Bài viết này tiến hành nghiên cứu thực trạng hoạt động khoa học và công nghệ ở Việt Nam trong thời gian qua trong bao gồm các chính sách đã ban hành và kết quả đánh giá hoạt động khoa học và công nghệ trong thời đại cách mạng công nghiệp lần 4.
Trang 1Toâm tùưt: Bađi viïịt nghiïn cûâu thûơc traơng hoaơt ăöơng khoa hoơc vađ cöng nghïơ úê Viïơt Nam trong thúđi gian qua Bao göìm caâc chñnh
saâch ăaô ban hađnh vađ kïịt quaê ăaânh giaâ hoaơt ăöơng khoa hoơc vađ cöng nghïơ (KH&CN) trong thúđi ăaơi caâch maơng cöng nghiïơp 4.0 Tûđ khoâa: Hoaơt ăöơng; khoa hoơc vađ cöng nghïơ; caâch maơng cöng nghiïơp 4.0
SCIENCE AND TECHNOLOGY ACTIVITIES IN VIETNAM DURING THE INDUSTRIAL REVOLUTION 4.0 Abstract: Researching the current situation of science and technology in Vietnam in recent years Including promulgated policies
and results of evaluation of Science and Technology activities in the era of industrial revolution 4.0
Keywords: Activities, Science and technology, Industrial revolution 4.0
Ngađy nhíơn:8/6/2020
Ngađy phaên biïơn:30/6/2020
Ngađy duýơt ăùng:28/7/2020
TRONG THÚĐI ĂAƠI CAÂCH MAƠNG CÖNG NGHIÏƠP 4.0
PHAƠM THÕ LIÏN*
* Trûúđng Ăaơi hoơc Cöng ăoađn
1. Ăùơt víịn ăïì
Cuöơc caâch maơng cöng nghiïơp 4.0 ăang diïîn ra
trïn toađn thïị giúâi, caâc quöịc gia muöịn phaât triïín theo
kõp thúđi ăaơi ăođi hoêi phaêi ăííy maơnh hoaơt ăöơng nghiïn
cûâu KH&CN. Muơc tiïu cuêa bađi viïịt nhùìm phaên aânh
sú lûúơc vïì caâc cuöơc caâch maơng cöng nghiïơp trïn thïị
giúâi, trong ăoâ coâ cuöơc caâch maơng cöng nghiïơp 4.0;
caâc chñnh saâch ăaô ban hađnh cuêa Chñnh phuê vïì hoaơt
ăöơng KH&CN; ăaânh giaâ vïì kïịt quaê hoaơt ăöơng KH&CN
úê Viïơt Nam
2. Sú lûúơc vïì caâc cuöơc caâch maơng cöng
nghiïơp trïn thïị giúâi
KH&CN ăaô lađm thay ăöíi toađn diïơn ăúđi söịng cuêa
con ngûúđi trïn thïị giúâi, tñnh ăïịn nay loađi ngûúđi ăaô
traêi qua ba cuöơc caâch maơng cöng nghiïơp vađ ăang úê
cuöơc caâch maơng líìn thûâ tû
Cuöơc caâch maơng cöng nghiïơp (CMCN) líìn thûâ
nhíịt, bùưt ăíìu tûđ nûúâc Anh vađo 30 nùm cuöịi cuêa thïị
kyê 18 vađ hoađn thađnh vađo nhûông nùm 50 cuêa thïị kyê 19,
nhúđ sûơ phaât minh ra maây húi nûúâc. Ăíy lađ thúđi ăaơi cú
khñ hoâa, maây moâc thay thïị cho lao ăöơng thuê cöng
Cuöơc CMCN líìn thûâ hai diïîn ra vađo cuöịi thïị kyê
thûâ 19 ăïịn ăíìu thïị kyê thûâ 20. Cuöơc CMCN nađy ăaô
chuýín nïìn saên xuíịt trïn cú súê cú khñ sang nïìn saên
xuíịt ăiïơn - cú khñ vađ tûơ ăöơng hoâa saên xuíịt
Cuöơc CMCN líìn thûâ ba bùưt ăíìu vađo khoaêng nùm
