Thủ tục giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm theo luật tố tụng hình sự việt nam

Giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm là tổng hợp các hoạt động tố tụng do các chủ thể có thẩm quyền tiến hành tố tụng thực hiện theo quy định của pháp luật tố tụng hình sự nhằm thu th

NGUYỄN MINH THÀNH

THỦ TỤC GIẢI QUYẾT

TỐ GIÁC, TIN BÁO VỀ TỘI PHẠM

THEO LUẬT TỐ TỤNG HÌNH SỰ VIỆT NAM

LUẬN VĂN THẠC SĨ CHUYÊN NGÀNH LUẬT HÌNH SỰ VÀ TỐ TỤNG HÌNH SỰ

ĐỊNH HƯỚNG ỨNG DỤNG

TP HỒ CHÍ MINH, NĂM 2020

THỦ TỤC GIẢI QUYẾT

TỐ GIÁC, TIN BÁO VỀ TỘI PHẠM

THEO LUẬT TỐ TỤNG HÌNH SỰ VIỆT NAM

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan rằng luận văn Thạc sỹ Luật học “Thủ tục giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm theo Luật tố tụng hình sự Việt Nam” là công trình

nghiên cứu do chính tôi thực hiện dưới sự hướng dẫn khoa học của TS Lê Nguyên

Thanh Các nội dung, thông tin được trình bày trong luận văn là trung thực Tôi xin

chịu hoàn toàn trách nhiệm về lời cam đoan trên của mình

Tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm về lời cam đoan này

Tác giả luận văn

Nguyễn Minh Thành

DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT

STT TỪ VIẾT TẮT TỪ ĐẦY ĐỦ

01 BLTTHS Bộ luật Tố tụng hình sự

02 CQĐT Cơ quan điều tra

03 ĐTV Điều tra viên

04 TTLT Thông tư liên tịch

05 VKS Viện kiểm sát

MỤC LỤC

Trang

PHẦN MỞ ĐẦU 1 CHƯƠNG 1 THỦ TỤC KIỂM TRA, XÁC MINH TỐ GIÁC, TIN BÁO VỀ TỘI PHẠM 6 1.1 Quy định của pháp luật tố tụng hình sự về thủ tục kiểm tra, xác minh tố giác, tin báo về tội phạm 6

1.1.1 Quy định của pháp luật tố tụng hình sự về thẩm quyền kiểm tra, xác minh tố giác, tin báo về tội phạm 7 1.1.2 Quy định của pháp luật tố tụng hình sự về phân công người có thẩm quyền tiến hành tố tụng thực hiện hoạt động kiểm tra, xác minh tố giác, tin báo về tội phạm 8 1.1.3 Quy định của pháp luật tố tụng hình sự về thời hạn kiểm tra, xác minh

tố giác tin báo về tội phạm 9 1.1.4 Quy định của pháp luật tố tụng hình sự về các hoạt động tố tụng được tiến hành để kiểm tra, xác minh tố giác, tin báo về tội phạm 10

1.2 Thực tiễn áp dụng quy định của pháp luật tố tụng hình sự về thủ tục kiểm tra, xác minh tố giác, tin báo về tội phạm 13

1.2.1 Kết quả đạt được về thủ tục kiểm tra, xác minh tố giác, tin báo về tội phạm 13 1.2.2 Những hạn chế, bất cập trong thực tiễn về thủ tục kiểm tra, xác minh tố giác, tin báo về tội phạm và nguyên nhân 14

1.3 Biện pháp nâng cao hiệu quả áp dụng quy định của pháp luật tố tụng hình sự về thủ tục kiểm tra, xác minh tố giác, tin báo về tội phạm 22

1.3.1 Biện pháp hoàn thiện quy định của pháp luật tố tụng hình sự về thủ tục kiểm tra, xác minh tố giác, tin báo về tội phạm 22 1.3.2 Một số biện pháp khác về thủ tục kiểm tra, xác minh tố giác, tin báo về tội phạm 24

Kết luận Chương 1 25 CHƯƠNG 2 THỦ TỤC RA CÁC QUYẾT ĐỊNH GIẢI QUYẾT TỐ GIÁC, TIN BÁO VỀ TỘI PHẠM 26

2.1 Quy định của pháp luật tố tụng hình sự về thủ tục ra các quyết định giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm 26

2.1.1 Thủ tục ra quyết định khởi tố vụ án hình sự 26 2.1.2 Thủ tục ra quyết định không khởi tố vụ án hình sự 27 2.1.3 Thủ tục ra quyết định tạm đình chỉ giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm 28

2.2 Thực tiễn áp dụng quy định của pháp luật tố tụng hình sự về thủ tục ra các quyết định giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm 30

2.2.1 Kết quả đạt được về thủ tục ra các quyết định giải quyết tố giác, tin báo

về tội phạm 30 2.2.2 Những hạn chế, bất cập trong thực tiễn ra các quyết định giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm và nguyên nhân 31

2.3 Biện pháp nâng cao hiệu quả áp dụng quy định của pháp luật tố tụng hình sự về thủ tục ra các quyết định giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm

38

2.3.1 Biện pháp hoàn thiện quy định pháp luật tố tụng hình sự về thủ tục ra các quyết định giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm 38 2.3.2 Một số biện pháp khác về thủ tục ra các quyết định giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm 40

Kết luận Chương 2 42 KẾT LUẬN 43 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

PHẦN MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Trong quá trình tố tụng hình sự, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, đảm bảo nhiệm vụ phát hiện kịp thời và xử lý nghiêm minh mọi hành vi phạm tội, không bỏ lọt tội phạm, không làm oan người vô tội Điều này được quán triệt trong Nghị quyết số 08-NQ/TW ngày 2/1/2002 của Bộ chính trị về một số nhiệm vụ trọng tâm công tác tư pháp trong thời gian tới, theo

tinh thần của Nghị quyết này việc thực hiện tốt công tác tiếp nhận, giải quyết tố

giác, tin báo về tội phạm là một trong những nhiệm vụ trọng tâm cần phải thực

hiện Giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm là tổng hợp các hoạt động tố tụng do các chủ thể có thẩm quyền tiến hành tố tụng thực hiện theo quy định của pháp luật

tố tụng hình sự nhằm thu thập chứng cứ để xác định tố giác, tin báo về tội phạm có hay không có dấu hiệu tội phạm và ra các quyết định tố tụng để giải quyết nguồn tin

về tội phạm Pháp luật tố tụng hình sự hiện hành đã quy định chặt chẽ về trình tự, thủ tục giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm Sau khi tiếp nhận tố giác, tin báo thuộc thẩm quyền giải quyết của mình, cơ quan có thẩm quyền sẽ tiến hành việc kiểm tra, xác minh trong thời hạn luật định và ra các quyết định tố tụng theo quy định của pháp luật Pháp luật tố tụng hình sự đã quy định chặt chẽ thủ tục giải quyết

tố giác, tin báo về tội phạm bao gồm hai bước là kiểm tra, xác minh tố giác, tin báo

về tội phạm và ra các quyết định tố tụng để giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm Việc quy định thủ tục giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm trong luật tố tụng hình

sự đòi hỏi các chủ thể có thẩm quyền phải tuân thủ nhằm đảm bảo hiệu quả của hoạt động giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm, hạn chế oan sai, bỏ lọt tội phạm, góp phần đảm bảo quyền con người, quyền công dân

Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015 và các văn bản dưới luật đã quy định cụ thể về thủ tục giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm Những quy định này đã tạo cơ

sở pháp lý vững chắc cho hoạt động kiểm tra, xác minh và ra các quyết định tố tụng

để giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm của các cơ quan có thẩm quyền trên thực

tế Trong thời gian qua, các cơ quan có thẩm quyền đã tiến hành các hoạt động tố tụng để giải quyết các tố giác, tin báo về tội phạm đầy đủ, nhanh chóng, kịp thời, đúng theo trình tự, thủ tục mà pháp luật quy định Điều này đã góp phần đảm bảo

ổn định tình hình an ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đã đạt được, các quy định của pháp luật tố tụng hình sự hiện hành về

thủ tục kiểm tra, xác minh tố giác, tin báo về tội phạm và thủ tục ra các quyết định

tố tụng để giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm vẫn còn một số hạn chế, bất cập nhất định Những hạn chế, bất cập này đã dẫn đến những khó khăn, vướng mắc trong thực tiễn thực hiện quy định của pháp luật, ảnh hưởng đến hiệu quả công tác đấu tranh phòng, chống tội phạm, dẫn đến oan sai, bỏ lọt tội phạm

Việc nghiên cứu các quy định của pháp luật tố tụng hình sự hiện hành về thủ tục giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm và đánh giá thực tiễn áp dụng, trên cơ sở

đó đưa ra các biện pháp nâng cao hiệu quả thực hiện quy định của pháp luật trên thực tiễn là một yêu cầu thiết yếu Xuất phát từ những lý do trên, tác giả đã chọn

vấn đề “Thủ tục giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm theo Luật tố tụng hình sự

Việt Nam” làm đề tài luận văn tốt nghiệp Cao học luật

2 Tình hình nghiên cứu đề tài

Trong quá trình tìm hiểu về các công trình khoa học pháp lý có liên quan đến đến thủ tục giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm, tác giả nhận thấy có một số công trình nghiên cứu có liên quan đến đề tài này như sau:

- Về giáo trình, sách chuyên khảo có các công trình như: Võ Thị Kim Oanh (chủ biên), (2018), Giáo trình Luật Tố tụng hình sự Việt Nam, Trường Đại học

Luật Thành Phố Hồ Chí Minh, NXB Hồng Đức; Hoàng Thị Minh Sơn (chủ biên),

(2017), Giáo trình Luật Tố tụng hình sự Việt Nam, Trường Đại học Luật Hà Nội,

NXB Công an nhân dân; Giáo trình Luật Tố tụng hình sự Việt Nam (2018);

Nguyễn Hòa Bình (chủ biên), (2016), Những nội dung mới trong Bộ luật Tố tụng

hình sự năm 2015, NXB Chính trị Quốc gia – Sự thật… Qua tìm hiểu tác giả nhận

thấy các giáo trình, sách này chỉ đề cập đến thủ tục giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm ở mức độ cơ bản nhất, không nghiên cứu chuyên sâu về nội dung này Bởi vì đây là các sách, giáo trình dùng trong giảng dạy, học tập của các cơ sở đào tạo luật nên phải đề cập toàn diện các vấn đề ở mức độ cơ bản mà pháp luật tố tụng hình sự quy định

- Về luận văn, luận án có một số công trình liên quan như sau: Phùng Quang

Tuấn (2014), Tiếp nhận, xử lý tố giác, tin báo về tội phạm của lực lượng cảnh sát

điều tra tội phạm về trật tự xã hội Công an tỉnh Gia Lai, luận văn Thạc sĩ Luật học,

trường Đại học cảnh sát nhân dân; Trần Thị Thu Thủy (2014), Tiếp nhận, xử lý tố

giác, tin báo về tội phạm của lực lượng cảnh sát 113 Công an TP Hồ Chí Minh,

Luận văn Thạc sĩ Luật Học, Trường Đại học cảnh sát nhân dân; Lê Thị Thoa,

(2017), Nhiệm vụ, quyền hạn tiếp nhận tố giác, tin báo về tội phạm của Công an

cấp xã theo Luật tố tụng hình sự Việt Nam, Luận văn thạc sĩ, Đại học Luật thành

phố Hồ Chí Minh; Nguyễn Minh Tuấn, (2019), Tiếp nhận, giải quyết tin báo về tội

phạm của cơ quan điều tra theo luật tố tụng hình sự Việt Nam, Luận văn Thạc sỹ,

Trường Đại học luật TP.HCM

Nhìn chung các công trình trên ở trên nghiên cứu các vấn đề lý luận, quy định của pháp luật và thực tiễn áp dụng về việc tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo

về tội phạm mà chưa có công trình nào nghiên cứu chuyên sâu về thủ tục giải quyết

tố giác, tin báo về tội phạm

- Về bài viết tạp chí, hội thảo khoa học có các bài viết như sau: Vũ Văn Tuấn

(2013), “Nâng cao hiệu quả công tác tiếp nhận và xử lý tố giác, tin báo về tội phạm

và kiến nghị khởi tố của Cơ quan cảnh sát điều tra Công an quận Hoàng Mai, thành

phố Hà Nội”, Tạp chí cảnh sát phòng chống tội phạm, (2); Nguyễn Huy Thái,

(2014), "Cần sửa đổi, bổ sung một số quy định của Bộ Luật tố tụng hình sự về giải

quyết tố giác, tin báo về tội phạm, kiến nghị khởi tố; Khởi tố vụ án”, Tạp chí Kiểm

sát; Phạm Thị Thoa (2015), “Nâng cao hiệu quả công tác tiếp nhận và xử lý tố giác,

tin báo về tội phạm cướp giật tài sản”, Tạp chí Cảnh sát phòng chống tội phạm, (2);

Trương Văn Chung, (2015), "Thực tiễn và những khó khăn, vướng mắc trong việc

giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố", Tạp chí Kiểm sát, (10);

Nguyễn Việt Hùng, (2017), "Quan hệ phối hợp trong công tác tiếp nhận, quản lý, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm, kiến nghị khởi tố và điều tra, truy tố các vụ

án hình sự”, Tạp chí Kiểm sát, (8)

Nhìn chung các bài viết tạp chí này chỉ nghiên cứu một hoặc một số vấn đề liên quan đến việc tiếp nhận, giải quyết tin báo về tội phạm hoặc kiểm sát việc giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm, chưa có một công trình nào nghiên cứu chuyên sâu, cụ thể về thủ tục giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm Vì vậy, việc nghiên cứu chuyên sâu và toàn diện về thủ tục giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm là một định hướng nghiên cứu mới của luận văn này

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài

Mục đích nghiên cứu

Đề tài này được thực hiện với mục đích chính là xây dựng các biện pháp nâng cao hiệu quả áp dụng quy định của pháp luật tố tụng hình sự hiện hành về thủ tục giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm

Nhiệm vụ nghiên cứu

Để đạt được mục đích nghiên cứu đề ra, luận văn sẽ thực hiện các nhiệm vụ nghiên cứu đó là: phân tích, làm sáng tỏ quy định của pháp luật tố tụng hình sự hiện hành về thủ tục giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm; phân tích, đánh giá những vướng mắc, bất cập còn tồn tại trong quy định của pháp luật luật tố tụng hình sự hiện hành về thủ tục giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm; khảo sát thực tiễn áp dụng về thủ tục giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm Xây dựng, đề xuất các biện pháp nhằm nâng cao hiệu quả áp dụng quy định của pháp luật về thủ tục giải quyết

tố giác, tin báo về tội phạm

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của đề tài

Đối tượng nghiên cứu

Luận văn tập trung nghiên cứu những quy định của Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015 và các văn bản hướng dẫn thi hành về thủ tục giải quyết tố giác, tin báo

về tội phạm và thực tiễn thực hiện công tác này Từ đó, tìm ra những hạn chế, khó khăn, vướng mắc; đồng thời đề ra một số biện pháp nâng cao hiệu quả thực hiện quy định của pháp luật về thủ tục giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm

Phạm vi nghiên cứu

Đề tài chỉ nghiên cứu thủ tục giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm theo quy định của Bộ luật tố tụng hình sự 2015 và các văn bản hướng dẫn thi hành, trong đó tác giả chỉ tập trung nghiên cứu hai nội dung là thủ tục kiểm tra, xác minh tố giác, tin báo về tội phạm và thủ tục ra các quyết định tố tụng để giải quyết tố giác, tin báo

về tội phạm

Phạm vi về không gian và thời gian: đề tài nghiên cứu, khảo sát, đánh giá các

số liệu và vụ việc điển hình trên địa bàn 03 tỉnh Sóc Trăng, Bạc Liêu và Cà Mau từ năm 2015 đến năm 2019

5 Phương pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng tư tưởng của chủ nghĩa duy vật biện chứng, chủ nghĩa duy vật lịch sử làm phương pháp luận và quan điểm của Đảng và Nhà nước về cải cách

tư pháp

Ngoài ra, các phương pháp phân tích, tổng hợp, so sánh được sử dụng để nghiên cứu vấn đề pháp lý liên quan đến thủ tục giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm; Phương pháp thống kê, phương pháp nghiên cứu vụ việc điển hình được sử

dụng để nghiên cứu thực tiễn thực hiện quy định pháp luật về thủ tục giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm

6 Ý nghĩa khoa học và giá trị ứng dụng của đề tài

Đề tài có thể được tham khảo trong hoạt động lập pháp nhằm góp phần vào việc hoàn thiện quy định của pháp luật tố tụng hình sự hiện hành về thủ tục giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm, cũng như nâng cao hiệu quả áp dụng quy định

của pháp luật trên thực tiễn

Cùng với đó, đề tài cũng sẽ cung cấp cho khoa học pháp lý các nội dung về thủ tục giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm Đề tài có thể được sử dụng làm tài liệu tham khảo cho giảng viên, học viên, sinh viên và những người khác có quan

tâm đến vấn đề này

7 Bố cục của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, nội dung luận văn gồm hai chương:

Chương 1 Thủ tục kiểm tra, xác minh tố giác, tin báo về tội phạm

Chương 2 Thủ tục ra các quyết định giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm

CHƯƠNG 1 THỦ TỤC KIỂM TRA, XÁC MINH TỐ GIÁC, TIN BÁO VỀ TỘI PHẠM

1.1 Quy định của pháp luật tố tụng hình sự về thủ tục kiểm tra, xác minh tố giác, tin báo về tội phạm

Tố giác và tin báo về tội phạm là các nguồn thông tin về tội phạm do BLTTHS năm 2015 quy định, dựa vào các nguồn thông tin này cơ quan có thẩm quyền sẽ tiến hành các hoạt động kiểm tra, xác minh để xác định có hay không có dấu hiệu tội phạm, trên cơ sở đó ra quyết định khởi tố hoặc quyết định không khởi

tố vụ án hình sự Trong trường hợp hết thời hạn kiểm tra, xác minh nhưng chưa thu thập đủ chứng cứ để xác định dấu hiệu tội phạm mà thuộc các trường hợp được quy định tại Điều 148 BLTTHS năm 2015 thì cơ quan có thẩm quyền ra quyết định tạm đình chỉ giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm

Kiểm tra, xác minh tố giác, tin báo về tội phạm là một khâu quan trọng trong giai đoạn giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm Theo quy định tại Điều 147 BLTTHS năm 2015 sau khi nhận được tố giác, tin báo về tội phạm, cơ quan có thẩm quyền tiến hành tố tụng phải kiểm tra, xác minh tố giác, tin báo về tội phạm trong thời hạn luật định và ra một trong các quyết định tố tụng để giải quyết nguồn tin về tội phạm Với quy định này có thể xác định thủ tục giải quyết tố giác, tin báo

về tội phạm bao gồm có hai bước như sau: một là, kiểm tra, xác minh tố giác, tin báo về tội phạm; hai là, ra các quyết định tố tụng trên cơ sở kết quả kiểm tra, xác minh nguồn tin Hai bước này có mối quan hệ mật thiết với nhau, kết quả của hoạt động kiểm tra, xác minh là cơ sở cho việc ra các quyết định tố tụng để giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm Việc ra các quyết định tố tụng để giải quyết tố giác, tin báo tội phạm có đảm bảo tính có căn cứ và hợp pháp hay không sẽ phụ thuộc vào chất lượng của hoạt động kiểm tra, xác minh tố giác, tin báo về tội phạm

BLTTHS năm 2015 không quy định về khái niệm kiểm tra, xác minh tố giác, tin báo về tội phạm Tuy nhiên, có thể hiểu khái niệm này như sau: kiểm tra, xác minh tố giác, tin báo về tội phạm là một khâu trong thủ tục giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm, trong đó các cơ quan có thẩm quyền tiến hành tố tụng sẽ tiến hành các hoạt động tố tụng trong thời hạn mà BLTTHS năm 2015 quy định nhằm xác định tố giác, tin báo về tội phạm có hay không có dấu hiệu tội phạm, trên cơ sở đó

ra các quyết định tố tụng để giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm BLTTHS năm

2015 đã quy định về thẩm quyền, thời hạn và các hoạt động tố tụng để kiểm tra, xác minh tố giác, tin báo về tội phạm như sau:

1.1.1 Quy định của pháp luật tố tụng hình sự về thẩm quyền kiểm tra, xác minh tố giác, tin báo về tội phạm

Thẩm quyền kiểm tra, xác minh tố giác, tin báo về tội phạm là quyền của cơ quan nhà nước theo quy định của BLTTHS được tiến hành các hoạt động tố tụng để kiểm tra, xác minh các tố giác, tin báo về tội phạm nhằm xác định sự việc có hay không có dấu hiệu tội phạm và ban hành quyết định khởi tố, không khởi tố vụ án hình

sự hoặc quyết định tạm đình chỉ giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm đảm bảo mọi hành vi phạm tội đều được phát hiện và xử lý đúng pháp luật, không để lọt tội phạm, không làm oan người vô tội1 Căn cứ vào khoản 3 Điều 145 và Điều 147 BLTTHS năm 2015 thì thẩm quyền kiểm tra, xác minh tố giác, tin báo về tội phạm thuộc về CQĐT, cơ quan được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra, VKS Kiểm tra, xác minh tố giác, tin báo về tội phạm là một khâu trong quá trình giải quyết nguồn tin về tội phạm, vì vậy những chủ thể có thẩm quyền giải quyết tố giác, tin báo

về tội phạm cũng chính là những chủ thể có thẩm quyền tiến hành các hoạt động để kiểm tra, xác minh tố giác, tin báo về tội phạm Qua đó có thể xác định thẩm quyền tiến hành các hoạt động kiểm tra, xác minh tố giác, tin báo về tội phạm như sau:

CQĐT có thẩm quyền kiểm tra, xác minh đối với các tố giác, tin báo về tội phạm thuộc thẩm quyền điều tra của mình (thẩm quyền điều tra của CQĐT được quy định cụ thể theo sự việc, theo đối tượng, theo lãnh thổ tại Điều 163 BLTTHS năm 2015 và Luật Tổ chức cơ quan điều tra hình sự năm 2015)

Cơ quan được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra giải quyết

tố giác, tin báo về tội phạm thuộc thẩm quyền điều tra của mình (thẩm quyền điều tra của cơ quan được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra quy định tại Điều 164 BLTTHS năm 2015 và Luật Tổ chức cơ quan điều tra hình sự năm 2015)

VKS tiến hành các hoạt động kiểm tra, xác minh tố giác, tin báo về tội phạm trong trường hợp phát hiện CQĐT, cơ quan được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra có vi phạm pháp luật nghiêm trọng trong hoạt động kiểm tra, xác minh tố giác, tin báo về tội phạm hoặc có dấu hiệu bỏ lọt tội phạm mà VKS đã yêu cầu bằng văn bản nhưng không được khắc phục (Điều 145 BLTTHS năm 2015)

