Huong dan su dung kenh hinh SGK lop 11doc

Giucèp lµ vÞ danh tíng kiÖt xuÊt, nhµ chØ huy qu©n sù xuÊt s¾c, nhµ chiÕn lîc qu©n sù lín cña Liªn X« vµ thÕ giíi, ngêi ® cã c«ng lao rÊt lín trong viÖc tiªu diÖt chñ nghÜa ph¸t xÝt ·.[r]

TS.nguyÔn xu©n trêng (Chñ biªn)

Lời giới thiệu

Quyển “Hớng dẫn sử dụng Kênh hình trong dạy học Lịch sử 11” Phục vụ

thiết thực cho việc thực hiện chơng trình lớp 11 (ban cơ bản và nâng cao) Do

sự phân phối chơng trình nên một phần lớn các trình lịch sử thế giới cận đại

đ đã ợc học ở lớp 10 (ban cơ bản) Vì vậy, khi học lịch sử thế giới cận đại ở lớp

11 (chơng trình nâng cao) có thể sử dụng những nội dung hớng dẫn đ trìnhã

bày sách kênh hình lớp 10 Đối với các khoá trình lịch sử thể giới hiện đại(Phần 1917 - 1945) về lịch sử Việt Nam 1858 - 1918, các tác giả sách nàytrình bày theo các bài chơng trình cơ bản và bổ sung lời hớng dẫn sử dụng vàgiải thích nhng kênh hình của riêng trong sách lịch sử 11, nâng cao Đồng thờicác tác giả cũng bổ sung một vài hình cần thiết mà trong SGK lịch sử 11 (ch ơngtrình cơ bản và nâng cao) không có Điểm này mở rộng kiến thức học sinh lớp 11

mà vẫn đảm bảo nội dung, trình độ của các chơng trình ở các ban

Nội dung sách “Hớng dẫn kênh hình trong dạy học lịch sử 11” bảo đảm

tính chính xác khoa học, cụ thể, thiết thực cần thiết và phù hợp với trình độchơng trình, yêu cầu học tập học sinh về môn lịch sử, cho môn giải thích kênhhình không quá sơ lợc, cùng những chi tiết

Sách đợc cấu tạo thành các phần chủ yếu sau:

1 Hớng dẫn tìm hiểu nội dung các loại kênh hình

2 Hớng dẫn sử dụng kênh hình trong quá trình học tập lịch sử ở các khâutìm hiểu kiến thức mới, ôn tập, kiểm tra, trong giờ học trên lớp, ở nhà, học nhóm,hoạt động ngoại khoá Các tác giả chú trọng việc tự học của học sinh

3 Một số tài liệu tham khảo cần thiết, liên quan nội dung kênh hình màhọc sinh cần phải nắm

Sách: “Hớng dẫn kênh hình ” đáp ứng yêu cầu của học sinh, làm phong

phú, củng cố vững chắc các kiến thức cơ bản của bài, thể hiện tính toàn diện,tính thực hành, góp phần giáo dục các mặt thái độ, tình cảm t tởng cho họcsinh Điểm này sẽ đóng góp đáng kể vào việc nâng cao chất lợng của bộ môn

Một số vấn đề chung Hớng dẫn về thiết bị dạy học

I Những vấn đề chung

1 Thực hiện quy chế thiết bị giáo dục, ban hành theo quyết định số41/2000/QĐ/BGD & ĐT, ngày 24 tháng 3 năm 2000 của Bộ Giáo dục và Đàotạo: “Thiết bị giáo dục phải đợc sử dụng có hiệu quả cao nhất, đáp ứng các yêu

cầu về nội dung và phơng pháp đợc quy định trong chơng trình giáo dục”.(Điều 10.2)

2 Thực hiện đầy đủ những thí nghiệm, những bài thực hành quy địnhtrong chơng trình và sách giáo khoa

3 Sử dụng thành thạo thiết bị giáo dục theo tài liệu hớng dẫn sử dụngcủa nhà sản xuất, cung ứng

4 Có kế hoạch chuẩn bị trớc thiết bị giáo dục theo Danh mục thiết bị dạy họctối thiểu môn Lịch sử của Bộ GD & ĐT ban hành để dạy học lớp 11 thí điểm

5 Mua vật liệu tiêu hao, tự su tầm, tự làm thiết bị cần thiết

6 Làm thử thuần thục thí nghiệm, thực hành trớc giờ lên lớp

II Một số thiết bị cụ thể và lu ý khi sử dụng

- Thiết bị dạy học môn lịch sử rất đa dạng, phong phú: tranh ảnh, lợc đồ,mẫu vật, băng hình ở đây xin đợc hớng dẫn việc thực hiện sử dụng tranh

ảnh và lợc đồ - hai loại thiết bị thờng đợc sử dụng nhiều nhất trong dạy họclịch sử lớp 11

- Tranh ảnh, lợc đồ là phơng tiện dạy học quan trọng của môn lịch sử, hệthống tranh ảnh, bản đồ phục vụ cho việc dạy học môn lịch sử 11 bao gồm:

- Tranh ảnh lịch sử (lịch sử thế giới và lịch sử Việt Nam)

- Lợc đồ lịch sử (lịch sử thế giới và lịch sử Việt Nam)

Để việc sử dụng tranh ảnh, lợc đồ thống nhất và có hiệu quả nhằm pháthuy đợc tính tích cực, chủ động, sáng tạo của học sinh trong học tập bộ môn

và theo quan điểm đổi mới dạy học, thiết bị đồ dùng dạy học là một nguồnnhận thức lịch sử chứ không chỉ là minh hoạ cho bài học, xin đợc nêu một sốgợi ý về việc sử dụng tranh ảnh, lợc đồ lịch sử để dạy học lịch sử 11

1 Tranh ảnh lịch sử

Nội dung của tranh ảnh lịch sử lớp 11 là rất phong phú và đa dạng tậptrung vào việc phản ánh các sự kiện lịch sử, nhân vật lịch sử, những thànhtựu về kinh tế, văn hoá của cả lịch sử thế giới và dân tộc

Các bớc làm việc với tranh ảnh

Để việc khai thác tranh ảnh có hiệu quả, phát huy đợc tính tích cực củahọc sinh nhằm mục tiêu học sinh tự tìm hiểu nội dung của tranh ảnh dới sựhớng dẫn tổ chức của thày, xin đợc nêu một số gợi ý việc khai thác tranh ảnhlịch sử 11 nh sau:

Bớc 1: Cho học sinh quan sát tranh ảnh để xác định một cách khái quátnội dung tranh ảnh cần khai thác

Bớc 2 : GV nêu câu hỏi nêu vấn đề, tổ chức hớng dẫn học sinh tìm hiểunội dung tranh ảnh

Bớc 3: Học sinh trình bày kết quả tìm hiểu nội dung tranh ảnh sau khi đã

quan sát, kết kợp gợi ý của GV và tìm hiểu nội dung trong bài học

Bớc 4: GV nhận xét, bổ sung HS trả lời, hoàn thiện nội dung khai tháctranh ảnh cung cấp cho HS.

Cuối cùng, học sinh nắm đợc cách khai thác tranh ảnh và nội dung tranh

ảnh trong bài học

2 Lợc đồ

Nội dung của bản đồ, lợc đồ lịch sử 11 cũng rất phong phú, đa dạng, phản

ảnh những sự kiện kịch sử thế giới nh diễn biến của các cuộc cách mạng tsản, sự hình thành đế quốc Nhật Bản, diễn biến của cuộc chiến tranh thế giớithứ nhất (1914 - 1918), chiến tranh thế giới thứ hai (1939 - 1945)

Những kĩ năng cần lu ý:

- Kĩ năng vẽ lợc đồ

- Kĩ năng tờng thuật, miêu tả

- Kĩ năng quan sát, so sánh

- Kĩ năng nhận định, đánh giá rút ra qui luật, bài học lịch sử

Các bớc tiến hành khai thác nội dung lợc đồ

Việc khai thác nội dung lợc đồ theo hớng phát huy tính tích cực trong họctập của HS là một yêu cầu quan trọng để HS tự khám phá nội dung lợc đồ,xin đợc gợi ý một số vấn đề khai thác lợc đồ lịch sử 11 Việc tổ chức HS làmviệc với lợc đồ có thể tiến hành theo các bớc sau:

Bớc 1: Cho HS quan sát lợc đồ, trong đó chú ý quan sát cả nội dung, danhgiới và các kí hiệu

Bớc 2: GV đặt câu hỏi nêu vấn đề và gợi ý HS tìm hiểu nội dung lợc đồ.Bớc 3: HS trả lời câu hỏi bằng việc trình bày kết quả tìm hiểu nội dung l-

ợc đồ

Bớc 4: GV nhận xét, bổ sung HS trả lời và hoàn chỉnh nội dung lợc đồ mà

HS cần tìm hiểu cung cấp cho HS

Cuối cùng, HS nắm đợc phơng pháp khai thác và nội dung của lợc đồ gắnliền và nội dung của bài học

Việc khai thác tranh ảnh và lợc đồ cụ thể sẽ đợc chúng tôi thể hiện ở phầnsau

Tình hình chung của các nớc t bản giữa hai cuộc chiến tranh thế giới (1918 - 1939) (Bài 11 SGK chuẩn và bài 25 SGK nâng cao)

Hình: Bơ-lum, Lêông - ngời đứng đầu Chính phủ

Mặt trận Nhân dân Pháp năm 1936

- Nội dung:

Thành viên của phái hữu trong Đảng

X hội Pháp, chủ bút báo “Le Populaire”ã

(Ngời bình dân) của Đảng này

Trong cuộc đấu tranh chống chủ

nghĩa phát xít Pháp, những ngời l nh đạoã

Đảng Cộng sản và Đảng X hội Pháp đã ã

thống nhất hành động chung trong phong

trào công nhân Tháng 5 - 1936, các Đảng

phải của Mặt trận nhân dân thắng lợi

trong cuộc bầu cử Quốc hội Pháp Chính

của các giới cầm quyền nớc ngoài

L.Bơ-lum và những ngời “x hội cánh hữu”,ã

“cấp tiến” trong Chính phủ Mặt trận

Leông L Bơ-lum nói: “Muốn giữ vững ảnh hởng văn minh, chính trị và vănhoá Pháp, muốn giữ gìn lợi ích vật chất của ngời Pháp ở Việt Nam thì chỉ cómột phơng pháp và chỉ một phơng pháp đó là hợp tác thật thà trên nền tảng

độc lập, tức là lòng tin nhau và nghĩa thân thiết”

Hớng dẫn sử dụng:

Trớc hết, GV cho HS quan sát bức ảnh, sau đó trao đổi các vấn đề:

- Nguy cơ chủ nghĩa phát xít ở Pháp nh thế nào?

- Cuộc đấu tranh chống lại chủ nghĩa phát xít ra sao? Kết quả của cuộc

đấu tranh đó? Ai là ngời đứng đầu chính phủ Mặt trận nhân dân Pháp?

Sau khi HS trả lời GV nhận xét, miêu tả và kết luận

Để có cơ sở trao đổi vấn đề trên, giáo viên hớng dẫn học sinh đọc tài liệu

về Mặt trận nhân dân Pháp (1935) Đây là liên minh rộng r i chống chủ ã

nghĩa phát xít của đông đảo các tầng lớp nhân dân Pháp, bao gồm Đảng Cộngsản, Đảng X hội, Đảng Cấp tiến Đảng Cộng hoà x hội, Tổng liên đoàn laoã ã

động Mặt trận này thành lập ngày 30 - 5 - 1935 theo sáng kiến của ĐảngCộng sản Pháp

Ngày 6 - 2 - 1934, 20.000 tên phát xít có vũ trang của các tổ chức “Thập

tự lửa”, “Đảng Đoàn kết nớc Pháp”, “Đảng Hành động”, “Đội chữ thập chiến

đấu”, âm mu tiến hành cuộc đảo chính nhằm lật đổ chính quyền cộng hoà

đại nghị và thiết lập chế độ độc tài phát xít Trong khi Chính phủ Pháp khôngchịu thực hiện những biện pháp kiên quyết chống lại bọn phát xít thì ĐảngCộng sản đ kêu gọi công nhân Pari xuống đã ờng đánh bại bọn phát xít, bảo vệchế độ cộng hoà ngày 12 - 2, hởng ứng lời kêu gọi của đảng Cộng sản, nhândân trong cả nớc đ tổ chức cuộc tổng b i công gồm gần 5 triêu ngã ã ời lao độngtham gia chống chủ nghĩa phát xít Từ đó hình thành trên thực tế một mặttrận thống nhất của giai cấp công nhân chống chủ nghĩa phát xít

Ngày 27 - 7 - 1934, dới sức ép của quần chúng vô sản, các l nh tụ Đảngã

X hội buộc phải ký với Đảng Cộng sản một giao ã ớc thống nhất hành động,chống nguy cơ phát xít và chiến tranh đế quốc Trên cơ sở này, ngày 30 - 5 - 1953,theo sáng kiến của Đảng Cộng sản, Mặt trận Nhân dân đợc thành lập Tháng

1 - 1936, Cơng lĩnh Mặt trận nhân dân đợc công bố

Trong cuộc bầu cử Quốc hội tháng 4 - 1936, Mặt trận Nhân dân giành đợcthắng lợi (thu đợc 56% tổng số phiếu) và ngày 7 - 6 - 1936 Chính phủ Mặttrận Nhân dân Pháp lên cầm quyền, thi hành một số chính sách đối nội, đốingoại tiến bộ, kể cả các nớc thuộc địa, nh thực hiện một số điểm trong Cơnglĩnh của Mặt trận Từ cuối năm 1938, lực lợng cánh hữu thắng thế, lên cầmquyền và từng bớc xoá bỏ những chính sách tiến bộ trớc đây của Chính phủMặt trận Nhân dân

Việc thành lập Mặt trận Nhân dân Pháp, trên cơ sở Mặt trận thống nhấtcủa phong trào công nhân có ý nghĩa quyết định đối với thắng lợi cuộc đấutranh chống chủ nghĩa phát xít

Hớng dẫn sử dụng:

- Trong bối cảnh lịch sử nh thế nào, Mặt trận nhân dân Pháp và Chínhphủ Mặt trận nhân dân Pháp ra đời

- ý nghĩa của việc thành lập Mặt trận nhân dân Pháp

Nớc Đức giữa hai cuộc chiến tranh thế giới

(1918 - 1939) (Bài 12 SGK chuẩn, bài 27 SGK nâng cao)

Hình: Tổng thống Hin-đen-bua

trao quyền Thủ tớng cho

Hitle

- Nội dung:

Ađônphơ Hitle (Adolf Hitler) sinh

ngày 20 - 4 - 1889 tại Braunau, nớc áo,

gần biên giới Đức Bố vốn là thợ đóng giày, về sau làm nhân viên hải quan.Hitle thuở nhỏ học kém, bỏ học từ khi cha tốt nghiệp trung học Năm 18 tuổi,hai lần thi vào Học viên mĩ thuật đều trợt Sau khi bố mẹ mất, Hitle lu lạc

đến thủ đô Viên làm đủ mọi nghề để sống nh quét tuyết, đập thảm, vậnchuyển hành lý ở các bến xe Có một dạo, Hitle vẽ tranh để bán, nhng tranhlại “toàn của sao chép”, không có giá trị, thành thử chỉ bán để treo trong cáchiệu ăn nhỏ

Hồi còn đi học, Hitle đ sử dụng khuynh hã ớng dân tộc chủ nghĩa, y hamthích môn lịch sử và mê những cuốn sách chống ngời Do Thái Năm 1913,Hitle sang c trú ở Muynkhen (hay Munich) (Đức) Một năm sau, Chiến tranhthế giới thứ nhất bùng nổ, Hitle nhập ngũ, đóng quân tại mặt trận phía Tâytrong vòng bốn năm Năm 1917, đợc phong hàm hạ sĩ Sau chiến tranh, vềquân Muynkhen, làm do thám cho Bộ Chính trị Lục quân Đức, Tháng 9 -

1919, Hitle đợc lệnh đi dò la một tổ chức chính trị có tên là “Đảng Công nhân

Đức” Sau khi dò xét, Hitle cảm thấy tổ chức này rất hợp với mình bèn quyết

định gia nhập ngay và nhanh chóng trở thành ngời l nh đạo của Đảng Côngã

nhân Đức Tháng 2 - 1920, Hitle tuyên bố cơng lĩnh 25 điểm của đảng nhằmthực hiện cái gọi là “chủ nghĩa x hội”, nhã chủ trơng: Công nhân đợc hởng lợinhuận, thủ tiêu địa tô v.v và đổi tên đảng thành Đảng Công nhân x hộiã

chủ nghĩa quốc gia Đức, gọi tắt là Đảng quốc x (NAZI) Do tuyên truyền lừaã

bịp, đảng phát triển rất nhanh

Để áp đảo các đối thủ chính trị, Hitle cho thành lập “đội bảo vệ” (SS) của

đảng Đội này thờng mặc đồng phục màu nâu chuyên đi giữ gìn trật tự các cuộchọp của Đảng và quấy phá các cuộc họp của các đảng khác ít lâu sau, lại thiết kếlá cờ Đảng Quốc x , gồm hình chữ thập ngoặc ã ( ) màu đen, in trên một mảngtròn màu trắng, màng tròn nay là tâm của lá cờ mầu đỏ Sau đó, y cho khâu hình