1969 cho ăïịn cuöịi thïị kyê 20. Cuöơc CMCN nađy ăaô gùưn kïịt khoa hoơc vúâi kyô thuíơt taơo ra sûơ thay ăöíi vûúơt bíơc trong nïìn saên xuíịt cöng nghïơ cao, thay ăöíi hoađn toađn phûúng thûâc saên xuíịt vađ tiïu duđng cuêa toađn xaô höơi
Cuöơc CMCN líìn thûâ tû ăang diïîn ra lađ cuöơc caâch maơng ặúơc hònh thađnh trïn nïìn taêng thađnh tûơu vûúơt bíơc cuêa cuöơc CMCN líìn thûâ ba vúâi trung tím lađ sûơ phaât triïín cuêa trñ túơ nhín taơo, tûơ ăöơng hoâa (rö böịt), vaơn víơt kïịt nöịi Internet (Internet of things - IoT), cöng nghïơ in 3D, ăiïơn toaân ăaâm míy, cöng nghïơ nano,
Diïîn ăađn kinh tïị thïị giúâi liïơt kï caâc cöng nghïơ múâi trong tûúng lai cuêa thúđi ăaơi CMCN 4.0, göìm:
(xem baêng trang bïn )
3. Hoaơt ăöơng khoa hoơc cöng nghïơ úê Viïơt Nam hiïơn nay
Phaât triïín KH&CN ăaô ặúơc Ăaêng vađ Nhađ nûúâc Viïơt Nam chuâ troơng trong thúđi gian qua. Tûđ nguöìn ngín quyô ăíìu tû ăaô taơo ra nhiïìu thay ăöíi nïìn taêng cho nghiïn cûâu khoa hoơc (nhû cú súê haơ tíìng, ăöíi múâi cöng nghïơ ăaô ặúơc tùng cûúđng), nhiïìu ăïì tađi
Trang 2sûơ nghiïơp phaât triïín kinh tïị - xaô höơi. Tuy nhiïn, trong
nhiïìu nùm, caâc chñnh saâch ăöíi múâi vïì KH&CN tíơp
trung nhiïìu cho caâc nghiïn cûâu vïì phaât triïín vađ saâng
taơo trñ thûâc mađ chûa tíơp trung cho caâc doanh nghiïơp
lûơa choơn, ûâng duơng vađ híịp thu tri thûâc. Caâc doanh
nghiïơp tû nhín ñt sûê duơng vađ caêi tiïịn cöng nghïơ
Caâc chñnh saâch cuông thiïịu sûơ liïn kïịt giûôa doanh
nghiïơp vađ caâc khu vûơc nghiïn cûâu, díîn ăïịn caâc saên
phíím nghiïn cûâu bõ haơn chïị trong thûúng maơi hoâa,
hoùơc thiïịu caâc nghiïn cûâu ûâng duơng
Gíìn ăíy, vúâi quan ăiïím líịy doanh nghiïơp lađm
trung tím, nhiïìu chûúng trònh höî trúơ thuâc ăííy KH&CN
ăaô ặúơc triïín khai, nhû:
1- “Chûúng trònh quöịc gia phaât triïín cöng nghïơ
cao ăïịn nùm 2020” (Quýịt ắnh söị 2457/QĂ-TTg
ngađy 31 thaâng 12 nùm 2010) coâ muơc tiïu “thuâc ăííy
nghiïn cûâu, lađm chuê vađ taơo ra cöng nghïơ cao; ûâng
duơng hiïơu quaê cöng nghïơ cao trong caâc lônh vûơc kinh
tïị - xaô höơi; saên xuíịt saên phíím, hònh thađnh doanh
nghiïơp vađ phaât triïín möơt söị ngađnh cöng nghiïơp cöng
nghïơ cao; xíy dûơng haơ tíìng kyô thuíơt vađ phaât triïín nguöìn nhín lûơc cöng nghïơ cao”
2- “Chûúng trònh ăöíi múâi cöng nghïơ quöịc gia”