1 Nguyễn Minh Tuấn (2019), Tiếp nhận, giải quyết tin báo về tội phạm của cơ quan điều tra theo luật tố tụng hình sự Việt Nam, Luận văn Thạc sỹ, Trường Đại học luật TP.HCM, tr.27

Như vậy, sau khi tiếp nhận tố giác, tin báo về tội phạm các cơ quan có thẩm quyền phải tiến hành phân loại và xác định tố giác, tin báo về tội phạm có thuộc thẩm quyền giải quyết của mình hay không? Nếu thuộc thẩm quyền giải quyết của

cơ quan mình thì tiến hành các hoạt động kiểm tra, xác minh tố giác, tin báo theo quy định của BLTTHS Trong trường hợp nhận thấy tố giác, tin báo về tội phạm không thuộc thẩm quyền giải quyết thì không được tiến hành hoạt động kiểm tra, xác minh mà phải chuyển cho cơ quan có thẩm quyền giải quyết Tố giác, tin báo về tội phạm chỉ là những nguồn thông tin ban đầu về tội phạm nên có nhiều trường hợp

cơ quan có thẩm quyền đã tiến hành các hoạt động kiểm tra, xác minh tố giác, tin báo mới xác định được vụ việc không thuộc thẩm quyền giải quyết của mình thì phải dừng lại việc kiểm tra, xác minh và chuyển tố giác, tin báo đến cơ quan có thẩm quyền để tiến các hoạt động kiểm tra, xác minh nguồn tin

1.1.2 Quy định của pháp luật tố tụng hình sự về phân công người có thẩm quyền tiến hành tố tụng thực hiện hoạt động kiểm tra, xác minh tố giác, tin báo về tội phạm

Sau khi tiếp nhận tố giác, tin báo về tội phạm và xác định được nguồn tin về tội phạm thuộc thẩm quyền kiểm tra, xác minh của mình thì cơ quan có thẩm quyền phải tiến hành các hoạt động tố tụng kiểm tra, xác minh để giải quyết nguồn tin về tội phạm theo quy định của BLTTHS năm 2015 BLTTHS năm 2015 chưa có quy định cụ thể về việc phân công và thời hạn phân công người có thẩm quyền tiến hành tố tụng trực tiếp thực hiện các hoạt động kiểm tra, xác minh tố giác, tin báo về tội phạm Để bảo đảm việc áp dụng thống nhất trong thực tiễn, tại Điều 8 Thông tư liên tịch 01/2017/TTLT-BCA-BQP-BTC-BNN&PTNT-VKSNDTC quy định việc phối hợp giữa cơ quan có thẩm quyền trong việc thực hiện quy định của BLTTHS năm 2015 về tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm, kiến nghị khởi tố đã quy định việc phân công người

có thẩm quyền kiểm tra, xác minh tố giác, tin báo về tội phạm để giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm như sau: trong thời hạn 03 ngày kể từ ngày nhận được tố giác, tin báo

về tội phạm thuộc thẩm quyền giải quyết, Thủ trưởng CQĐT trực tiếp tổ chức, chỉ đạo, phân công ĐTV, Cán bộ điều tra thuộc quyền thụ lý, giải quyết hoặc ra Quyết định phân công Phó Thủ trưởng CQĐT tổ chức, chỉ đạo thụ lý, giải quyết và thông báo bằng văn bản cho VKS cùng cấp hoặc VKS có thẩm quyền

Đối với tố giác, tin báo về tội phạm sau khi tiếp nhận đã rõ về dấu hiệu của tội phạm, đủ căn cứ để khởi tố vụ án hình sự thì CQĐT ra Quyết định khởi tố vụ án

hình sự và thực hiện trình tự, thủ tục theo quy định của BLTTHS năm 2015, không phải ra Quyết định phân công giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm

Trong thời hạn 03 ngày kể từ ngày nhận được tố giác, tin báo về tội phạm thuộc thẩm quyền giải quyết, cấp trưởng Cơ quan được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra quy định tại khoản 2 Điều 35 BLTTHS năm 2015 trực tiếp chỉ đạo việc thụ lý, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm, phân công Cán bộ điều tra thuộc quyền hoặc ra Quyết định phân công cấp phó trong việc thụ lý, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm và thông báo bằng văn bản cho VKS cùng cấp hoặc VKS có thẩm quyền

Đối với tố giác, tin báo về tội phạm sau khi tiếp nhận đã rõ về dấu hiệu của tội phạm, đủ căn cứ để khởi tố vụ án hình sự thì cấp trưởng ra Quyết định khởi tố vụ

án hình sự và thực hiện trình tự, thủ tục theo quy định của BLTTHS năm 2015, không phải ra Quyết định phân công giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm

Như vậy, trừ những tố giác, tin báo về tội phạm đã rõ về dấu hiệu của tội phạm, đủ căn cứ để khởi tố vụ án hình sự không phải ra quyết định phân công giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm, còn đối với những tố giác, tin báo về tội phạm còn lại Thủ trưởng CQĐT, Cấp trưởng của các cơ quan được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra phải ra quyết định phân công người có thẩm quyền tiến hành tố tụng giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm trong thời hạn 03 ngày kể từ nhận được tố giác, tin báo về tội phạm thuộc thẩm quyền giải quyết Với quy định này những người được phân công theo quyết định mới có quyền tiến hành các hoạt động kiểm tra, xác minh để giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm

1.1.3 Quy định của pháp luật tố tụng hình sự về thời hạn kiểm tra, xác minh

tố giác tin báo về tội phạm

Để giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm thì cơ quan có thẩm quyền phải tiến hành các hoạt động kiểm tra, xác minh tố giác, tin báo về tội phạm Việc tiến hành các hoạt động kiểm tra, xác minh tố giác, tin báo về tội phạm phải được thực hiện trong thời hạn nhất định Nếu hết thời hạn giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm thì

cơ quan có thẩm quyền không được tiến hành các hoạt động tố tụng để kiểm tra, xác minh nguồn tin về tội phạm, trừ hoạt động giám định, định giá, yêu cầu nước ngoài tương trợ tư pháp vẫn được tiếp tục tiến hành cho đến khi có kết quả Tuy nhiên, cần lưu ý rằng các hoạt động tố tụng này đã được bắt đầu tiến hành trước khi hết thời hạn kiểm tra, xác minh tố giác, tin báo về tội phạm, nhưng khi hết thời hạn giải quyết

chưa có kết quả thì tiếp tục được tiến hành cho đến khi có kết quả Mọi hoạt động kiểm tra, xác minh tố giác, tin báo về tội phạm không được bắt đầu tiến hành sau khi

đã hết thời hạn giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm Việc quy định thời hạn kiểm tra, xác minh tố giác tin báo về tội phạm nhằm đảm bảo nhiệm vụ phát hiện và xử lý nhanh chóng, kịp thời mọi hành vi phạm tội, đề cao trách nhiệm của cơ quan có thẩm quyền trong việc nhanh chóng, kịp thời kiểm tra, xác minh nguồn tin về tội phạm

Theo quy định tại Điều 147 BLTTHS năm 2015 trong thời hạn 20 ngày kể từ ngày nhận được tố giác, tin báo về tội phạm CQĐT, cơ quan được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra phải kiểm tra, xác minh và ra một trong các quyết định: khởi tố vụ án hình sự; không khởi tố vụ án hình sự; tạm đình chỉ việc giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm

Trong trường hợp tố giác, tin báo về tội phạm có nhiều tình tiết phức tạp hoặc phải kiểm tra, xác minh tại nhiều địa điểm thì thời hạn giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm có thể k o dài nhưng không quá 02 tháng Trường hợp chưa thể kết thúc việc kiểm tra, xác minh trong thời hạn trên thì Viện trưởng VKS cùng cấp hoặc Viện trưởng Viện kiểm sát có thẩm quyền có thể gia hạn một lần nhưng không quá

02 tháng Chậm nhất là 05 ngày trước khi hết thời hạn kiểm tra, xác minh quy định tại khoản này, CQĐT, cơ quan được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra phải có văn bản đề nghị VKS cùng cấp hoặc Viện kiểm sát có thẩm quyền gia hạn thời hạn kiểm tra, xác minh

Qua quy định này có thể nhận thấy thời hạn kiểm tra, xác minh tố giác, tin báo về tội phạm cũng đồng thời là thời hạn giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm Bởi vì xét về bản chất, việc tiến hành các hoạt động kiểm tra, xác minh tố giác, tin báo về tội phạm cũng chính là việc cơ quan có thẩm quyền giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm Luật quy định thời hạn cụ thể trên để kiểm tra, xác minh các thông tin về tội phạm như trên, một mặt đảm bảo vụ việc được giải quyết kịp thời, mặt

khác đảm bảo cho cơ quan khởi tố vụ án hình sự có đủ thời gian cần thiết tiến hành

các hoạt động cần thiết để cơ quan điều ra có quyết định đúng đắn2

1.1.4 Quy định của pháp luật tố tụng hình sự về các hoạt động tố tụng được tiến hành để kiểm tra, xác minh tố giác, tin báo về tội phạm

Để kiểm tra, xác minh tố giác, tin báo về tội phạm cơ quan có thẩm quyền tiến hành tố tụng phải thu thập chứng cứ để làm sáng tỏ các vấn đề cần phải chứng

2

Trường Đại học Luật TP.HCM (2018), Giáo trình luật tố tụng hình sự Việt Nam, NXB Hồng Đức, tr 380

minh Theo quy định tại khoản 3 Điều 147 BLTTHS năm 2015 các hoạt động tố tụng được tiến hành để kiểm tra, xác minh tố giác, tin báo về tội phạm bao gồm:

- Lấy lời khai của người tố giác, người báo tin về tội phạm, người bị tố giác, người bị thiệt hại, người làm chứng… Hoạt động này được tiến hành nhằm thu thập

thông tin, tài liệu, đồ vật từ cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan để kiểm tra, xác minh nguồn tin Những thông tin do các chủ thể này cung cấp có thể giúp cơ quan

có thẩm quyền xác định sự thật của vụ việc Bên cạnh đó, cơ quan có thẩm quyền có thể yêu cầu cơ quan, tổ chức, cá nhân cung cấp tài liệu, đồ vật có liên quan đến tố giác, tin báo về tội phạm

- Khám nghiệm hiện trường Đây là hoạt động điều tra được quy định tại Điều

201 BLTTHS năm 2015 Theo đó khám nghiệm hiện trường là một hoạt động điều tra được tiến hành tại nơi xảy ra hoặc nơi phát hiện tội phạm để phát hiện dấu vết của tội phạm, thu giữ tài liệu, đồ vật, dữ liệu điện tử khác liên quan và làm sáng tỏ những tình tiết có ý nghĩa đối với việc giải quyết vụ án Trong mọi trường hợp, trước khi tiến hành khám nghiệm, ĐTV phải thông báo cho VKS cùng cấp biết Kiểm sát viên phải có mặt để kiểm sát việc khám nghiệm hiện trường Khi khám nghiệm, phải

có người chứng kiến; có thể cho bị can, người bào chữa, bị hại, người làm chứng và mời người có chuyên môn tham dự việc khám nghiệm Người có chuyên môn là những chuyên gia thuộc các lĩnh vực khoa học kỹ thuật cần thiết có liên quan đến việc khám nghiệm Việc khám nghiệm hiện trường phải được thực hiện theo đúng quy định của pháp luật Cụ thể là khi khám nghiệm hiện trường, phải tiến hành chụp ảnh, vẽ sơ đồ,

mô tả hiện trường, đo đạc, dựng mô hình, xem xét tại chỗ và thu lượm dấu vết của tội phạm, đồ vật, tài liệu có liên quan đến vụ án; ghi rõ kết quả khám nghiệm vào biên bản Trong trường hợp không thể xem xét ngay được thì đồ vật và tài liệu thu giữ phải được bảo quản, giữ nguyên trạng hoặc niêm phong đưa về nơi tiến hành điều tra

Kết quả của hoạt động khám nghiệm hiện trường là một trong những căn cứ quan trọng để cơ quan có thẩm quyền xác định vấn đề cần phải chứng minh trong giai đoạn giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm

- Khám nghiệm tử thi Khám nghiệm tử thi là hoạt động điều tra nhằm xem xét

các dấu vết của tội phạm hoặc các dấu vết khác trên tử thi có ý nghĩa đối với việc giải quyết vụ án Hoạt động này được quy định tại Điều 202 BLTTHS năm 2015

Việc khám nghiệm tử thi do ĐTV chủ trì, Kiểm sát viên có mặt để kiểm sát việc khám nghiệm, giám định viên pháp y là người tiến hành, hoạt động này phải có

sự tham gia của người chứng kiến để đảm bảo sự khách quan, giám định viên kỹ thuật hình sự có thể được mời tham gia để phát hiện, thu thập dấu vết phục vụ việc giám định Kết quả khám nghiệm tử thi là nguồn chứng cứ quan trong giúp cơ quan

có thẩm quyền xác định sự việc xảy ra có dấu hiệu tội phạm hay không dựa trên các dấu vết của tội phạm để lại trên tử thi (nếu có)

- Trưng cầu giám định Trưng cầu giám định là hoạt động điều tra được quy

định từ Điều 205 đến Điều 214 BLTTHS năm 2015 Việc trưng cầu giám định do

cơ quan có thẩm quyền tiến hành tố tụng quyết định Trong quyết định phải ghi rõ nội dung, yêu cầu giám định và những nội dung khác theo đúng mẫu đã được cơ quan có thẩm quyền ban hành

Cơ quan có thẩm quyền trưng cầu giám định trong các trường hợp sau đây: Trường hợp bắt buộc (Điều 206 BLTTHS năm 2015); Trường hợp không bắt buộc:

do cơ quan có thẩm quyền tiến hành tố tụng tự quyết định trong những trường hợp xét thấy cần thiết nhằm phục vụ yêu cầu điều tra

Kết luận giám định là nguồn chứng cứ quan trọng giúp cơ quan có thẩm quyền xác định đối tượng cần chứng minh trong quá trình giải quyết tố giác, tin báo

về tội phạm Thông qua kết luận giám định cơ quan có thẩm quyền có thể xác định được có hành vi phạm tội xảy ra đối với vụ việc cần giải quyết hay không? hoặc kết luận giám định có thể giúp định hướng cho các hoạt động tố tụng tiếp theo để giải quyết nguồn tin về tội phạm

- Định giá tài sản Đây là hoạt động điều tra được quy định từ Điều 215 đến

Điều 222 BLTTHS năm 2015 Trong Bộ luật Hình sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017) có một số tội danh quy định yếu tố giá trị tài sản bị xâm phạm, bị gây thiệt hại là một trong những dấu hiệu bắt buộc của cấu thành tội phạm Do vậy, việc xác định giá trị tài sản bị xâm phạm, bị chiếm đoạt là yêu cầu bắt buộc để xác định

có dấu hiệu tội phạm hay không Cũng giống như kết luận giám định, kết luận định giá tài sản là nguồn chứng cứ quan trọng trong trong tố tụng hình sự

