Phiếu học tập thơ hiện đại ngữ văn 9 học kì 2

Câu 5: Viết đoạn văn7-10 câu trình bày cảm nhận về bức tranh thiên nhiên được thể hiện trong đoạn thơ trong đoạn văn có sử dụng phép thế và gạch chân phép thếđó Câu 6: Căn cứ vào sự ra đ

CHUYÊN ĐỀ: THƠ VIỆT NAM HIỆN ĐẠI KÌ 2

VĂN BẢN : MÙA XUÂN NHO NHỎ

( Thanh Hải)

PHIẾU HỌC TẬP SỐ 1Cho câu thơ sau:

Mọc giữa dòng sông xanh

………

Câu 1: Hãy chép chính xác những dòng thơ còn lại để hoàn thiện khổ thơ? Đoạn

thơ trên trích trong bài thơ nào của ai? Nêu hoàn cảnh sáng tác bài thơ?

Câu 2: Xác định thể thơ và phương thức biểu đạt chính của khổ thơ em vừa chép? Câu 3: Chỉ ra thành phần biệt lập được sử dụng trong khổ thơ vừa chép?

Câu 4: Tìm và phân tích tác dụng của biện pháp tu từ được sử dụng trong khổ

thơ?

Câu 5: Viết đoạn văn(7-10 câu) trình bày cảm nhận về bức tranh thiên nhiên được

thể hiện trong đoạn thơ( trong đoạn văn có sử dụng phép thế và gạch chân phép thếđó)

Câu 6: Căn cứ vào sự ra đời của bài thơ, ta thấy nhà thơ Thanh Hải có niềm lạc

quan và tình yêu cuộc sống Em hãy viết đoạn văn khoảng 200 chữ, trình bày suy

nghĩ của em về niềm lạc quan và tình yêu cuộc sống

Gợi ý:

Câu 1: Đoạn thơ được trích trong bài “ Mùa xuân nho nhỏ” của tác giả

Thanh Hải

Bài thơ Mùa xuân nho nhỏ ra đời tháng 11/ 1980 trong hoàn cảnh đặc biệt:

- Đất nước vừa trải qua cuộc chiến tranh biên giới phía Bắc, nên kinh tế còntrì trệ, kém phát triển

- Thanh Hải lúc đó đang nằm trên giường bệnh, sống những ngày tháng cuốicùng của cuộc đời

Câu 2: – Thể thơ: 5 chữ

- Phương thức biểu đạt chính: Biểu cảm

Câu 3: Từ “ơi” trong câu thơ “ Ơi con chim chiền chiện” thuộc thành phần biệt lập

dùng để gọi đáp

Câu 4:

– Biện pháp ẩn dụ chuyển đổi cảm giác qua câu thơ “ Từng giọt long lanh rơi; Tôi đưa tay tôi hứng”

Tác dụng: Thể hiện cảm xúc say sưa ngây ngất của tác giả trước cảnh đất trời xứ Huế vào xuân Đồng thời tác giả còn muốn hòa nhập vào thiên nhiên, đất trời Từ

đó cho thấy được tình yêu thiên nhiên của tác giả

- Nghệ thuật đảo ngữ qua hai câu thơ “ Mọc giữa dòng sông xanh; Một bông hoa tím biếc”

Tác dụng: Tác giả đặt từ “ mọc” lên đầu câu cho thấy được sức sống mãnh liệt, sự vươn lên trỗi dậy của bông hoa Từ đó, cho ta thấy được sức sống mãnh liệt của mùa xuân thiên nhiên

- Nghệ thuật nhân hóa lời gọi “ơi” và lời hỏi “ chi”

Tác dụng : Câu thơ đã trở thành lời trò truyện trực tiếp với thiên nhiên, bộc lộ sự ngạc nhiên, xúc động trước vẻ đẹp của mùa xuân

Câu 5:

- Về hình thức: Đoạn văn từ 7-10 câu, do không quy định theo cách nào, vậy các

em nên viết theo cách diễn dịch, có sử dụng có sử dụng phép thế và gạch chân phép thế đó

- Về nội dung: Cần trình bày một cách tự nhiên, chân thành những cảm nhận của

bản thân về đoạn thơ được trích

- Vẻ đẹp trong sáng, đầy sức sống của xứ Huế mùa xuân Bức tranh được nhàthơ vẽ với màu sắc hài hoà, điểm vào đó là âm thanh cao vút, vui tươi, rộn ràng

- Động từ mọc đảo lên đầu câu nhấn mạnh sự sống của bông hoa.

Đoạn văn tham khảo:

* Câu mở đoạn: Giới thiệu được tác giả, văn bản, đoạn thơ, nội dung

chính của đoạn thơ

Đoạn thơ trên được trích trong văn bản “ Mùa xuân nho nhỏ” của tác giả Thanh Hải đã rất thành công trong việc thể hiện bức tranh thiên nhiên mùa xuân xứHuế thật đẹp và đầy sức sống(1)

* Các câu khai triển:

- Tác giả đã sử dụng nghệ thuật đảo ngữ, động từ “mọc” được đặt ở ngay đầu câu thơ cho thấy được sức sống mãnh liệt của bông hoa(2)

- Không gian cao rộng của bầu trời, rộng dài của dòng sông, màu sắc hài hòa của bông hoa tím biếc và màu xanh của dòng sông- màu sắc đặc trưng của xứ Huế (3)

- Rộn rã, tươi vui giữa âm thanh của tiếng chim chiền chiện, lan tỏa khắp bầu trời xuân(4)

- Các từ “ơi”, “ chi”, “ mà” như những lời trò chuyện với thiên nhiên thật trìu mến, thân thương(5)

- Đặc biệt hình ảnh ẩn dụ chuyển đổi cảm giác “Từng giọt long lanh rơi; Tôi đưa tay tôi hứng” đã thể hiện cảm xúc say xưa, ngây ngất của nhà thơ trước đất trời

xứ Huế vào xuân(6)

* Câu kết đoạn: Khẳng định nghệ thuật và nội dung của đoạn thơ.