(Quýịt ắnh 677/QĂ-TTg ngađy 10 thaâng 5 nùm 2011) nhùìm “xíy dûơng vađ thûơc hiïơn löơ trònh níng cao nùng lûơc cöng nghïơ quöịc gia: hûúâng túâi nghiïn cûâu, lađm chuê, ûâng duơng cöng nghïơ tiïn tiïịn trong viïơc saên xuíịt caâc saên phíím chuê lûơc, saên phíím troơng ăiïím, saên phíím quöịc gia; höî trúơ caâc doanh nghiïơp nhoê vađ vûđa ăöíi múâi cöng nghïơ; tùng cûúđng nguöìn lûơc cho ăöíi múâi cöng nghïơ vuđng nöng thön, miïìn nuâi, ắa bađn coâ ăiïìu kiïơn kinh tïị - xaô höơi khoâ khùn, ắa bađn coâ ăiïìu kiïơn kinh tïị xaô höơi ăùơc biïơt khoâ khùn”. Chûúng trònh nhùưm túâi “taơo ăiïìu kiïơn thuíơn lúơi ăïí caâc doanh nghiïơp Viïơt Nam húơp taâc vúâi caâc töí chûâc KH&CN, caâ nhín vađ doanh nghiïơp nûúâc ngoađi phaât triïín cöng nghïơ, tham gia caâc triïín laôm, höơi chúơ cöng nghïơ vađ thiïịt bõ úê nûúâc ngoađi, khen thûúêng, tön vinh caâc doanh nghiïơp, töí chûâc, caâ nhín coâ nhiïìu thađnh tñch trong hoaơt ăöơng saâng taơo, ăöíi múâi cöng nghïơ mang laơi hiïơu quaê kinh tïị - xaô höơi”
Trñ túơ nhín taơo vađ rö böịt
Artificial interlligence and roboties
Phaât triïín caâc maây moâc coâ thïí thay thïị cho con ngûúđi, tùng caâc chûâc nùng liïn quan ăïịn tû duy, ăa nhiïơm vađ chûâc nùng víơn ăöơng tinh.
Caêm biïịn liïn kïịt ăùơc biïơt
Ubiquitous linked sensors
Cođn ặúơc goơi lađ Internet cuêa vaơn víơt Viïơc sûê duơng caâc caêm biïịn ặúơc nöịi maơng ăïí kïịt nöịi, theo doôi vađ quaên lyâ tûđ xa caâc saên phíím, hïơ thöịng vađ lûúâi ăiïơn.
Thûơc tïị aêo vađ thûơc tïị tùng cûúđng
Virtual and augmented realities Thûơc tïị aêo lađ cöng nghïơ tûúng taâc vúâi thïị giúâi kyô thuíơt söị, giuâp ngûúđi traêi nghiïơm coâ thïị ăùưm mònh vađo möơt khöng gian hoađn toađn múâi trûúâc mùưt Vúâi thûơc tïị aêo, ngûúđi duđng dûúđng nhû ăang
úê trong möơt möi trûúđng hoađn toađn nhín taơo ặúơc mö phoêng vađ taơo ra búêi phíìn mïìm maây tñnh.
Cöng nghïơ thûơc tïị aêo tùng cûúđng cho pheâp kïịt húơp thïị giúâi thûơc Saên xuíịt böìi ăùưp
Additive manufacturing
Saên xuíịt böìi ăùưp lađ quaâ trònh chïị taơo saên phíím dûơa trïn möơt baên thiïịt kïị kyô thuíơt söị ba chiïìu
Nhûông tïn goơi khaâc cuêa saên xuíịt böìi ăùưp bao göìm taơo míîu nhanh (rapid protyping), saên xuíịt kyô thuíơt söị (direct digital manufacturing), saên xuíịt ăùưp díìn, chïị taơo tñch l uôy, v.v
Chuöîi khöịi vađ söí caâi phín taân
Blockchain and distributed ledger lechnologyCöng nghïơ söí caâi phín taân dûơa trïn caâc hïơ thöịng míơt maô quaên lyâ, xaâc minh vađ ghi laơi cöng khai dûô liïơu giao dõch; cú súê cuêa tiïìn ăiïơn tûê khaâ c, vñ duơ nhû bitcoin Víơt liïơu cao cíịp vađ víơt liïơu nano
Advanced materials and nanomaterials
Taơo ra caâc víơt liïơu múâi vađ cíịu truâc nano ăïí phaât triïín caâc tñnh chíịt víơt liïơu coâ lúơi, chùỉng haơn nhû hiïơu quaê nhiïơt ăiïơn, duy trò hònh daơng vađ chûâc nùng múâi.