đó trên nền trắng tròn vào cánh tay áo của các đảng viên Quốc x Lá cờ có hìnhã

chữ thập ngoắc về sau trở thành là cơ chung cho nớc Đức phát xít

Năm 1929, lợi dụng cuộc khủng hoảng kinh tế thế giới bùng nổ, tình hìnhkinh tế Đức, kiệt quệ, 8 triệu ngời Đức bị thất nghiệp, Hitle đi diễn thuyếtkhắp nơi để tranh thủ sự ủng hộ cho Đảng Quốc x Hắn nói về nỗi thống khổã

của nhân dân và sự yếu kém của chính quyền hiện tại để thu phục lòng dân.Vì vậy, một số ngời đang trong tuyệt vọng, những công nhân thất nghiệp,những nông dân và thanh niên học sinh bị mê hoặc bới những lời hấp dẫn “lao

động và cơm áo” của Hitle đ nghiêng về ủng hộ chính quyền độc tài xâm lã ợcbên ngoài, nên tin theo Đảng quốc x Trong cuộc tuyển cử tháng 9 - 1930,ã

Đảng Quốc x đ giành đã ã ợc số phiếu tăng gấp 6 lần so với năm 1928 và có 107

đại biểu trong Quốc hội Năm 1932, Hitle ra tranh cử Tổng thống Ngày 30 - 1

- 1930, dới áp lực của các tập đoàn tài chính và công nghiệp đầu sỏ ở Đức,Tổng thống Hinđenbua Hitle trao quyền cho lập chính phủ

Hitle lên nắm quyền là bắt đầu thời kỳ đen tối của lịch sử nớc Đức, ĐảngQuốc x nắm lấy các bộ phận trọng yếu trong chính quyền: chúng nắm chặtã

quyền chỉ huy cảnh sát, đa các đội xung kích vào đội bảo vệ SS của ĐảngQuốc x vào cơ quan cảnh sát, thành lập cơ quan mật thám (do thám và ámã

sát) Gestapô, xây dựng những trại tập trung Để lấy cớ đàn áp Đảng Cộngsản Đức, bọn phát xít đ tạo ra vụ đốt nhà Quốc hội Đức, rồi vu cáo cho Đảngã

cộng sản Đức là thủ phạm Chúng đặt Đảng Cộng sản ra ngoài vòng phápluật, bắt giam và xử l nh tụ Quốc tế Cộng sản G.Đimitơrốp, bắt giam hàngã

vạn chiến sĩ cách mạng Chúng cũng giải tán tất cả các công đoàn, các đảngphái khác Chúng bắt bớ và giết hại ngời Do Thái Chúng cũng lập hàng loạtcác trại tập trung để giam cầm những chiến sĩ cách mạng và những ngời DoThái

Tháng 8 - 1934, Tổng thống Hinđenbua mất, Hitle trở thành Quốc trởngnớc Đức phát xít, tập trung cả hai chức vụ Tổng thống, Thủ tớng không cónhiệm kỳ Từ đó, Hitle nắm toàn bộ quyền hành lập pháp và hành pháp Ychuẩn bị xúc tiến cuộc chiến tranh thế giới mới Tháng 10 - 1933, nớc Đức rútkhỏi Hội Quốc Liên; năm 1935, hồi phục chế độ binh dịch, xây dựng lại lực l-ợng hải quân và quân sự hoá nền kinh tế Năm 1936, Đức cùng với Italia canthiệp vũ trang vào Tây Ban Nha, giúp đỡ bọn phát xít Phrancô, bóp chết n ớcCộng hoà Tây Ban Nha do Mặt trận nhân dân Tây Ban Nha lập Đức cũng vớiItalia và Nhật Bản thành lập Khối trục Beclin - Rôma - Tôkiô Tháng 3 -

1938, Hitle dùng vũ lực thôn tính nớc áo Tháng 9 - 1938, đợc sự thoả hiệpcủa các nớc đế quốc phơng Tây ở hội nghị Muynkhen, Đức đ xâm chiếm Tiếpã

Khắc

Hớng dẫn sử dụng:

Trớc hết GV cho HS quan sát bức tranh, kết hợp với SGK và tìm hiểu cácvấn đề sau:

- Cuộc khủng hoảng kinh tế ở Đức diễn ra nh thế nào?

- Đảng Quốc x lên cầm quyền về thi hành những chính sách nhã thế nào?

- Việc Hitle đợc nhận quyền Thủ tớng đ đã a đến những nguy cơ gì cho nớc

Đức và nhân dân thế giới

Để có cơ sở tìm hiểu các vấn đề trên, giáo viên hớng dẫn học sinh đọc tài liệu

tham khảo về “Cuộc bạo động tiệm bia” và cuốn “Cuộc chiến đấu của tôi” Hitle

9 giờ tối ngày 8 - 11 - 1923, Hitle cầm đầu một toán xung kích (đội bảo vệSS) của Đảng quốc x xông vào một tiêm bia ở thành phố Bayéc (Bayern), ở đâyã

đang có cuộc nói chuyện của ông Ca (Kahr) Chủ tịch bang Bayéc trớc 300 dânchúng Họ vừa ngồi bên những chiếc ghế dài đơn sơ vừa nói chuyện, vừa uốngbia vui vẻ Hitle dúng súng buộc ông Ca và hai ngời nữa sang phòng bên cạnh,sau đó y tuyên bố trớc công chúng trong tiệm bia: “Chính phủ bang Bayec vàtrong toàn quốc đ bị lật đổ, chính phủ lâm thời đ đã ã ợc thành lập” Trong khi y

đang ba hoa, thì ông Ca và hai ngời kia trốn thoát

Ngày hôm sau, Hitle cùng tớng Luđenđoóc (Luđendorff) dẫn một đoànbiểu tình khoảng 3.000 ngời tiến về trung tâm thành phố, y âm mu chiếm Toàthị chính của bang Bayéc Khi qua sở cảnh sát, Hitle kêu gọi cảnh sát đầuhàng Bỗng một phát súng vang lên và gây nên cuộc xung đột của hai bên.Kết quả 16 tên Quốc x và 3 viên cảnh sát bị thiệt mạng ã

Cuộc “bạo động tiệm bia” bị dập tắt Hitle bị bắt và bị tuyên án 5 năm tù,nhng chỉ hơn một năm sau y đ đã ợc tha Trong thời gian ở nhà tù, Hitle viết

cuốn “Cuộc chiến tranh của tôi” (Mein Kampf) Cuốn sách dày 792 trang, vănchơng khô khốc với nội dung cực kỳ phản động Y đề xớng tính siêu việt củangời Đức, phỉ báng ngời Do Thái và các dân tộc khác Y chủ trơng ngời Đức cóquyền thống trị các dân tộc “thấp kém” và cần dùng vũ lực để giành lấy

“không gian sinh tồn” Về sau cuốn sách này trở thành “Kinh Thánh” của bọnphát xít

Mutxôlini

Sau Chiến tranh thế giới thứ nhất, I-ta-li-a tuy là nớc thắng trận, nhng

đất nớc bị tàn phá nặng nề, kinh tế suy sụp, mâu thuẫn x hội gay gắt, phongã

trào cách mạng ngày càng dâng cao Tại hội nghị Vecxai, phái đoàn I-ta-li-achỉ dành đợc những quyền lợi nhỏ bé so với tham vọng đất đai to lớn củamình Trong bối cảnh lịch sử đó, chủ nghĩa phát xít đ xuất hiện đầu tiên ở I-ã

ta-li-a năm 1919 do Mutxôlini khởi xớng

Bênitô Mutxôlini (Benito Mussolini, 1883 - 1945) là một con ngời thợ rèn,nguyên là đảng viên Đảng x hội I-ta-li-a, nhã ng bị khai trừ năm 1914, vì cổ

vũ chính sách dân tộc cực đoan và chủ nghĩa quân phiệt Năm 1919,Mutxôlini thành lập những nhóm vũ trang, những “bó chiến đấu” (Fascio điCombatimento) Chữ “phát xít” đợc phiên âm từ chữ “Phát-xi-ô” (Fascio) cónghĩa là “bó” (đó là những bó roi buộc chụm lại tợng trng cho quyền lực của vịthẩm phán ở Rôma thời cổ đại), từ đó có tên chủ nghĩa phát xít, đảng phát xít.Những “bó chiến đấu” này mới đầu chủ yếu gồm những sĩ quan tiểu t sản giảingũ nhằm chống lại phong trào công nhân I-ta-li-a Năm 1920, Mutxôlini cải

tổ các “bó chiến đầu” thành một chính đảng phát xít (Fascite) và y trở thànhngời sáng lập và là thủ lĩnh tối cao (Duee) của Đảng phát xít I-ta-li-a “Cơnglĩnh chính trị” của Đảng phát xít I-ta-li-a, ngoài những phần mị dân, là chủtrơng thiết lập một “chính quyền cứng rắn, đủ sức mạnh”, “Chống cộng sản”,

“đàn áp phong trào đấu tranh của công nhân”và về đối ngoại, “chống hệ thốnghoà ớc Vecxai”, thực hiện bành trớng l nh thổ ra bên ngoài I-ta-li-a, “thu hồiã

những đất đai của đế quốc Rôma khi xa”, “khôi phục danh dự và vinh quangcủa I-ta-li-a v.v Chính quyền t sản, giáo hội Thiên chúa giao và bọn t bảnlũng đoạn ở Itali đ ủng hộ phát xít để chống lại phong trào cách mạng ở I-ta-ã

li-a Cuối năm 1920, bọn phát xít tăng cờng hoạt động Hai năm sau, thế lựccủa chúng đ bành trã ớng ra cả nớc Ngày 24 - 10 - 1922, ở Napôli (Nam I-ta-li-a) trong nhà hát Xam Caclô đ diễn ra đại hội của Đảng phát xít Cóã

khoảng hai vạn tên phát xít áo đen có vũ trang từ các nơi kéo đến Chúng đòinắm chính quyền Mutxôlini tuyên bố: “Hoặc là trao chính quyền cho ta, hoặc

là ta tiến vào Rôma” Bọn phát xít hô to: “Tiến vào Rôma !” Lực lợng phát xíttiến hành tổng động viên ngày 27 - 10, chính phủ và cuộc tấn công dự địnhvào ngày 28 - 10 Ngày 27 - 10, chính phủ của nhà vua tuyên bố từ chức, đềnghị vua Victo-Emmanuen III ban bố tình trạng đặc biệt; nhng nhà vua đ từã

chối việc làm đó Ngày 29 - 10 - 1922, dới áp lực của bọn t bản lũng đoạn, nhàvua đ chấp thuận cử Mutxôlini là Thủ tã ớng Mutxôlini đ lập tức từ Milanôã

tiến vào Rôma trong toa xe lửa tốc hành, 10 giờ 42 phút ngày 30 - 10 - 1922Mutxôlini có mặt ở Rô-ma Cũng trong thời gian đó, các đơn vị phát xít mặc

áo đen cũng từ các phía tiến vào Rôma, không gặp sự cố nào “Cuộc tiến quânvào Rôma” thực tế là một cuộc đảo chính của bọn phát xít Mutxôlini Chúngtuyên bố lật đổ chế độ cũ (nền dân chủ đại nghị) và thiết lập chế độ mới (chế

độ độc tài phát xít)

Sau khi lên cầm quyền, Mutxôlini đ thiết lập ở I-ta-li-a một chế độ độcã

tài phát xít cực kỳ phản động Y đ giải tán tất cả các đảng phái chính trị, thủã

tiêu mọi quyền tự do dân chủ t sản và thay vào đó, là một chế độ độc tài cánhân mà y là “thủ lĩnh tối cao”, “ngời dẫn đờng” với những quyền lực vô hạn

Về mặt đối ngoại, chính quyền phát xít Mutxôlini đ phái quân đội đi xâm lã ợcAbitxini (hay Êtiôpia) (1935), đa quân sang Tây Ban Nha tiến hành can thiệp

vũ trang chống lại cách mạng Tây Ban Nha (1936) thôn tính Anbani (4 1939), và cùng với bọn phát xít Hitle, quân phiệt Nhật Bản thành lập trựcphát xít Béc-lin - Rô-ma - Tô-ki-ô để chuẩn bị phát động cuộc Chiến tranhthế giới thứ hai

-Tháng 4 - 1945, quân Đức bị đánh bại trên chiến trờng I-ta-li-a

Mutxôlini thấy thời vận của mình đ hết, nên yêu cầu đàm phán với Mặt trậnã

giải phóng dân tộc I-ta-li-a Theo lời hẹn thì ngày 27 - 4, Mutxôlini sẽ đến nơi

đàm phán, nhng y lại quyết định không đến và vội v chạy trốn Mutxôlini vàã

ngời tình Bêtaxi của y mang 33 kg vàng và một va li văn kiện qua đ ờng rừngVânti sang Thuỵ Sĩ Để tránh sự kiểm tra của quân du kích, trên đờng đi, ychia tay với Bêtaxi, một mình hoá trang thành lính Đức, ngồi trà trộn trênchiếc xe tải dùng để kéo pháo của lính Đức Nhng quân du kích đợc mật báo,

đ kiểm tra chặt chẽ đoàn xe qua bên giới này Ông Bin, Phó chỉ huy đội quânã

du kích mang tên “Garibanđi” đ nhận ra Mutxôlini ngồi phía trong cùngã

chiếc xe tải, nói một cách châm biếm: “Chẳng nhẽ đây không phải là hiệp sĩBênitô Mutxôlini ?”

Hai giờ sau, tên phát xít độc tài Mutxôlini đ bị áp giải về Uỷ ban thịã

trấn Đôngô, cùng với 16 tên phát xít đầu sỏ khác Khi kiểm tra hành lý mangtheo của Mutxôlini, y chi cho những ngời khám xét chiếc va li mang theo nói:

“Xin chú ý, những văn kiện trong đó rất hệ trọng cho I-ta-li-a sau này” Chiếc

va li có chứa th tín giữa Hitle và Mutxôlini trong những năm cuối chiếntranh Đại bộ phận những th của Hitle đều chỉ trích và phê bình Mutxôlini

Có lẽ Mutxôlini định dùng những bức th đó để bào chữa cho tội ác của mình

và bày tỏ cho các nớc Đồng mình rằng: Y cũng bị Hítle kéo lên cỗ xe chiếntranh Trong chiếc va li còn có th của Thủ tớng Anh Sớcsin gửi cho Mutxôlini.Song kỳ lạ thay, sau đó không lâu, chiếc va li đó bỗng nhiên không cánh màbay

Tin Mutxôlini và bọn đầu sỏ phát xít bị bắt lan truyền đi rất nhanh Trớccửa Uỷ ban thị trấn Đông go chật ních dân chúng biểu tình Họ đả đảo, ném

đá và trứng thối vào các phần tử phát xít Để chờ mệnh lệnh của cấp trên và

để tránh việc dân chúng phẫn nộ có thể xông vào đánh chết Mutxôlini và đồngbọn Chỉ huy quân quân du kích cho chuyển chúng về giam ở đồn cảnh binh.Tại đây, Mutxôlini đ gặp lại Bêtaxi cũng đ bị bắt trã ã ớc đó

Ngày hôm sau, 28 - 4 - 1945, quân du kích I-ta-li-a chấp hành mệnh lệnhcủa Bộ t lệnh quân đoàn giải phóng đ đã a Mutxôlini và đồng bọn ra hànhquyết tại làng Giulinô Khi quân du kích cầm súng bắn vào Mutxôlini, Bêtaxinhào đến nh muốn lấy thân mình che chở cho Mutxôlini Rút cục mụ cũng bịtrúng đạn chết Xác của Mutxôlini đợc đa về Milanô, treo ngợc tại trạm bánxăng gần quảng trờng thành phố

Hớng dẫn sử dụng:

- Trình bày những nét chủ yếu về cuộc đời của Mutxôlini

- Thái độ của những ngời kháng chiến chống phát xít và nhân dân I-ta-li-a

nh thế nào?