Tóm lại, với việc sử dụng thể thơ ngũ ngôn gần với giọng điệu dân ca miền Trung tạo ra âm hưởng nhẹ nhàng và tha thiết, thấm vào lòng người đoạn thơ cho

ta thấy lòng yêu thiên nhiên và tình yêu cuộc sống sâu sắc của nhà thơ(7)

b) Bàn luận: sức mạnh của niềm lạc quan và tình yêu cuộc sống:

+ Là động lực giúp con người vượt qua khó khắn, bệnh tật; chinh phục thử thách, gặt hái thành công

+ Nó thôi thúc con người làm nhiều việc tốt, đóng góp cho xã hội ngày càng phát triển

+ Làm cho mối quan hệ giữa người với người trở nên tốt đẹp hơn

(Lấy ví dụ cụ thể)

c) Đánh giá, mở rộng vấn đề

- Đánh giá: đó là những thái độ sống tích cực, cần được nuôi dưỡng trong mỗi con người

- Mở rộng vấn đề: Phê phán tư tưởng bi quan, tiêu cực, buông xuôi

d) Bài học, liên hệ bản thân:

- Sống vui vẻ, tập trung vào những mặt tốt của vấn đề, những điều tốt đẹp sẽđến khi ta vượt qua được khó khăn, đừng nhìn vào những cản trở.

- Sống chan hòa, yêu thương mọi người và không ngừng cống hiến

- Liên hệ bản thân

* Kết đoạn: Khẳng định lại vấn đề

PHIẾU HỌC TẬP SỐ 2

Cho đoạn thơ:

Mùa xuân người cầm súng

Lộc giắt đầy quanh lưng

Mùa xuân người ra đồng

Lộc trải dài nương mạ

Tất cả như hối hả

Tất cả như xôn xao

Câu 1: Tác giả nhắc tới hai lớp người: “ người cầm súng” và “ người ra đồng”

Điều đó có ý nghĩa gì?

Câu 2: Em hiểu như thế nào về hình ảnh “lộc”?

Câu 3: Tìm các biện pháp sử dụng trong khổ thơ và nêu tác dụng?

Câu 4: Xét về mặt cấu tạo, các từ “ hối hả”, “ xôn xao” thuộc kiểu từ gì? Theo em ,

việc sử dụng các từ đó có tác dụng như thế nào?

Câu 5: Viết đoạn văn phân tích để làm rõ giá trị của điệp ngữ trong đoạn thơ trên?

Gợi ý:

Câu 1: Tác giả nhắc tới hai lớp người: “ người cầm súng” ( những người lính nơi

tiền tuyến) và “ người ra đồng”( những người nông dân ở hậu phương) Điều đó có

ý nghĩa:

- Chỉ rõ hai nhiệm vụ quan trọng của nước ta lức bấy giờ là chiến đấu và sản xuất, bảo vệ và xây dựng đất nước

- Chỉ rõ hai lực lượng nòng cốt của cách mạng lúc bấy giờ

Câu 2: “lộc” vừa có nghĩa thực là chồi non xanh biếc( trên vòm lá ngụy trang của

người lính), là mạ non trên những cánh đồng của người nông dân- dấu hiệu đặc trưng của mùa xuân vừa là hình ảnh ẩn dụ tượng trưng cho sức sống của mùa xuân,

c ủa đất nước trong giai đoạn chuyển mình, gợi lên niềm tin vào một cuộc sống tươi đẹp phía trước

Câu 3:

- Ẩn dụ “lộc” gợi sức sống mới, gợi những thành quả trong công cuộc xây dựng vàbảo vệ đất nước.

- Điệp từ “mùa xuân”, “lộc” nhấn mạnh sắc xuân, sức xuân đang dâng tràn trên mọi miền đất nước Điệp ngữ “tất cả như” kết hợp với hai từ láy “ hối hả” và “xôn xao” nhấn mạnh không khí chung- nhộn nhịp, khẩn trương và tâm trạng chung- rộnràng, náo nức của con người trong công cuộc chiến đấu, bảo vệ và xây dựng đất nước

-> các biện pháp tu từ đã vẽ nên bức tranh mùa xuân của đất nước tràn đầy sức sống

Câu 4: Xét về mặt cấu tạo, các từ “ hối hả”, “ xôn xao” là các từ láy Từ láy tượng

hình “hối hả” và tượng thanh “xôn xao” đã tái hiện không khí lao động vô cùng khẩn trương, sôi động của cả đất nước khi đứng trước những nhiệm vụ cách mạng mới, đồng thời diễn tả niềm vui, sự náo nức trong mỗi con người

Câu 5: Đoạn văn tham khảo:

Đoạn thơ trên trích trong bài thơ “Mùa xuân nho nhỏ” của tác giả Thanh Hải đã rất thành công trong việc thể hiện rõ giá trị của các điệp ngữ được sử dụng trong đoạn thơ Các điệp ngữ trên đều được nằm ở đầu các câu thơ Vị trí đó có lẽ chính

là dụng ý của nhà thơ để tạo nên cái hay cho bài thơ Tác giả vừa sử dụng điệp ngữnối liền và điệp ngữ cách quãng để tạo nên sự phong phú cho các điệp ngữ, tránh

sự nhàm chán Cách sử dụng điệp ngữ trong đoạn thơ trên nhà thơ còn muốn tạo nhịp điệu cho câu thơ, đoạn thơ Các điệp ngữ tạo nên điểm nhấn cho câu thơ như nốt nhấn ở một bản nhạc, góp phần gợi không khí sôi nổi, khẩn trương, tấp nập củabức tranh đất nước vừa lao động, vừa chiến đấu

PHIẾU HỌC TẬP SỐ 3

Cho câu thơ: “ Đất nước bốn nghìn năm”

Câu 1: Hãy chép tiếp những câu thơ tiếp theo để hoàn thiện khổ thơ?

Câu 2: Trong khổ thơ nhà thơ đã có những suy nghĩ và cảm xúc gì về đất

nước?

Câu 3: Hình ảnh đất nước được miêu tả bằng những biện pháp tư từ nào? Nêu

tác dụng của các biện pháp tu từ đó?