Nùng lûúơng thu, lûu trûô vađ truýìn taêi
Energy capture, storage and transmission
Ăöơt phaâ vïì hiïơu quaê pin vađ pin nhiïn liïơu; nùng lûúơng taâi taơo thöng qua caâc cöng nghïơ nùng lûúơng mùơt trúđi, gioâ vađ thuêy triïìu ; phín phöịi nùng lûúơng thöng qua hïơ thöơng lûúâi ăiïơn thöng minh;
truýìn nùng lûúơng khöng díy
Cöng nghïơ ăiïơn toaân múâi
New computing technologies
Caâc kiïịn truâc múâi cho phíìn cûâng maây tñnh, nhû ăiïơn toaân lûúơng tûê, ăiïơn toaân sinh hoơ c hoùơc xûê lyâ maơng nú -ron nhín taơo, cuông nhû múê röơng saâng taơo caâc cöng nghïơ ăiïơn toaân hiïơn taơi.
Cöng nghïơ sinh hoơc
Biotechnologies
Nhûông ăöíi múâi trong kyô thuíơt di truýìn, thuöịc ăiïìu trõ vađ trõ liïơu, cuông nhû giao diïơn tñnh toa ân sinh hoơc vađ sinh hoơc töíng húơp.
Ăõa kyô thuíơt
Geoengineering
Can thiïơp cöng nghïơ vađo caâc hïơ thöịng hađnh tinh, ăiïín hònh lađ giaêm thiïíu taâc ăöơng cuêa biïịn ăöíi khñ híơu bùìng caâch loaơi boê carbon dioxide hoùơc quaên lyâ bûâc xaơ mùơt trúđi
Cöng nghïơ thíìn kinh
Neurotechnology
Nhûông ăöíi múâi nhû thuöịc thöng minh, giao diïơn thíìn kinh vađ ăiïơn sinh hoơc cho pheâp ăoơc, giao tiïịp vađ aênh hûúêng ăïịn hoaơt ăöơng cuêa naôo ngûúđi.
Cöng nghïơ vuô truơ
Space technologies Caâc phaâtvïơ tinh), kñnh viïîn voơng tiïn tiïịn, tïn lûêa taâi sûê duơng vađ ăöơng cú phaên lûơc tïn lûêa tñch húơp triïín cho pheâp tiïịp cíơn vađ khaâm phaâ khöng gian nhiïìu hún, bao göìm microsatellites (vi
(Nguöìn: World Economic Forum, Handbook on the Fourth Industrial Revolution and World Economic Forum
Global Risks Report 2017).
Trang 3haơ tíìng kyô thuíơt cöng nghïơ cao” (Quýịt ắnh söị
348/QĂ-TTg ngađy 22 thaâng 3 nùm 2013 cuêa Thuê
tûúâng Chñnh phuê) nhùìm thûơc hiïơn Chûúng trònh quöịc
gia phaât triïín cöng nghïơ cao ăïịn nùm 2020
4- “Chûúng trònh quöịc gia Níng cao nùng suíịt
vađ chíịt lûúơng saên phíím, hađng hoâa cuêa doanh
nghiïơp Viïơt Nam ăïịn nùm 2020” (Quýịt ắnh sö ị
712/QĂ-TTg ngađy 21 thaâng 05 nùm 2010). Quan
ăiïím cuêa chûúng trònh: “Níng cao nùng suíịt vađ chíịt
lûúơng saên phíím, hađng hoâa trïn cú súê aâp duơng tiïu
chuíín, quy chuíín kyô thuíơt; hïơ thöịng quaên lyâ tiïn
tiïịn, cöng cuơ caêi tiïịn nùng suíịt vađ chíịt lûúơng; ûâng
duơng tiïịn böơ khoa hoơc kyô thuíơt vađ ăöíi múâi cöng nghïơ;
Nhađ nûúâc taơo nïìn taêng, höî trúơ cho viïơc níng cao