BLTTHS năm 2015 đã bổ sung nguồn chứng cứ là kết luận định giá tài sản, đồng thời quy định những nội dung cơ bản của hoạt động định giá tài sản Trên cơ sở quy định của BLTTHS năm 2015, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 30/2018/NĐ-

CP quy định chi tiết việc thành lập và hoạt động của Hội đồng định giá; trình tự, thủ tục định giá tài sản trong tố tụng hình sự Ngày 07/5/2018 Bộ Tài chính đã ban hành Thông

tư số 43/2018/TT-BTC hướng dẫn một số điều của Nghị định số 30/2018/NĐ-CP

Đây là những hoạt động điều tra có thể tiến hành để kiểm tra, xác minh tố giác, tin báo về tội phạm Khi tiến hành các hoạt động điều tra này cơ quan có thẩm quyền sẽ thu thập được các chứng cứ, tài liệu, đồ vật có ý nghĩa quan trọng đối với việc xác định có hay không có dấu hiệu tội phạm đối với tố giác, tin báo về tội phạm mà mình đang thụ lý giải quyết Trên cơ sở kiểm tra, đánh giá các tài liệu, chứng cứ thu thập được từ các hoạt động tố tụng này cơ quan có thẩm quyền sẽ ra một trong các quyết định tố tụng theo quy định của pháp luật để giải quyết nguồn tin về tội phạm

1.2 Thực tiễn áp dụng quy định của pháp luật tố tụng hình sự về thủ tục kiểm tra, xác minh tố giác, tin báo về tội phạm

1.2.1 Kết quả đạt được về thủ tục kiểm tra, xác minh tố giác, tin báo về tội phạm

Hoạt động kiểm tra, xác minh tố giác, tin báo về tội phạm có ý nghĩa quan trọng trong việc phát hiện, xử lý nghiêm minh mọi hành vi phạm tội, đảm bảo không bỏ lọt tội phạm, không làm oan người vô tội, góp phần đảm bảo quyền con người, quyền công dân trong quá trình giải quyết vụ án hình sự Trong thời gian qua (từ 2015 - năm 2019), hoạt động kiểm tra, xác minh để giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm của cơ quan có thẩm quyền ở 03 tỉnh Sóc Trăng, Bạc Liêu, Cà Mau đã đạt được những kết quả tích cực, từng bước khắc phục tình trạng bỏ lọt tội phạm và không để oan sai trong hoạt động tố tụng Sau khi tiếp nhận tố giác, tin báo về tội phạm, Lãnh đạo cơ quan có thẩm quyền tiến hành tố tụng đã luôn quan tâm chỉ đạo cán bộ có thẩm quyền thực hiện tốt hoạt động kiểm tra, xác minh để giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm Việc tiến hành hoạt động kiểm tra, xác minh được các địa phương trên tiến hành nhanh chóng, kịp thời, các tố giác, tin báo về tội phạm đều được xác minh, làm rõ, từ đó ra quyết định khởi tố, không khởi tố vụ án hoặc chuyển xử lý theo thẩm quyền đúng quy định của pháp luật Qua khảo sát kết quả giải quyết nguồn tin về tội phạm của CQĐT ở ba (03) địa phương trên tác giả nhận thấy tỷ lệ giải quyết nguồn tin về tội phạm nói chung và tố giác, tin báo về tội phạm nói riêng của cơ quan có thẩm quyền ở 03 tỉnh trên đạt tỷ lệ trung bình hàng năm là trên 90% Tỷ lệ giải quyết nguồn tin về tội phạm của cơ quan có thẩm quyền ở 03 tỉnh Sóc Trăng, Bạc Liêu, Cà Mau được thể hiện qua bảng số liệu sau đây3:

3 VKSND tỉnh Bạc Liêu, VKSND tỉnh Sóc Trăng, VKSND tỉnh Cà Mau, Báo cáo tổng kết công tác kiểm sát năm 2015-2019

Tên

Đơn vị

Tỷ lệ giải quyết năm

2015 (%)

Tỷ lệ giải quyết năm

2016 (%)

Tỷ lệ giải quyết năm

2017 (%)

Tỷ lệ giải quyết quyết năm 2018 (%)

Tỷ lệ giải quyết quyết năm 2019 (%)

1.2.2 Những hạn chế, bất cập trong thực tiễn về thủ tục kiểm tra, xác minh tố giác, tin báo về tội phạm và nguyên nhân

Bên cạnh những kết quả đã đạt được, trong hoạt động giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm của cơ quan có thẩm quyền ở 03 địa phương nói trên vẫn còn tồn tại một số hạn chế, vi phạm quy định của BLTTHS, ảnh hưởng đến chất lượng của hoạt động này, ảnh hưởng đến quyền và lợi ích hợp pháp của các chủ thể tham gia

an huyện để tiến hành hoạt động kiểm tra, xác minh nguồn tin theo quy định Theo quy định của pháp luật tố tụng hình sự công an cấp xã không phải chủ thể có thẩm quyền tiến hành các hoạt động kiểm tra, xác minh tố giác, tin báo về tội phạm Bên cạnh đó một số trường hợp CQĐT công an cấp huyện và cấp tỉnh chưa thực hiện đúng quy định của BLTTHS năm 2015 và TTLT số 01/2017 về phân công ĐTV tiến hành kiểm tra, xác minh để giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm cụ thể là: Một số vụ việc không có quyết định phân công Phó Thủ trưởng CQĐT, ĐTV giải

quyết tố giác, tin báo về tội phạm hoặc ĐTV đã tiến hành kiểm tra, xác minh tố giác, tin báo trong một thời gian dài mới có quyết định phân công ĐTV không lập

kế hoạch kiểm tra, xác minh tố giác, tin báo về tội phạm, không tiến hành điều tra, xác minh đầy đủ theo kế hoạch đã được lãnh đạo phê duyệt, không tiến hành điều tra, xác minh theo yêu cầu của VKS cùng cấp Một số trường hợp ĐTV, Cán bộ điều tra không được phân công giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm nhưng vẫn tiến hành hoạt động tố tụng để kiểm tra, xác minh nguồn tin Ngược lại có trường hợp ĐTV được phân công giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm nhưng không trực tiếp tiến hành hoạt động tố tụng theo quy định của BLTTHS mà giao lại cho Cán bộ điều tra, trinh sát tiến hành4

Bên cạnh đó, thực tiễn áp dụng quy định về thẩm quyền kiểm tra, xác minh tố giác, tin báo về tội phạm còn gặp khó khăn và áp dụng chưa thống nhất quy định của pháp luật đối với trường hợp tố giác, tin báo về tội phạm có yếu tố nước ngoài Nguyên nhân là do quy định của BLTTHS năm 2015 về vấn đề này còn chưa thống

nhất, cụ thể: tại khoản 5 Điều 163 BLTTHS năm 2015 quy định những tội phạm có

yếu tố nước ngoài thuộc thẩm quyền của CQĐT cấp huyện, CQĐT cấp tỉnh chỉ điều tra những vụ án có yếu tố nước ngoài nếu thấy cần trực tiếp điều tra Trong khi đó

hiện nay chưa có văn bản hướng dẫn cụ thể về trường hợp này Mặt khác, tại khoản 2

Điều 268 BLTTHS quy định vụ án hình sự có bị cáo, bị hại, đương sự ở nước ngoài

hoặc tài sản có liên quan đến vụ án ở nước ngoài thuộc thẩm quyền xét xử của Tòa

án cấp tỉnh, cấp quân khu Với quy định không thống nhất như trên dẫn đến việc xác