Câu 4: Đã có nhiều nhà thơ sáng tạo nên những hình ảnh đất nước rất đẹp

Thế nhưng, nếu đã đọc Mùa xuân nho nhỏ của Thanh Hải, ta không thể quên khổ

thơ:

Đất nước bốn nghìn nămVất vả và gian lao

Đất nước như vì sao

Cứ đi lên phía trước

Em hãy trình bày ấn tượng của tác giả về đất nước qua việc phân tích các biệnpháp tu từ được sử dụng trong khổ thơ trên?

Gợi ý:

Câu 1: Hs chép chính xác khổ thơ

Câu 2: Suy nghĩ và cảm xúc của nhà thơ về đất nước:

- Tác giả tổng kết lịch sử mấy ngàn năm của đất nước bằng hai tính từ rất ngắn gọn, hàm súc/; “ vất vả, gian lao”, thể hiện sự thấu hiểu, tình yêu, sự trân trọng, tự hào về lịch sử dân tộc

- Tin tưởng, tự hào về vẻ đẹp lung linh, sự phát triển mạnh mẽ, tương lai rạng ngời và sự trường tồn của đất nước

Câu 3: Hình ảnh đất nước được miêu tả bằng biện pháp tư từ nhân hóa( vất

vả, gian lao, đi lên) và so sánh ( đất nước như vì sao) Tác dụng bộc lộ tình yêu, niềm tự hào về đất nước và niềm tin vào tương lai tươi sáng của đất nước

Câu 4:

Trong bốn câu thơ, Thanh Hải đã nhân hoá đất nước vất vả và gian lao Hình ảnh đất nước trở nên gần gũi, mang vóc dáng người mẹ, người chị tần tảo, cần cù

"vất vả và gian lao"

- Khi so sánh đất nước với "vì sao cứ đi lên phía trước", nhà thơ đã sáng tạo

nên hình ảnh đất nước rất khiêm nhường (là vì sao chứ không dùng hình ảnh mặt trời) nhưng cũng rất tráng lệ Là một vì sao nhưng ở vị trí đi lên phía trước dẫn

đầu Đó là hình ảnh tiên phong của cách mạng Việt Nam, của đất nước trong lịch

sử thế giới

- Hình ảnh thơ đặc sắc và hàm súc, ca ngợi sự trường tổn, hướng về tương lai của đất nước Đó chính là lòng tự hào dân tộc sâu sắc

**Đoạn văn tham khảo:

- Để làm cho đoạn thơ trên gây ấn tượng sâu sắc, chúng ta không thể

không nhắc tới cách sử dụng các biện pháp tu từ được nhà thơ sử dụng trong đoạn thơ Trong bốn câu thơ, Thanh Hải đã nhân hoá đất nước “vất vả và gian lao” kết hợp với nghệ thuật hoán dụ “ đất nước” đã cho ta thấy được hình ảnh một đất nướctrải dài hàng ngàn năm lịch sử để phát triển và đi lên Hình ảnh đất nước trở nên gần gũi, mang vóc dáng người mẹ, người chị tần tảo, đảm đang, tháo vát, cần cù

vươn lên trong cuộc sống Khi so sánh đất nước với "vì sao cứ đi lên phía trước",

nhà thơ đã sáng tạo nên hình ảnh đất nước rất khiêm nhường (là vì sao chứ không dùng hình ảnh mặt trời) nhưng cũng rất tráng lệ Là một vì sao nhưng ở vị trí đi lên

phía trước dẫn đầu Đó là hình ảnh tiên phong của cách mạng Việt Nam, của đất nước trong lịch sử thế giới Các biện pháp tu từ đã tạo nên dấu ấn cho đoạn thơ, hình ảnh thơ đặc sắc và hàm súc, ca ngợi sự trường tổn, hướng về tương lai của đấtnước Đó chính là lòng tự hào dân tộc sâu sắc

Một mùa xuân nho nhỏ

Lặng lẽ dâng cho đời

Dù là tuổi hai mươi

Dù là khi tóc bạc

Câu 1: Nêu quan điểm sống của nhà thơ được bộc lộ trong hai khổ thơ?

Câu 2: Phân tích giá trị của các biện pháp tu từ? Nêu tác dụng?

Câu 3: Nhận xét các hình ảnh “ con chim hót, một cành hoa, một nốt trầm xao

xuyến, một mùa xuân nho nhỏ” ?

Câu 4: Trong phần đầu bài thơ, tác giả dùng đại từ “tôi” sang phần sau lại dùng đại

từ “ta” Em hiểu như thế nào về sự chuyển đổi đại từ nhân xưng ấy của chủ thể trữ tình

Câu 5: Chỉ ra từ láy và nêu tác dụng của những từ láy có trong khổ thơ?

Câu 6: Chép lại những câu thơ em đã học trong chương trình Ngữ văn 9 cũng có

hình ảnh con chim, bông và nói về ước nguyện cống hiến của tác giả?

Câu 7: Qua đoạn thơ, em hãy trình bày suy nghĩ về quan niệm sống cống hiến

thầm lặng trong khoảng 200 chữ

Câu 8: Trình bày suy nghĩ về mối quan hệ giữa cái “tôi” và cái “ ta” bằng một

đoạn văn khoảng 200 chữ?

