Bài viết này tìm hiểu mối quan hệ giữa Việt Nam và Hoa Kỳ đã trải qua nhiều thăng trầm, biến động của lịch sử. Ngày nay, Việt Nam và Hoa Kỳ đã trở thành bạn bè, đối tác toàn diện trên cơ sở bình đẳng, tôn trọng thể chế chính trị, độc lập, chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ của mỗi nước. Có được những thành tựu đó là nhờ sự đóng góp to lớn của nhân dân hai nước, nhưng trên hết, người đặt nền móng đầu tiên cho mối quan hệ này là Chủ tịch Hồ Chí Minh.
Trang 1CHUÊ TÕCH HÖÌ CHÑ MINH - NGÛÚĐI ĂÙƠ T NÏÌN MOÂNG ĂÍÌU TIÏN
CHO MÖỊI QUAN HÏƠ VIÏƠT NAM - MYÔ
NGUÝÎN THÕ HIÏÌN*
* Trûúđng Ăaơi hoơc Cöng ăoađn
Ngađy nhíơn:5/8/2018
Ngađy phaên biïơn:20/9/2018
Ngađy duýơt ăùng:28/9/2018
1 Ăùơt víịn ăïì
Chuê tõch Höì Chñ Minh chñnh lađ ngûúđi ăùơt nïìn
moâng ăíìu tiïn cho möịi quan hïơ giûôa Viïơt Nam vađ
Myô khi nhòn nhíơn laơi nhûông nöî lûơc cuêa Ngûúđi ăöịi vúâi
viïơc bùưc chiïịc cíìu hûôu nghõ, húơp taâc giûôa hai dín
töơc, trong suöịt cuöơc ăúđi hoaơt ăöơng caâch maơng cuêa
mònh. Trong lúđi caêm tûúêng khi túâi thùm quan Khu di
tñch Höì Chñ Minh nùm 2015, bađ Nancy Pelosi - Chuê
tõch Haơ viïơn Myô ăaô bađy toê: “Khoaêng ăíìu nhûông nùm
nùm 1950, Höì Chñ Minh ăaô ăïì xuíịt vúâi Töíng thöịng
chuâng töi vïì viïơc thiïịt líơp quan hïơ Viïơt - Myô. Tíìm
nhòn cuêa Ngûúđi ăang trúê thađnh hiïơn thûơc”1
2 Chuê tõch Höì Chñ Minh - ngûúđi ăùơt nïìn moâng
cho möịi quan hïơ Viïơt Nam - Myô
Lõch sûê quan hïơ Viïơt Nam - Myô ặúơc khúêi dûơng
tûđ sûơ kiïơn Höì Chñ Minh rúđi bïịn Nhađ Röìng bùưt ăíìu
cuöơc hađnh trònh ra ăi tòm ặúđng cûâu nûúâc nùm 1911
Myô lađ möơt trong nhûông quöịc gia ăíìu tiïn mađ Ngûúđi
ăùơt chín ăïịn. Trong mùưt Ngûúđi thúđi ăiïím íịy nûúâc
Myô lađ möơt cûúđng quöịc phaât triïín, ăi lïn tûđ thín phíơn
möơt nûúâc thuöơc ắa, ngûúđi dín Myô thöng minh, lõch laôm vađ ýu thñch tûơ do, dín chuê. Vúâi khao khaât tòm ặúđng giaêi phoâng cho dín töơc, Höì Chñ Minh ríịt muöịn tòm hiïíu vïì cuöơc caâch maơng tûơ do giaêi phoâng cuêa Myô, ăïí tòm kiïịm bađi hoơc cho dín töơc Viïơt Nam, luâc bíịy giúđ ăang bõ kòm keơp dûúâi aâch ăö höơ cuêa thûơc dín Phaâp. Taơi ăíy, Ngûúđi cuông bõ íịn tûúơng búêi bûâc tûúơng Nûô thíìn tûơ do vađ baên Tuýn ngön ăöơc líơp nöíi tiïịng cuêa Myô, mađ sau nađy trong chñnh taâc phíím Tuýn ngön ăöơc líơp do mònh khúêi thaêo, Ngûúđi ăaô trñch díîn nhûông cíu ăíìu tiïn