nùng suíịt vađ chíịt lûúơng saên phíím, hađng hoâa”. Tuy
nhiïn, “Chûúng trònh níng cao nùng suíịt vađ chíịt
lûúơng saên phíím, hađng hoâa cuêa doanh nghiïơp” ăang
thiïịu sûơ gùưn kïịt vúâi caâc chûúng trònh ăöíi múâi khoa
hoơc cöng nghïơ ăïí coâ taâc ăöơng töíng thïí thûâc ăííy
KH&CN níng cao nùng suíịt
5- “Chûúng trònh Höî trúơ phaât triïín doanh nghiïơp
KHCN vađ töí chûâc KHCN cöng líơp nhùìm thûơc hiïơn
cú chïị tûơ chuê, tûơ chõu traâch nhiïơm” (Quýịt ắnh söị
592/QĂ-TTg ngađy 22 thaâng 5 nùm 2012 cuêa Thuê
tûúâng Chñnh phuê) vúâi muơc tiïu: “(i) Taơo cú chïị, chñnh
saâch ăïí khuýịn khñch, höî trúơ hònh thađnh vađ phaât
triïín doanh nghiïơp KH&CN, huy ăöơng caâc nguöìn lûơc
xaô höơi ăïí phaât triïín doanh nghiïơp KH&CN, phaât triïín
thõ trûúđng KH&CN; (ii) Höî trúơ chuýín ăöíi caâc töí chûâc
KH&CN cöng líơp sang hoaơt ăöơng theo cú chïị tûơ
chuê, tûơ chõu traâch nhiïơm nhùìm níng cao hiïơu quaê
hoaơt ăöơng cuêa caâc töí chûâc KH&CN”
6- Chûúng trònh “Höî trúơ ûâng duơng, chuýín giao
tiïịn böơ KH&CN thuâc ăííy phaât triïín KTXH nöng thön,
miïìn nuâi, vuđng dín töơc thiïíu söị” (Quýịt ắnh söị
1747/QĂ-TTg cuêa Thuê tûúâng Chñnh phuê ngađy 13
thaâng 10 nùm 2015). Quan ăiïím cuêa chûúng trònh:
“Höî trúơ ûâng duơng, chuýín giao caâc tiïịn böơ KH&CN
phuđ húơp vúâi nùng lûơc tiïịp thu cuêa ngûúđi dín, phaât
huy ặúơc lúơi thïị so saânh tûđng vuđng miïìn, phaât huy
ặúơc caâc nguöìn lûơc xaô höơi tham gia thûơc hiïơn
Chûúng trònh ăïí goâp phíìn thuâc ăííy phaât triïín kinh
tïị - xaô höơi nöng thön, miïìn nuâi, vuđng dín töơc thiïíu
söị; Tíơp trung ûu tiïn cho hoaơt ăöơng ûâng duơng,
chuýín giao cöng nghïơ taơi caâc vuđng ăùơc biïơt khoâ
khùn, vuđng dín töơc thiïíu söị; caâc dûơ aân coâ sûơ tham
gia cuêa caâc doanh nghiïơp vúâi vai trođ lađ haơt nhín
trong chuöîi giaâ trõ saên xuíịt hađng hoâa, taơo sinh kïị
cho ngûúđi dín vuđng ăùơc biïơt khoâ khùn, vuđng dín
töơc thiïíu söị; Chuýín giao tiïịn böơ KH&CN phaêi ăi
ăöi vúâi cöng taâc ăađo taơo, phaât triïín ăöơi nguô caân böơ cho cú súê, níng cao nùng lûơc ûâng duơng KH&CN cuêa ngûúđi dín”
7- Chûúng trònh “Phaât triïín tađi saên trñ túơ
2016-2020” (Quýịt ắnh 1062/QĂ-TTg ngađy 14 thaâng
06 nùm 2016 ). Muơc tiïu cuêa chûúng trònh: “Níng