Gợi ý:

Câu 1: Quan điểm sống của nhà thơ được bộc lộ trong hai khổ thơ rất tích cực,

mang cái tôi riêng hòa hòa vào cuộc đời chung để tô đẹp cho đời Cụ thể:

- Đó là sự tự nguyện cống hiến hết mình( Ta làm con chim hót/ cành hoa/ nốt nhạc)

- Là lối sống cống hiến bền bỉ, trọn đời, bất kể những giới hạn về tuổi tác, sức khỏe( dù là tuổi hai mươi/ Dù là khi tóc bạc)

Câu 2:

- Điệp ngữ “ Ta làm”, điệp cấu trúc ở ba câu đầu và phép liệt kê( con chim hót, một cành hoa,một nốt trầm xao xuyến) nhấn mạnh khát vọng cống hiến thiết tha, cháy bỏng của nhà thơ

- Ẩn dụ (con chim hót, một cành hoa, một nốt trầm xao xuyến) tượng trưng cho sự cống hiến của con người giữa cuộc đời, đó là sự cống hiến khiêm nhường, không

ồn ào, không phô trương

- Ẩn dụ “ mùa xuân nho nhỏ” tượng trưng cho những gì đẹp nhất, tinh túy nhất dù

là nhỏ bé của mỗi con người để góp vào mùa xuân lớn của cuộc đời, của đất nước

Đó là cách nói khiêm nhường, giản dị; thể hiện ước nguyện được cống hiến một cách khiêm nhường, gợi một tâm hồn đẹp, một lối sống đẹp, một nhân cách đẹp.Điệp ngữ “ dù là” kết hợp vớ các hình ảnh hoán dụ( tuổi hai mươi- chỉ tuổi trẻ; tóc bạc- chỉ tuổi già) cho thấy ước nguyện cống hiến bền bỉ, trọn đời bất kể tuổi tác

Câu 3: Các hình ảnh “ con chim hót, một cành hoa, một nốt trầm xao xuyến, một

mùa xuân nho nhỏ” là những hình ảnh cụ thể, nhỏ bé, bình dị, khiêm

nhường( trầm, nho nhỏ) và rất gần gũi thân thuộc trong cuộc sống Song đó là những hình ảnh ẩn dụ, có ý nghãi tượng trưng cho sự cống hiến của con người giữacuộc đời, như con chim mang tiếng hót, cành hoa góp sắc, hương; nốt nhạc trầm

mà bản hoà ca không thể thiếu…Đó là sự cống hiến khiêm nhường, không ồn ào, phô trương nhưng phải có nét riêng, như nốt trầm làm xao xuyến lòng người

Câu 4:

- Tôi và ta đều là đại từ nhân xưng ở ngôi thứ nhất.

– Giữa hai phần của bài thơ có sự chuyển đổi đại từ nhân xưng của chủ thể trữ tình

từ “tôi” sang “ta” Điều này không phải hoàn toàn là ngẫu nhiên mà đã được tác giả sử dụng như một dụng ý nghệ thuật thích hợp với sự chuyển biến của cảm xúc

và tư tưởng trong bài thơ Chữ “tôi” trong câu “tôi đưa tay tôi hứng” ở khổ thơ đầuvừa thể hiện một cái “tôi” cụ thể rất riêng của nhà thơ, vừa thể hiện được sự nâng niu, trân trọng với vẻ đẹp và sự sống của mùa xuân Nếu thay bằng chữ “ta” thì hoàn toàn không thích hợp với nội dung cảm xúc ấy mà chỉ vẽ ra một tư thế có vẻ phô trương

– Còn trong phần sau, khi bày tỏ điều tâm niệm tha thiết như một khát vọng được dâng hiến giá trị tinh tuý của đời mình cho đời chung thì đại từ “ta” lại tạo được sắc thái quan trọng, thiêng liêng của một lời nguyện ước.

– Hơn nữa, điều tâm nguyện ấy không chỉ của riêng nhà thơ, mà của biết bao thế

hệ người Việt Nam đang sống và cống hiến cho sự nghiệp chung, cái “tôi” của tác giả đã thay cho nhiều cái “tôi” khác, nó nhất thiết phải hoá thân thành cái “ta” Nhưng “ta” mà không hề chung chung vô hình, mà vẫn nhận ra được một giọng nhỏ nhẹ, khiêm nhường, đằm thắm của cái “tôi” Thanh Hải

Câu 5:

- Từ láy “nho nhỏ” gợi sự nhỏ bé, khiêm nhường, từ “ lặng lẽ” gợi sự cống hiến

thầm lặng, không đòi hỏi được ghi nhận hay đáp đền Các từ láy đã thể hiện sự chân thành trong khát vọng của nhà thơ, đồng thời bộc lộ một quan niệm sống đẹp:cống hiến tự nguyện, không phô trương

Câu 6: Chép lại 3 câu cuối trong bài “Viếng lăng Bác”( Viễn Phương)

Câu 7:

*Mở đoạn: Giới thiệu vấn đề nghị luận: Qua đoạn thơ, lý tưởng sống của nhà thơ

Thanh Hải đã gợi lên trong lòng mỗi người đọc nhiều suy ngẫm về những con người cống hiến thầm lặng, đó là một trong nhưng phẩm chất tốt đẹp của mỗi con người

* Thân đoạn:

- Giải thích: Đó là những người sống, cống hiến, làm việc, hi sinh một cách âm thầm, không hề phô trương hay khoe khoang để mong nhiều người biết đến, khôngmong được ghi nhận

- Bài học: sống có lí tưởng, có bản lĩnh, có đam mê, sẵn sàng cống hiến cho xã hội

Kết đoạn: Khẳng định lại vấn đề bàn luận

Câu 8: Trình bày suy nghĩ về mối quan hệ giữa cái “tôi” và cái “ ta” bằng một

đoạn văn khoảng 200 chữ?

* Mở đoạn: Giới thiệu vấn đề nghị luận

cơ quan, đoàn thể xóm làng hay một quốc gia, một tổ chức xuyên quốc gia.,

b) Bàn luận về mối quan hệ giữa cái “tôi” và cái “ ta”, giữa “cá nhân” và “cộng đồng”

- Mỗi cá nhân là một phần của tập thể, cộng đồng Cộng đồng mạnh hay yếu phụ thuộc vào sự tham gia của mỗi cá nhân

- Ngược lại, cộng đồng với những quy tắc, tổ chức chung sẽ góp phần định hướng, đảm bảo quyền lợi và nghĩa vụ của mỗi cá nhân

Một mùa xuân nho nhỏ

Lặng lẽ dâng cho đời

Dù là tuổi hai mươi

ước nguyện nào của tác giả?

Câu 3: Câu thơ “ Một mùa xuân nho nhỏ” đã sử dụng biện pháp nghệ thuật nào?

Việc sử dụng ấy cho em hiểu điều gì về nhà thơ?