Tuy nhiïn, nûúâc Myô vađ nhûông miïìn ăíịt tûđng ăùơt chín ăïịn cuông giuâp cho Ngûúđi coâ nhûông nhíơn thûâc ăíìu tiïn vïì xaô höơi tû baên. Höì Chñ Minh nhíơn thûâc síu sùưc rùìng: dûúâi aânh saâng cuêa bûâc tûúơng nûô thíìn tûơ do toêa khùưp bíìu trúđi xanh kia cođn biïịt bao thín phíơn ngûúđi bõ chađ ăaơp. Tíìng lúâp nhín dín Myô bõ boâc löơt búêi tíìng lúâp tû baên cuông nhû naơn nhín phín biïơt chuêng töơc nùơng nïì ăoâ, xeât vïì mùơt baên chíịt thò cuông chùỉng sung sûúâng gò hún ăöìng bađo mònh. Chñnh ngay trïn ăíịt Myô cuông ăang cíìn möơt cuöơc caâch maơng
Toâm tùưt: Quan hïơ Viïơt Nam - Myô ăaô traêi qua ríịt nhiïìu thùng tríìm, ăöíi thay cuêa lõch sûê. Ngađy nay, Viïơt Nam vađ Myô ăaô bùưt tay
trúê thađnh nhûông ngûúđi baơn, ăöịi taâc toađn diïơn, dûơa trïn caâc nguýn tùưc bònh ăùỉng, tön troơng thïí chïị chñnh trõ, ăöơc líơp, chuê quýìn, toađn veơn laônh thöí cuêa möîi nûúâc. Coâ ặúơc nhûông thađnh tûơu ăoâ lađ nhúđ vađo sûơ ăoâng goâp ríịt lúân cuêa nhín dín hai nûúâc, nhûng hún hïịt, ngûúđi ăùơt nïìn moâng ăíìu tiïn cho möịi quan hïơ nađy chñnh lađ Chuê tõch Höì Chñ Minh
Tûđ khoâa: Quan hïơ Viïơt Nam - Myô; Höì Chñ Minh, nïìn moâng ăíìu tiïn
HO CHI MINH PRESIDENT - FIRST LAID THE FOUNDATION FOR VIETNAM - AMERICA RELATIONSHIP Abstract: The relationship between Vietnam and the United States has gone through many ups and downs, changes of history
Today, Vietnam and the United States have embarked become friends, comprehensive partnership based on the principles of equality,
respect for the political institutions, independence, sovereignty and territorial integrity of each country. These accomplishments are due
to the great contribution of the two peoples, but above all, the first foundation for this relationship was President Ho Chi Minh
Keyword: The relationship between Vietnam and the United States; Ho Chi Minh, the first foundation
1 http://ditichhochiminhphuchutich.gov.vn/articledetail.aspx?
articleid=889&sitepageid=569#sthash.u1lkD7eB.dpbs
Trang 2Minh cuông coâ nhûông ăöìng caêm síu sùưc vúâi söị ăöng
nhûông ngûúđi dín Myô
Tûđ khi trúê vïì nûúâc vađ trúê thađnh laônh tuơ cuêa
phong trađo caâch maơng Viïơt Nam, vúâi tíìm nhòn
chiïịn lûúơc cuêa mònh, Höì Chñ Minh ăaô ăaânh giaâ
cao vai trođ cuêa Myô trong viïơc giaêi quýịt caâc víịn
ăïì lúân cuêa thïị giúâi vađ baên thín Ngûúđi ăaô tòm thíịy
líơp trûúđng chung cuêa hai dín töơc khi cuđng ặâng
vïì phe phaât xñt giađnh laơi tûơ do, cöng lyâ. Trong bađi
Thïị giúâi ăaơi chiïịn vađ phíơn sûơ cuêa ta, Höì Chñ Minh
