Tổ chức thực hành dạy học trong đào tạo giáo viên toán trung học phổ thông ở nước cộng hòa dân chủ nhân dân lào TT

Her Chongmouayang 2020, Một số nghiên cứu về hoạt động thực hành dạy học trong chương trình đào tạo giáo viên toán ở các trường sư phạm.. Mục đích nghiên cứu Đề xuất được một số biện p

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

CÁC CÔ G T Ì ĐÃ CÔ G BỐ CỦA TÁC GIẢ IÊ QUA Đ

U Á

1 Her Chongmouayang (2019), Một số biện pháp nâng cao hiệu quả thực

hành dạy học cho sinh viên Toán trường Cao đẳng Sư phạm Khăng Khẩy, tỉnh Xiêng Khoảng, nước Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào Tạp chí Giáo

dục, số đạc biệt, tr 331 – 335

2 Her Chongmouayang (2020), Một số nghiên cứu về hoạt động thực hành dạy

học trong chương trình đào tạo giáo viên toán ở các trường sư phạm Tạp chí

Giáo dục, số đạc biệt, tr 48 - 51

3 er Chongmouayang; Bùi Văn ghị (2020), International experience in

organization of teaching practice in teacher training and some recommendations Vietnam Journal of Education, 2020, 4(3), 80 - 84.

1.2 Phương pháp đào tạo giáo viên Toán THPT ở các cơ sở đào tạo giáo viên tại

nước CHDCND Lào hiện nay cần có những thay đổi để đáp ứng yêu cầu của tình hình mới

1.3 Thực hành dạy học là một trong những hoạt động quan trọng trong đào

tạo giáo viên, nhưng còn ít được quan tâm ở nước CHDCND Lào

1.4 Đã có một số công trình nghiên cứu về những đề tài gần gữi với đề tài mà

chúng tôi dự kiến lựa chọn, nhưng không có sự trùng lặp

Từ những lý do trên, đề tài được chọn là: Tổ chức thực hành dạy học

trong đào tạo giáo viên Toán trung học phổ thông ở nước Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào

2 Mục đích nghiên cứu

Đề xuất được một số biện pháp tổ chức thực hành dạy học trong đào tạo giáo viên Toán tại các cơ sở đào tạo giáo viên nước CHDCND Lào, góp phần đáp ứng yêu cầu nhân lực của đất nước Lào trong giai đoạn mới

3 Nhiệm vụ nghiên cứu

(1) Tổng quan những công trình nghiên cứu liên quan đến đề tài nhằm đề xuất những vấn đề cần nghiên cứu có giá trị thực tiễn đối với nước CHDCND Lào

(2) Khảo sát thực trạng đào tạo giáo viên môn Toán ở các cơ sở đào tạo giáo viên Toán THPT ở nước CHDCND Lào để có căn cứ thực tiễn cho việc đề xuất những biện pháp tổ chức THDH trong đào tạo giáo viên Toán ở các cơ sở đào tạo giáo viên Lào

(3) Đề xuất những biện pháp tổ chức THDH trong đào tạo giáo viên Toán ở

2

các cơ sở đào tạo giáo viên Lào

(4) Thực nghiệm sư phạm nhằm đánh giá tính khả thi và hiệu quả của những biện pháp đã đề xuất

4 Đối tượng nghiên cứu, phạm vi nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu là các biện pháp tổ chức thực hành dạy học nâng cao chất lượng đào tạo giáo viên Toán THPT tại các cơ sở đào tạo giáo viên ở nước CHDCND Lào

Phạm vi nghiên cứu là những biện pháp tổ chức THDH cho sinh viên trong khuôn khổ chương trình, nội dung đào tạo tại các cơ sở đào tạo giáo viên ở nước

CHDCND Lào

5 Giả thuyết khoa học

Nếu thực hiện những biện pháp tổ chức THDH trong đào tạo giáo viên Toán tại các cơ sở đào tạo giáo viên nước CHDCND Lào như đã đề xuất trong luận án thì sinh viên sẽ được thực hành dạy học nhiều hơn so với cách thức đào tạo hiện nay, mang lại nhiều kinh nghiệm cho sinh viên trong quá trình chuẩn bị trở thành giáo viên, tạo cơ hội để sinh viên phát triển các kỹ năng cơ bản của nghề dạy học, góp phần nâng cao chất lượng đào tạo giáo viên đáp ứng yêu cầu của đất nước Lào trong giai đoạn mới