Hình: Béclin tháng 1-1938 Cuộc duyệt binh rớc đuốc

kỷ niệm 5 năm ngày Hitle nắm chính quyền

Từ đầu năm 1919, Đảng phát xít của Mutxôlini xây dựng từ những “nhóm

vũ trang chiến đấu” (Fascio di Combattimento) và tập hợp lực lợng bằng cơnglĩnh mị dân, khêu gợi chủ nghĩa dân tộc hẹp hòi trong nhân dân chống lạiphong trào công nhân Từ “Phát xít” đợc phiên âm từ chữ “Fascio”, có nghĩa là

“nhóm” “chùm”, “bó” Bằng cơng lĩnh mị dân, nh khẩu hiệu “ruộng đất chonông dân”, “Đả đảo bọn t sản hắc ám, và bọn bóc lột dân tộc”, Mutxôlini đ lôiã

kéo đợc tiểu t sản, phú nông và cả một bộ phận sinh viên

Mùa thu năm 1922, bọn phát xít nắm đợc những Hội đồng thành phố lớn.Tháng 10 - 1922, đợc sự ủng hộ của nhóm t bản độc quyền, đại địa chủ và cảToà thánh Vaticăng, bọn phát xít đ tạo ra cuộc đảo chính bằng hình thức bốã

trí một “cuộc hành quân vào Rôma”, gồm 4 vạn tên phát xít có vũ trang VuaI-ta-li-a là Emmanuên đ tuyên bố cử Mutxôlini làm thủ tã ớng Bọn phát xítlên nắm chính quyền ở I-ta-li-a

Đảng phát xít của Hitle ở Đức (Đảng Quốc x ) đã ợc tổ chức từ năm 1919(xem NAZI) Những năm 1920 - 1923 là thời kỳ Đảng Quốc x xây dựng về tổã

chức, chính trị và t tởng Thời kỳ từ 1924 - 1929 Đảng Quốc x phát triển vàã

tích luỹ lực lợng bằng chính sách mị dân, xây dựng lực lợng SS (Đội bảo vệ),

SA (đội xung kích) Những năm 1929 - 1932 là thời kỳ Đảng Quốc x hoạtã

động tích cực, lên nắm chính quyền Hitle từ sự ủng hộ của một số ng ời rồi sựủng hộ của toàn bộ bọn phát xít t sản, đặc biệt sự ủng hộ của bộ ba: SS, SA,

Đảng Quốc x ã

Trớc sự khủng hoảng kinh tế 1929 - 1933 trầm trọng ở Đức, giai cấp t sản

độc quyền đ tìm đến Hitle và Đảng Quốc x của y, coi đảng này là “con ngã ã ờihùng” có thể ngăn chặn “tình trạng hỗn độn và chủ nghĩa Bônsêvich” Ngày 30 -

1 - 1933, Tổng thống Hinđenbua đ cử Hitle làm Thủ tã ớng nớc Đức

Năm 1938, Hitle kỷ niệm 5 năm nắm chính quyền Trong ảnh những

đoàn ngời giơng cao lá cờ “chữ thập ngoặc” của chủ nghĩa phát xít, cuồngnhiệt diễu qua các đờng phố Béc-lin, hoan hô ầm ĩ, biểu dơng lực lợng của chủnghĩa phát xít

Chế độ độc tài phát xít và Hitle đ thi hành chính sách đối nội, đối ngoạiã

cực kỳ phản động Chủ nghĩa phát xít nói chung, đặc biệt chủ nghĩa phát xít

Đức là “đội xung kích của bọn phản cách mạng quốc tế Là kẻ chủ yếu gây racuộc chiến tranh đế quốc chủ nghĩa Là kẻ âm mu tổ chức cuộc hành quân chữthập chống Liên Xô ” (Đimitorốp)

Đại hội lần thứ VII của Quốc tế Cộng sản (từ 25 - 7 đến 25 - 8 - 1935) đã

lên án chủ nghĩa phát xít và kêu gọi nhân dân thế giới đoàn kết chống chủnghĩa phát xít và nguy cơ chiến tranh Bọn phát xít Đức - I-ta-li-a - NhậtBản đ gây ra Cuộc chiến tranh thế giới thứ hai để phân chia lại thế giới vàã

nô dịch các dân tộc khác Nhng chúng đ bị các lực lã ợng dân chủ, đi đầu làLiên Xô, đánh bại Tháng 7 - 1943, do quân đội Hitle và quân đội Mutxôlinithua trận và do cuộc đấu tranh chống phát xít ở I-ta-li-a sụp đổ, Mutxôlini bịtống giam Ngày 2 - 5 - 1945 Hồng quân Liên Xô chiếm toàn bộ thành phốBeclin quân phát xít Đức còn lại đầu hàng vô điều kiện Tháng 8 - 1945 quânphiệt Nhật đầu hàng

Ngày nay, bọn “phát xít mới” muốn trỗi dậy ở một số nơi để đàn áp,khủng bố, chống phá phong trào cách mạng thế giới, các nớc x hội chủ nghĩa.ã

Với tinh thần cảnh giác cách mạng nhân dân thế giới đấu tranh đập tannhững âm mu và hành động của bọn phát xít mới

Nớc mĩ giữa hai cuộc chiến tranh thế giới

(1918 - 1939) (Bài 13 SGK chuẩn, bài 28 SGK nâng cao)

Hình: Tổng thống Mĩ Ph.Rudơven công bố Chính sách mới qua đài phát thanh

1 Hình Rudơven (1882 - 1945)

Phơranklin Đêlanô Rudơven (Franklin

Delano Roosevelt) - nhà hoạt động chính trị,

Đảng viên Đảng Dân chủ, Tổng thống Hoa Kì

1933 - 1945 (bốn nhiệm kỳ Tổng thống)

Rudơven sinh ra trong một gia đình điền

chủ lớn Sau khi tốt nghiệp trờng đại học, ông

1932, ông đợc bầu làm Tổng thống Hoa Kỳ, sau

đó đợc bầu lại trong những cuộc bầu cử năm

1936, 1940 và 1944

Rudơven là một nhà chính trị t sản khôn

khéo và tài năng Khi cầm quyền lần đầu tiên năm 1933, E.Rudơven đ tiếnã

hành một loạt cải cách, gọi là “Ván bàn mới”, khôi phục lại nền kinh tế củaHoa Kì đang bị điêu đứng vì cuộc khủng hoảng kinh tế thế giới (1929 - 1933)

Về mặt đối ngoại, chính phủ Rudơven tuy có thái độ chống phát xít, ủng

hộ Anh - Pháp, công nhận Liên Xô (1933), nhng mặt khác lại dung túngnhững cuộc xâm lợc của bọn phát xít Đức ở châu Âu

Tổng thống Rudơven đ cầm quyền Hoa Kìã suốt trong thời gian Chiếntranh thế giới thứ hai (1939 - 1945) Khi chiến tranh mới bùng nổ, Hoa Kì giữthái độ trung lập và đóng vai trò hòa giải giữa Anh, Pháp với Đức, I-ta-li-anhằm thống nhất lực lợng chống Liên Xô nhng không thành Cho đến tháng

12 - 1941, sau khi bị Nhật tấn công bất ngờ trong trận Trân Châu cảng và

Đức, I-ta-li-a tuyên chiến với Mĩ, Mĩ mới chính thức nhảy vào vòng chiến.Tháng 6 - 1942, Mĩ ký với Liên Xô Hiệp ớc tơng trợ, nhng chỉ viện trợ nhỏ giọtcho Liên Xô Chính phủ Liên Xô nhiều lần yêu cầu các chính phủ Mĩ, Anh, mởmặt trận thứ hai ở Tây Âu để đỡ đòn cho Liên Xô, nhng liên quân Mĩ - Anh lại

đổ bộ lên Bắc Phi (tháng 7 và tháng 8 - 1943) đến 6 - 6 - 1944, khi Hồng quânLiên Xô đ giải phóng phần lớn l nh thổ của mình và sắp vã ã ợt ra ngoài biêngiới, Mĩ, Anh mới mở mặt trận thứ hai đổ bộ lên Bắc Pháp

Tổng thống Mĩ Rudơven đ cùng với Thủ tã ớng Anh Sơcsin và Chủ tịchHội đồng Bộ trởng Liên Xô Xtalin hợp Hội nghị Têhêran (1943) và Hội nghịCrm còn gọi là hội nghị Yanta (2 - 1945) vạch ra kế hoạch hoạt động phối hợpchống phát xít Đức và đề ra cơ sở cho việc tổ chức thế giới sau khi chiến tranh

kết thúc F.Rudơven mất ngày 12 - 4 - 1945

- Nội dung và tác động chính sách mới của Rudơven?

Để trả lời các câu hỏi trên, học sinh đọc tài liệu tham khảo “Chính sách

mới của Hoa Kì” từ 1933 đến 1945

Chính sách của Ph.Rudơven, chủ trơng cứu trợ nạn thất nghiệp, nghèo

đói, lập lại sự cân đối giữa nông nghiệp và công nghiệp, kiểm tra chặt chẽ cácngân hàng Chính sách này đợc thể hiện ở các đạo luật về ngân hàng côngnghiệp, nông nghiệp, các cơ quan để “điều tiết” vai trò của nhà nớc Mặc dùcòn những hạn chế “chính sách mới” cũng làm cho Mĩ thích nghi với điều kiệnsau khủng hoảng 1929 - 1933 Ph.Rudơven cũng đề nghị quốc hội cho mìnhnhững quyền hành rộng r i để thực thi “Chính sách mới” kể cả trong trã ờnghợp có chiến tranh

Cơ sở lý luận của “Chính sách mới”, về mặt đối nội là học thuyết kinh tếKênơ (John Maynard Keynes), một trong những học thuyết kinh tế t bảnhiện đại, đặt nền móng cho chủ nghĩa t bản độc quyền nhà nớc Dựa vào lýluận của học thuyết này Ph.Rudơven đặt ra những đạo luật, thành lập các cơquan nêu trên để xoa dịu mâu thuẫn giai cấp, thoát khỏi khủng hoảng vàngăn chặn cách mạng

“Chính sách mới” của Ph.Rudơven xét về bản chất nhằm mục tiêu cứunguy cho chủ nghĩa t bản thoát khỏi cơn khủng hoảng kinh tế trầm trọng,phục vụ lợi ích cho giai cấp t sản Mĩ Nhng dù sao những cải cách của ôngcũng góp phần duy trì chế độ dân chủ t sản ở Mĩ và đáp ứng phần nào đòi hỏicủa ngời lao động

2 Hình: nhà ở của ngời nghèo ở mĩ

X hội Mĩ phân hóa sâu sắc giữaã

ngời giàu (những triệu phú, tỉ phú) với

ngời nghèo, những ngời nghèo chỉ có

những túp lều tranh, dột nát, bẩn thỉu,

nh các “ổ chuột” làm nơi trú ngụ, bên

cạnh những “nhà chọc trời” của ngời

giàu sang Quan sát và miêu tả cảnh

sinh động của nhân dân lao động Mĩ

Nhật bản giữa hai cuộc

chiến tranh thế giới

- Nội dung:

Cuộc khủng hoảng kinh tế 1929 - 1933 đ giáng một đòn nặng nề vào kinhã

tế Nhật Bản Để đa nớc Nhật ra khỏi cuộc khủng hoảng kinh tế, giải quyết khókhăn do thiếu nguồn nguyên liệu và thị trờng tiêu thụ hàng hoá, giới cầm quyềnNhật Bản tăng cờng chính sách quận sự hoá đất nớc, chiến tranh xâm lợc, bànhtrớng ra bên ngoài

Quân Phiệt Nhật Bản đề ra kế hoạch xâm lợc và thống trị thế giới, bắt đầuviệc đánh chiếm Trung Quốc, nơi tập trung 82% số vốn đầu t của Nhật Bản

Đêm 18 - 9 - 1931, đội quân Quan Đông của Nhật phá huỷ một đoạn đờngsắt thuộc cung đờng sắt Nam M n ở phía Bắc Thẩm Dã ơng, Trung Quốc vu cáoquân đội Trung Quốc phá đờng sắt, tập kích vào đội quân gác đờng Lấy cớ đó,quân Nhật tấn công vào doanh trại Bắc của Đông Bắc Trung Quốc và thànhphố Thẩm Dơng Tiếp đó, Nhật mở rộng việc đánh chiếm ở Liêu Ninh, CátLâm

Trong ảnh là hình ảnh đội quân Quan Đông của Nhật đang tiến vào mộtthành phố ở M n Châu tại Đông Bắc Trung Quốc Một số lính mang vũ khí,ã

quân dụng, có kẻ vác quốc kì trên vai thể hiện sự đắc thắng Bên cạnh đờngphố là những ngời dân Trung Quốc Họ đang phải chứng kiến cảnh nớc mấtnhà tan, dới sự dày xéo của quân xâm lợc

Chính sách “bất đề kháng” (không đánh trả) của Tởng Giới Thạch làmcho ngòi lửa xâm lợc của quân Nhật ngày càng bùng cháy dữ dội

Ngày 7 - 7 - 1937, quân Nhật lại gây ra vụ “L Cầu Kiều”, mở đầu cuộc chiếntranh xâm lợc ra toàn Trung Quốc Trong bối cảnh đó, Đảng Trung Quốc đ kêuã

gọi nhân dân cả nớc tiến hành cuộc chiến tranh chống lại quân Nhật

Hớng dẫn sử dụng:

Bức ảnh quân Nhật chiếm M n Châu Trung Quốc đã ợc sử dụng khi giảngbài mục 2 Quá trình quân phiệt hoá bộ máy nhà nớc, gây chiến tranh xâm lợcbành trớng ra bên ngoài

Trớc hết GV hớng dẫn HS quan sát bức ảnh kết hợp với nội dung SGK đểtìm hiểu các vấn đề sau:

- Nhật bản đ thoát khỏi cuộc khủng hoảng kinh tế thế giới 1929 - 1933ã

nh thế nào?

- Tại sao giới cầm quyền Nhật Bản lại tăng cờng gây chiến tranh xâm lợc,bành trớng ra bên ngoài?

- Việc Nhật Bản xâm lợc Trung Quốc diễn ra nh thế nào?

các nớc châu á giữa hai cuộc chiến tranh thế giới

(1918 - 1939) Phong trào cách mạng ở trung quốc và ấn độ

(1918 - 1939) (Bài 15 SGK chuẩn, bài 30 SGK nâng cao)

Mao Trạch Đông sinh ra trong một gia đình nông dân ở Hồ Nam KhiCách mạng Tân Hợi (1911) nổ ra, ông tham gia quân đội cách mạng ở HồNam Cách mạng tháng Mời Nga (1917) đ ã ảnh hởng tới việc tiếp thu chủ nghĩa

Mác - Lê-nin của ông Năm 1920, ông thành lập tiểu tổ cộng sản ở Hồ Nam Tháng 1 - 1921, ông tham gia Đại hội thành lập Đảng Cộng sản TrungQuốc ở Thợng Hải Năm 1923, ông đợc bầu làm Uỷ viên Ban chấp hành Trung

ơng Đảng và năm 1933 đợc bầu vào Bộ Chính trị Ban chấp hành Trung ơng

Đảng cộng sản Trung Quốc Năm 1934, ông tham gia cuộc Vạn lý trờng chinh,chuyển quân đội cách mạng lên miền Bắc Tháng 1 - 1935, tại Hội nghị TuânNghĩa (Quý Châu) ông và một số cán bộ, đảng viên đ tiến hành cuộc đấuã

tranh chống đờng lối “tả huynh” Và cũng ở Hội nghị này Mao Trạch Đông

đ-ợc bầu làm Chủ tịch Ban chấp hành Trung ơng Đảng

Trớc nguy cơ xâm lợc của Nhật, Mao Trạch Đông chủ trơng hợp tác vớiQuốc dân đảng để thành lập Mặt trận dân tộc thống nhất chống Nhật và đacuộc kháng chiến chống Nhật (1937 - 1945) đến thắng lợi Sau kháng chiếnchống Nhật, cuộc nội chiến diễn ra giữa Đảng Cộng sản và Quốc dân đảng MaoTrạch Đông và Quân Giải phóng đánh bại Tởng Giới Thạch, chạy ra Đài Loan Ngày 1 - 10 - 1949, Mao Trạch Đông tuyên bố thành lập nớc Cộng hoànhân dân Trung Hoa Những năm 1949 - 1954, ông đợc cử làm Chủ tịch Hội

đồng Nhân dân Trung ơng; vào năm 1954 - 1959 là Chủ tịch nớc Cộng hoàNhân dân Trung Hoa, đồng thời là Chủ tịch Đảng cộng sản Trung Quốc Dới

sự l nh đạo của Mao Trạch Đông, trong những năm 1949 - 1957, nhân dânã

Trung Quốc hoàn thành cuộc cách mạng dân tộc dân chủ Đầu năm 1958, MaoTrạch Đông đề ra đờng lối xây dựng chủ nghĩa x hội: “ba ngọn cờ” đại nhảyã

vọt, công x nhân dân Đã ờng lối này đ đẩy Trung Quốc vào thời kỳ khó khăn,ã

do đó ông đ bị Hội nghị Trung ã ơng Đảng cộng sản Trung Quốc họp ở Vũ

X-ơng (12 - 1958), phê phán Mao Trạch Đông buộc phải thôi chức Chủ tịch nớc(Lu Thiếu Kỳ thay) Năm 1966, Mao khôi phục lại quyền lực thông qua phongtrào Đại cách mạng văn hoá vô sản Các đối thủ của ông đều bị đánh bại quacuộc cách mạng này Đờng lối “ba ngọn cờ hồng” tiếp tục đợc thực hiện Ngày

9 - 9 - 1976, Mao Trạch Đông qua đời

Trong quá trình l nh đạo Đảng và Nhà nã ớc Trung Hoa, Mao Trạch Đông

có những đóng góp đáng kể cho sự thắng lợi của cách mạng, xây dựng chế độmới, nâng cao vị thế của nớc Cộng hoà nhân dân Trung Hoa trên trờng quốc

tế, nhng vào cuối đời, ông đ phạm một số sai lầm ảnh hã ởng đến sự phát triểncủa cách mạng Trung Quốc

- Hớng dẫn sử dụng:

Trớc hết, GV cho HS quan sát bức tranh, kết hợp với nội dung SGK tìmhiểu các vấn đề sau:

- Cuộc đời và sự nghiệp cách mạng của Mao Trạch Đông?