ăaô viïịt: “Thïị lađ chiïịn tranh lan khùưp thïị giúâi. Trong
cuöơc thïị giúâi ăaơi chiïịn nađy coâ hai phe. Phe ăi xím
líịn göìm coâ Ăûâc, YÂ, Nhíơt, Tíy. Phe chöịng xím
líịn göìm coâ Nga, Tađu, Anh, Myô vađ nhiïìu nûúâc
khaâc”2. Vò cuông trong hoađn caênh lađ möơt nûúâc bõ
xím lûúơc ặâng lïn chöịng laơi aâch ăö höơ cuêa thûơc
dín Phaâp, phaât xñt Nhíơt ăïí dađnh laơi ăöơc líơp, tûơ
do, Chuê tõch Höì Chñ Minh ăaô tûơ ăùơt võ trñ cuêa Viïơt
Nam lađ ăöìng minh vúâi Myô vađ nöî lûơc ăïí ăiïìu nađy
ặúơc phña Myô chñnh thûâc cöng nhíơn. Ngay tûđ nùm
1944, Höì Chñ Minh ăaô thiïịt líơp quan hïơ vúâi töí
chûâc Office of Strategic Servives (OSS - Cú quan
tònh baâo chiïịn lûúơc, tiïìn thín cuêa töí chûâc CIA)
cuêa Myô ăang hoaơt ăöơng úê miïìn Nam Trung Quöịc
vađ miïìn Bùưc Viïơt Nam, hy voơng rùìng húơp taâc vúâi
Myô coâ thïí mang laơi sûơ uêng höơ cuêa Myô ăöịi vúâi víịn
ăïì ăöơc líơp cuêa Viïơt Nam sau chiïịn tranh
Ăïí nùưm líịy thúđi cú giaêi phoâng dín töơc khi chiïịn
tranh ăïịn höìi kïịt, ăíìu nùm 1945, Höì Chñ Minh
cuđng möơt söị ăöìng chñ caân böơ ăaô vûúơt nuâi, bùng
rûđng tûđ cùn cûâ ắa Cao Bùìng sang Trung Quöịc
liïn laơc vúâi lûơc lûúơng ăöìng minh. Trong chuýịn ăi
nađy, Ngûúđi díîn theo caê trung uây William Shaw,
viïn phi cöng Myô ặúơc lûơc lûúơng vuô trang, ăöìng
bađo ta cûâu thoaât, baêo vïơ trûúâc sûơ truy luđng gùưt
gao cuêa quín Phaâp, Nhíơt khi chiïịc maây bay cuêa
anh ta bõ bùưn rúi trïn ăíịt Cao Bùìng. Trong suöịt
chuýịn ăi ăíìy gian nan, víịt vaê ăoâ, viïn phi cöng
Myô Shaw ặúơc chùm soâc ríịt chu ăaâo. Sau khi
trao traê trung uây William Shaw cho lûơc lûúơng khöng
quín Myô ăoâng taơi Cön Minh, phña Myô caêm ún Ngûúđi
ăaô cûâu William Shaw, muöịn gûêi tùơng tiïìn baơc,
thuöịc men ăïí caêm taơ, nhûng Baâc chó nhíơn thuöịc
mađ khöng nhíơn tiïìn. Myô ăaô cûê trung uây Charles
Fenn, ăaơi diïơn Cú quan cûâu trúơ khöng quín
(AGAS) ăïịn gùơp Baâc líìn ăíìu vađo chiïìu 17/3/1945
ăïí bađn vïì viïơc húơp taâc giûôa hai bïn. Höì Chñ Minh
ăaô gùơp nhiïìu caâc sô quan cuêa Myô, trong ăoâ coâ höơi
kiïịn vúâi Tû lïơnh tíơp ăoađn khöng quín Myô 14 Chenault - ngûúđi ăaô gûêi tùơng Chuê tõch Höì Chñ Minh möơt tíịm aênh ăïì chûô dûúâi: “Baơn chín thađnh cuêa Ngađi, Chenault”. Sau caâc cuöơc gùơp gúô trïn, hai bïn ăaô coâ möơt sûơ húơp taâc khaâ töịt ăeơp. Phña Myô ăaô nhíơn giuâp Viïơt Nam vïì vuô khñ, phûúng tiïơn vađ huíịn luýơn chiïịn ăíịu, cođn phña ta ăöìng yâ cung cíịp ắa bađn hoaơt ăöơng cho ăöìng minh ăïí cuđng nhau mau choâng ăaânh baơi phaât xñt Nhíơt