6 hương pháp nghiên cứu

(i) Phương pháp nghiên cứu lý luận (LL)

(ii) Phương pháp điều tra - khảo sát

(iii) Phương pháp thực nghiệm sư phạm (TNSP)

7 Những đóng góp của luận án

+ Về lí luận:

- Tổng quan những công trình nghiên cứu về THDH trong các cơ sở đào tạo giáo viên Toán trên thế giới; làm rõ một số vấn đề lí luận liên quan đến THDH

8 Những luận điểm đƣa ra bảo vệ

(1) Nhu cầu tổ chức THDH tại các cơ sở đào tạo giáo viên ở nước CHDCND Lào có cơ sở khoa học và thực tiễn

(2) Những biện pháp tổ chức THDH tại các cơ sở đào tạo giáo viên ở nước CHDCND Lào đề xuất trong luận án có tính khả thi và hiệu quả đối với thực tiễn giáo dục của nước CHDCND Lào

9 Cấu trúc của luận án

Ngoài phần mở đầu, kết luận, luận án gồm 3 chương:

Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn của vấn đề tổ chức thực hành dạy học trong đào tạo giáo viên Toán trung học phổ thông ở nước CHDCND Lào

Chương 2: Biện pháp tổ chức thực hành dạy học tại các cơ sở đào tạo giáo viên Toán trung học phổ thông ở nước CHDCND Lào

Chương 3: Thực nghiệm sư phạm

4

Chương 1 - CƠ Ở Ý U VÀ T ỰC TIỄ CỦA VẤ ĐỀ TỔ C ỨC

T ỰC À DẠY C T O G ĐÀO TẠO GIÁO VIÊ TOÁ

Theo Shulman, L S (1986): Dạy học là một hoạt động phức tạp, là một

trong những thách thức mà phải nỗ lực mới có thể đạt được vị thế nghề nghiệp của người giáo viên Bởi lẽ người giáo viên phải dành nhiều thời gian trong lớp học; họ bị áp lực vì các phụ huynh và các nhà hoạch định chính sách có nhiều cơ hội để quan sát việc giảng dạy trên lớp của họ [131]

Kiến thức nghề dạy học bao gồm cả kiến thức môn học và PPDH môn học

đó, bao gồm cả tâm lý học, giáo dục học, xã hội học, triết học, lịch sử giáo dục, luật pháp quốc gia, sức khỏe và an toàn, quản lý lớp học và các hoạt động ngoài chương trình giảng dạy Lewin B, Fine J and Young L (2005) [112]

Nghiên cứu về thực hành dạy học

1.1.1.2.

Theo Opdenakker, M C., & Van Damme, J (2000): Thực hành dạy học là một trong những thành phần của chương trình giáo dục [126] Đây là một công việc có tính chu kỳ, bao gồm cả nội dung và kỹ năng sư phạm như một phần chuẩn bị cho giáo sinh (Student Teacher) đáp ứng yêu cầu của nghề dạy học Trong đó, giáo viên của trường phổ thông được coi là người cố vấn luôn có mặt

để hỗ trợ giáo sinh trong quá trình THDH đầy khó khăn và phức tạp này; chẳng hạn như việc chuẩn bị giáo án, tài liệu giảng dạy và học tập (Niss, M 2003) [124]

có những khó khăn, nhưng rất quan trọng trong đào tạo giáo viên; khó khăn bởi nhiều thách thức, chẳng hạn như khoảng cách địa lý, trình độ chuyên môn của giáo sinh, khó khăn trong quản lý, kỷ luật, mối quan hệ với các giáo viên hướng dẫn THDH v.v… Những thách thức này, nếu không được giải quyết, có thể ảnh hưởng đến thành tích của giáo sinh trong quá trình THDH và có thể về lâu dài sẽ ảnh hưởng đến nhận thức của họ về nghề dạy học [127]

Những nghiên cứu về đánh giá về kết quả thực hành dạy học trong các 1.1.1.4.

cơ sở đào tạo giáo viên

Theo Marais, P & Meier, C (2004, 232) [119]: Sau khi kết thúc THDH, chúng tôi đã khảo sát các giáo sinh về kinh nghiệm của họ có được trong quá trình giảng dạy và những kinh nghiệm này có thể ảnh hưởng đến nhận thức của

họ về nghề dạy học hay không Kết quả là họ đã có được những kinh nghiệm phong phú trong THDH, mặc dù phải trải qua những thử thách Những hiểu biết

về nghề sẽ tạo điều kiện cho sinh viên nhận thức được những thách thức mà người giáo viên sẽ phải đối mặt Các chương trình đào tạo giáo viên cũng cần