Câu 4: Dựa vào khổ thơ trên, hãy viết một đoạn văn nghị luận khoảng 10- 12 câu

theo cách lập luận tổng hợp- phân tích- tổng hợp làm rõ tâm niệm của nhà thơ, trong đó có sử dụng câu bị động và phép thế ( gạch dưới câu bị động và những từ ngữ dùng làm phép thế)

Câu 5: Từ văn bản trình bày suy nghĩ của em về lí tưởng sống của thanh niên Việt

Nam hiện nay ( Bài viết khoảng 200 chữ)

Câu 2: Nốt nhạc trầm theo nghĩa hiện thực là nốt nhạc có cao độ thấp Nốt nhạc

trầm trong bài thơ có nét riêng là: Không véo von, cao giọng mà trầm lắng, thiếu

nó bản nhạc sẽ mất đi giai điệu sâu lắng Nốt nhạc trầm là một hình ảnh ẩn dụ biểutượng cho sự cống hiến khiêm nhường nhỏ bé, khát vọng sống hòa nhập làm nên mùa xuân chung đất nước của nhà thơ Thanh Hải nói riêng và những con người laođộng nói chung

Câu 3: Câu thơ “ Một mùa xuân nho nhỏ” sử dụng biện pháp nghệ thuật ẩn dụ

việc sử dụng bpnt ấy cho ta thấy tác giả muốn góp công sức nhỏ bé của mình cho đất nước

* Các câu thân đoạn:

- Nếu như ở khổ trước, tâm niệm của nhà thơ được thể hiện một cách chân thành, khiêm nhường, nhỏ bé qua điệp ngữ “ ta làm” và qua những hình ảnh thiên nhiên đẹp tự nhiên, giản dị: con chim hót, một cành hoa…thì khổ thơ tiếp theo, nhà thơ

tự nhận mình là “Một mùa xuân nho nhỏ”

- Đó là hình ảnh khái quát xuyên suốt bài thơ có ý nghĩa biểu hiện cái đẹp của

thiên nhiên, đất nước và cuộc sống

- Trong khổ thơ này, mùa xuân được xây dựng thành hình ảnh ẩn dụ nói lên khát vọng cống hiến của nhà thơ cho cuộc đời.

- Ý thức rằng, cá nhân chỉ là môt phần tử nhỏ bé, nhà thơ mong ước mình chỉ là một mùa xuân nho nhỏ, hơn nữa lại là lặng lẽ dâng cho đời

- Khiêm tốn biết bao ước nguyện cống hiến của nhà thơ, bởi lẽ con người ta rất rễ trở nên tự đắc, tự kiêu trước những đóng góp của mình

- Thông thường, người ta quan niệm còn trẻ, còn làm việc, già thì nghỉ ngơi an hưởng, thậm chí có khi còn đòi hỏi người khác phải phục vụ, phải tưởng nhớ cho những cống hiến của mình Nhưng nhà thơ Thanh Hải lại quan niệm hoàn toàn khác: nhà thơ khao khát cống hiến không chỉ là lúc tuổi hai mươi mà cả khi tóc bạc

Kết đoạn: Cả khổ thơ là tâm nguyện chân thành, cao đẹp của nhà thơ, là một lời

nhắc nhở sâu sắc nới mọi người về lẽ sống đáng để ghi nhớ và học tập

Câu 5:

* Mở đoạn: Giới thiệu vấn đề nghị luận

* Thân đoạn:

- Giải thích: Lí tưởng sống là lẽ sống, mục đích cao nhất của cuộc sống mà mỗi

người hướng tới

- Bàn luận:

+ Vì sao mỗi người cần có lí tưởng sống?

Có lí tưởng, con người sẽ có hướng phấn đấu để vươn lên.

Lí tưởng sống cao đẹp là điều kiện để con người sống có ý nghĩa; giúp con người hoàn thiện vẻ đẹp tâm hồn, nhân cách

Người sống có lí tưởng sống cao đẹp sẽ mang lại nhiều giá trị, giúp ích cho cộng đồng, xã hội đất nước

+ Biểu hiện của lí tưởng sống của thanh niên Việt Nam hiện nay

Ra sức học tập, nâng cao kiến thức và rèn luyện kĩ năng

Phát triển kinh tế, làm giàu cho gia đình, quê hương đất nước( các chiến sĩ canh giữ biên giới, hải đảo)

+ Đánh giá, mở rộng vấn đề:

Đánh giá: Lí tưởng sống là điều cần thiết đối với mỗi người, đặc biệt đối với người trẻ,

Mở rộng vấn đề: Một bộ phận không nhỏ trong giới trẻ Việt Nam hiện nay đang

sa đà vào ăn chơi, hưởng thụ rất ích kỉ, sống không có mục tiêu, lí tưởng Chúng ta cần lên án và loại bỏ tư tưởng này

- Liên hệ bản thân: Là học sinh, em cần làm gì để sống một cuộc đời có ý nghĩa?

* Kết đoạn: Khẳng định lại vấn đề nghị luận.

-VĂN BẢN: VIẾNG LĂNG BÁC ( Viễn Phương)

PHIẾU HỌC TẬP SỐ 1Cho đoạn thơ sau

Con ở miền Nam ra thăm lăng Bác

Đã thấy trong sương hàng tre bát ngát

Ôi! Hàng tre xanh xanh Việt Nam

Bão táp mưa sa, đứng thẳng hàng

Câu 1: Từ “ôi” trong đoạn thơ trên là thành phần biệt lập hay là câu cảm thán? Vì

sao?

Câu 2: Chỉ ra sự khác nhau về ý nghĩa giữa hình ảnh “ hàng tre bát ngát” ở câu

thứ hai “ Đã thấy trong sương hàng tre bát ngát” và “ cây tre trung hiếu” ở câu cuối

“ Muốn làm cây tre trung hiếu chốn này” của bài thơ?

Câu 3: Việc lặp lại một hình ảnh chi tiết ở đầu và cuối văn bản tương tự như trên

còn thấy trong nhiều bài thơ mà em đã học, em hãy kể tên

Câu 4: Chỉ ra và nêu tác dụng của biện pháp tu từ được sử dụng trong khổ thơ? Câu 5: Nhận xét về cách xưng hô “con”- “bác”?