Tuy viïơc trang bõ vađ huíịn luýơn chiïịn ăíịu cho möơt lûơc lûúơng nhoê ngûúđi ắa phûúng trong vuđng nuâi rûđng Viïơt Bùưc khöng giûô vai trođ ăaâng kïí vïì mùơt quín sûơ trong viïơc kïịt thuâc chiïịn tranh vúâi Nhíơt úê Ăöng Dûúng. Nhûng ăiïìu quan troơng hún cuêa nhûông möịi quan hïơ vúâi lûơc lûúơng Myô mađ Höì Chñ Minh chuê trûúng thiïịt líơp chñnh lađ tùng thïm lûơc lûúơng ngoaơi giao, uy thïị chñnh trõ cuêa Viïơt Minh ăïí giađnh ăöơc líơp cho dín töơc vađ taơo ra nhûông tiïìn ăïì cho viïơc xaâc líơp võ thïị cuêa nûúâc Viïơt Nam ăöơc líơp trïn trûúđng quöịc tïị sau nađy
Ngay sau khi giađnh laơi ặúơc ăöơc líơp, bïn caơnh viïơc cuêng cöị, xíy dûơng chñnh quýìn non treê cuêa nûúâc Viïơt Nam Dín chuê cöơng hođa, Chuê tõch Höì Chñ Minh ăaô coâ nhûông hoaơt ăöơng tñch cûơc múê röơng quan hïơ quöịc tïị, trong ăoâ Myô ặúơc xem lađ möơt trong nhûông ăöịi taâc quan troơng mađ Ngûúđi muöịn hûúâng túâi. Trong hai nùm 1945 - 1946, Höì Chñ Minh ăaô coâ 8 thû vađ ăiïơn gûêi Töíng thöịng Harry Truman. Laâ thû ăíìu tiïn ặúơc gûêi cho töíng thöịng Myô Truman thaâng 8/1945 vúâi nöơi dung ýu cíìu coâ ăaơi diïơn cuêa Viïơt Nam trong UÊy ban Liïn tõch caâc nûúâc Ăöìng minh coâ nhiïơm vuơ giaêi quýịt úê Viïơt Nam, vò “chñnh quýìn [chuâng töi lađ] duy nhíịt húơp phaâp úê Viïơt Nam, vađ lađ ngûúđi duy nhíịt ăaô chiïịn ăíịu chöịng Nhíơt”3
Ăíìu thaâng 10-1945, Töíng thöịng Myô Truman ăaô tuýn böị chñnh saâch ăöịi ngoaơi 12 ăiïím sau Chiïịn tranh thïị giúâi líìn thûâ 2, trong ăoâ nïu roô Myô seô “khöng phaên ăöịi vađ khöng giuâp Phaâp taâi líơp sûơ kiïím soaât úê Ăöng Dûúng”. Nhùìm khai thaâc ăiïím tñch cûơc trong tuýn böị cuêa Truman, Chuê tõch Höì Chñ Minh ăaô chuê trûúng víơn ăöơng thađnh líơp Viïơt - Myô thín hûôu höơi, tiïìn thín cuêa Höơi Viïơt - Myô hiïơn nay. Ngay tûđ khi thađnh líơp, höơi ăaô trúê thađnh cíìu nöịi ăïí nhûông ngûúđi ýu chuöơng hođa bònh taơi Myô biïịt thïm vïì tònh hònh thûơc tïị cuêa Viïơt Nam. Phaơm vi hoaơt ăöơng cuêa höơi cuông vö cuđng phong phuâ. Khöng chó líơp nhûông lúâp
2 Höì Chñ Minh toađn tíơp (2011), Nxb Chñnh trõ quöịc gia, t.3, tr.245
3 Höì Chñ Minh toađn tíơp (2011), Nxb Chñnh trõ quöịc gia, t.3, tr.597
Trang 3ăïí caâc höơi viïn hiïíu roô vùn minh vađ hoơc thuíơt Myô
Bïn caơnh ăoâ, höơi cuông líơp nhûông lúâp daơy tiïịng Viïơt
cho ngûúđi Myô; giuâp ăúô caâc baơn hoơc sinh Viïơt Nam
muöịn sang theo hoơc bïn Myô. Quan troơng hún, höơi
