slide 1 tiết 48 kiểm tra bài cũ h thế nào là từ đồng âm từ đồng âm là những từ giống nhau về âm thanh nhưng nghĩa khác xa nhau và không liên quan gì đến nhau tiết 48 thành ngữ i thế nào là thành ngữ

=> Chú ý: Thành ngữ có cấu tạo cố định nhưng một số ít thành ngữ vẫn có thể có những biến đổi nhất định.. - Một mặt người bằng mười mặt của.[r]

Tiết 48:

KIỂM TRA BÀI CŨ:

H Thế nào là từ đồng âm?

- Từ đồng âm là những từ giống nhau về âm thanh nhưng nghĩa khác xa nhau và không liên quan gì đến nhau.

Tiết 48: Thành ngữ.

I Thế nào là thành ngữ

1 Ví dụ:

Nước non lận đận một mình Thân cò lên thác xuống ghềnh bấy nay

(Ca dao)

Quản chi lên thác xuống ghềnh Một rằng cờ đỏ đinh ninh lời thề

(Tố Hữu)

H Có thể thay cụm lên thác xuống ghềnh bằng các từ khác được không?

Vì sao

- Không, vì ý nghĩa sẽ trở nên lỏng lẻo, nhạt nhẽo

2 Nhận xét:

H Có thể hoán đổi vị trí của các từ trong cụm từ trên được không? Tại sao?

- Không hoán đổi được vì đây là một cụm từ cố định

Cụm từ:

Lên thác xuống ghềnh

H Em rút ra kết luận về đặc điểm cấu tạo

của cụm từ lên thác xuống ghềnh?

-Có cấu tạo cố định

-Biểu thị một ý nghĩa

hoàn chỉnh

- Đặc điểm cấu tạo của cụm từ trên là chặt chẽ về thứ tự các từ và nội dung ý nghĩa

=> Là thành ngữ

Tiết 48: Thành ngữ.

I Thế nào là thành ngữ.

1 Ví dụ:

2 Nhận xét:

Cụm từ:

Lên thác xuống ghềnh

- Có cấu tạo cố định.

- Biểu thị một ý nghĩa

hoàn chỉnh

=> Là thành ngữ.

H Thế nào là thành ngữ?

*Ghi nhớ: Sgk (114)

Lên thác xuống ghềnh

-Trải qua nhiều gian nan vất vả, nguy hiểm.

=>Thành ngữ mang ý nghĩa hàm ẩn

Trôi nổi, lênh đênh phiêu bạt

Nhanh như chớp

Hành động rất nhanh, chính xác

=> Thành ngữ có nghĩa bắt nguồn trực tiếp từ nghĩa thực của các từ tạo nên nó

Tiết 48: Thành ngữ.

THẢO LUẬN NHÓM

Sắp xếp các thành ngữ vào hai nhóm:

Nhóm 1: Nghĩa được trực tiếp bắt nguồn từ nghĩa thực

của , các từ tạo nên nó

Nhóm 2: Nghĩa thông qua một số phép chuyển nghĩa.

1 Tham sống sợ chết.

2 Lá lành đùm lá rách.

3 Cơm no áo ấm.

4 Mẹ tròn con vuông.

5 Nhà cao cửa rộng.

6 Chó ngáp phải ruồi.

Tiết 48: Thành ngữ

Nhóm 1 (Nghĩa được bắt

nguồn trực tiếp từ nghĩa

thực của các từ tạo nên

nó.)

- Tham sống sợ chết.

- Cơm no áo ấm.

- Nhà cao cửa rộng.

Nhóm 2 (Nghĩa thông qua

một số phép chuyển nghĩa.)

- Lá lành đùm lá rách.

- Mẹ tròn con vuông.

- Chó ngáp phải ruồi.

- Lá lành đùm lá rách, chó ngáp phải ruồi -> dùng phép ẩn dụ.H Tại sao lại nói lá lành đùm lá rách?

- Lá lành là ẩn dụ chỉ những người có

hoàn cảnh thuận lợi, có điều kiện kinh tế khá,

-Lá rách là ẩn dụ chỉ người có hoàn cảnh

khó khăn gặp phải những điều không may như: thiên tai, bệnh hiểm nghèo…

- Lá lành – lá rách đều cùng một loại lá ->

ẩn dụ chỉ tình đồng loại.

Tiết 48: Thành ngữ

I Thế nào là thành ngữ.

II Sử dụng thành ngữ.

1 Ví dụ:

Xác định chức vụ ngữ pháp của thành ngữ trong câu?

- Thân em vừa trắng lại vừa tròn,

Bẩy nổi ba chìm với nước non.

(Hồ Xuân Hương)

- Anh đã nghĩ thương em như thế thì hay là anh đào giúp em một cái ngách sang nhà anh,

phòng khi tắt lửa tối đèn có đứa nào đến bắt

-nạt thì em chạy sang… (Tô Hoài)

VN

2 Nhận xét:

- Thành ngữ có thể làm chủ

ngữ, vị ngữ trong câu hoặc

làm phụ ngữ cho cụm danh

từ, cụm động từ…

PN

- Lên voi xuống chó là quy luật thường tình của cuộc

sống. CN

H Thành ngữ có tác dụng như thế nào đối với ngôn ngữ văn chương?