- Cuộc nội chiến Quốc - Cộng diễn ra nh thế nào? Vai trò của Mao Trạch

Đông đối với cuộc nội chiến đó

- Mao Trạch Đông phạm những sai lầm chủ yếu nào, trong xây dựng chủnghĩa x hội ở Trung Quốc?ã

2 Găngđi, MôhanDat Karamsan (1869 - 1948)

- Nội dung:

Găngđi, nhà yêu nớc ấn Độ, đợc suy tôn là

Mahatma có nghĩa là “Tâm hồn vĩ đại”, nhân dân gọi

là “Thánh” Là ngời l nh đạo chủ yếu của phong tràoã

giải phóng dân tộc ấn Độ theo đờng lối “bất bạo động”,

“bất hợp tác”, l nh tụ của Đảng quốc Đại ã

Sinh ra trong một gia đình khá giả ở Tây ấn Độ, tốt

nghiệp luật ở Anh, sau đó làm cố vấn pháp luật cho một

công ty ở Nam Phi, tham gia những hoạt động chống chế

độ phân biệt chủng tộc và chủ nghĩa thực dân

Đầu năm 1915, ông về nớc vận động cuộc đấu

tranh chống thực dân Anh bằng cách “bất hợp tác”,

“bất bạo động”, tẩy chay hàng hoá Anh Năm 1930,

phát động “cuộc hành trình mới”, bị thực dân Anh bắt giam một thời gian Sau khi ấn Độ đợc trao trả độc lập (15 - 8 - 1947), Găngđi đ ra sức hoạtã

động để ngăn chặn chiến tranh huynh đệ tơng tàn giữa ngời Hồi giáo và ấn

Độ giáo Ngày 30 - 1 - 1948 Găngđi bị một phần tử phản động sát hại

Để thấy rõ công lao và ảnh hởng của Găng Đi đối với Phong trào đấu tranh giành độc lập ở ấn Độ chúng ta tham khảo tài liệu sau:

Sau vụ thảm sát Anritxa (13 - 4 - 1919,) thực dân Anh đ tàn sát hàng vạnã

ngời dân ấn Độ, Mahatma Ganđi đ phát động phong trào bất hợp tác toàn diệnã

với chính quyền thực dân Anh Nhân dân ấn Độ tẩy chay việc dùng hàng hoácủa Anh, tự kéo sợi và dệt vải may quần áo, không làm việc ở các công sở củaAnh, không học tập tại các trờng của Anh, không đi lính cho chính quyền Anh Trớc tiên, Mahatma Găngđi kêu gọi dân chúng tẩy chay hàng ngoại hoá

Ông mong muốn trong việc ăn mặc, ngời ấn Độ chỉ dùng toàn đồ nội hoá, maytheo lối cổ truyền Ông nêu gơng trớc, trút bỏ bộ quần áo theo kiểu âu phục

đang mặc để khoác một tấm phá độc nhất bằng vải thô tự dệt, quấn nganghông Ông ở trần, đầu không đội nón, vác trên vai cái đẫy đựng bút mực, giấymá, chuỗi tràng hạt, thứ đồ cần dùng, cùng vài món lơng khô, cứ thế ông đilang thang cổ vũ cho phong trào bất hợp tác

Tới đâu, ông cũng hô hoà muốn giải phóng nớc nhà, trớc hết phải tập trunggiải phóng mình khỏi những tục lệ của ngời Anh Ông khuyên dân chúng nên bỏtục lệ mặc Âu phục nh ngời Anh Mọi ngời tán thởng và noi gơng ông MahatmaGăngđi yêu cầu cử toạ h y thực hành ngay ý định đó, là trút hết quần áo tây raã

để thiêu huỷ Chỉ trong một loáng, một đống quần áo, giầy mũ, cà vát, bít tất

đ chất cao nhã núi, Găngđi vứt vào đống tàn tích thực dân ấy một que diêm,ngọn lửa bén vào đống quần áo bốc cao Ông khuyên mọi ngời h y tỏ rõ ý định tựã

lập, tự cờng bằng cách tự dệt vài, tự may quần áo mà mặc Ông nói “Các bạn h yã

tự dệt lấy vải, tự may lấy quần lấy áo mà mặc Mọi ngời hay theo lời tôi, mỗingày bỏ ra nửa giờ trớc bữa ăn để tập dệt”

Ông còn khuyên nhân dân ấn Độ “bất hợp tác” với chính quyền thực dânAnh về các mặt chính trị, văn hoá, x hội Tự mình nêu gã ơng trớc, Mahatmagửi trả Phó vơng ấn Độ hai tấm huy chơng và tấm bài vàng m chính phủã

Anh đ tặng ông để khen thã ởng công việc nhân đạo mà ông đ thực hiện ởã

Nam Phi Nhiều ngời ấn Độ cũng trả lại văn bằng, chức vụ cho chính quyềnAnh Hàng ngàn luật s tự ý đóng cửa văn phòng luật s, thề không bớc chânvào những toà án của ngời Anh nữa Nhiều sinh viên, học sinh bỏ học tại cáctrờng Trung học và Đại học do chính quyền Anh mở Một trờng Cao đẳngmang tên Tilắc đợc mở cửa, đợc nhiều nhà hảo tâm ấn Độ giúp đỡ, đ đón tiếpã

những sinh viên vừa tẩy chay các trờng học của Anh Đồng thời nhiều thanhniên bỏ thành thị về sống ở nông thôn, tuyên truyền phong trào “bất hợp tác”trong nông dân không mua hàng ngoại hoá, không uống rợu, không đóng thuếcho chính quyền Anh

Ngày 12 - 3 - 1930, sau khi cầu nguyện, Mahatma Găngđi chống gậy dẫn

đầu 70 đệ tử, cả nam lẫn nữ, từ gi Saharmati nhằm phía nam thẳng tiến.ã

Trong 24 ngày liền, ông đi đợc 200 dặm, tới đâu cũng đợc hàng ngàn vạn dânchúng đứng ở dọc đờng đón tiếp Chốc chốc, ông lại dừng bớc hội họp dânchúng, khuyên nhủ mọi ngời dùng vải nội hoá, chừa rợu và thuốc phiện,không nộp thuế muối cho chính phủ Bây giờ, ông đ 61 tuổi Ông đi tới đâu,ã

các hơng chức trong làng trả lại chức vụ cho thực dân Anh và thanh niên traitráng nhập theo đoàn lữ hành

Ngày 5 - 4 - 1930, khi Thánh Găngđi tới ven biển, đoàn lữ hành gồm 70khách ở buổi đầu, đ trở thành một đạo quân “bất bạo động, bất hợp tác” đôngã

hàng chục ngàn ngời Suốt đêm hôm đó, cả đoàn ngời cầu nguyện, sáng sớmhôm sau, họ theo Thánh Găngđi ra b i biển Ông lội xuống nã ớc rồi trở lên b i,ã

mang theo một vốc nớc mặn Bà Saiđon đi cạnh ông liền hô lớn: “Hoan hô ngờigiải phóng!” Đoàn lữ hành tiến ào xuống múc nớc biển

Sau khi Mahatma Găngđi tiến hành “cuộc hành trình muối”, tất cả dânchúng các làng duyên hải đều mỗi ngời cầm một cái nồi ra biển múc nớc biểnlên làm muối Họ không chỉ tự túc muối ăn, mà còn bán muối cho nhân dân ởcác vùng xa bở biển, bất chấp luật độc quyền muối của chính quyền thực dânAnh

Hớng dẫn sử dụng:

Trớc hết, GV cho HS quan sát bức tranh, kết hợp với nội dung SGK tàiliệu đọc thêm và trình bày các vấn đề sau:

- Cuộc đời và hoạt động yêu nớc, giải phóng dân tộc của Găngđi

- Đờng lối chủ trơng của Găngđi (những mặt tích cực và hạn chế)

- H y cho biết các phong phong trào đấu tranh dã ới sự l nh đạo của ã Găngđi

đ diễn ra nhã thế nào?

các nớc Đông Nam á giữa hai cuộc

chiến tranh thế giới (1918-1939) (Bài 16 SGK chuẩn, bài 31 SGK nâng cao)

1 Hình: Xucácnô (Sukarno hay

Soekarno 1901 - 1970)

- Nội dung:

Nhà hoạt động chính trị, ngời theo chủ nghĩa

dân tộc, nhà l nh đạo xuất sắc, Tổng thống đầuã

tiên của nớc Cộng hoà In-đô-nê-xi-a (1945 - 1965), Ông có tài hùng biện và cókhả năng thu hút và vận động quần chúng

Xucanô sinh ngày 6 - 6 - 1901, tại Blita, thành phố Surabayra thuộc đôngGiava, con một nhà giáo Ông tốt nghiệp Đại học Y khoa Năm 1927, ông cùngmột số nhà trí thức thuộc tầng lớp tiểu t sản và t sản dân tộc thành lập ĐảngQuốc dân Inđônêxia Đây là tổ chức của những ngời theo chủ nghĩa dân tộc,lần đầu tiên không mang màu sắc tôn giáo Đảng đ hoạt động công khai vàã

kiên quyết đòi độc lập dân tộc Với t cách là Chủ tịch Đảng, nhiều lần ôngphát biểu trong các cuộc mít tinh đòi thực dân Hà Lan phải trao trả độc lậpInđônêxia Cuối tháng 12 - 1929, Xucacnô và một số ngời trong ban l nh đạoã

Đảng Quốc dân bị chính quyền Hà Lan bắt giam Tháng 8-1930, thực dân mởphiên tòa xét xử ông Với tài hùng biện, Xucacnô tự bào chữa trớc toà và luậnvăn “In-đô-nê-xi-a tố cáo”, làm xôn xao dự luận trong nớc và trên thế giới.Thực dân Hà Lan xử ông 4 năm tù Do sức mạnh đấu tranh Đảng quốc dân,của nhân dân trong nớc và của bạn bè trên thế giới, thực dân Hà Lan đ phảiã

19 - 8 - 1945, Chính phủ đầu tiên của nớc Cộng hoà In-đô-nê-xi-a doXucacnô làm Tổng thống đ ra mắt quốc dân ã

Sau khi In-đô-nê-xi-a đợc độc lập, thực dân Hà Lan quay trở lại xâm lợc

đất nớc này Nhân dân In-đô-nê-xi-a buộc phải cầm súng chiến đấu chốngthực dân Ngày 22 - 12 - 1945, thực dân Hà Lan tấn công quân đội In-đô-nê-xi-a cùng một số thành viên của Chính phủ, Cuộc chiến đấu của nhân dânIn-đô-nê-xi-a vẫn tiếp tục và buộc thực dân Hà Lan phải trao trả chủ quyềncho nớc nhà Chính phủ Liên bang thành lập, Xucacnô bớc đầu làm Tổngthống Ông mất ngày 21 - 6 - 1970 tại Bơ-gâu

Xucacnô có cảm tình với Việt Nam đ sang thăm nã ớc ta, nồng nhiệt đóntiếp Chủ tịch Hồ Chí Minh sang thăm In-đô-nê-xi-a và trao tặng Huân ch ơng

“Du kích” cho ngời trong chuyến viếng thăm này (1958)

- Hớng dẫn sử dụng:

Trớc hết, GV cho HS quan sát bức tranh, kết hợp với nội dung SGK tìmhiểu các vấn đề:

- Cuộc đời và hoạt động của Xucácnô?

- Đờng lối chủ trơng của Xucácnô trong việc đấu tranh giành độc lập choIn-đô-nê-xi-a?

- Phong trào đấu tranh dới sự l nh đạo của Xucácnô đ thu đã ã ợc nhữngkết quả gì?

Để hiểu rõ hơn cuộc đấu tranh yêu nớc của Xu các nô, giáo viên ớng dẫn học sinh đọc tài liệu tham khảo sau:

h-Năm 1927, bác sĩ Acmét Xucacnô (1901 - 1970), cùng một số trí thứcthuộc tầng lớp tiểu t sản và t sản dân tộc đứng ra thành lập Đảng dân tộc In-

đô-nê-xi-a (PNI), Đảng Dân tộc đô-nê-xi-a đấu tranh đòi độc lập cho

In-đô-nê-xi-a, không hợp tác với chính quyền thuộc địa và đoàn kết thống nhấtphong trào giải phóng dân tộc Đảng Dân tộc hoạt động công khai Nhiều lầnXucacnô, với t cách Chủ tịch đảng, phát biểu trên diễn đàn các cuộc mít tinh

đòi thực dân Hà Lan phải trao trả độc lập cho In-đô-nê-xi-a

Trớc sự lớn mạnh và uy tín ngày càng tăng của Đảng Dân tộc In-đô-nê-xi-a,chính quyền thực dân Hà Lan đ ra tay đàn áp Tháng 12 - 1929, hơn 100ã

l nh tụ và những đảng viên tích cực của Đảng Dân tộc, trong đó có Xucacnô,ã

bị bắt Giữa tháng 6 - 1930, các báo đa tin sẽ mở phiên toà xét xử vụ ánXucacnô và các đồng chí của ông Xucacnô vẫn quyết định tự mình đọc bảnbào chữa trớc toà Giữa tháng 8 - 1930 phiên toà bắt đầu Vụ án kéo dài 4tháng Những ngời bị bắt bị buộc tội liên quan đến một tổ chức khủng bốnhằm mục đích lật đổ chính phủ bằng bạo lực, nhng không có bằng chứng

Đến tháng 12, Xucacnô mới đợc phát biểu Ông chỉ ra rằng sự nghèo đói, bầncùng và thống khổ của nhân dân là kết quả của chính sách thực dân Ôngnhấn mạnh rằng cách mạng sẽ bùng nổ hay không, không phụ thuộc vào

Đảng Dân tộc, mà phụ thuộc vào bọn đế quốc Đảng chỉ muốn gây “sức ép tinhthần” để buộc Hà Lan trao trả độc lập cho In-đô-nê-xi-a Những lời hùng biện

đầy xúc động của Xucácnô đ trở thành một văn kiện có sức tố cáo mạnh mẽã

tội ác của bọn thực dân Hà Lan

Báo chí ở In-đô-nê-xi-a và các nớc Âu châu đều đa tin về việc xét xử vụ ántrên và đăng nguyên văn bản bào chữa của Xucacnô với đầu đề: “In-đô-nê-xi-a

tố cáo” Luận văn “In-đô-nê-xi-a tố cáo” khiến công chúng Âu châu sững sờ:Lần đầu tiên bản chất chính sách thống trị của thực dân Hà Lan ở thuộc địa

bị phơi bày; tình cảnh thống khổ của dân thuộc địa In-đô-nê-xi-a dới chínhsách “khai hoá văn minh” của Hà Lan đợc đa ra ánh sáng

Bọn thực dân Hà Lan kết án Xucacnô 4 năm tù Nhân dân In-đô-nê-xi-a luôncoi Xucacnô là ngời anh hùng dân tộc, ngời dám hi sinh vì lý tởng độc lập của đấtnớc Do áp lực của nhân dân trong nớc và d luận trên thế giới, chính phủ Hà Lanphải giảm hạn tù của ông xuống còn 2 năm Ngày 31 - 12 - 1931, Xucacnô đợctha Ông lại tiếp tục lao vào cuộc đấu tranh giải phóng dân tộc cho đất nớc In-

do luật s Pri-đi Pha-nô-mi-ông đứng đầu Đảng có ảnh hởng lớn trong x hội,ã

nhất là tầng lớp cấp tiến, đấu tranh loại bỏ nền quân chủ ở Xiêm

Sự sút kém của nền kinh tế trong nớc cùng với tác động của cuộc khủnghoảng Kinh tế 1929 - 1933 làm cho tình hình Xiêm bị khủng hoảng trầm trọng.Ngày 24 - 6 - 1932, quân đội bao vây hoàng cung và cơ quan chính phủ,bắt các thành viên Chính phủ làm con tin Tại Băng Cốc những ngời đấutranh rải truyền đơn lên án mạnh mẽ chế độ quân chủ chuyên chế Pri-điPha-nô-mi-ông là ngời tổ chức viết về rải các truyền đơn này để tập hợp đông

đảo nhân dân tham gia

Mặt khác, Pri-đi Pha-nô-mi-ông l nh đạo nhân dân đã a ra bản cơng lĩnhgồm 6 điểm, đấu tranh đòi:

- Đảm bảo quyền tự do, bình đẳng của nhân dân về chính trị, luật pháp

và thơng mại

- Bảo đảm hòa bình, an ninh, không xâm phạm công việc nội bộ của ngời khác

- Xây dựng một chính sách kinh tế dân tộc đảm bảo công ăn việc làm chotất cả mọi ngời

- Xóa bỏ đặc quyền, đặc lợi của một nhóm nhỏ ngời, làm sao cho mọi ngời

đợc ấm no

- Giáo dục cho mọi ngời tuân theo luật pháp, không đợc vi phạm những

điều ngăn cấm để đợc hởng mọi quyền tự do, hạnh phúc

- Nhân dân ai cũng đợc học hành ở mức tối đa theo điều kiện của mỗi ngời.Những ngời đứng đầu Đảng nhân dân gửi tối hậu th cho vua Xiêm,Rama VII, đòi xác lập chế độ quân chủ lập hiến - Nhà vua chấp nhận ngày

27 - 6 - 1932, chế độ quân chủ lập hiến đợc xác lập Hiến pháp lâm thời đợcban bố

Cuộc cách mạng 1932 ở Xiêm tuy không đem lại kết quả nh Pri-đi nô-mi-ông và những ngời l nh đạo Đảng nhân dân mong muốn, song là mộtã