được xem xét lại để giáo sinh đạt được kết quả mong muốn từ THDH

Những nghiên cứu về phương thức tổ chức và thời lượng thực hành dạy 1.1.1.5.

học

Một số nhà nghiên cứu đang cố gắng xác định một tập hợp các hoạt động THDH đóng vai trò đòn bẩy trong đào tạo giáo viên (chẳng hạn: Franke, Grossman, Hatch, Richert, & Schultz, 2006; Kazemi & Hintz, 2008; Kazemi, Lampert, & Ghousseini, 2007; Sleep, Boerst, & Ball, 2007)

6

Một hoạt động THDH cần rèn luyện cho giáo sinh là thực hành hiểu biết về người học Ball (1993) đã nghiên cứu việc thực hành hiểu biết về tư duy của học sinh trong quá trình dạy học môn Toán

Ngoài ra còn có một số nghiên cứu về phát triển năng lực ngôn ngữ Toán học cho giáo sinh trong THDH bao gồm cả ngôn ngữ hội thoại, biểu diễn toán, phân tích và đánh giá

Những công trình nghiên cứu về tổ chức thực hành dạy học trong đào 1.1.1.6.

tạo giáo viên

Chuẩn bị giáo viên chất lượng cao là mục tiêu cuối cùng của các chương trình đào tạo giáo viên (Bransford, Darling-Hammond & LePage, 2005; Darling-Hammond, 2010; Feiman-Nemser & Buchman, 1997) [91], Những chương trình này có trách nhiệm đào tạo những giáo viên tương lai sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến tương lai của một quốc gia Các chương trình đó sẽ có thể giúp học viên chuẩn

bị các kế hoạch bài học được tổ chức tốt, có thái độ thích ứng linh hoạt trong khi

áp dụng các kế hoạch đó, suy ngẫm về bài học của họ và suy nghĩ về điểm mạnh

và điểm yếu của bài học của họ

1.1.2 Tại Lào

Tại Lào, theo khảo sát của chúng tôi, chưa có cơ sở đào tạo nào về chuyên ngành Giáo dục Toán học (Mathematics Education) và chưa có công trình nghiên cứu nào về tổ chức THDH trong các cơ sở đào tạo giáo viên Chỉ có một

số Tiến sĩ người Lào thực hiện các luận án chuyên ngành LL và PPDH bộ môn Toán tại Việt Nam theo hướng góp phần nâng cao chất lượng giáo viên, đào tạo giáo viên ở nước CHDCND Lào

1.1.3 Tại Việt Nam

Trong những công trình nghiên cứu tại Việt Nam chúng tôi cũng chưa thấy công trình nghiên cứu cụ thể nào về tổ chức THDH trong đào tạo giáo viên Toán

kể đến một số luận án tiến sĩ chuyên ngành LL và PPDH bộ môn Toán

1.2 ột số vấn đề lí luận liên quan đến thực hành dạy học

1.2.1 Nguyên lí giáo dục “Gắn lí luận với thực tiễn” Nguyên tắc “Học đi đôi với hành”

1.2.1.1 Nguyên lí giáo dục “Gắn lí luận với thực tiễn”

Theo Nguyễn Bá Kim (2015) [27] nguyên lí “Gắn lí luận với thực tiễn” được hiểu là lí luận và thực tiễn luôn phải đi đôi với nhau, phù hợp với nhau Lí luận mà không gắn với thực tiễn thì đó chỉ là lí luận suông; ngược lại chỉ dựa vào thực tiễn mà không có lí luận thì chỉ dừng lại ở những kinh nghiệm; nếu đem những kinh nghiệm có được từ thực tiễn để vận dụng trong những trường hợp tương tự thì chưa chắc đã có hiệu quả, có thể kém hiệu quả, thậm chí có kết quả ngược lại

1.2.1.2 Nguyên tắc giáo dục “Học đi đôi với hành”

Nguyên tắc “Học đi đôi với hành” nghĩa là giữa học tập và thực hành luôn phải đi đôi với nhau Học mà không thực hành thì chỉ là học vẹt, có học mà không biết vận dụng; Ngược lại chỉ làm (chỉ thực hành) mà không có học, thì khó có thể làm được những việc tương tự trong những trường hợp khác, khó có thể có tính sáng tạo trong công việc