cuông tham gia dõch caâc cuöịn saâch Myô, Viïơt vađ truýìn
baâ nhûông taâc phíím íịy ăïí hai dín töơc hiïíu roô vïì vùn
hoâa, phong tuơc cuêa nhau
Cuđng trong thúđi gian nađy, Höì Chñ Minh cuông
viïịt thû cho töíng thöịng Truman ăïí bađy toê sûơ quan
tím vò sûơ vùưng mùơt ăaơi diïơn cuêa Viïơt Nam trong UÊy
ban tû víịn ăöịi vúâi khu vûơc Viïîn Ăöng. Trong thû,
Ngûúđi möơt líìn nûôa khùỉng ắnh “mong muöịn tha
thiïịt ặúơc húơp taâc vúâi nhûông nïìn dín chuê khaâc
trong viïơc taơo líơp vađ cuêng cöị nïìn hođa bònh vađ phöìn
vinh trïn thïị giúâi”4
Qua nhiïìu nhûông hađnh ăöơng cuơ thïí trong vođng
möơt nùm tûđ nùm 1945 ăïịn nùm 1946, Chuê tõch Höì
Chñ Minh ăaô thïí hiïơn mong muöịn ặúơc húơp taâc,
hûôu nghõ vò möơt thïị giúâi hođa bònh vađ cöng lyâ. Tuy
nhiïn, nöî lûơc cuêa Ngûúđi ăaô khöng nhíơn ặúơc sûơ
phaên höìi thñch ăaâng tûđ phña Myô. Caâc nûúâc Ăöìng
minh vađ nhíịt lađ Myô dûúđng nhû khöng quan tím
ăïịn möịi liïn hïơ giûôa cuöơc khaâng chiïịn chöịng thûơc
dín cuêa Viïơt Nam vađ phong trađo chöịng phaât xñt do
Höì Chñ Minh laônh ăaơo. Hoơ cuông khöng quan tím
ăïịn möịi liïn hïơ lyâ tûúêng vađ sûơ ăoâng goâp vïì quín
sûơ cuêa Viïơt Nam cho sûơ thùưng lúơi cuêa phe Ăöìng
minh vađ caâc nguýn tùưc cuêa hoơ vïì cöng bùìng vađ
bònh ăùỉng quöịc tïị nhû ăaô khùỉng ắnh trong Hiïịn
chûúng Ăaơi Tíy Dûúng
Sau chiïịn tranh thïị giúâi thûâ 2 kïịt thuâc, Myô vađ
Liïn Xö nöíi lïn thađnh hai siïu cûúđng ăöịi nghõch nhau
vađ khúêi ăöơng möơt cuöơc chiïịn tranh laơnh. Chñnh saâch
ngoaơi giao cuêa Myô úê thúđi gian nađy ặúơc xíy dûơng
quanh viïơc bao víy chuê nghôa cöơng saên, ăiïìu nađy ăaô
ăííy Viïơt Nam trúê thađnh ăöịi ăíìu vúâi Myô taơi khu vûơc
Chíu AÂ - Thaâi Bònh Dûúng. Trûúâc tònh hònh ăoâ, Höì
Chñ Minh laơi tiïịp tuơc coâ nhûông hađnh ăöơng cuơ thïí ăïí
baêo vïơ, duy trò möịi quan hïơ hûôu nghõ, húơp taâc giûôa
hai quöịc gia Viïơt - Myô
Ngay trong nhûông ngađy ăïị quöịc Myô tiïịn hađnh
chiïịn tranh phaâ hoaơi bùìng khöng quín vúâi miïìn Bùưc
ríịt aâc liïơt, thaâng 1/1967 khi tiïịp ăoađn nhín sô, tri
thûâc cuêa Trung tím nghiïn cûâu thïí chïị dín chuê
(OCD) túâi Hađ Nöơi, trong ăoâ coâ muơc ăñch thùm dođ thaâi
ăöơ cuêa ta theo ýu cíìu cuêa Böơ Ngoaơi giao Myô, Baâc
ăaô noâi: “Töi kñnh troơng nhín dín Myô, nhín dín Myô lađ
nhûông ngûúđi ýu hođa bònh vađ dín chuê Caâc öng
haôy tin töi khi töi noâi rùìng töi seô ríịt sung sûúâng ặúơc ăoân tiïịp Töíng thöịng Myô ăïịn ăíy möơt caâch hođa bònh