Câu 6: Có ý kiến cho rằng: Khổ thơ thứ nhất của bài thơ “Viếng lăng Bác” là

những cảm xúc bồi hồi xao xuyến của nhà thơ khi đến thăm lăng Bác”

Hãy viết đoạn văn (10 - 12 câu) Tổng – phân – hợp để làm sáng tỏ ý kiến trên Đoạn văn có sử dụng khởi ngữ và thành phần biệt lập (gạch chân và chú thích)?

Câu 7: Kể tên một văn viết về tre mà em đã học trong chương trình Ngữ văn

THCS Cho biết tên tac giả

Gợi ý

Câu 1: Từ “Ôi” trong câu thơ “Ôi! Hàng tre xanh xanh Việt Nam” là câu cảm

thán vì nó bao gồm một từ cảm thán và kết thúc bằng dấu chấm than

Câu 2: Sự khác nhau về ý nghĩa giữa hình ảnh “ hàng tre bát ngát” và “ cây tre trung hiếu” ở chỗ:

- “ Hàng tre bát ngát” ở câu thơ thứ hai : “Đã thấy trong sương hàng tre bát ngát”: hai bên lăng Bác trồng tre kết hợp với làn sương tạo nên không gian thiêng liêng Đây là những hàng tre được trồng xung quanh lăng Bác tạo nên những nét đẹp của hồn quê dân tộc Việt Nam

- Hình ảnh “cây tre trung hiếu” ở câu cuối “ Muốn làm cây tre trung hiếu chốn này” là hình ảnh ẩn dụ Dù đi bất cứ đâu đâu mà vẫn trung với nước, hiếu với dân như lời Bác dạy thì xứng đáng đứng trong hàng tre dân tộc, coi như vẫn gần bên Bác Nhà thơ luôn có tư tưởng trung thành, trung hiếu với Bác

Câu 3: Bài “Đoàn thuyền đánh cá” ( Huy Cận)

Câu 4:

- Tác giả sử dụng biện pháp nói giảm, nói tránh “thăm lăng Bác” thay từ “viếng”

để tránh gây cảm giác mất mát, đau thương khiến cuộc viếng lăng chỉ như chuyến thăm của đứa con xa trở về bên người Cha già đã lâu không gặp Cách nói ấy cũng ngầm khẳng định sự bất tử của Bác Hồ trong lòng những người con nước Việt

- Biện pháp tu từ ẩn dụ: “ hàng tre xanh xanh Việt Nam”, “ Bão táp mưa sa đứng thẳng hàng”

Tác dụng: Nhà thơ sử dụng biện pháp tu từ ẩn dụ trong hai câu thơ trên nhằm làm nổi bật phẩm chất của quân và dân Việt Nam: Đoàn kết, quyết tâm, vượt qua mọi khó khăn gian khổ

Câu 6: Gợi ý:

Câu 1( là câu tổng quát, mang nội dung chính của cả đoạn văn: Khổ thơ thứ nhất của bài thơ “Viếng lăng Bác” của nhà thơ VP, được viết 1976- sau khi công trình lăng bác vừa mới hoàn thành( TPPC)- là những cảm xúc bồi hồi xao xuyến của nhàthơ khi đến thăm lăng Bác

Câu( phân- là những câu khai triển) bao gồm những câu sau: Mở đầu khổ thơ là một lời thông báo ngắn gọn, giản dị nhưng chứa đựng biết bao điều sâu xa Cách xưng hô gần gũi, thân mật của tác giả khiến tình cảm trở nên ấm áp mà vẫn rất mực thành kính, thiêng liêng Với biện pháp nói giảm, nói tránh, tác giả dùng từ

“thăm” thay cho từ “viếng” đã khẳng định Bác vẫn còn mãi trong lòng dân tộc Hình ảnh ẩn dụ “hàng tre” biểu tượng cho sức sống bền bỉ, kiên cường, bất khuất của con người, dân tộc Việt Nam Dường như niềm xúc động và tự hào về đất nước, dân tộc đã được nhà thơ bộc lộ trực tiếp qua từ cảm thán “Ôi” Còn hàng tre(KN), đó là đại diện cho những con người ở mọi miền trên đất nước về đây sum vầybên Bác, trò chuyện và bảo vệ giấc ngủ cho Người

Câu hợp: là câu tổng hợp lại những nội dung vừa viết ở những câu trên: Chỉ với một khổ thơ ngắn, Viễn Phương đã thể hiện những cảm xúc chân thành, thiêng liêng đối với Bác kính yêu

**Đoạn văn tham khảo:

Khổ thơ thứ nhất của bài thơ “Viếng lăng Bác” của nhà thơ VP, được viết 1976- sau khi công trình lăng bác vừa mới hoàn thành( TPPC)- là những cảm xúc bồi hồi xao xuyến của nhà thơ khi đến thăm lăng Bác Mở đầu khổ thơ là một lời thông báo ngắn gọn, giản dị nhưng chứa đựng biết bao điều sâu xa Cách xưng hô gần gũi, thân mật của tác giả khiến tình cảm trở nên ấm áp mà vẫn rất mực thành kính, thiêng liêng Với biện pháp nói giảm, nói tránh, tác giả dùng từ “thăm” thay cho từ “viếng” đã khẳng định Bác vẫn còn mãi trong lòng dân tộc Hình ảnh ẩn dụ

“hàng tre” biểu tượng cho sức sống bền bỉ, kiên cường, bất khuất của con người, dân tộc Việt Nam Dường như niềm xúc động và tự hào về đất nước, dân tộc đã được nhà thơ bộc lộ trực tiếp qua từ cảm thán “Ôi” Còn hàng tre( KN), đó là đại diện cho những con người ở mọi miền trên đất nước về đây sum vầy bên Bác, trò chuyện và bảo vệ giấc ngủ cho Người Chỉ với một khổ thơ ngắn, Viễn Phương đã thể hiện những cảm xúc chân thành, thiêng liêng đối với Bác kính yêu

Câu 7: Văn bản “ Cây tre Việt Nam”- Thép Mới

PHIẾU HỌC TẬP SỐ 2

Cho 4 câu thơ và trả lời các câu hỏi:

Ngày ngày mặt trời đi qua trên lăng Thấy một mặt trời trong lăng rất đỏ.