1.2.2 Dạy học vi mô (Micro- teaching)

Dạy học vi mô là một kỹ thuật nhằm chuẩn bị cho các ứng viên giáo viên đến với môi trường lớp học thực sự Nó cũng có thể xem là một kỹ thuật dạy học đặc biệt được sử dụng trong đào tạo trước khi vào nghề của sinh viên [84]

8

Chu trình dạy học theo PPDHVM có thể mô tả theo sơ đồ 1.1 như sau:

Sơ đồ 1.1 Chu trình dạy học theo PPDHVM

1.2.3 Nghiên cứu bài học (Lesson study)

Mô hình nghiên cứu bài học

1.2.3.1.

NCBH là một mô hình dạy học ra đời ở Nhật vào cuối thế kỷ 19 Các giáo viên ở Nhật đều được yêu cầu đổi mới THDH và tiếp tục tham gia vào các nghiên cứu về việc dạy và học nhằm phát triển tay nghề dạy học, đáp ứng được yêu cầu ngày càng cao của xã hội đối với nghề nghiệp của bản thân [101]

Quy trình nghiên cứu bài học

1.2.3.2.

Có nhiều biến thể khác nhau của quy trình NCBH

(1): Nhận ra vấn đề (2): Thiết kế kế hoạch bài học (3): Thực hiện và quan sát bài học (4): Đánh giá, xem xét lại bài học (5): Chỉnh sửa kế hoạch bài học (6): Thực hiện bài học đã được chỉnh sửa

Sơ đồ 1.2 Quy trình nghiên cứu bài học (Baba, 2007)

9

1.3 Thực hành dạy học

1.3.1 Quan niệm về thực hành dạy học

Thực hành là làm để áp dụng lí thuyết vào thực tế (nói khái quát) (Hoàng Phê, 1996) [44]

Thực hành có 3 nghĩa: (1) Thực hành là thực hiện hoặc luyện tập một hoạt động nào đó thường xuyên nhằm cải thiện một kỹ năng; (2) Thực hiện làm một công việc cụ thể của một giáo viên, bác sĩ, luật sư,…; (3) Thực hiện một cái gì

đó thường xuyên như một phần của hành vi ( tự kìm chê…)1

Dạy học là hoạt động được thực hiện theo một chiến lược, chương trình đã được thiết kế, tác động đến người học nhằm hướng tới mục tiêu hình thành và phát triển phẩm chất, năng lực của người học [10]

Thực hành dạy học (Teaching Practice) là hoạt động vận dụng lí luận và phương pháp dạy học đã và đang được trang bị trong các cơ sở đào tạo giáo viên vào việc dạy học một nội dung kiến thức nào đó [99], [108]

Từ đó, chúng tôi quan niệm: THDH là hoạt độngchuẩn bị cho nghề dạy

học, trong đó chủ yếu là hoạt động tập giảng của giáo sinh trước một nhóm, một lớp HS (có thể do SV đóng thế) trên cơ sở kế hoạch dạy học vận dụng LL & PPDH được trang bị ở trường sư phạm, phù hợp với điều kiện giáo dục hiện có.

1.3.2 Thời lượng thực hành dạy học thể hiện qua chương trình đào tạo

- Phương pháp dạy học dại số, giải tích, hình học

- Rèn luyện nghiệp vụ sư phạm, phương pháp kiểm tra đánh giá trong giản dạy toán THPT

1.4.1 Những cơ sở đào tạo giáo viên trung học phổ thông ở Lào

Hiện nay tại nước CHDCND Lào có 4 trường Đại học và 8 trường Cao đẳng sư phạm

Chất lượng đầu vào của sinh viên sư phạm ở nước CHDCND Lào thuộc loại thấp, bởi vì sau khi học sinh thi tốt nghiệp THPT, những HS nào có kết quả học tập tốt sẽ được Nhà nước Lào cấp học bổng để đi du học nước ngoài, có quyền lựa chọn vào học ngành mình yêu thích tại những trường Đại học Đặc biệt vài năm gần đây, thấy rằng các học sinh tốt nghiệp cấp THPT phần lớn muốn đi học tại nước ngoài đặc biệt là nước Việt Nam, Trung Quốc, Thái Lan, … số học sinh chọn vào học ngành sư phạm thường những lựa chọn cuối cùng