Pha-bớc tiến đáng kể

Atgiêng Cactini (1879 - 1904)

Rađên Atgiêng Cactini sinh ngày 21 - 4 - 1879 tại làng Magiông (Majong)

ở trung tâm đảo Giava, trong một gia đình quý tộc nổi tiếng Cha của Cactini

là một trí thức yêu nớc Ông đ viết thã gửi chính phủ thực dân Hà Lan phản

đối việc hạn chế “ngời bản xứ” trong lĩnh vực giáo dục Mẹ của Cactini, mộtphụ nữ bình dân, con gái của một gia đình công nhân làm thuê trong nhà máy

đờng ở Magiông, là vợ thứ, mất sớm Cactini đợc bà vợ cả của cha nuôi dỡng

và cho ăn học Cha của Cactini không chỉ cho con trai, mà cả con gái vào họctrờng Tiểu học của Hà Lan ở Gaipa (Japar) Đó là việc không bình thờng: vìtheo tục lệ Hồi giáo, con gái không đợc đến trờng Trong thời gian Cactini đihọc, ở In-đô-nê-xi-a chỉ có 12 cô gái theo học ở các trờng do ngời Hà Lan mở Cactini là cô gái hiếu động, ham học Năm 12 tuổi, cô tốt nghiệp Tiểu học.Cô xin cha cho đi theo các anh trai đến học trờng Trung học ở thủ đôXêmarang, nhng cha cô không dám phá vỡ tập tục Từ đó, cô ở nhà đọc sách.Cô đọc tất cả các loại sách báo, tạp chí Hà Lan có trong tay Đặc biệt, cô đọcnhiều tác phẩm về phong trào phụ nữ Âu châu Cô viết th trao đổi với các bạngái Hà Lan để hiểu thêm về phong trào phụ nữ Âu châu Cô không chỉ nghiêncứu phong trào giải phóng phụ nữ Âu châu, mà còn qua thực tế, hiểu biết vềthân phận của phụ nữ In-đô-nê-xi-a đang bị áp bức bởi chế độ đa thê và hônnhân cỡng bức của luật lệ Hồi giáo

Cactini mất sớm (mới 25 tuổi), nhng những bức th tố cáo chế độ thực dân

Hà Lan đòi quyền tự do, bình đẳng cho dân tộc, kêu gọi giải phóng phụ nữ, đã

đợc các bạn cô xuất bản ở Amxtecđam năm 1911 thành sách “ánh sáng rồi sẽtới, bóng tối rồi sẽ tan” Chỉ một năm sau, cuốn sách đợc in ra nhiều thứ tiếng

Âu châu và đ gây xúc động mạnh mẽ đối với lã ơng tri toàn thế giới

Vai trò to lớn của Cactini trong việc thức tỉnh ý thức dân tộc đ đã ợc các tổ

chức chính trị, cách mạng ở In-đô-nê-xi-a kế thừa và phát triển Năm 1908,

tổ chức Buđi Utômô (“Chí thiện x ” hay “Lã ơng tri x ”) ra đời ở Giacacta, là tổã

chức văn hoá nhằm giáo dục, nâng cao sự hiểu biết của quần chúng, khơi dậytinh thần dân tộc, đ tiếp thu chã ơng trình của Cactini “Liên minh In-đô-nê-

xi-a”, của một tổ chức chính trị của thanh niên và sinh viên Giava, cũngtuyên bố: “Những t tởng của Cactini là cái “mở đầu cho sự chỉ đạo của liênminh” nó thể hiện tính chất dân tộc, tinh thần yêu nớc của bà “Hội phụ nữ”

do Cactini sáng lập luôn trung thành với lý tởng đấu tranh giải phóng chophụ nữ”

Hiện nay, ở nhiều thành phố In-đô-nê-xi-a đều có đờng phố, quảng trờng

và câu lạc bộ mang tên Atgiêng Cactini

Hớng dẫn sử dụng:

- Trình bày những hoạt động yêu nớc của Cactini

- T tởng tiến bộ của Cactini thể hiện ở những điểm nào

Chiến tranh thế giới thứ hai (1939 - 1945)

1 Lợc đồ Đức - I-ta-li-a gây chiến và bành trớng

(Từ tháng 10 - 1935 đến tháng 8 - 1939)

Quan sát lợc đồ học sinh nhận thấy những điểm chủ yếu sau đây:

- Từ 1929 - 1936 hệ thống Vécxai Oasinhtơn tan vỡ, vì các nớc Đức, I-ta-li-a,

Nhật bị thiệt thòi trong việc phân chia thế giới, nên muốn xóa bỏ hệ thốngnày, bằng một cuộc chiến tranh bằng việc phân chia lại thế giới

- Trong những năm 1929 - 1936, ba nớc Đức, I-ta-li-a, Nhật đ phát xít ã

hóa bộ máy thống trị lây ra phe trục Béc-lin - Rô-ma - Tô-ky-ô để chứng tỏphong trào cách mạng thế giới về hình thành các “lò lửa chiến tranh” ở biển

Đông, châu Âu, châu Phi

- Lợc đồ miêu tả “lò lửa chiến tranh” ở châu Âu để gây chiến ở lục địa này

và thực hiện việc bành trớng sang châu Phi Cụ thể nh sau:

- Năm 1933, ngay sau khi nắm chính quyền, Hítle tái vũ trang nớc Đức,

rút khỏi Hội Quốc liên (trớc đó là Nhật)

- Ngày 13 - 1 - 1935, cuộc trng cầu dân ý đợc tổ chức và đ quyết định ã

+ Ngày 13 - 3 - 1938, Đức ban hành một đạo luật sáp nhập áo vào đếquốc Đức, Anh, Pháp, công nhận việc sáp nhập này

+ Cuộc hội nghị những ngời đứng đầu các nớc Anh, Đức, I-ta-li-a và Pháphọp ở Nuynich, tháng 9, 10 - 1938, bàn về tổ chức trng cầu dân ý để TiệpKhắc thuộc về nớc nào ngày 15 - 3 - 1939, do thái độ thỏa hiệp của Anh,Pháp, Đức đa quân chiếm toàn bộ Tiệp Khắc

+ I-ta-li-a đa quân chiếm đóng An-ba-ni, xâm lợc Ê-ti-ô-pi-a

Những hoạt động quân sự trên là những màn mở đầu cho cuộc chiến

tranh thế giới thứ hai (1939 - 1945).

Hớng dẫn sử dụng

Trình bày những hoạt động quân sự, chính trị của các t bản Anh, Pháp,

Đức dẫn tới cuộc chiến tranh thế giới thứ hai (1939 - 1945)

2 Hình: Trận Trân Châu Cảng (PEARL HARBOR)

mở đầu chiến tranh Thái Bình Dơng

- Nội dung:

Những ngày cuối năm 1940, một phái đoàn ngoại giao Nhật Bản đến sinh-tơn (Hoà Kì) để đàm phán với chính phủ Mĩ về giải pháp cho những vẫn

Oa-đề tranh chấp giữa Mĩ và Nhật Bản tại khu vực châu á - Thái Bình Dơng Phái

đoàn Nhật Bản tỏ thái độ hoà nh , nhân nhã ợng, nhng lại nêu nhiều vấn đề,khó giải quyết, nên cuộc đàm phán kéo dài Lấy cớ nhằm làm cho mối bang giao

Mĩ - Nhật bớt căng thẳng, chính phủ Nhật Bản đề nghị với chính phủ Mĩ chophép một tàu đến thăm Hônôlulu thuộc quần đảo Ha-oai Đề nghị đó đ đã ợcchính phủ Mĩ chấp nhận Ngày 1 - 11 - 1940, chiếc tàu buôn Nhật Bản TaiyôMaru cập bến hữu nghị cảng Hônôlulu Viên Tổng thống l nh sự Nhật Bản tạiã

Haoai lên thăm tàu và đ nhận đã ợc những tin tức tình báo mà bộ Tham muquân đội Nhật Bản đang mong đợi với tấm bản đồ chi tiết về Trân Châu Cảng(Pearl Harbơr, vũng tàu ở đảo Oahu, trong quần đảo Ha-oai) do một điệp viêngốc Nhật Bản quốc tịch Mĩ tên là Yoskaoa làm việc cho cơ quan tình báo Nhật

Điệp viên này đóng vai nhân viên của một công ty du lịch Mĩ, chuyên hớng dẫnkhách du lịch đến thăm quần đảo Haoai Nhờ thế anh ta đ có lần đã ợc đi máybày cùng các quan chức Mĩ lợn trên đảo Oahu, nơi có bến cảng và sân bay quân

sự, căn cứ chính của hạm đội Thái Bình Dơng của hải quân Mĩ

Đêm ngày 17, rạng ngày 18 - 11 - 1941, các tàu chiến Nhật Bản lần lợt rakhơi, chạy về hớng đảo Kurilơ, nơi đợc chọn làm địa điểm tập kết Hạm đội

đặc nhiệm của Nhật Bản gồm 31 chiếc, 6 tàu sân bay, 2 chiến hạm, 2 tuần

d-ơng hạm hạng nặng, 1 tuần dd-ơng hầm hạng nhẹ, 3 tàu ngầm, 9 khu trực hạm

và 8 tàu chở dầu Sáng sớm ngày 25 - 11 - 1941, hạm đội đặc nhiệm rời căn cứhải quân Tancan ở quần đảo Kunlơ chạy chếch về hớng đông bắc, rồi chuyểndần về hớng đông nam Hành trình đ đã ợc lựa chọn đi qua những vùng mây

thấp, sơng mù và rất ít tàu buôn đi lại Các tàu chiến trong hạm đội đặcnhiệm bị cấm ngặt không đợc sử dụng máy phát sóng vô tuyến điện Việcthông tin liên lạc đợc tiến hành bằng tín hiệu đèn hoặc bằng cờ Ban đêm, đèntrên các tàu chiến tắt hết Bẩy ngày sau khi xuất phát, T lệnh hạm đội đặcnhiệm là Phó Đô đốc Nagumô nhận đợc bức điện: “H y trèo lên đỉnh núiã

Nitaca”, mật ngữ đó có nghĩa là “Bộ tham mu quân đội Nhật Bản ra lệnh chohạm đội thực hiện kế hoạch tiến công Trân Châu Cảng theo nh dự kiến” Toànhạm đội đặc nhiệm tăng hết tốc độ, rẽ hẳn xuống hớng Nam, lao về TrânChâu Cảng

5 giờ sáng ngày 7 - 12 - 1941, toàn hạm đội đặc nhiệm Nhật Bản đ đã ợc

tập kết ở một nơi cách Trân Châu Cảng 200 hải lý; 5giờ 30 phút hai máy baytrinh sát cất cánh từ hai tuần dơng hạm Nhật Bản Chikumê và Tônê, bay lợnhai vòng trên Trân Châu Cảng, kì hạm của Phó Đô đốc Nagumô nhận đợcnhững tin tức về các vị trí chính xác của các tàu chiến Mĩ đang đỗ tại TrânChâu Cảng 183 máy bay Nhật Bản đợc lệnh cất cánh từ các tàu sân bay mở

đầu đợt 1 của cuộc tấn công; tiếp theo là 170 máy bay khác trong đợt II; đồngthời 29 tàu ngầm Nhật đi theo một hớng khác cũng đ đến gần Trần Châuã

Cảng nhằm chặn đánh những tàu chiến Mĩ nào còn “sống sót”, tìm cách chạythoát ra ngoài khơi Một số tàu ngầm “bỏ túi”, thực tế là loại ng lôi do thuỷbinh quyết tử lái đ lọt vào đã ợc bến cảng để phối hợp tiến công với các máybay

Trong khi đó phía Mĩ vẫn không biết một chút gì đang và sẽ xảy ra Bìnhminh trên quần đảo Ha-oai trong ngày chủ nhật 7 - 12 - 1941 này thật làtuyệt đẹp; bầu trời không một gợn mây, biển êm sóng lặng Nghỉ cuối tuầntheo hớng lệ từ chiều thứ bẩy, phần lớn sĩ quan và thuỷ quân các tàu chiến Mĩ

đậu tại Trân Châu Cảng đều lên bờ, say sa đêm thứ bẩy trong các hộp đêm

Đô đốc Kimmen, T lệnh hạm đội Thái Bình Dơng Mĩ, ăn cơm tối tại nhà mộtngời bạn và hẹn đánh gôn với tờng Xoóc, T lệnh lục quân Mĩ đóng trên quần

đảo Đúng 7 giờ 55 phút, vừa lúc Đô đốc Kimmen bớc lên ô tô để đến sân đánhgôn với ngời bạn nh đ hẹn, thì những quả bom đầu tiên rơi xuống các tàuã

chiến Mĩ đang đỗ tại Trân Châu Cảng Đô đốc Kimmen sửng sốt, ngạc nhiên,kêu lên: “Chuyện gì thế? Có phá hoại à?” Trong lúc đó, đại tá Môlixơn, Tham

mu trởng lực lợng không quân Mĩ tại quần đảo Haoai gọi điện thoại báo cho

Đại tá Philíp, một sĩ quan không quân Mĩ khác, biết máy bay Nhật bắt đầutấn công Trân Châu Cảng, Đại tá Philíp đ thét to vào ống nói: “Anh điên rồiã

hả, Fimmi? (Fimmi là tên gọi Môlixon một cách thân mật) Đến bây giờ màanh vẫn cha tỉnh rợu hay sao?” Một số sĩ quan và thuỷ quân Mĩ ở lại trên cáctàu chiến cũng nh các sĩ quan, binh lính không quân, lục quân Mĩ đang ở trên

bờ, cùng các sĩ quan, binh lính không quân, lục quân Mĩ khác trên đảo Oahu,tất cả đều còn nằm trên giờng ngủ, trong khi các máy bay Nhật Bản đang bổnhào rút bom xuống ngay đầu họ Không một khẩu súng cao xạ nào trên đảoOahu nổ súng bắn trả Không một máy bay chiến đấu nào của Mĩ kịp cấtcánh

Trận chiến đấu diễn ra từ 7 giờ 55 phút đến 9 giờ 45 phút sáng ngày 7

-12 - 1941, qua hai đợt tấn công vào bến cảng và sân bay Trân Châu Cảng Hảiquân và không quân Nhật đ đánh chìm và làm thiệt hại nặng 18 tàu chiếnã

lớn của Mĩ, trong số đó có 8 thiết giáp hạm đội bị phá huỷ, phá huỷ 232 máybay chiến đấu Mĩ đang đỗ trên sân bay (gốm 80 máy bay của hải quân và 152máy bay của lục quân Mĩ) Do sự tình cờ may mắn cho hải quân Mĩ, ba chiếctàu sân bay của hạm đội Thái Bình Dơng hôm đó ở ngoài khơi diễn tập không

có mặt ở Trân Châu Cảng, nên đ thoát khỏi số phận nhã các tàu thiết giáphạm Về phía Mĩ, số thiệt hại lên tới 3.581 ngời trong số đó có 2.435 ngời chết

Về phía Nhật chỉ bị thiệt hại có 29 máy bay, phần lớn bị tai nạn khi trở về hạcánh trên sàn tàu sân bay

Hình trong SGK thể hiện một vị trí của Trân Châu Cảng bị máy bayNhật đánh phá

- Hớng dẫn sử dụng:

GV cho HS quan sát bức tranh kết hợp với nội dung SGK, hớng dẫn HStrao đổi các vấn đề sau:

- Nhật chuẩn bị và tấn công Trân Châu Cảng nh thế nào?

- Kết quả của trận Trân Châu Cảng?

- Sau trận Trân Châu Cảng chiến tranh ở Thái Bình Dơng diễn ra ra sao?

Cuộc chiến đấu bảo vệ Xitalingrat bắt đầu từ hè năm 1942 Ngày 21 - 8 - 1942,trớc sức tấn công của quân Đức, Hồng quân Liên Xô phải chuyển tuyếnphòng ngự bên ngoài vào tuyến bên trong Xitalingrat Từ ngày 13 - 9, quân

Đức đ tiến sát ngoại ô Xitalingrat Cuộc chiến đấu bắt đầu diễn ra ác liệtã

trong thành phố Hồng quân Liên Xô đ bảo vệ thành phố trong những điềuã

kiện đặc biệt khó khăn do địa thế của Xitalingrat Thành phố nằm bên bờsông Vonga, kéo dài hơn 40km từ Bắc xuống Nam, bề rộng 3km Sông Vôngagây trở ngại lớn trong việc tiếp tế và chuyển quân Nhng Hồng Quân đ chiếnã

đấu vô cùng anh dũng Từ ngày 19 - 11 - 1942 đ chuyển sang phản công.ã

Pháo binh Liên Xô dội b o lửa xuống đầu quân Đức (ngày 19 - 11 trở thànhã

“Ngày Tết pháo binh”!) Quân Đức từ thế bao vây chuyển sang thế bị bao vây.Cánh quân Hồng quân ở mặt trận Tây Nam đánh lên, nối liền đợc với các đơn

vị ở mặt trận Xtalingrat Tập đoàn quân sự “sông Đông” của Đức do thống chếManxtainơ chỉ huy địch giải vây cho đạo quận của thống chế Paolút đang bịbao vây, nhng bị đánh bật về phía tây

Ngày 2 - 2 - 1943, sau những đòn sấm sét của Hồng quân, hai đạo quântinh nhuệ vào bậc nhất của Đức do hai Thống chế Phôn Bốc và Phôn Paolútchỉ huy, gồm 330.000 quân, đ bị xoa sổ (trong đó, 2/3 bị tiêu diệt, 1/3 bị cầmã

tù), Tổng t lệnh Paolút và 24 viên tớng Đức bị bắt làm tù binh Tính chungcho 6 tháng bảo vệ và phản công trên mặt trận Xitalingrat Hồng quân LiênXô đ loại khỏi vòng chiến đấu hơn 1 triệu quân Đức ã

Hớng dẫn sử dụng:

GV cho HS quan sát lợc đồ kết hợp với nội dung SGK, hớng dẫn HS tìm

hiểu các vấn đề:

- Cuộc chiến đấu của Hồng quân tại Xtalingrat diễn ra nh thế nào?