cao nhíơn thûâc, nùng lûơc taơo líơp vađ phaât triïín tađi saên trñ túơ; Höî trúơ thiïịt kïị, xíy dûơng böơ cöng cuơ tra cûâu, caâc goâi thöng tin súê hûôu trñ túơ chuýn ngađnh vađ höî trúơ caâc töí chûâc, caâ nhín tiïịp cíơn, khai thaâc thöng tin súê hûô trñ túơ; Höî trúơ xíy dûơng vađ triïín khai mö hònh quaên lyâ vađ phaât triïín tađi saên trñ túơ trong caâc doanh nghiïơp vađ töí chûâc KH&CN”
8- Ăïì aân “Höî trúơ hïơ sinh thaâi khúêi nghiïơp ăöíi múâi saâng taơo quöịc gia ăïịn nùm 2025” (Quýịt ắnh 844/QĂ-TTg ngađy 18 thaâng 5 nùm 2016) coâ muơc tiïu “taơo möi trûúđng thuíơn lúơi ăïí thuâc ăííy, höî trúơ hònh thađnh vađ phaât triïín doanh nghiïơp coâ khaê nùng tùng trûúêng nhanh dûơa trïn khai thaâc tađi saên trñ túơ, cöng nghïơ, mö hònh kinh doanh múâi”
4. Ăaânh giaâ thûơc traơng hoaơt ăöơng KH&CN úê Viïơt Nam
4.1 Thađnh tûơu
- Khaê nùng sùĩn sađng cho saên xuíịt trong tûúng lai nhúđ aâp duơng KH&CN, Diïîn ăađn Kinh tïị thïị giúâi phín caâc nûúâc thađnh caâc nhoâm:
1. Nûúâc díîn ăíìu
2. Nûúâc kïị tiïịp
3. Nûúâc coâ tiïìm nùng cao
4. Nûúâc non treê Trong khöịi ASEAN 6, Singapore vađ Malaysia ặúơc xïịp úê nhoâm nûúâc díîn ăíìu, cuđng vúâi caâc nûúâc nhû Myô, Ăûâc, Nhíơt Baên, Hađn Quöịc, Trung Quöịc Thaâi Lan vađ Philippines ặâng úê nhoâm caâc nûúâc kïị tiïịp, Viïơt Nam, Indonesia úê nhoâm nûúâc non treê
Trong söị caâc khña caơnh ăöơng lûơc cho saên xuíịt, cöng nghïơ vađ ăöíi múâi lađ möơt ýịu töị quýịt ắnh cho saên xuíịt trong tûúng lai, vò viïơc aâp duơng vađ phöí biïịn caâc cöng nghïơ múâi nöíi lađ míịu chöịt cuêa cuöơc CMCN líìn thûâ tû. Ăöíi múâi lađ lûơc lûúơng thuâc ăííy tûúng lai cuêa saên xuíịt. Caâc cöng nghïơ múâi cuêa cuöơc CMCN líìn thûâ tû phíìn lúân ặúơc taơo ra tûđ caâc khoaên ăíìu tû ăaâng kïí vađo nghiïn cûâu vađ phaât triïín; caâc ûâng duơng múâi vađ saâng taơo trong saên xuíịt. Coâ nhiïìu loaơi ăöíi múâi khaâc nhau ríịt quan troơng ăöịi vúâi saên xuíịt trong tûúng lai, chùỉng haơn nhû taơo ra caâc kïịt quaê nghiïn cûâu, ăöíi múâi cöng nghïơ vađ saên phíím; ăiïìu chónh caâc cöng nghïơ ặúơc phaât triïín úê nûúâc ngoađi ăïí phuđ húơp vúâi caâc hïơ thöịng saên xuíịt theo ăùơc ăiïím riïng vađ phaât triïín ăïí thñch ûâng caâc hïơ thöịng saên xuíịt vúâi cöng nghïơ múâi
Trang 4sùĩn sađng cho cöng nghïơ vađ ăöíi múâi cho saên xuíịt
trong tûúng lai, Viïơt Nam ăaơt 3,09 ăiïím, ặâng thûâ
90 trïn 100 nûúâc. Ăiïìu nađy cuông noâi lïn rùìng, Viïơt
Nam cođn nhiïìu viïơc cíìn phaêi lađm cho viïơc xuâc tiïịn