- Thành ngữ ngắn gọn, hàm

súc, có tính hình tượng, tính

biểu cảm cao.

Tiết 48: Thành ngữ

- Đứng núi trông núi

- Đứng núi trông núi

- Đứng núi trông núi

Nghĩa: Không yên tâm, không thoả mãn, luôn muốn thay đổi.

I Thế nào là thành ngữ.

II Sử dụng thành ngữ.

1 Ví dụ:

2 Nhận xét:

-Thành ngữ có thể làm chủ ngữ,

vị ngữ trong câu hoặc làm phụ

ngữ cho cụm danh từ, cụm động

từ…

- Thành ngữ ngắn gọn, hàm súc,

có tính hình tượng, tính biểu

cảm cao.

H Vậy một số thành ngữ có biến đổi như thế nào?

=> Chú ý: Thành ngữ có

cấu tạo cố định nhưng

một số ít thành ngữ vẫn

có thể có những biến

đổi nhất định

- Một mặt người bằng mười mặt của.

=> Khẳng định tư tưởng coi trọng con người, giá trị con người của nhân dân ta.

-Thương người như thể thương thân.

=> Khuyên nhủ con người yêu thương người khác như chính bản thân mình.

- Rõ như ban ngày.

=>Rất rõ, rất sáng tỏ, không có gì đáng bàn cãi.

- Run như cày sấy.

=> Run lẩy bẩy vì quá rét hay quá sợ hãi.

- Một mặt người bằng mười mặt của.

 Khẳng định tư tưởng coi trọng con người,

 giá trị con người của nhân dân ta

-Thương người như thể thương thân.

 Khuyên nhủ con người yêu thương

 người khác như chính bản thân mình

- Rõ như ban ngày.

=>Rất rõ, rất sáng tỏ,

không có gì đáng bàn cãi

- Run như cày sấy.

=> Run lẩy bẩy vì quá rét hay quá sợ hãi

Tục ngữ

Thành ngữ

H Phân biệt thành ngữ với tục ngữ?

Là cụm từ cố định được dùng để tạo câu.

Là một câu hoàn chỉnh

- Có chức năng định danh - gọi tên sự vật, gọi tên tính chất, trạng thái hay hành động của

sự vật, hiện tượng.

- Quýt làm cam chịu; Nuôi ong tay áo; (ẩn dụ)

- Đi guốc trong bụng; Rán sành ra mỡ; (Nói quá)

- Chúng ta đều là dòng dõi con Rồng cháu Tiên

-Cứ đánh giá bạn bè theo kiểu Thầy bói xem voi

thì chẳng chơi với ai được đâu!

-Tay làm hàm nhai, tay quai miệng chễ

-Tấc đất tấc vàng

- Anh em như thể tay chân

- Đi một ngày đàng học một sàng khôn

- Chim có tổ, người có tông…

- Thể hiện những kinh nghiệm của nhân dân

về mọi mặt (tự nhiên, lao động sản xuất, con người, xã hội

Tiết 48: Thành ngữ

I Thế nào là thành ngữ

II Sử dụng thành ngữ H Vậy chúng ta sử dụng thành ngữ như thế nào?

1 Ví dụ:

2 Nhận xét:

*Ghi nhớ:Sgk (114)

III Luyện tập:

1/ Bài tập 1.

Đọc và nêu yêu cầu bài tập 1

Sơn hào hải vị.

a,- Sơn hào hải vị

=>Các sản phẩm, các món ăn.

- Nem công chả phượng

=> Quý hiếm

núi thức ăn động vật biển món ăn

=> Nghĩa: những món ăn lạ và sang

b, Khỏe như voi => Rất khỏe

-Tứ cố vô thân.

=> Không có ai thân thích,

ruột thịt.

Tứ cố vô thân

bốn ngoảnh,

nhìn

không thân thích

=>Nghĩa: Đơn độc, trơ trọi một mình, không có ai thân thích.

Muốn hiểu nghĩa của

thành ngữ Hán Việt cần

phải tìm hiểu nghĩa của

các yếu tố Hán Việt và

nghĩa của các từ tạo nên

thành ngữ Hán Việt đó.

Tiết 48: THÀNH NGỮ

I Thế nào là thành ngữ.

II Sử dụng thành ngữ.

III Luyện tập:

1 Bài tập 1:

2 Bài tập 2:

Đặt câu với thành ngữ: Thầy bói xem voi; Con Rồng cháu Tiên; Ếch ngồi đáy giếng.

- Tranh cãi làm gì với người ếch ngồi đáy

giếng.

- Chúng ta đều là dòng dõi Con Rồng

cháu Tiên.

- Cứ đánh giá bạn bè theo kiểu thầy bói

xem voi đó thì chẳng chơi với ai được

đâu!

3 Bài tập 3:

-Lời… tiếng nói.

-Một nắng hai………

-Bách……… bách thắng.

-Sinh……… lập nghiệp.

ăn

sương

chiến

cơ

=> Một số thành ngữ được hình thành từ những câu chuyện dân gian, câu chuyện lịch sử (điển tích).

Tiết 48: THÀNH NGỮ

Hướng dẫn về nhà:

- Học bài, nắm được khái niệm, nghĩa của các thành ngữ vừa tìm hiểu

- Tìm thêm các thành ngữ và giải nghĩa

- Chuẩn bị bài: Điệp ngữ