- Kết quả, ý nghĩa của trận Xtalingrat

G.K.Giucốp - Nguyên soái, vị danh tớng của Liên Xô trong chiến tranh thế giới thứ hai (1939 - 1945)

G.K.Giucốp (Gheorghi Konstantinovits Zhukov) sinh ngày 1 - 12 - 1896tại làng Stơrencôpca (Strelkovka), này thuộc huyện Ugôtxcoo Davotxki(Ugdsslo - Zavodski), tỉnh Caluga, trong một gia đình nông dân nghèo Bố làmthợ đóng giầy trên tỉnh, mẹ ở làng quê Vì nhà nghèo, Giucốp sớm phải đi làmthợ thuộc da lông thú Matxcơva Năm 19 tuổi, ông gia nhập quân đội Ngahoàng, tham gia cuộc chiến tranh thế giới lần thứ nhất Sau cách mạng thángMời Nga, ông gia nhập Hồng quân, đợc phong Thiếu uý kị binh Năm 1925,

ông tốt nghiệp khoá học bồi dỡng cán bộ thủ trởng cao cấp Ông đ từng làmã

Thanh tra kị binh Hồng quân, Phó t lệnh Quân khu đặc biệt Belarut Năm

1939 là T lệnh Quân đặc biệt, ông đ chỉ huy trận đánh nổi tiếng trên sôngã

Khankhin-Gôn (Khalkhin-Gol) ở Mông Cổ đập tan quân Nhật Sau trận này,Giucốp đợc cử làm T lệnh Quân khu Kiép

Năm 1914, Giucốp là Tổng tham mu trởng, Phó tổng t lệnh tối cao Ông

đ chỉ huy cuộc phòng thủ Lêningrát, phá vỡ vòng vây phong tỏa 900 ngày.ã

Tiếp đó, ông chỉ huy mặt trận Matxcơva với t cách đại diện Tổng hành dinh,

đập tan những cuộc tấn công của phát xít Đức ngay trớc cửa ngõ Matxcơva.Tại mặt trận nóng bóng Xitalingrat, Giucốp lại đợc điều đến, tổ chức bao vâyquân Đức, buộc binh đoàn Đức do Paolut chỉ huy, gồm 33 vạn quân phải đầuhàng Sau trận Xtalingrat, bộ chỉ huy Đức lại thảo ra kế hoạch tấn công vàovòng cung Cuôxcơ (Kursk) với lực lợng lớn cha từng thấy (hơn 90 vạn quân,trên 2.000 máy bay, 2.700 xe tăng và một vạn khẩu pháo) Nguyên soáiGiucốp đ phán đoán một cách chính xác hã ớng tiến công của địch và lực lợng

địch có thể huy động trong chiến dịch Trong trận quyết chiến chiến lợc Béclin(thủ đô Đức), Giucốp chỉ huy Phơng điện quân Bêlarut đợc giao nhiệm vụ

đánh chiếm Béc-lin (từ 16 - 4 đến 8 - 5 - 1945), tiến đến bờ sông Enbơ gặpquân Đồng minh Mĩ - Anh Giucốp đại diện cho Bộ Tổng t lệnh tối cao Hồngquân Liên Xô chủ toạ lễ ký văn bản đầu hàng chính thức của nớc Đức phát xítcùng với các tớng lĩnh đại diện các nớc Đồng minh Mĩ, Anh, Pháp

Sau Chiến tranh thế giới lần thứ hai (1939 - 1945) Giucốp đợc cử làmTổng t lệnh Quân đội Liên Xô đóng ở nớc Đức (1945 - 1946), sau đó là Tổng tlệnh lục quân và Thứ trởng các lực lợng vũ trang nhân dân Liên Xô (1946) Từ

1946 đến 1953, ông là T lệnh các quân khu Ôđétxa và Uran Từ tháng 3

-1953 ông là Thứ trởng thứ nhất Bộ Quốc phòng Liên Xô và từ 1955 - 1957 là

Bộ trởng Quốc phòng Giucốp nghỉ hu từ tháng 3 - 1958

Ghêocghi Giucốp đợc phong Nguyên soái Liên Xô ngày 18 - 1 - 1943 và bốnlần đợc tăng danh hiệu Anh hùng Liên Xô Giucốp là vị danh tớng kiệt xuất,nhà chỉ huy quân sự xuất sắc, nhà chiến lợc quân sự lớn của Liên Xô và thếgiới, ngời đ có công lao rất lớn trong việc tiêu diệt chủ nghĩa phát xítã

Hớng dẫn sử dụng:

- Trình bày cuộc đời và sự nghiệp của nguyên soái G.K Giucốp

- Những chiến công nổi bật của G.K Giucốp

Mĩ ném bom nguyên tử xuống đất Nhật

Mùa xuân 1939, Mĩ nhận đợc tin Đức bắt đầu nghiên cứu chế tạo bomnguyên tử Trong thời gian đó, ở Mĩ có các nhà vật lý nổi tiếng tị nạn từ Đứcsang sinh sống Họ biết đợc toàn bộ tầm quan trọng của thông tin về ý đồ củaHítle định sử dụng bom nguyên tử vào mục đích chiến tranh

Nhà vật lý học ngời Hunggari Lêô Xilat (Leo Xilat) đ tiếp xúc với nhà tã

bản tài chính nổi tiếng ở Mĩ là Alêcxan Xácxi có quan hệ rộng r i ởã

Oasinhtơn, Xácxi đ liên hệ với Nhà trắng (Phủ tổng thống) Hoa Kỳ Nhã ng cốgắng của Xácxi nhằm làm cho Tổng thống Phranklin Rudoven (FranklinRoosevelt) quan tâm đến việc nghiên cứu nguyên tử, đ không đạt kết quản.ã

Nhng Xácxi không lùi bớc và cuối cùng đ thuyết phục đã ợc Tổng thống lắngnghê và thấy sự cần thiết phải áp dụng các biện pháp thực tiễn để bắt đầucông việc trong lĩnh vực này Nhng biện pháp thực tiễn phù hợp đ đã ợc để ra

trong tháng 6 - 1940 Tuy nhiên chỉ sau khi Nhật tấn công Trân Châu Cảngngày 7 - 12 - 1941 thì Rudơven mới chú ý hơn tới việc nghiên cứu nguyên tử Năm 1942, Phranklin Rudơven đạt đợc thoả thuận với Thủ tớng AnhSớcsin về phối hợp trong lĩnh vực nguyên tử ở Canađa và Mĩ Nhng thoảthuận đó chỉ mang tính chất hình thức, vì không thể loại trừ đợc sự tranh đua

từ hai phía biểu hiện từ đầu của sự hợp tác

ở Mĩ đ xuất hiện một tổ chức rất bí mật về nghiên cứu bom nguyên tửã

gọi là “dự án Mankhétten” Các trùm công nghiệp Mĩ nh Moócgan, Diupôn,Menlơn đ đầu tã cho việc chế tạo bom nguyên tử Đứng đầu xí nghiệpMankhétten là tớng Lexli Grôvơ; ở xí nghiệp có một hệ thống các phòng thínghiệm đặc biệt bí mật Xí nghiệp sử dụng nguồn điện năng tự nhiên - dòngchảy của con sông Ogai chảy từ núi Apalát Công việc nghiên cứu nguyên tửchỉ vừa mới bắt đầu, nhng đ tốn kém tới hàng triệu đô la Quốc hội bỏ phiếuã

cấp tiền cho dự án Mankhetten, mà hoàn toàn không đợc biết một tí nào là sốtiền đó dùng cho việc gì

Cuối năm 1942, Oppenhaimơ, nhà vật lý học nổi tiếng của Mĩ, ngời l nhã

đạo công việc nghiên cứu chế tạo bom nguyên tử, đ chỉ cho ngã ời phụ trách xínghiệp Mankhétten vị trí để xây dựng phòng thí nghiệm nguyên tử thứ hai làBốt Alamốt (bang Nui Mêhicô), nơi ông đ trải qua thời niên thiếu của mình.ã

Mùa xuân năm 1943, các nhà khoa học Mĩ dới sự l nh đạo của Ôppenhaimơã

đ bắt đầu làm vệc tại phòng thí nghiệm mới ã

Vào thời gian này, nhà vật lý I-ta-li-a Enmicô Pherơmi đ tiến xa trongã

việc nghiên cứu sử dụng năng lợng nguyên tử vào mục đích chiến tranh.Trong số những nhà nguyên tử học phải kể đến nhà bác học vĩ đại AnbeAnhxtanh, ngời đặt cơ sở cho vật lý nguyên tử Nhà bác học thiên tài này hếtsức căm thù chủ nghĩa phát xít Đức Sống lu vong ở Mí, ông không thay đổiquan điểm hoà bình chủ nghĩa của mình, nhng trong hoàn cảnh chiến tranh,

ông không thể không có cùng quan điểm với các đồng nghiệp Mĩ Theo sựthừa nhận của Anhxtanh, ông tham gia vào việc chế tạo bom nguyên tử vàkhông muốn bọn Hitle sẽ là ngời đầu tiên chế tạo ra bom nguyên tử

Công việc chế tạo bom nguyên tử đ đã ợc tiến hành với tốc độ khẩn trơng

và vụ thử vũ khí nguyên tử đầu tiên trong lịch sử diễn ra trên sa mạc bangNui Mêhicô vào ngày thứ hai 16 - 7 - 1945 Sau tiếng nổ đinh tai, mặt đấtrung lên Một tia sáng loé lên chói chang hơn mặt trời, chìm trong tiếng rền

vang Trong bán kính một dặm, tất cả đều bị huỷ diệt Khắp sa mạcAlamôgođơ, một cơn nóng bỏng tràn đến Để che giấu d luận vụ thử vũ khínguyên tử, ngời ta đ chuẩn bị sẵn một thông báo gửi cho báo chí rằng vàoã

Nh đ thoả thuận trong Hội nghị Ianta (giữa những ngã ời đứng đầu ba nớcLiên Xô, Mĩ và Anh vào tháng 2 - 1945, ngày 9 - 8 - 1945, Liên Xô tham giachiến tranh chống quân Nhật Hồng quân Liên Xô đ đánh tan Nhật ở M nã ã

Châu - đội quân Quan Đông Trớc tính hình đó, Mĩ quyết định chạy đua vớiLiên Xô để tìm kiếm một sự kết thúc chiến tranh có lợi cho Mĩ ở Thái Bình D-

ơng và ngay trớc khi Liên Xô tuyên chiến với Nhật, Mĩ đ sử dụng bomã

nguyên tử để chống Nhật Cần lu ý rằng ở Mĩ khi đó chỉ có tất cả hai quả bomnguyên tử

Hồi 8 giờ 15 phút sáng (giờ Nhật Bản), ngày 6 - 8 - 1945, máy bay Mĩném bom nguyên tử đầu tiên xuống thành phố Hirôsima (Nhật Bản) Phần

đông dân c ở trong phạm vi trung tâm vụ nổ trong chớp mắt đ bị thiêu huỷã

thành tro bụi Những ngời còn sống sót cũng bị ảnh hởng phóng xạ, chết mộtcách đau đớn Những thi thể bị đốt cháy đen thiu có thể nhìn thấy mọi nơi,giữa các đám khói cháy của những toà nhà bị phá huỷ, trong các tiên giaothông và trên các đờng phố Trong thành phố, nơi có nhiều ngôi nhà gỗ, các

đám cháy bùng lên cao Sau một ngày đêm, Hirôsima trở thành sa mạc chết Ngày 8 - 8 - 1945, Mĩ ném quả bom nguyên tử thứ hai xuống thành phốNagadaki (Nhật Bản) Kết quả của hai quả bom nguyên tử này đ giết chếtã

247.000 ngời ở Hirôsima và khoảng 200.000 ngời ở Nagađaki Vì ảnh hởng củaphóng xạ, đến năm 1951 lại có thêm 100.000 ngời ở Hirôsima bị chết ởHirôsima, trong công viên Hoà Bình có một bức tợng kỷ niệm đặc biệt để tởngnhớ những nạn nhân bị sát hại bởi bom nguyên tử Trên đỉnh tợng đài cao 9mét là tợng hình một cô gái đang giơ cao hai bàn tay nâng con sếu Tại sao lại

có hình tợng này? Một cô gái Nhật, tên Xadacô Xaxaki, khi quả bom nguyên

tử rơi xuống thành phố Hirôsima, mới hai tuổi, đ may mắn thoát nạn Nhã ngmời năm sau, vào tháng 2 - 1955, cô phải vào nằm bệnh viện vì bị nhiễmphóng xạ nguyên tử Cô tin vào một truyền thuyết của Nhật Bản là nếu gấp

đợc một nghìn con sếu bằng giấy treo chung quanh phòng thì sẽ khỏi bệnhtật Nhng cô chỉ gấp đợc có 644 con sếu thì đ chết Xúc động trã ớc cái chết củacô gái, các bạn học sinh trong toàn thành phố đ quyên góp tiền xây dựng tã -ợng đài trên Bên dới tợng đài khắc dòng chữ: “Chúng tôi muốn: H y để choã

hoà bình vĩnh viễn trên thế giới này!”

Hớng dẫn sử dụng:

- Mĩ đ tiến hành việc chế tạo và thả bom nguyên tử đầu tiên nhã thế nào?

- Vì sao Mĩ đ ném bom xuống đất Nhật Bản?ã

- Những thiệt hại to lớn của nhân dân Nhật Bản do Mĩ ném bom nguyên

tử xuống hai thành phố Hirôsima và Nagadaki

Sơcsin (1874 - 1965)

Uynxtơn Sơcsin (sir Winston Leonard Spencer Churchill) - nhà hoạt

động chính trị ngời Anh, thủ lĩnh của Đảng Bảo thủ, Thủ tớng Anh

(1940-1945 và 1951 - 1955), ngời đóng vai trò chủ yếu của nớc Anh trong Chiếntranh thế giới thứ hai (1939 - 1945)

Sơcsin tốt nghiệp trờng quân sự năm 1895 Với t cách là thông tấn viênquân sự, ông đ tham gia cuộc chiến tranh Anh-Bôơ (1899 - 1900) ở Nam Phi.ã

Năm 1900, ông đợc bầu vào Quốc hội trong danh sách ứng cử viên của ĐảngBảo thủ Năm 1906, ông lại đứng trong danh sách ứng cử của Đảng Tự do vàoQuốc hội Những năm 1906 - 1908, ông là Thứ trởng Bộ Thuộc địa; sau đó còngiữ chức vụ Bộ trởng của nhiều bộ nh Thơng mại, Nội vụ, Hải quân, Tàichính, v v Trong thời kỳ Cách mạng tháng Mời thắng lợi, tiếp đó là cuộcnội chiến ở Nga (1918 - 1921), Sơcsin làm Bộ trởng Bộ chiến tranh, chủ trơngcan thiệp vũ trang vào nớc Nga và giúp đỡ tích cực bọn bạch vệ chống lại nớcNga Xô viết Năm 1924, Sơcsin lại quay về với Đảng Bảo thủ

Năm 1940, Sơcsin lên làm Thủ tớng giữa lúc bọn phát xít Đức đ gây raã

cuộc Chiến tranh thế giới thứ hai và đang uy hiếp Pháp Sơcsin muốn lợi dụnghoàn cảnh đó, biến nớc Pháp thành “một xứ tự trị của Anh” Nhng chính phủPháp do Thống chế Pêtanh cầm đầu, đ chấp nhận đầu hàng phát xít Đã ức.Năm 1941, phát xít Đức tấn công Liên Xô Sơcsin thi hành chính sách hai

mặt Một mặt, chính phủ Anh tuyên bố đứng về phía Liên Xô chống ức và đã

ký Hiệp ớc đồng minh Anh - Liên Xô, mặt khác lại dây da trong việc mở mặttrận thứ hai và âm mu làm cho Liên Xô suy yếu, để cho đế quốc Anh dễ nắmvai trò l nh đạo ở châu Âu sau chiến tranh Vã ới t cách ngời cầm đầu chínhphủ Anh, Sơcsin đ tham gia các cuộc ã Hội nghị Têhêran (1943), Yanta (2 -1945), Pôxđam (7 - 1945) với các nhà l nh đạo Mĩã và Liên Xô để giải quyếtvấn đề chiến tranh

Sơcsin còn làm Thủ tớng Anh lần thứ hai vào những năm 1951 - 1955.Chính sách của Sơcsin một lần nữa lại theo đuôi Mĩ, ủng hộ các hoạt động của

Mĩ trên trờng quốc tế, nhất là trong cuộc chiến tranh ở Triều Tiên, và chínhphủ Anh tích cực tham gia các tổ chức Liên minh Bắc Đại Tây dơng (NATO),Hiệp ớc phòng thủ ông Nam á (SEATO) và nhiều khối quân sự khác của cácnớc đế quốc chủ nghĩa Tháng 4 - 1955, Sơcsin từ chức Thủ tớng và l nh tụã

Đảng Bảo thủ, và rời khỏi chính trờng

Hớng dẫn sử dụng:

- Trình bày đôi nét về cuộc đời và hoạt động của Sơcsin

- Âm mu của Sơcsin trong việc chống Liên Xô và cuộc đấu tranh của cácnớc giành độc lập nh thế nào?