cöng nghïơ vađ ăöíi múâi ăïí chuíín bõ cho saên xuíịt trong
tûúng lai. Trong söị ăoâ möơt söị chó söị ăaâng lûu yâ lađ:
vuđng phuê soâng maơng di ăöơng (ặâng thûâ 96), chó söị
cam kïịt baêo míơt (ặâng thûâ 90), tyê lïơ chi cho nghiïn
cûâu vađ phaât triïín trïn töíng GDP (ặâng thûâ 84)
Ăöíi múâi lađ möơt quaâ trònh phûâc taơp, ặúơc bùưt ăíìu
bùìng taơo ra yâ tûúêng, möơt söị trong yâ tûúêng díîn ăïịn
phaât minh vađ chó möơt vađi trong söị ăoâ ặúơc thûúng
maơi hoâa. Ăöịi vúâi níng cao nùng suíịt nïìn kinh tïị chó
khi caâc ăöíi múâi tiïịp cíơn ặúơc thõ trûúđng vađ thûúng
maơi hoâa thađnh cöng. Vò víơy, sûơ ăöíi múâi diïîn ra trong
möơt hïơ sinh thaâi bao göìm nhiïìu ýịu töị, trong ăoâ bíịt
kyđ ýịu töị nađo ýịu keâm ăïìu coâ thïí ngùn chùơn yâ tûúêng
múâi ặúơc taơo ra hoùơc ngùn chùơn yâ tûúêng múâi phaât
triïín thađnh caâc saên phíím coâ khaê nùng thûúng maơi
hoâa. Vúâi ăùơc ăiïím trïn, baâo caâo caơnh tranh toađn cíìu
nùm 2018 ăaânh giaâ vïì hïơ sinh thaâi ăöíi múâi göìm 2 truơ
cöơt nùng ăöơng trong kinh doanh vađ nùng lûơc ăöíi múâi
Trong ăoâ, khaê nùng ăöíi múâi göìm caâc chó söị ăaânh giaâ
khaê nùng taơo yâ tûúêng, nghiïn cûâu phaât triïín, vađ khaê
nùng thûúng maơi hoâa thađnh cöng; truơ cöơt nùng ăöơng
trong kinh doanh ăïì cíơp caâc ýịu töị úê phaơm vi röơng
hún nhû caâc ýu cíìu hađnh chñnh quaên trõ phaơm vi vađ
khung phaâp lyâ höî trúơ ăöíi múâi saâng taơo trong doanh
nghiïơp) vađ vùn hoâa doanh nhín (mûâc ăöơ quöịc gia
sùĩn sađng chíịp nhíơn ruêi ro vađ ăoân nhíơn nhûông yâ
tûúêng ăöơt phaâ)
- Sûơ nùng ăöơng trong kinh doanh nhúđ aâp duơng
KH&CN
Theo ăaânh giaâ cuêa Diïîn ăađn kinh tïị Thïị giúâi,
nùm 2018, ăiïím söị vïì sûơ nùng ăöơng trong kinh doanh
cuêa Viïơt Nam lađ 53,7 trïn thang ăiïím 100, ặâng thûâ
101 trïn 140 nûúâc vađ nùng lûơc ăöíi múâi 33,4 ăiïím,
ặâng thûâ 82 trïn 140 nûúâc
- Sûơ quan tím cuêa Chñnh phuê túâi hoaơt ăöơng ăöíi
múâi KH&CN, thïí hiïơn úê caâc chûúng trònh höî trúơ cho
hoaơt ăöơng KH&CN
4.2 Töìn taơi
- Viïơc ăíìu tû cho KH&CN chûa ăaơt ặúơc muơc
tiïu kyđ voơng, ăùơc biïơt úê khöịi doanh nghiïơp tû nhín
Caâc hoaơt ăöơng phaât triïín KH&CN chuê ýịu dûơa vađo
Nhađ nûúâc, vúâi mûâc kinh phñ vađo khoaêng 1,4 - 1,85%
töíng chi ngín saâch nhađ nûúâc (NSNN) hùìng nùm
Ăíìu tû tûđ NSNN cho KH&CN nùm 2015 ăaơt khoaêng
17,390 tyê ăöìng, bùìng 1,52% töíng chi NSNN