11

1.4.2 Chương trình đào tạo giáo viên Toán ở Lào

Chương trình đào tạo giáo viên Toán THPT ở các trường CĐSP và ngành sư phạm Toán của các trường Đại học tại nước CHDCND Lào là chương trình mới được thực hiện từ năm học 2013-2014 đến nay Chương trình đào tạo giáo viên Toán THPT ở trường CĐSP tổng số tín chỉ cho toàn bộ khóa học là 160 tín chỉ, trong đó được chia ra thành bốn khối kiến thức: Khối kiến thức chung có 20 tín chỉ (12.5%), Khối kiến thức cơ sở chuyên ngành có 45 tín chỉ (28.125%), Khối kiến thức chuyên ngành có 91 tín chỉ (56.875%) và Khối kiến thức tự chọn có 4 tín chỉ (2.5%)

Nội dung học phần kiến thức chuyên ngành chiếm tỷ lệ khá lớn nhưng trong đó có nội dung thì liên quan đến chuyên ngành khác hơi nhiều, chủ yếu là các môn chuyên ngành Vật lý chiếm tỷ lệ tới 28 tín chỉ, bằng 17,5% Số tín chỉ dành cho kiến tập, thực tập sư phạm là 12 tín chỉ, chiếm tỷ lệ 7,5%

1.4.3 Khảo sát giáo viên và sinh viên Lào về thực hành dạy học trong quá trình đào tạo

1.4.3.1 Mục đích khảo sát

Khảo sát được tiến hành nhằm đánh giá một phần thực trạng về việc thực hành dạy học trong đào tạo giáo viên Toán THPT ở một số trường CĐSP nước CHDCND Lào, làm cơ sở cho việc đề xuất một số biện pháp tổ chức thực hành dạy học trong giai đoạn mới

1.4.3.2 Đối tượng, thời gian và nội dung khảo sát

Khảo sát được tiến hành 2 lần:

* Lần 1

+ Gồm 15 giảng viên và 29 sinh viên tại trường CĐSP Khăng Khẩy

+ Thời gian khảo sát là tháng 10 năm 2018

+ Nội dung khảo sát là số lần được tham gia các hoạt động liên quan đến

12

THSP trong thời gian họ là sinh viên sư phạm

* Lần 2

+ Gồm 21 giảng viên và 29 sinh viên tại trường CĐSP Khăng Khẩy

+ Thời gian khảo sát là tháng 02 năm 2019

+ Nội dung khảo sát là xin ý kiến về một số vấn đề liên quan đến THSP trong một số cơ sở đào tạo giáo viên ở thời điểm hiện tại và trong tương lai (về thời điểm THSP, thời lượng THSP, tổ chức THSP …)

1.4.3.3 Công cụ khảo sát

Công cụ khảo sát gồm 5 loại phiếu

1.4.3.4 Kết quả khảo sát việc tổ chức thực hành dạy học trong đào tạo giáo viên

ở Lào hiện tại

Kết quả khảo sát cho thấy: Trong quá trình đào tạo tại trường CĐSP hiện nay không có sinh viên nào được THDH từ 3 lần trở lên, hầu hết số sinh viên được thực hành từ 1 đến 2 lần

Việc tổ chức thực hành trong qúa trình đào tạo giáo viên Toán THPT chưa tốt Nhiều cán bộ quản lý giáo dục trong nhà trường cho rằng cần phải tổ chức thực hành trong quá trình đào tạo giáo viên Toán THPT nhiều hơn nữa

1.5 Tiểu kết chương 1

Những công trình nghiên cứu đã công bố ở Lào, Việt Nam và các nước khác cho thấy rằng: số lượng công trình nghiên cứu về Giáo dục Toán học có ít Chương 1 đã hệ thống hóa được những vấn đề cơ bản về THDH: Các công trình nghiên cứu liên quan; quan niệm về THDH, vai trò của THDH, phương thức tổ chức và thời lượng THDH thể hiện qua các chương trình đào tạo ở một

số nước trong khu vực Đông Nam Á

Kết quả khảo sát và điều tra thực trạng cho thấy: Nội dung trong chương trình đào tạo giáo viên nói chung, việc tổ chức THDH nói riêng trong các cơ sở