình thức xử phạt bổ sung (như tước quyền sử dụng giấy phép, đình chỉ hoạt động có thời hạn) và áp dụng các biện pháp khắc phục hậu quả Đây là những biện pháp cần thiết nhằm xử lý, ngăn chặn, phòng ngừa những hành vi VPHC này

và được áp dụng bởi các chủ thể có thẩm quyền được quy định từ Điều 70 đến Điều

73 Nghị định 46/2016/NĐ-CP Tuy nhiên, để việc xử phạt được hoàn thiện hơn trên thực tế cần nghiên cứu học hỏi thêm quy định xử phạt và quản lý đã được thực hiện hiệu quả ở một số nước trên thế giới

3 Pháp luật về XPVPHC đối với các hành vi LCTPHPĐT là công cụ góp phần nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước về giữ gìn trật tự đô thị nói chung và XPVPHC đối với các hành vi LCTPHPĐT nói riêng Nhìn chung, hệ thống các văn bản quy phạm pháp luật này đã cơ bản đáp ứng được yêu cầu quản lý và XPVPHC đối với các hành vi LCTPHPĐT trên thực tế Tuy nhiên, hiện nay trong quá trình thực hiện, những quy định này đã bộc lộ những hạn chế nhất định, do đó cần phải được nghiên cứu để sửa đổi bổ sung cho hoàn thiện Những bất cập này sẽ được tác giả trình bày trong chương kế tiếp của Khoá luận, qua đó tác giả mạnh dạn đề xuất một số giải pháp cụ thể hoàn thiện vấn đề này

CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG XỬ PHẠT VI PHẠM HÀNH CHÍNH ĐỐI VỚI HÀNH

VI LẤN CHIẾM TRÁI PHÉP HÈ PHỐ ĐÔ THỊ (TỪ THỰC TIỄN TẠI THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH) VÀ MỘT SỐ GIẢI PHÁP, KIẾN NGHỊ

2.2 Thực trạng vi phạm hành chính lấn chiếm trái phép hè phố đô thị

2.1.1 Tình hình vi phạm hành chính lấn chiếm trái phép hè phố đô thị

Theo thống kê của Sở Giao thông vận tải TP HCM, thành phố hiện có tới hơn 2.500 tuyến đường không có hè phố với chiều dài 2.074 km (chiếm 51,3%) Trong

số các tuyến đường có hè phố thì chỉ có khoảng 27,47% chiều dài phần hè phố các tuyến đường có thể xem xét cho phép sử dụng tạm thời ngoài mục đích giao thông Tuy nhiên, thực tế cho thấy, hè phố ở hầu hết các tuyến đường ở TP HCM đang bị lấn chiếm chủ yếu phục vụ mục đích kinh doanh37 Đối mặt với tình hình đó, song song với quá trình phân cấp quản lý, TP HCM đã triển khai thực hiện rất nhiều chủ trương nhằm lập lại trật tự cho hè phố Từ năm 2001, thực hiện Nghị định 36/2001/NĐ-CP ngày 10/7/2001 về đảm bảo trật tự an toàn GTĐB và trật tự an toàn giao thông đô thị, thành phố đã có chủ trương cấm mọi hành vi lấn chiếm hè phố để họp chợ, trưng bày, bán hàng hóa và treo biển quảng cáo, để vật liệu và các hành vi khác Tuy nhiên, thành phố cũng tạo điều kiện cho người dân có thể kinh doanh trên

hè phố bằng cách dành một phần vỉa hè cho người dân có chỗ buôn bán và giữ xe, phần này được tách biệt với phần hè phố dành cho người đi bộ bằng một vạch kẻ màu vàng rõ ràng Thành phố cũng xây dựng các tuyến đường kiểu mẫu, đưa ra các tiêu chí trong đó có tiêu chí giữ cho hè phố thông thoáng và yêu cầu lãnh đạo 24 quận, huyện phải ký cam kết thực hiện nghiêm túc chủ trương này Tuy nhiên đến nay, sau nhiều năm triển khai, hầu hết các tuyến đường mẫu đều… chưa đạt mẫu38 Thậm chí, nhiều đoạn, tuyến hè phố trở thành “lãnh địa” của nhiều đối tượng kinh doanh lấn chiếm trái phép lâu năm và xảy ra hiện tượng “rao bán vỉa hè” với mức giá có thể lên đến 300 triệu đồng39 Tình hình vi phạm có thể hình dung thông qua hai nhóm hành vi vi phạm phổ biến sau:

Thứ nhất, đối với nhóm hành vi vi phạm quy định về kết cấu hạ tầng GTĐB

Tác giả xin dẫn chứng bằng số trường hợp vi phạm bị phát hiện và xử phạt trên địa bàn quận 1 và quận 3 TP HCM trong năm 2016 Đây là hai quận trung tâm

của thành phố với tình hình vi phạm nghiêm trọng nhất, trong đó phổ biến là những hành vi quy định tại Điều 12 Nghị định 46/2016/NĐ-CP, cụ thể:

Khoản 1 Điểm a: Bán hàng rong hoặc bán

hàng hóa nhỏ lẻ khác trên vỉa hè các

tuyến phố có quy định cấm bán

hàng

Khoản 2 Điểm đ: Đổ rác, xả nước ra đường

bộ không đúng nơi quy định

Khoản 4 Điểm b: Sử dụng trái phép hè phố

để: Họp chợ; kinh doanh dịch vụ ăn

uống; bày, bán hàng hóa; sửa chữa

phương tiện, máy móc, thiết bị; rửa

xe; đặt, treo biển hiệu, biển quảng

cáo; xây, đặt bục bệ; làm mái che

hoặc thực hiện các hoạt động khác

gây cản trở giao thông

Điểm c: Chiếm dụng hè phố dưới 05

m2 làm nơi trông, giữ xe

Khoản 5 Điểm g: Chiếm dụng hè phố từ 05

m2 đến dưới 10 m2 làm nơi trông,

Khoản 7 Điểm a: Chiếm dụng hè phố từ 20 m2

trở lên làm nơi trông, giữ xe

Nguồn: Đội QLTTĐT quận 1 và quận 3 TP HCM

Từ bảng số liệu trên, có thể thấy hành vi vi phạm phổ biến nhất là bán hàng rong hoặc bán hàng hoá nhỏ lẻ khác trên hè phố các tuyến đường có quy định cấm bán hàng, đặc biệt tình hình vi phạm ở quận 1 là nổi bật hơn cả với 4.313 vụ trong năm 2016 Điều này có thể lý giải do quận 1 là nơi tập trung đông đúc khách du lịch nước ngoài đến Việt Nam tham quan và hàng rong luôn là điểm thú vị thu hút họ

nên hành vi vi phạm này xảy ra rất nhiều ở quận 1, nổi tiếng nhất phải kể đến “khu phố Tây” nằm trên địa bàn phường Phạm Ngũ Lão quận 1

Kế đến là hành vi chiếm dụng hè phố làm nơi trông giữ xe trái phép Trước đây vào năm 2012, trong đợt thanh tra hè phố do Bộ Giao thông vận tải chủ trì, TP HCM đã có cuộc rà soát lại tình hình sử dụng hè phố để trông, giữ xe Theo đó, toàn thành phố có 1.437 điểm có sử dụng vỉa hè hoặc một phần vỉa hè để kinh doanh, trong đó có 303 điểm giữ xe là không phép40 Như vậy, đến nay tình hình chiếm dụng hè phố trái phép làm nơi trông, giữ xe không những không giảm mà còn gia tăng “chóng mặt”, khi chỉ từ 303 điểm trông, giữ xe trái phép năm 2012 đến năm

2016 đã tăng lên gần 400 trường hợp, chỉ tính riêng ở quận 1 và quận 3 Trước tình hình này, riêng lãnh đạo UBND quận 1 đã ban hành 24 quyết định thu hồi giấy phép

sử dụng hè phố để làm bãi giữ xe trên địa bàn từ ngày 21/4/2017 Thế nhưng, đến nay nhiều bãi giữ xe bị rút giấy phép vẫn ngang nhiên hoạt động, thu lợi bất chính,

để xe tràn lan lấn chiếm hè phố gây bức xúc dư luận41

Bên cạnh những hành vi có thể dễ dàng xác định cá nhân, tổ chức để xử phạt nêu trên, thì việc đi lại trên hè phố vẫn còn vướng không ít những vật cản như: trụ điện, trụ cáp viễn thông, tủ điện, chắn lối, mà những trường hợp lấn chiếm hè phố này lại không biết xử phạt chủ thể nào42 Chưa kể, những chốt dân phòng được xây dựng nhằm bảo vệ an ninh trật tự khu dân cư, song lại được xây trên hè phố và chắn hết lối đi của người dân Điển hình, ngay công viên Tầm Vu, khúc cua từ cầu Bình Triệu xuống, chỉ một đoạn chừng 500 m có đến ba chốt dân phòng nằm chắn ngang

hè phố Nhiều chốt dân phòng lập ra song lại bị bỏ hoang, gây cản trở việc đi lại của người đi bộ Bên cạnh đó còn có các khu nhà vệ sinh công cộng được dựng lên tùy tiện ngay trên hè phố, chiếm dụng một phần đường đi lại của người dân và làm mất

mỹ quan đô thị43

Thứ hai, đối với nhóm hành vi vi phạm quy tắc GTĐB

Có thể dễ dàng nhận thấy, hành vi điều khiển xe chạy trên hè phố diễn ra hết sức phổ biến, công khai nhưng lại ít được các lực lượng chức năng quan tâm và xử phạt triệt để Việc xe máy, ô tô chạy trên hè phố không những gây nguy hiểm cho người đi bộ mà còn gây mất mỹ quan đô thị, đặc biệt là ảnh hưởng đến kết cấu hè phố Tại TP HCM, vào giờ tan tầm, người điều khiển xe máy chen chúc chạy trên

40

http://dantri.com.vn/xa-hoi/tp-hcm-co-303-diem-giu-xe-khong-phep-1331705077.htm (Truy cập ngày 20/6/2017)

41 http://thanhnien.vn/thoi-su/ai-bao-ke-cac-bai-giu-xe-trai-phep-836683.html (Truy cập ngày 20/6/2017)

42 http://thanhnien.vn/doi-song/lon-xon-tu-dien-tren-via-he-tphcm-844318.html (Truy cập ngày 20/6/2017)

43

http://tuoitre.vn/tin/ban-doc/20160301/vo-so-chot-dan-phong-chiem-via-he-ai-lam-gi-duoc/1060072.html (Truy cập ngày 20/6/2017)