Ngày ngày dòng người đi trong thương nhớ Kết tràng hoa dâng bẩy mươi chín mùa xuân

(Viễn Phuơng, Viếng lăng Bác, trong Ngữ văn 9, tập hai,

NXB Giáo dục 2005, trang 58)

Câu 1: Hãy phân tích ý nghĩa hình ảnh ẩn dụ "mặt trời trong lăng" ở câu thơ

trên

Câu 2: Chép hai câu thơ có hình ảnh ẩn dụ mặt trời trong một bài thơ mà em

đã học ở chương trình Ngữ văn lớp 9 (ghi rõ tên và tác giả bài thợ)

Câu 3: Dựa trên hiện tượng chuyển nghĩa của từ, cụm từ “ bảy mươi chín

mùa xuân” có thể hiểu như thế nào? Theo phương thức chuyển nghĩa nào?

Câu 4: Hình ảnh “ kết tràng hoa” có ý nghĩa rất đẹp Em hãy chỉ ra ý nghĩa

đẹp của hình ảnh ấy?

Câu 5: Viết đoạn văn cảm nhận khổ thơ trên ( có câu chứa thành phần biệt

lập)

Gợi ý:

Câu 1: Phân tích để thấy :

-Hai câu thơ sóng đôi hình ảnh thực và ẩn dụ "mặt trời" Điều đó khiến ẩn dụ

"mặt trời trong lăng" nổi bật ý nghĩa sâu sắc

-Dùng hình ảnh ẩn dụ "mặt trời trong lăng" để viết về Bác, Viễn Phương đã

ca ngợi sự vĩ đại của Bác, công lao của Bác đối với non sông đất nước

-Đổng thời, hình ảnh ẩn dụ "mặt trời trong lăng" cũng thể hiện sự tôn kính,lòng biết ơn của nhân dân với Bác, niềm tin Bác sống mãi với non sông đất nướcta

Câu 2: Hai câu thơ có hình ảnh ẩn dụ mặt trời :

Mặt trời của bắp thì nằm trên đồi Mặt trời của mẹ em nằm trên lưng.

(Nguyễn Khoa Điềm, Khúc hát ru những em bé lớn

…)

Câu 3: Cụm từ “ bảy mươi chín mùa xuân” có thể hiểu là Bác Hồ đã 79 tuổi,

chuyển nghĩa theo phương thức hoán dụ

Câu 4: Hình ảnh “ kết tràng hoa” là hình ảnh ẩn dụ, thể hiện nhân dân muốn dâng

lên Bác những gì đẹp nhất, tinh túy nhất thể hiện lòng thành kính biết ơn và kínhtrọng Bác

Câu 5:

- Yêu cầu về hình thức: Một đoạn văn, có chứa thành phần biệt lập.

- Yêu cầu về nội dung: Thể hiện cảm xúc tôn kính của tác gỉa, cả nhân dân đới

với Bác Hồ kính yêu

* Mở đoạn( 1 câu):

- Giới thiệu được tác giả, hoàn cảnh sáng tác văn bản

- Giới thiệu được vị trí và nội dung chính khổ thơ

Tham kảo câu mở đoạn: Khổ thơ trên được trích trong văn bản “ Viếng lăng

Bác” của tác gải Viễn Phương được sáng tác năm 1976 đã rất thành công trongviệc thể hiện cảm xúc tôn kính của tác gỉa, cả nhân dân đới với Bác Hồ kính yêu

* Thân đoạn : Cần đảm bảo các ý sau :

- Mặt trời lên cao dần và hình ảnh mặt trời lại gợi trong tác giả những liên tưởngmới:

Ngày ngày mặt trời đi qua trên lăng Thấy một mặt trời trong lăng rất đỏ.

- Mặt trời thiên nhiên theo quy luật của nó, vận hành trong vũ trụ, ngày ngày đi quatrên lăng và thấy một mặt trời khác trong lăng rất đỏ

- Mặt trời trong lăng là ẩn dụ chỉ Bác Hồ Mặt trời thiên nhiên thì đem lại ánh sáng, ban ngày, sự sống: Còn mặt trời Bác cũng là ánh sáng soi đường, đem lại cuộc sống hạnh phúc ấm no

- Chi tiết đặc tả “rất đỏ” gợi trái tim đầy nhiệt huyết vì Tố quốc, vì nhân dân, trái tim yêu thương vô hạn của Bác Mặt trời Bác mãi tỏa sáng, tỏa ấm, tỏa thắm cho đời Màu đỏ ấy làm ấm lại cả khung cảnh thương đau

- Nhiều người đã ví Bác như mặt trời (Người rực rỡ một mặt trời cách mạng Tố Hữu), đặt mặt trời Bác sóng đôi và trường tồn cùng mặt trời thiên nhiên là sáng tạoriêng của Viễn Phương Cách nói đó vừa ngợi ca sự vĩ đại, bất tử của Bác vừa thể hiện sự tôn kính, ngưỡng mộ, biết ơn đối với Bác Hình ảnh dòng người xếp hàng vào lăng viếng Bác cũng gợi bao xúc động trong lòng nhà thơ:

Ngày ngày dòng người đỉ trong thương nhớ Kết tràng hoa dâng bảy mươi chín mùa xuân.

- Điệp ngữ “ngày ngày” vừa gợi ấn tượng về cõi trường sinh vĩnh viễn, vừa gợi tấm lòng nhân dân không nguôi nhớ Bác Hình ảnh “dòng người đi trong thương nhớ” vừa thực vừa ảo Nỗi nhớ thương vốn chỉ có trong lòng người nhưng ở đây

nó bao trùm lên cả thời gian, không gian Và mỗi người với lòng nhớ thương là một đóa hoa kết nên “tràng hoa dâng bảy mươi chín mùa xuân” cuộc đời Bác một cuộc đời đã dâng cho đời bao hoa trái.