3 Hình: Quân Đức tiến vào Paro

Sau khi đánh chiếm các nớc Tây Âu, quân Đức thực hiện chiến lợc “Chiếntranh chớp nhoáng” thọc sâu vào đất Pháp Quân Pháp thua trận, chính phủPháp bỏ thủ đô Pari chạy về Tua

Trong ảnh là đoàn quân Đức, qua khải hoàn môn, kéo vào Pari, chiếm

đóng Pêtanh lên cầm đầu chính phủ, xin hàng Đức Bọn phát xít Đức ký hiệp

ớc đình chiến với Pháp trên một toa tàu ở nhà ga Rơtôngđơ trong khu rừngCôngpienhơ, nơi mà ngày 18 - 11 - 1918, thống chế Phốc của nớc Pháp tiếpnhận sự đầu hàng của Đức

4 Hình: Liên Xô phản công trong trận mát-xcơ-va

Ngày 22 - 6 - 1941, vào lúc 3 giờ 30 sáng, quân Đức không tuyên chiến,bất ngờ mở cuộc tấn công trên khắp biên giới phía tây của Liên Xô, xé bỏ Hiệp

ớc không xâm phạm ký năm 1939 giữa Liên Xô và Đức

Hít-le huy động một lực lợng lớn, gồm 190 s đoàn, với 5,5 triệu quân,3.712 xe tăng, 47.260 khẩu pháo, 4.950 máy bay tấn công vào nhiều nơi trên

l nh thổ Liên Xô mà đích chủ yếu là chiếm Mát-xcơ-va.ã

Tháng 10 - 1941, quân Đức tập trung mọi sức lực mở cuộc tấn công Mát-xcơ-vavới 80 s đoàn, trong đó có 23 s đoàn xe tăng và cơ giới (khoảng hơn một triệuquân) và gần 1.000 máy bay

Nhân dân Mát-xcơ-va và trên khắp Liên Xô chiến đấu anh dũng để bảo

vệ thủ đô của mình Trong ảnh là một cuộc phản công của Hồng quân Liên Xôchống lại quân phát xít Đức xâm lợc

Sáng ngày 7 - 1 - 1941, kỷ niệm lần thứ 24, ngày Cách mạng tháng Mời,tại Hồng trờng đ diễn ra một cuộc duyệt binh đặc biệt Những đơn vị duyệtã

binh diễu qua Hồng trờng rồi tiến thẳng ra mặt trận, dù quân Đức đang ởngay sát chân tờng

Cuộc chiến đấu anh dũng của nhân dân Xô viết đuổi phát xít Đức xâm lợc

đ bảo vệ Mátxcơva, lần lã ợt đánh đuổi quân xâm lợc ra khỏi Tổ quốc mình vàgiải phóng các dân tộc khác ở châu Âu, á

5 Hình: lợc đồ chiến trờng châu á - Thái Bình Dơng

(1941 - 1945)

Sau khi tập kích bất ngờ ở Trân Châu Cảng, gây cho hạm đội Mĩ nhiềutổn thất nặng nề, Nhật mở đầu cuộc chiến tranh ở châu á - Thái Bình Dơng.Diễn biến của chiến tranh nh sau:

- ở giai đoạn thứ nhất của cuộc chiến tranh châu á - Thái Bình Dơng từcuối 1941 đến tháng 5 - 1942, Anh, Mĩ bị đánh bật ra khỏi vùng Thái Bình D-

ơng, Nhật chiếm hầu hết các thuộc địa ở Đông Nam á và Nam Thái Bình Dơng.Mũi tên đen trên lợc đồ chỉ các cuộc tấn công chiếm thuộc địa ở In-đô-nê-xi-a,Miến Điện (nay là Mi-an-ma), Phi-líp-pin, Hồng Kông, các quần đảo Guam,Uâycơ (Wake), Tân Britania, Xa-lô-mông Từ Miến Điện quân Nhật tiến đánhchiếm Vân Nam, một vùng rộng 3.800.000 km2 với 150 triệu dân

Từ tháng 5 - 1942, quân Mĩ, Anh bắt đầu phản công Nhật lại chuẩn bịtấn công Liên Xô Vì vậy các mũi tấn công của Nhật ở châu á - Thái Bình D-

ơng vào thời gian này chững lại Tại vùng biển San hô (Corail) đ diễn ra trậnã

đánh lớn giữa hải quân Mĩ và Nhật

Trong hai năm 1942 - 1943, các trận đánh ở châu á - Thái Bình Dơngdiễn ra rất hạn chế

- ở giai đoạn thứ hai (1943 - 1945), ở chiến trờng châu á - Thái Bình

D-ơng, Mĩ chuyển sang tấn công chiếm lại quần đảo Xa-lô-mông, các đảo Ginbe,Mác-san (tháng 2 - 1944), Phi-líp-pin và đảo Lâytơ (tháng 10 - 12 - 1944),

đảo Marian (tháng 6 - 1944) Trên lục địa, quân Đồng minh tiến vào BắcMiến Điện (mùa xuân 1944); ngày 2 - 5 - 1945 giải phóng Ran-gun (Miến

Điện) sau đó quét sạch quân Nhật ra khỏi Miến Điện

Những trận đánh cuối cùng của Mĩ ở Thái Bình Dơng là chiếm lại đảoIvôgima (tháng 2 - 3 - 1945), đảo Ô-ki-na-oa (25 - 3 - 1945)

Ngày 8 - 8 - 1945, Liên Xô tuyên chiến với Nhật Bản

Ngày 6 - 8, Mĩ thả bom nguyên tử xuống Hi-rô-si-ma; ngày 9 - 8 thảxuống Na-ga-xa-ki

Ngày 9 - 8 Hồng quân Liên Xô với 1,5 triệu quân, 5.500 xe tăng, 3.900máy bay, 2.600 pháo và hạm đội Thái Bình Dơng tấn công đội quân Quan

Đông của Nhật (gồm 70 vạn quân chủ lực Nhật, 30 vạn quân Ngụy) quânNhật bị đánh tan Cả vùng Đông Bắc á đợc giải phóng

Ngày 14 - 8 - 1945 Nhật Hoàng tuyên bố đầu hàng không điều kiện (đến

19 - 9, T lệnh đội quân Quan Đông mới chấp nhận đầu hàng) Chiến tranh thếgiới thứ hai kết thúc

20 vạn dân quân phòng vệ

Hồng quân Liên Xô có 68 s đoàn bộ binh, 3.155 xe tăng và pháo tự hành,khoảng 2.200 đại bác và súng cối Trong hơn một tuần lễ, Hồng quân Liên Xô

đ đào chôn 1 triệu 800 nghìn mét khối đất để đắp công sự và đã ờng sá ở căn

cứ xuất phát tấn công Trong ngày đầu tân công Béc-lin, pháo binh Liên Xôbắn 1 triệu 236 nghìn viên đạn, tức 2.450 toa xe chở đạn với 168.000 tấn sắtthép Các đoàn tàu chở đạn dợc, hàng hóa cho chiến dịch, nếu xếp đuôi nhau

sẽ dài tới 1200 km (theo G.K Giucốp, nhớ lại và suy nghĩ, tập III, NXB SựThật, Hà Nội, 1980, tr.295)

Ngày 21 - 4, Hồng quân Liên Xô tiếp cận Trung tâm Béclin và gặp sứckháng cự mạnh mẽ của quân Đức Chiều 30 - 4 - 1945, quân đội Liên Xôchiếm đợc một bộ phận chủ yếu của tòa nhà Quốc hội Trận đánh chiếm nhàQuốc hội là một trận đẫm máu Chiều 30 - 4 trong bớc dừng súng, Hít-le vàGơ-ben đ tự sát.ã

15 giờ ngày 30 - 4, cờ đỏ đ cắm trên nóc nhà Quốc hội (xem ảnh trongã

SGK)

Ngày 2 - 5, Hồng quân chiếm toàn thành phố Béclin 7 vạn quân phát xít

Đức còn lại trong thành phố (không kể số quân bị thơng) đ đầu hàng khôngã

điều kiện

Ngày 9 - 5 - 1945, Đức đ ký kết văn kiện đầu hàng không điều kiện.ã

Hớng dẫn sử dụng:

Trình bày trận công phá Béc-lin của Hồng quân Liên Xô

7 Hình: quân mĩ dựng cờ chiến thắng ở I-vô-gi-na

Đảo ở cực Nam Nhật Bản bị quân Mĩ đánh chiếm vào tháng 2-1945 tiêudiệt phần lớn lực lợng hải quân và không quân Mĩ Khi đánh chiếm đợc đảonày, quân Mĩ đ dựng cột, treo cờ Mĩ, xác định sự chiến thắng của mình.ã

8 Hình: trẻ em trong trại tập trung của đức quốc xã

Trại tập trung là nơi quân phát xít Đức bắt giam những chiến sĩ cộng sản,những nhà dân chủ tiến bộ, đông đảo là dân thờng Do Thái sống ở các nớcchâu Âu, đông nhất ở Ba Lan, những ngời tù binh (chủ yếu là Hồng quân LiênXô) nhiều trẻ em, phụ nữ Chế độ trong trại tập trung rất tàn khốc, nhiều ng -

ời bị đánh đập, đa đến các lò thiêu, bắt đi lao dịch nặng nề Những ngời bịbắt giam ở trại tập trung đ đấu tranh anh dũng chống chế độ hà khắc, tìmã

cách bỏ trốn, đánh chiếm nhà giam

Phần ba lịch sử Việt Nam (1858 - 1918)

Chơng I Việt Nam từ năm 1858 đến cuối thế kỷ XIX

Bài 34: Việt Nam trớc nguy cơ bị Pháp xâm lợc

(Bài 34 SGK nâng cao)

1 Lính hoàng thành

Nhà Nguyễn sau khi đánh thắng Tây Sơn lên ngôi vua rất chăm lo đếnxây dựng một lực lợng quân sự mạnh vừa để đàn áp những cuộc đấu tranhcủa nhân dân (nông dân, đồng bào miền núi, các dân tộc ít ngời), vừa chuẩn bị

đối phó với nguy cơ xâm lợc của phơng Tây, luôn rập rình

Quân đội chia làm 3 bộ phận: Tân binh (hộ vệ vua), cấm binh (phòng thủhoàng thành), tinh binh hay biền binh (ở kinh đô và ở các địa phơng) Ngoài

ra còn có một số thuộc binh (lính lệ, hộ vệ các quan) Số quân nhà Nguyễntheo ớc đoán của một số ngời lúc bấy giờ có khoảng 115.000 bộ binh, 17.600thủy binh Theo đại nam thiệu lục thì năm 1820 có cả thay 204.220 binh línhcác loại, năm 1840 con số này tăng lên 212.290 ngời

Chế độ binh dịch nặng nề, cứ 3 - 4 đinh lấy một lính

Trang bị, ăn mặc cũng sơ sài Trong ảnh là Lính hoàng thành tức cấmbinh, một loại quân đợc u ái và chăm lo, săn sóc và phòng thủ kinh thành, sự

ăn mặc, vũ trang cũng rất giản dị Đầu đội nón dấu, mang kiếm, tay cầm giáomác, có súng hỏa mai

Đội quân đợc trang bị nh vậy, thật khó chống lại quân đội xâm lợc củathực dân phơng Tây

Hớng dẫn sử dụng:

Miêu tả cách ăn mặc, vũ trang của Lính hoàng thành theo hình trong SGK

nhân dân Việt Nam kháng chiến chống pháp xâm lợc

(từ năm 1858 đến trớc năm 1873) (Bài 19 SGK chuẩn, Bài 35 SGK nâng cao)

1 Hình: Liên quân Pháp - Tây Ban Nha

tấn công Đà Nẵng năm 1858

Nội dung:

Trong quá trình chạy đua với các nớc t bản phơng Tây khác để giành giậtthuộc địa ở khu vực Đông và Đông Nam châu á, thực dân Pháp rất chú ý đếnViệt Nam vì Việt Nam có vị trí chiến lợc rất quan trọng trong khu vực Do đó,thực dân Pháp hoạt động ngày càng trắng trợn và ráo riết để xâm lợc nớc ta Sau một thời gian dài chuẩn bị, thực dân Pháp đ chọn Đà Nẵng làm nơiã

nổ súng xâm lợc nớc ta, vì vùng biển Đà Nẵng là vùng nớc sâu, rất thuận lợicho tàu chiến hoạt động Hơn nữa, Đà Nẵng lại gần kinh đô Huế và có thểdùng Đà Nẵng làm bàn đạp tấn công Huế, buộc triều đình nhanh chóng đầuhàng Chiều 31 - 8 - 1858, đội tàu chiến hiện đại của liên quân Pháp - TâyBan Nha với 3.000 quân do Ri-gôn Đờ Giơ-nuy chỉ huy đ dàn trận ở cửa biểnã

Đà Nẵng chờ lệnh nổ súng xâm lợc nớc ta Tình hình trở nên vô cùng nghiêmtrọng, d tâm xâm lã ợc nớc ta của thực dân Pháp đ hiện ra rõ ràng.ã

Sáng 1 - 9 - 1858, từ các tàu chiến neo đậu ở cửa biển Đà Nẵng, liên quânPháp - Tây Ban Nha đ n hàng trăm phát đại bác lên bờ, rồi cho quân đổ bộã ã

đánh chiếm bán đảo Sơn Trà Lúc này, Nguyễn Tri Phơng đợc triều đình cửlàm chỉ huy mặt trận Quảng Nam - Đà Nẵng, đ khẩn trã ơng đốc thúc quân,dân xây dựng phòng tuyến Liên Trì Phòng tuyến này bao gồm hệ thống đồnlũy dài 3 km ở tả ngạn và hữu ngạn sông Đà Nẵng để ngăn chặn địch ngay tạicửa biển Ngoài ra, nhân dân Quảng Nam còn dùng sọt tre, thùng gỗ đựng

đầy đá và đất để lấp sông Vĩnh Điện nhằm ngăn chặn tàu chiến địch

Tại x Cẩm Lệ, ven biển huyện Hòa Vang, nhân dân Quảng Nam - Đàã

Nẵng đ kiên cã ờng chiến đấu chống trả quân xâm lợc và gây cho chúng rấtnhiều thiệt hại

Sau gần một tháng bị chặn đánh ở bán đảo Sơn Trà, liên quân Pháp –Tây Ban Nha bị thất bại trong âm mu đánh nhanh, thắng nhanh Tây BanNha bỏ cuộc Thực dân Pháp thay đổi kế hoạch, tháng 2-1858, chúng để một

số quân ở Đà Nẵng, còn đại đa số (2/3 lực lợng) kéo vào đánh Gia Định

Hớng dẫn sử dụng:

- Quan sát hình và miêu tả chiến hạm liên quân Pháp - Tây Ban Nha tấncông Đà Nẵng năm 1858 (Đôi nét về bán đảo Sơn Trà: núi bao bọc, ngoài

biển, tạo một vịnh kín gió, nớc sâu, tàu lớn vào ra, neo đậu an toàn, làm bàn

đạp đổ bộ tấn công lên đất liền

- Các chiến hạm lớn, trại cờ Pháp (cờ tam tài - xanh, đỏ, trắng) và cờ TâyBan Nha

- Từ tàu chiến, quân Pháp, Tây Ban Nha xuống cái xuồng chở quân tiếnvào đánh chiếm đất liền )

- Trình bày diễn biến trận đánh, giải thích vì sao quân xâm lợc bị thất bạitrong âm mu đánh nhanh thắng nhanh

2 Lợc đồ liên quân pháp - Tây Ban Nha

đánh chiếm đà nẵng

Đà Nẵng là một hải càng trên bán đảo Sơn Trà, thuộc tỉnh Quảng Namlúc bấy giờ Đây là một vị trí chiến lợc quan trọng nằm trên đờng thiên lý BắcNam, ở vùng đồng bằng có thóc gạo và gần kinh thành Huế Vì vậy thực dânPháp quyết định đánh chiếm Đà Nẵng, rồi tiến ra Huế, nhanh chóng kết thúcchiến tranh xâm lợc

Triều đình Huế cũng xây dựng ở vùng Đà Nẵng nhiều đồn lũy kiên cố ở

đây có các đồn Điện Hải, An Hải đợc trang bị đại bác phòng thủ bờ biển, quânlính canh phòng nghiêm ngặt

Chiều ngày 31 - 8 - 1858, Liên quân Pháp - Tây Ban Nha kéo tới dàntrận tại cửa biển Đà Nẵng