định thẩm quyền giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm có yếu tố nước ngoài là thuộc thẩm quyền kiểm tra, xác minh của CQĐT cấp tỉnh hay cấp huyện? Các cơ quan có thẩm quyền kiểm tra, xác minh tố giác, tin báo về tội phạm ở các địa phương trên nhận thức chưa thống nhất về vấn đề này Chẳng hạn, tại tỉnh Bạc Liêu đã gặp một số

vụ việc tố giác, tin báo có yếu tố nước ngoài, sau khi CQĐT cấp huyện tiếp nhận và kiểm tra, xác minh thì VKS cùng cấp yêu cầu chuyển tố giác, tin báo cho CQĐT cấp tỉnh nhưng CQĐT cấp tỉnh không tiếp nhận, bởi vì CQĐT cấp tỉnh cho rằng khoản 5 Điều 163 BLTTHS năm 2015 cho phép CQĐT cấp tỉnh xem xét, đánh giá tính cần thiết của việc thụ lý hay không thụ lý những tố giác, tin báo về tội phạm thuộc thẩm quyền của CQĐT cấp huyện có yếu tố nước ngoài Theo đó để đánh giá tính cần thiết hay không phải căn cứ vào từng trường hợp cụ thể Nếu như vụ việc có yếu tố nước

4 Công an tỉnh Sóc Trăng (2019), Thông báo số 27 về những tồn tại, hạn chế trong chấp hành pháp luật về điều tra, xử lý tội phạm của Cơ quan CSĐT công an cấp tỉnh, cấp huyện năm 2016, 2017, tr.2 &3

ngoài nhưng cá nhân, tổ chức có liên quan đều ở trong nước hoặc cá nhân, tổ chức nước ngoài đã ủy quyền cho cá nhân, tổ chức ở Việt Nam đại diện giải quyết thì CQĐT cấp huyện tiếp nhận và kiểm tra, xác minh tố giác, tin báo về tội phạm Nếu quá trình kiểm tra, xác minh cần yêu cầu tương trợ tư pháp về hình sự thì thông báo đến CQĐT cấp tỉnh để phối hợp thực hiện Do CQĐT cấp tỉnh từ chối tiếp nhận để kiểm tra, xác minh nên CQĐT cấp huyện đã tiến hành kiểm tra, xác minh tố giác, tin báo về tội phạm có yếu tố nước ngoài nhưng đến giai đoạn xét xử Tòa án lại trả hồ sơ điều tra bổ sung vì vi phạm thẩm quyền kiểm tra, xác minh tố giác, tin báo về tội phạm, cũng như vi phạm thẩm quyền điều tra, truy tố Vì theo quan điểm của Tòa án thì thẩm quyền điều tra theo thẩm quyền xét xử nên áp dụng điểm b khoản 2 Điều

268 BLTTHS năm 2015, mọi vụ việc có yếu tố nước ngoài đều do CQĐT cấp tỉnh kiểm tra, xác minh, điều tra làm rõ5

Hiện nay cũng chưa có văn bản giải thích thuật ngữ “yếu tố nước ngoài” và “bị can, bị cáo, bị hại, đương sự ở nước ngoài” nên thực tiễn áp dụng cũng còn nhiều quan điểm khác nhau về vấn đề này

- Vướng mắc trong việc thực hiện quy định về phân công Phó Thủ trưởng CQĐT, ĐTV, Cán bộ điều tra tiến hành kiểm tra, xác minh để giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm Việc phân công người có thẩm quyền tiến hành kiểm tra, xác minh

tố giác, tin báo về tội phạm chưa được quy định trong BLTTHS năm 2015 Vấn đề này được quy định ở văn bản dưới luật (tại Điều 8 Điều 11 Thông tư liên tịch 01/2017/TTLT-BCA-BQP-BTC-BNN&PTNT-VKSNDTC) Đây là một nội dung quan trọng trong thủ tục giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm, ảnh hưởng đến thời hạn giải quyết nguồn tin về tội phạm và chất lượng giải quyết nguồn tin, tuy nhiên lại không được quy định chặt chẽ và cụ thể trong luật nên tác giả cho rằng đây là một hạn chế, thiếu sót Thực tiễn áp dụng thời gian qua cho thấy một số trường hợp CQĐT sau khi nhận tố giác, tin báo về tội phạm nhưng ra quyết định phân công Phó Thủ trưởng, ĐTV trễ hạn so với quy định, dẫn đến công tác tổ chức kiểm tra, xác minh vi phạm nguyên tắc tố tụng là nhanh chóng, chính xác được quy định tại Điều

19 BLTTHS năm 2015 Đây là một trong những nguyên nhân làm cho công tác thu thập tài liệu, chứng cứ không kịp thời Việc trậm trễ còn làm cho đối tượng bỏ trốn, gây khó khăn cho việc kiểm tra, xác minh nguồn tin về tội phạm6 Ví dụ: Vụ Lừa

đảo chiếm đoạt tài sản, xảy ra tháng 6 năm 2015 trên địa bàn tỉnh Bạc Liêu Vào

tháng 3/2015, Đặng Chí T có hành vi chiếm đoạt tài sản của ông Đỗ Văn Đ bằng thủ đoạn giả danh nhân viên Công ty xổ số kiến thiết miền Bắc mời đánh số lô đề và góp vốn làm ăn Ngày 22/3/2018, Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an tỉnh Bạc Liêu tiếp nhận tố giác về tội phạm của ông Đỗ Văn Đ Sau khi tiếp nhận tố giác về tội phạm, Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an tỉnh Bạc Liêu không ra quyết định phân công ĐTV, cán bộ điều tra thụ lý, giải quyết và cũng không thông báo bằng văn bản cho VKS về việc tiếp nhận tố giác của ông Đỗ Văn Đ7 Điều này dẫn đến công tác thực hành quyền công tố và kiểm sát trong giai đoạn giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm bị hạn chế Công tác tiếp cận hồ sơ vụ việc, đề ra yêu cầu kiểm tra, xác minh của Kiếm sát viên không kịp thời; Vụ Giao cấu với người từ đủ 13 đến dưới

16 tuổi, xảy ra ngày 2/11/2018 đối tượng Huỳnh Quạy, người bị hại là Thạch Thị

Đa R; vụ Lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản xảy ra ngày 23/10/2018 đối tượng Nguyễn Tùng Phến, người bị hại Sơn Thô8

- Vướng mắc trong việc thực hiện quy định về thời hạn kiểm tra, xác minh tố

giác, tin báo về tội phạm Cơ quan có thẩm quyền ở 03 địa phương trên vẫn còn để

xảy ra tình trạng tố giác, tin báo về tội phạm chưa được kiểm tra, xác minh trong thời hạn luật định Điều này tồn tại trong các năm tại các địa phương được khảo sát,

cụ thể: tại tỉnh Sóc Trăng: năm 2015 số tố giác, tin báo về tội phạm quá hạn là 4 tin, năm 2016 là 02 tin; năm 2017 là 3 tin; năm 2018 là 2 tin9

Tại tỉnh Bạc Liêu từ năm

2014 đến năm 2019 số tin báo, tố giác về tội phạm quá hạn là 190 tin10 Tại tỉnh Cà Mau năm 2015 số tố giác, tin báo về tội phạm, kiến nghị khởi tố quá hạn là 22 tin, năm 2017 có 48 tin báo quá hạn11

Bên cạnh đó, xuất phát từ bất cập trong quy định của BLTTHS năm 2015 về thời điểm bắt đầu tính thời hạn kiểm tra, xác minh tố giác, tin báo về tội phạm nên thực tiễn còn gặp nhiều khó khăn, lúng túng Cụ thể tại khoản 1 Điều 147 BLTTHS quy định thời điểm bắt đầu tính thời hạn kiểm tra, xác minh tố giác, tin báo về tội phạm là trong thời hạn 20 ngày kể từ ngày CQĐT, cơ quan được giao nhiệm vụ tiến hành một

xử án hình sự đối với Viện kiểm sát nhân dân thi xã Vĩnh Châu, tr.4

9 Viện kiểm sát nhân dân tỉnh Sóc Trăng, Báo cáo tổng kết công tác kiểm sát năm 2015 đến năm 2019

10 Viện kiểm sát nhân dân tỉnh Bạc Liêu (2017), Báo cáo công tác kiểm sát việc giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố, tr 7