- Chñnh phuê chûa ban hađnh chñnh saâch thu huât ăíìu tû nûúâc ngoađi cho nghiïn cûâu vađ phaât triïín (NC&PT). Theo ăaânh giaâ, trong töíng chi quöịc gia cho NC&PT, NSNN chiïịm hún möơt nûêa (56,7%), nguöìn ăíìu tû tûđ doanh nghiïơp ăaơt 41,8%, cođn laơi chó coâ 1,5% lađ tûđ nguöìn vöịn nûúâc ngoađi
- Tyê lïơ ăíìu tû cho NC&PT trïn GDP thíịp. Theo söị liïơu cuêa World Bank, caâc nûúâc ăang phaât triïín coâ tyê lïơ ăíìu tû cho NC&PT trïn GDP vađo khoaêng 2,3-3,3%. Hađn Quöịc, möơt nûúâc chuâ troơng túâi phaât triïín kinh tïị dûơa trïn KH&CN coâ tyê lïơ ăíìu tû cho NC&PT trïn GDP ríịt cao, vađo khoaêng 4,23%. Trong khi ăoâ, tyê lïơ NC&PT trïn GDP cuêa Viïơt Nam chó ăaơt 0,37, lađ möơt tyê lïơ ríịt thíịp
5. Giaêi phaâp thuâc ăííy hoaơt ăöơng KH&CN úê Viïơt Nam trong thúđi ăaơi caâch maơng cöng nghiïơp 4.0
Ăïí thuâc ăííy hoaơt ăöơng KH&CN úê Viïơt Nam trong thúđi gian túâi cíìn aâp duơng möơt söị giaêi phaâp sau:
5.1 Thuâc ăííy caâc hoaơt ăöơng nghiïn cûâu vađ ăöíi múâi
- Xíy dûơng “tíìm nhòn” vađ “chiïịn lûúơc” ăöíi múâi
- Thuâc ăííy doanh nghiïơp lúân ăi ăíìu trong ăíìu tû vađo nùưm bùưt vađ phaât triïín cöng nghïơ
- Ăííy maơnh ûâng duơng cöng nghïơ múâi vađo hoaơt ăöơng saên xuíịt kinh doanh cuêa doanh nghiïơp
- Khuýịn khñch khöịi ăíìu tû tû nhín quan tím túâi hoaơt ăöơng KH&CN
- Tùng cûúđng sûơ liïn kïịt giûôa quaên lyâ nhađ nûúâc, caâc nhađ khoa hoơc vađ doanh nghiïơp
- Höî trúơ nghiïn cûâu phaât triïín, ăöíi múâi cöng nghïơ
- Xíy dûơng cú súê haơ tíìng cho nghiïn cûâu vađ thûê nghiïơm ûâng duơng
5.2 Níng cao nùng lûơc aâp duơng tiïịn böơ cöng nghïơ
- Ăíìu tû phaât triïín nguöìn nhín lûơc, bao göìm caêi thiïơn giaâo duơc vađ ăađo taơo; ăađo taơo nghïì vađ phaât triïín kyô nùng. Chûúng trònh giaâo duơc ăađo taơo cíìn bao göìm giaâo duơc ăađo taơo cùn baên vađ giaâo duơc ăađo taơo níng cao
- Níng cao hiïơu quaê kyô thuíơt trong caâc doanh nghiïơp (giaêi phaâp quaên lyâ, phaât triïín kyô nùng, töí chûâc saên xuíịt hiïơu quaê)
5.3 Thiïịt líơp hïơ sinh thaâi ăöíi múâi
Tiïịn böơ cöng nghïơ seô khöng thïí coâ ặúơc nïịu nhû caâc phaât minh, nghiïn cûâu khöng ặúơc thûúng maơi hoâa, khi ăoâ vai trođ cuêa thađnh phíìn kinh tïị tû nhín ríịt quan troơng trong viïơc ăöíi múâi, ûâng duơng cöng nghïơ. Nïịu nghiïn cûâu chûa ặúơc thûê nghiïơm thò ríịt khoâ ăi vađo ăúđi söịng thûơc tïị
(Xem tiïịp trang 34)