Mờ sáng ngày 1 - 9, chúng đa tối hậu th buộc Trấn thủ Trần Hoàng phảitrả lời ngay trong vòng 2 giờ, không đợi hết hạn, chúng đ ra lệnh cho tàuã

chiến bắn đại bác lên các đồn Điện Hải, An Hải suốt trong ngày hôm ấy Tiếp

đó, chúng cho quân đổ bộ lên bán đảo Sơn Trà, đánh chiếm Nại Hiểm Đông,

Điện Hải, An Hải

Song cuộc tấn công của quân xâm lợc đi vào nội địa bị chậm lại, vì nhữngcuộc chiến đấu dũng cảm của nhân dân ở Cẩm Lệ và các x ven biển huyệnã

Hòa Vang, nh Hòa Khuê, Nại Hiên, Phúc Ninh, Hải Châu Nhân dân lại thựchiện vờn không nhà trống, tản c vào rừng để khỏi đi lính, nộp lơng thực.Ngoài ra, quân triều đình do Nguyễn Tri Phơng đợc phái tới tăng cờng cho lựclợng phòng thủ, Nguyễn Tri Phơng huy động quân dân đắp lũy chạy dài từ bờbiển vào phía trong để bao vây địch ngoài mé biển

Sau 5 tháng đánh chiếm, liên quân Pháp - Tây Ban Nha mấy lần mở cáccuộc tấn công đều bị đánh bật trở lại và bị thiệt hại nặng nề, khí hậu khônghợp với quân lính địch, bị ốm đau và chết nhiều Việc tiếp tế và cớp bóc lơngthực, thực phẩm để cung cấp cho đội quân xâm lợc cũng gặp nhiều khó khăn.Vì vậy, liên quân Pháp - Tây Ban Nha quyết định để lại Đà Nẵng một lựclợng quân sự nhỏ để cầm chân quân đội triều đình, số còn lại kéo vào đánhchiếm Gia Định

Ngày 10 - 2 - 1859, quân Pháp do Đờ Giơ-nuy chỉ huy đ vào đến Vũngã

Tàu; chúng nhanh chóng dàn trận và bắn đại bác vào Vũng Tàu, mở đầu choviệc đánh chiếm Gia Định Sau đó, tàu chiến Pháp từ cửa sông Cần Giờ ng ợcsông Sài Gòn tiến về Gia Định, vừa đi chúng vừa bắn phá hai bên bờ Đếnngày 15 - 2 - 1859, quân Pháp đ tiến sát đến chân thành Gia Định (ở vùngã

Nhà Bè)

Sáng sớm ngày 17 - 2 - 1859, dựa vào hỏa lực mạnh, Pháp cho quân đổ bộtấn công thành Trận chiến diễn ra ác liệt, đến tra, quân Pháp chiếm đợcthành Quan quân triều đình tan r nhanh chóng, mặc dù quân đông, vũ khíã

và lơng thực nhiều

Tuy quân Pháp đ chiếm đã ợc thành, nhng không sao làm chủ đợc vì quân

ta ngày đêm vẫn bám sát, bao vây để tìm cách tiêu diệt quân thù Ngay giữaSài Gòn, nghĩa quân đ phục kích giết chết chỉ huy giặc trên đã ờng phố và tổchức đánh đắm tàu chiến giặc trên sông Sài Gòn Quân Pháp ngày càng trởlên lúng túng và cần tiếp viện

Trong lúc này, quân Pháp đang sa lầy ở chiến trờng I-ta-li-a và TrungQuốc nên không thể tiếp viện cho chiến trờng Việt Nam, mà còn phải rút hết

số quân đang chốt ở Đà Nẵng và một phần lực lợng ở Gia Định để đa sangTrung Quốc Lực lợng quân Pháp ở chiến trờng Gia Định chỉ còn khoảng 1.000quân, phải dàn mỏng trên một chiến tuyến dài 10km (từ gò Cây Mai đến ThịNghè) Quân Pháp ngày càng lâm vào tình thế nguy hiểm; đây là cơ hội tốt đểquân ta đánh lui quân xâm lợc Nhng từ giữa năm 1860, Nguyễn Tri Phơng đ-

ợc cử làm chỉ huy mặt trận ở Gia Định, tuân theo chỉ đạo của triều đình đ bỏã

lỡ cơ hội đó Ông chỉ lo việc phòng thủ, nh huy động quân dân xây dựng mộtphòng tuyến khá kiên cố bao gồm một hệ thống đồn lũy dài 16km ở phía Tâythành Gia Định Hệ thống này lấy Đại đồn Chí Hòa làm trung tâm, với 12.000quân và 150 khẩu đại bác mà không dám tấn công, mặc dù lực lợng quân talúc đó khá mạnh

Đầu năm 1861, sau khi giải quyết xong việc can thiệp vũ trang vào TrungQuốc, Pháp tập trung lực lợng đánh chiếm nớc ta Sáng 24 - 2 - 1861, với lựclợng đợc tăng cờng (4.000 quân, 50 tàu chiến) do tớng Sácnê chỉ huy, quânPháp bắt đầu tấn công Đại Đồn Tại đây, cuộc giao tranh giữa đôi bên diễn rarất ác liệt, nhng do hỏa lực của địch mạnh hơn nên Đại Đồn nhanh chóng bịthất thủ Nguyễn Tri Phơng bị thơng, quan quân triều đình phải rút khỏi Gia

Định về phòng thủ ở Biên Hòa

4 Hình: Trơng Định nhận phong soái (tranh vẽ)

Trơng Định sinh năm 1820, tại x Tã Cung, nay thuộc huyện Sơn Tịnh,tỉnh Quảng Ng i Ông là ngã ời cao lớn, nớc da trắng, dáng ngời thanh tú, theocha là Trơng Cầm đánh binh Gia Định vào tổ chức khi phá đất hoang ở phía

Nam Ngay sau khi quân Pháp chiếm thành Gia Định (17 - 2 - 1859), ông đã

đa đội quân đến đóng tại Thuận Kiều, phối hợp với quân đội chính quy củatriều đình xung phong đánh giặc

Hoạt động mạnh mẽ của nghĩa quân Trơng Định làm cho giặc Pháp vàtriều đình lo sợ Triều đình đ hạ lệnh bắt ông phải b i binh, hai lần điều ôngã ã

đi nhận chức L nh binh ở An Giang và Phú Yên ã

Khi nghe tin có sắc phong của triều đình, những nghĩa quân trung thànhcùng quần chúng nhân dân đ tập hợp xung quanh Trã ơng Định, suy tôn Tr-

ơng Định làm chủ soái để giết giặc, cứu nớc, cứu dân Buổi lễ Trơng Địnhnhận phong soái diễn ra giản dị nhng trang nghiêm tại một vùng nông thônNam Kỳ, dới sự chứng kiến của đông đảo nhân dân Họ làm một lễ đài bằng

gỗ, trên đặt hơng án, phía sau có bức trớng ghi dòng chữ Hán “Bình Tây ĐạiNguyên soái” (Vị nguyên soái đánh dẹp quân Pháp) Trong buổi lễ, Trơng

Định giơ tay đón nhận thanh kiếm do một ngời già có uy tín, đại diện chonhân dân trao tặng và suy tôn ông làm Bình Tây Đại Nguyên soái

Việc Trơng Định kiên quyết không nhận sắc phong của triều đình và

đứng về nhân dân chống giặc Pháp đ nhận đã ợc sự ủng hộ của đông đảo quầnchúng và làm cho đại diện của triều đình phải kinh ngạc

Sau khi nhận chức do nhân dân phong, Trơng Định đem đại quân về đóng

ở Gò Công Từ đây, nghĩa quân có nhiều hoạt động, gây cho địch nhiều thiệthại

Hớng dẫn sử dụng:

- Miêu tả quang cảnh và tờng thuật lễ phong soái cho Trơng Định (Chú ý:

phong cảnh ở vùng quê Nam Kỳ, nhân dân (bên phải của bức tranh) tham dựrất đông, phấn khởi, hào hùng, mang theo cờ, trớng, các nghĩa binh với vũ khíthô sơ, đại diện của nhà dân mặc áo dài, khăn xếp hay trang phục kiểu nhà võlúc bấy giờ ) Cảnh tợng này đối lập với cảnh quan quân triều đình (phía tráibức tranh), viên quan ngơ ngác hoảng sợ; ngựa quay đầu lại, chuẩn bị lên đ-

ờng, quân lính nhớn nhác Cảnh tợng nói lên điều gì? - Khí thế đấu tranh củanhân dân và tinh thần bạc nhợc, muốn cầu hòa của triều đình ).

- Qua cảnh tợng trên, em suy nghĩ nh thế nào về Trơng Định?

5 Lợc đồ cuộc kháng chiến chống Pháp ở Nam Kì

Sau khi chiếm đợc Gia Định, quân Pháp tranh thủ mở rộng địa bàn chiếm

đóng, đánh chiếm Định Tờng, Biên Hòa và Vĩnh Long (nay thuộc các tỉnhTiền Giang, Đồng Nai, Vĩnh Long)

Trớc sức tấn công mạnh mẽ của quân địch và để cứu v n quyền lợi củaã

giai cấp phong kiến thống trị, triều đình Huế đ vội v kí với Pháp điều ã ã ớcngày 5 - 6 - 1862 Theo điều ớc này, triều đình phải nhợng hẳn cho Pháp batỉnh miền Đông Nam Kì (Gia Định, Định Tờng, Biên Hòa) và đảo Côn Lôn(Côn Đảo) Đồng thời, triều đình Huế phải mở cửa Đà Nẵng, Ba Lạt, QuảngYên (nay thuộc Quảng Ninh) cho Pháp vào tự do buôn bán và phải bồi thờngchiến phí cho Pháp một khoản tiền lớn là 20 triệu quan (ớc tính đến 280 vạnlạng bạc) và phải trả trong 10 năm Đáp lại sự nhợng bộ trên, Pháp trả lạithành Vĩnh Long cho triều đình Huế

Sau khi đ chiếm đã ợc ba tỉnh miền Đông Nam Kì (theo điều ớc 1862) vàchiếm xong Cam-pu-chia (1862), Pháp ráo riết chuẩn bị chiếm nốt 3 tỉnhmiền Tây Nam Kì Ngày 20 - 6 - 1867, vịn cớ triều đình Huế bí mật ủng hộnghĩa quân miền Đông chống Pháp, thực dân Pháp đ điều quân vây thànhã

Vĩnh Long, rồi gửi tối hậu th quân trấn giữ thành Vĩnh Long phải nộp thành

Lúc này, Phan Thanh Giản đại diện cho triều đình ở miền Tây Nam Kỳ đã

không tổ chức kháng cự, lại giao thành Vĩnh Long cho Pháp và hạ lệnh chocác quan ở hai tỉnh An Giang và Hà Tiên cũng phải làm theo Nh vậy, chỉtrong vòng 5 ngày (từ 20 đến 24 - 6 - 1867), Pháp đ chiếm nốt ba tỉnh miềnã

Tây Nam Kì mà không tốn một viên đạn nào

Đến ngày 15 - 3 - 1874, tại Sài Gòn, triều đình Huế đ kí với Pháp điều ã

-ớc mang tên “Điều -ớc hòa bình và liên minh” Theo điều -ớc này, triều đìnhchính thức thừa nhận chủ quyền của Pháp ở sáu tỉnh Nam Kì, cam kết mởcửa sông Hồng, cửa biển Thị Nại (Quy Nhơn), Ninh Hải (Hải Phòng) và HàNội Tại các nơi đó, ngời Pháp đợc tự do buôn bán, mở mang công nghệ Ngoài

ra, Pháp còn có quyền đặt l nh sự, có quân lính bảo vệ.ã

Nhân dân Nam Kỳ không chịu đầu hàng, không tuân lệnh triều đình b iã

binh, đ vùng dậy đấu tranh anh dũng Ngay khi Pháp mới đánh chiếm thành Giaã

Định, Trần Thiện Chính, Lê Huy đ tập hợp 5000 dân binh ngăn giặc, yểm hộã

quân triều đình rút, bảo vệ cho nhân dân đốt cháy nhà cửa, thiêu hủy vờn tợc.Khi thực dân Pháp từ Gia Định đánh chiếm ra các tỉnh lân cận, cuộc đấutranh của nhân dân Nam Kỳ bùng nổ khắp nơi, tiêu biểu là các cuộc khởinghĩa của Trơng Định, Đỗ Trinh Thoại, Nguyễn Thông, Phan Văn Đạt, HồHuân Nghiệp, Trà Quý Bình, Trịnh Quang Nghi, Lu Tuấn Thiện, Lê CaoDũng, Nguyễn Thành ý nổ ra ở Gò Công, Gia Định, Chợ Lớn, Tân An trongnhững năm 1860-1864 Tiếp đó là khởi nghĩa Võ Quý Dơng ở Đồng Tháp Mời(1865-1866), Nguyễn Trung Trực ở Tân An và Rạch Giá (1861-1868) Ngoài

ra còn có nhiều văn thân khác phối hợp chiến đấu với nghĩa quân Trơng Định,

nh Đỗ Quang, Âu Dơng Lân, Trần Xuân Hóa, Nguyễn Hữu Huân, Phan VănTrị Chúng ta tìm hiểu một số trung tâm kháng chiến:

Trung tâm kháng chiến của Nguyễn Trung Trực

Nguyễn Trung Trực là một nông dân, còn có tên gọi là Nguyễn Văn Lịch.Khi Pháp đánh chiếm 3 tỉnh miền Đông Nam Kì, căm thù quân xâm lợc và thái

độ nhu nhợc của triều đình Huế, Nguyễn Trung Trực đ cùng nhân dân trongã

vùng nổi dậy chống lại thực dân Pháp ngay từ những ngày đầu Nhân dân gianhập vào đội nghĩa quân của ông ngày càng đông Ngày 10 - 12 - 1861, nghĩaquân do Nguyễn Trung Trực chỉ huy đ đánh chìm tàu chiến của Pháp mangã

tên Êtpêrăng (Hi vọng) trên sông Nhật Tảo (Tân An), diệt gọn số địch trêntàu, gồm 37 tên Sau đòn bị tấn công này, quân Pháp rất hoang mang và cóphần chùn bớc, nhng triều đình Huế không biết khai thác tác dụng của chiếnthắng này, mà để lấy lòng quân Pháp trong cuộc đàm phán xin chuộc 3 tỉnhmiền Đông Nam Kì, đ tìm cách tách Nguyễn Trung Trực ra khỏi phong tràoã

chống Pháp ở miền Đông Nam Kì bằng cách sắc phong cho ông rồi cử đi trấnnhậm ở Hà Tiên Đến khi 3 tỉnh miền Tây Nam Kì rơi vào tay thực dân Pháp,Nguyễn Trung Trực lại lập căn cứ chống Pháp ở Hòn Chông Phạm vi hoạt

động của nghĩa quân Nguyễn Trung Trực khá rộng, bao gồm Hà Tiên, PhúQuốc và Rạch Giá Hoạt động của nghĩa quân đ gây cho Pháp rất nhiều thiệtã

hại, nhng đến tháng 9 - 1868, ông chẳng may bị quân Pháp bắt ở Phú Quốcrồi giải về Sài Gòn Pháp ra sức dụ dỗ, nhng ông kiên quyết giữ vững khí tiết.Ngày 27 - 10 - 1868, chúng đa ông về Rạch Giá rồi xử tử Trớc khi chết ôngcòn nói câu bất hủ “Bao giờ Tây nhổ hết cỏ nớc Nam, thì mới hết ngời Nam

đánh Tây!”

Trung tâm kháng chiến của Trơng Định

Sau điều ớc 1862, bất chấp lệnh b i binh của triều đình, phong trào phảnã

đối điều ớc lan rộng trong nhân dân khắp 3 tỉnh miền Đông Nam Kì mà đỉnhcao là cuộc khởi nghĩa Trơng Định Trơng Định vốn là một võ quan của triều

đình, nhng không tuân lệnh b i binh và đi nhận chức L nh binh ở An Giangã ã

mà ở lại để cùng nhân dân kháng chiến chống Pháp Nhân dân đi theo ông rất

đông và suy tôn ông làm Bình Tây Đại nguyên soái Sau khi Đại Đồn bị thấtthủ, ông đ cùng nhân dân xây dựng Tân Hòa (Gò Công) thành căn cứ khángã

chiến chống Pháp của cả 3 tỉnh miền Đông Sau điều ớc 1862, Gò Công trởthành căn cứ kháng chiến chống Pháp của cả Nam Kì Địa bàn hoạt động củanghĩa quân Trơng Định rất rộng, bao gồm cả vùng Gò Công, Tân An, Chợ Lớn,Gia Định Lực lợng nghĩa quân lớn mạnh nhanh chóng làm cho giặc Pháp rất longại, nhiều vị trí của chúng ở miền Đông bị tấn công, nhiều pháo thuyền đi lạitrên sông bị đánh chìm, nhiều đờng giao thông bị cắt đứt Để đối phó, Pháptăng cờng viện binh rồi mở cuộc tấn công lớn vào căn cứ Tân Hòa suốt từ ngày

25 đến ngày 28 - 2 - 1863 Nghĩa quân đ anh dũng chiến đấu, cầm cự, rồi rútã