11

Viện kiểm sát nhân dân tỉnh Cà Mau, Báo cáo tổng kết công tác kiểm sát năm 2015 đến năm 2019

số hoạt động điều tra nhận được tố giác, tin báo về tội phạm Tại khoản 1 Điều 11 Thông tư liên tịch 01/2017/TTLT-BCA-BQP-BTC-BNN&PTNT-VKSNDTC quy định việc phối hợp giữa cơ quan có thẩm quyền trong việc thực hiện quy định của BLTTHS năm 2015 về tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm, kiến nghị khởi

tố cũng quy định thời hạn này là không quá 20 ngày kể từ ngày cơ quan có thẩm quyền nhận được tố giác, tin báo về tội phạm Tuy nhiên, Thông tư này lại quy định đối với trường hợp tố giác, tin báo về tội phạm có nhiều tình tiết phức tạp hoặc phải kiểm tra xác minh tại nhiều địa điểm khác nhau thì có thể kéo dài thời hạn giải quyết nhưng

không quá 02 tháng kể từ ngày nhận được tố giác, tin báo về tội phạm thuộc thẩm

quyền giải quyết Thực tiễn xảy ra trường hợp CQĐT cấp huyện tiếp nhận và thụ lý tin

báo về việc bà N thực hiện hành vi lừa đảo chiếm đoạt tài sản với thủ đoạn chủ hụi Trong vụ việc này số lượng người tham gia chơi hụi lên đến hàng trăm người, nếu không làm việc với tất cả những người tham gia chơi hụi thì không thể xác định được

số tiền bị chiếm đoạt là bao nhiêu để xác định thẩm quyền kiểm tra, xác minh Đối với

vụ việc này CQĐT cấp huyện đã tiến hành kiểm tra, xác minh gần 02 tháng thì mới phát hiện tố giác, tin báo thuộc thẩm quyền của CQĐT cấp tỉnh, CQĐT cấp huyện mới chuyển tin báo về tội phạm cho CQĐT cấp tỉnh để kiểm tra, xác minh Trong trường hợp này thời hạn kiểm tra, xác minh tố giác, tin báo được tính từ thời điểm CQĐT cấp

huyện tiếp nhận hay CQĐT cấp tỉnh tiếp nhận Vấn đề này có 02 quan điểm: quan

điểm thứ nhất cho rằng theo quy định tại khoản 1 Điều 147 BLTTHS và phần đầu

khoản 1 Điều 11 Thông tư liên tịch VKSNDTC, thời hạn kiểm tra, xác minh nguồn tin về tội phạm tính từ thời điểm CQĐT cấp huyện tiếp nhận bởi vì luật đã quy định rất rõ trách nhiệm của cơ quan có thẩm quyền trong việc tiếp nhận, phân loại để xử lý Việc chậm chuyển tố giác, tin báo

01/2017/TTLT-BCA-BQP-BTC-BNN&PTNT-đến đơn vị có thẩm quyền giải quyết là có lỗi của CQĐT cấp huyện Quan điểm thứ hai

cho rằng khi CQĐT cấp huyện chuyển nguồn tin về tội phạm đến CQĐT cấp tỉnh thì

thời hạn kiểm tra, xác minh đã gần hết, với thời gian còn lại CQĐT cấp tỉnh không thể giải quyết dứt điểm nên cần áp dụng đoạn cuối khoản 1 Điều 11 Thông tư liên tịch 01/2017/TTLT-BCA-BQP-BTC-BNN&PTNT-VKSNDTC Thông tư quy định theo hướng mở để giải quyết khó khăn như trường hợp này, tránh tình trạng tố giác, tin báo vừa tiếp nhận đã hết thời hạn kiểm tra, xác minh12

12 Viện kiểm sát nhân dân tỉnh Bạc Liêu (2019), Báo cáo Công tác thực hành quyền công tố và kiểm sát tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố, tr.6 & 7

- Vướng mắc trong thực hiện quy định về tiến hành các hoạt động tố tụng để kiểm tra, xác minh tố giác, tin báo về tội phạm Trong thực tiễn tiến hành các hoạt

động tố tụng để kiểm tra, xác minh tố giác, tin báo về tội phạm ở các địa phương

trên tồn tại một số hạn chế, bất cập như sau13:

Một là, tại khoản 3 Điều 147 BLTTHS năm 2015 quy định về một số hoạt

động điều tra nhưng việc liệt kê các hoạt động mà không quy định theo hướng mở dẫn đến vướng mắc trên thực tiễn Trong thực tiễn nhiều vụ việc cơ quan có thẩm quyền cần phải tiến hành thêm một số hoạt động tố tụng khác để thu thập chứng cứ mới có thể xác định tố giác, tin báo về tội phạm có hay không có dấu hiệu tội phạm Chẳng hạn, sau khi khám nghiệm hiện trường, thu thập tài liệu có liên quan đối với tổ chức, cá nhân và lấy lời khai của những người tham gia tố tụng nhưng còn mâu thuẫn trong lời khai, nhiều tình tiết chưa rõ hoặc các vụ tai nạn giao thông, cố ý gây thương tích,… Sau khi xảy ra vụ việc, hai bên không yêu cầu khởi tố hình sự mà tự thỏa thuận bồi thường dân sự, một thời gian sau, do không thống nhất được mức bồi thường dân sự nên có bên yêu cầu khởi tố hình sự Đối với các vụ việc nêu trên, cần thiết và bắt buộc phải dựng lại hiện trường, thực nghiệm điều tra, đối chất, nhận dạng, khám x t…thì mới có đủ căn cứ quyết định khởi tố hay quyết định không khởi tố vụ

án Tuy nhiên, luật chỉ cho phép cơ quan, người có thẩm quyền tiến hành tố tụng áp dụng 04 nhóm biện pháp kiểm tra, xác minh như đã nêu trên14

Vấn đề đặt ra là cơ quan có thẩm quyền có được thực hiện các hoạt động đối chất, nhận dạng, khám xét

để kiểm tra, xác minh tố giác, tin báo về tội phạm hay không? Thực tiễn trên địa bàn của tỉnh Bạc Liêu thời gian qua Cơ quan an ninh điều tra đã tiến hành hoạt động khám xét, và một số hoạt động tố tụng khác trước khi có quyết định khởi tố vụ án hình sự, sau khi thu thập đủ tài liệu mới có đầy đủ căn cứ khởi tố vụ án hình sự15

Hai là, trong một số vụ việc, chất lượng các hoạt động tố tụng được tiến hành

để thu thập chứng cứ nhằm kiểm tra, xác minh nguồn tin về tội phạm còn chưa đảm bảo, cụ thể16:

Một số hoạt động tố tụng như khám nghiệm hiện trường, lấy lời khai… được tiến hành mang tính hình thức, sơ sài, đối phó, bỏ sót dấu vết tội phạm, chưa thực

13 Công an tỉnh Sóc Trăng (2019), tlđd (4), tr.2 &3

14

Tạ Hữu Huy, Những vướng mắc bất cập trong công tác giải quyết nguồn tin về tội phạm, nguồn:

pham/, truy cập 21/2/2020

https://coquandieutravkstc.gov.vn/nhung-vuong-mac-bat-cap-trong-cong-tac-giai-quyet-nguon-tin-ve-toi-15 Viện kiểm sát nhân dân tỉnh Bạc Liêu (2019), tlđd (12), tr.11

16

Công an tỉnh Sóc Trăng (2019), tlđd (4), tr.2 &3