Chuâng töi chòa bađn tay hûôu nghõ ra vúâi bíịt kyđ quöịc gia nađo thûđa nhíơn Viïơt Nam lađ möơt nûúâc tûơ do vađ ăöơc líơp”5
Tiïịp ăoâ, ngađy 25/8/1969, ăuâng taâm ngađy trûúâc khi ăi vïì thïị giúâi vônh hùìng, Ngûúđi tiïịp tuơc gûêi thû cho Töíng thöịng Myô Richard Nixon, lïn aân cuöơc chiïịn tranh vúâi nhûông töơi aâc mađ Myô gíy ra cho nhín dín Viïơt Nam, vađ Ngûúđi cuông ýu cíìu Myô haôy “ruât khoêi cuöơc chiïịn tranh trong danh dûơ”. Ăíy lađ viïơc lađm thïí hiïơn truýìn thöịng röơng lûúơng cuêa dín töơc Viïơt Nam kïịt húơp vúâi sûơ uýín chuýín ăíìy linh hoaơt trong nguýn tùưc ăöịi ngoaơi cuêa Chuê tõch Höì Chñ Minh, taơo ặúđng ruât lui cho möơt siïu cûúđng thïị giúâi mađ khöng bõ xoâi mođn quaâ nhiïìu vïì uy tñn trïn trûúđng quöịc tïị. Qua ăoâ cho thíịy Höì Chñ Minh ăaô ríịt cöị gùưng ăïí “cûâu vúât”
möịi quan hïơ Viïơt Nam - Myô kïí caê trong nhûông tònh huöịng khoâ khùn nhíịt
3 Kïịt luíơn
Lõch sûê ăaô luđi xa, vïịt thûúng cuêa quaâ khûâ ăaô phíìn nađo liïìn seơo trïn da thõt. Sûơ khaâc biïơt vïì yâ thûâc hïơ ăaô khöng cođn lađ víịn ăïì quýịt ắnh trong caâc möịi quan hïơ quöịc tïị mađ thay vađo ăoâ chñnh lađ lúơi ñch quöịc gia, dín töơc ặúơc ặa lïn hađng ăíìu. Kheâp laơi quaâ khûâ, caê hai dín töơc vúâi nhûông thïị hïơ múâi cuđng hûúâng vïì tûúng lai ăïí cuđng lađm íịm díìn möịi quan hïơ bùng giaâ trûúâc ăíy. Ngađy nay, Viïơt Nam vađ Myô ăaô bùưt tay trúê thađnh nhûông ngûúđi baơn, ăöịi taâc toađn diïơn dûơa trïn caâc nguýn tùưc bònh ăùỉng, tön troơng thïí chïị chñnh trõ, ăöơc líơp, chuê quýìn, toađn veơn laônh thöí cuêa möîi nûúâc. Coâ ặúơc nhûông thađnh tûơu ăoâ lađ nhúđ vađo sûơ ăoâng goâp ríịt lúân cuêa nhín dín hai nûúâc, nhûng hún hïịt, ngûúđi ăùơt nïìn moâng ăíìu tiïn cho möịi quan hïơ nađy chñnh lađ Chuê tõch Höì Chñ Minh
Trong chuýịn thùm Viïơt Nam nùm 2016, lûu laơi caêm xuâc trong chuýịn thùm ăïịn núi Chuê tõch Höì Chñ Minh ăaô söịng vađ lađm viïơc, töíng thöịng Obama ăaô viïịt:
“Chuâc cho möịi quan hïơ íịm aâp giûôa hai dín töơc chuâng
ta seô ngađy cađng phaât triïín”6. Lúđi chuâc nađy ăaô tûđng lađ mong muöịn cuêa Chuê tõch Höì Chñ Minh trûúâc ăíy vađ bíy giúđ ăoâ cuông lađ nguýơn voơng chung cuêa hai dín töơc Viïơt Nam - Myô.
4 Höì Chñ Minh toađn tíơp (2011), Nxb Chñnh trõ Quöịc gia, t.4, tr.60
5 Höì Chñ Minh toađn tíơp (2011), Nxb Chñnh trõ Quöịc gia, t.10,
tr. 20, 21
6 http://ditichhochiminhphuchutich.gov.vn/articledetail.aspx?
articleid=889&sitepageid=569#sthash.u1lkD7eB.dpbs