- Dòng người được tác giả ví như “tràng hoa” là một ẩn dụ độc đáo mà thích hợp Dòng người vào viếng Bác đi thành vòng tròn dễ gợi liên tưởng đến tràng hoa Nếu

“vòng hoa” thì là viếng người đã khuất Ở đây là “tràng hoa” để dâng “bảy mươi chín mùa xuân” Bác không thể mất trong ý nghĩ, tình cảm của nhà thơ cũng như mỗi chúng ta

- Lòng nhớ thương và những gì đẹp nhất ở mỗi người dâng lên Bác quả đúng là hoa của đời Tràng hoa người ở đây hơn hẳn mọi tràng hoa của tự nhiên, nó được kết nên từ lòng ngưỡng mộ, thành kính, nhớ thương Bác Nhịp thơ đoạn này chậm rãi, trải dài 8, 9 tiếng một dòng thơ, lặp lại từ ngữ, cấu trúc câu vừa diễn tả không khí thiêng liêng, thành kính trong lăng, vừa gợi bước đi chầm chậm của dòng người vào viếng Bác và lòng thành kính, thiết tha của nhân dân với Bác

* Kết đoạn( 1 câu): Khẳng định lại nghệ thuật và nội dung của đoạn thơ

Tham khảo câu kết đoạn: Với việc sử dụng thành công nghệ thuật ẩn dụ, điệp

ngữ, lặp từ ngữ, lặp cấu trúc câu đoan thơ đã thể hiện được niềm biết ơn sâu sắc của nhà thơ Viễn Phương, cũng như của toàn dân tộc đối với Bác Hồ kính yêu

PHIẾU HỌC TẬP SỐ 3

Cho câu thơ : “ Bác nằm trong giấc ngủ bình yên”

Câu 1: Hãy chép tiếp những câu thơ tiếp theo để hoàn thiện khổ thơ.

Câu 2: Hãy nêu phương thức biểu đạt và nội dung chính của đoạn thơ?

Câu 3: Chỉ ra biện pháp tu từ được sử dụng trong khổ thơ và nêu tác dụng?

Câu 4: Hình ảnh “ Vầng trăng sáng diu hiền” và “ trời xanh” gợi lên cho em những

cảm xúc và suy nghĩ gì?

Câu 5: Người ta thường nói nghe thấy âm thanh nhưng ở đây Viễn Phương lại viết

“Nghe nhói ở trong tim” Em hãy lí giải điều tưởng chừng vô lí này?

Câu 6: Cho biết cảm xúc của tác giả khi đứng trước di hài Người?

Câu 7: Viết cảm nhận của em về đoạn thơ trên bằng một đoạn văn theo lối quy

nạp, có sử dụng thành phần biệt lập.

Gợi ý:

Câu 1: Hs chép chính xác khổ thơ

Câu 2:

- Phương thức biểu đạt chính: Biểu cảm

- Nội dung: Thể hiện tình cảm, cảm xúc của tác giả VP khi nhìn thấy Bác trong lăng

Câu 3:

- Biện pháp nói giảm, nói tránh “ Bác nằm trong giấc ngủ bình yên” để làm giảm bớt cảm giác đau buồn, đồng thời khẳng định sự bất tử của Bác trong lòng người dân Việt Nam

- Biện pháp tu từ ẩn dụ “ trời xanh, vầng trăng” có tác dụng diễn tả chính xác và tinh tế sự yên tĩnh, trang nghiêm, ánh sáng dịu nhẹ, trong trẻo của không gian tronglăng Bác Đồng thời hình ảnh “vầng trăng sáng dịu hiền” gợi ta nghĩ đến tâm hồn cao đẹp, trong sáng của Bác Còn hình ảnh “trời xanh” cho thấy Bác vẫn còn sống mãi với non sông, đất nước

- Ẩn dụ chuyển đổi cảm giác “ nghe nhói ở trong tim” đã góp phần cụ thể hóa nỗi đau mất Bác từ nỗi đau tinh thần thành nỗi đau thể xác Tác dụng : nói lên nỗi lòngsâu kín của biết bao thế hệ von ngưởi Việt Nam dành cho Bác: Kính yêu, biết ơn, thương nhớ, xót xa vô hạn trước sự ra đi của người

Câu 4: Hình ảnh “ Vầng trăng sáng diu hiền” xuất phát từ thực tế: ánh đèn dịu nhẹ

trong lăng Nó còn gợi liên tưởng đến tâm hồn trong sáng, thanh cao của Bác và những vần thơ tràn ngập ánh trăng của Người

- “ trời xanh” là một hình ảnh ẩn dụ khẳng định Bác vẫn còn mãi với non sông đất nước, còn mãi trong lòng người dân Việt Nam như bầu trời xanh vĩnh hằng của thiên nhiên Qua hình ảnh này, nhà Thơ Viễn Phương đã thể hiện một cách xúc động tình cảm của nhân dân đối với Bác

Câu 5: Câu thơ “Mà sao nghe nhói ở trong tim” là một cách viết lạ, tưởng chừng

như vô lí nhưng lại có lí khi bộc lộ tâm trạng đau xót và tiếc nuối không nguôi trước sự ra đi của Bác Sử dụng biện pháp ẩn dụ chuyển đổi cảm giác, Viễn

Phương đã thể hiện cảm xúc đau xót tới đỉnh điểm “Nhói” là từ ngữ biểu cảm trực

tiếp, biểu hiện nỗi đau đột ngột, quặn thắt Cách viết ấy đã bộc lộ nỗi đau mất mát

ở tận trong đáy sâu tâm hồn nhà thơ – nỗi đau uất nghẹn tột cùng không thể nói nên lời

Câu 6: Cảm xúc của tác giả khi đứng trước di hài Người: Kính yêu, ngưỡng mộ

trước tâm hồn trong sáng, thanh cao của Bác, xót xa trước sự ra đi của Bác

Câu 7: Nêu cảm nhận

Đoạn thơ trên trích trong bài thơ “ Viếng lăng Bác” của tác giả Viễn Phương viếtnăm 1976, sau khi công trình lăng Bác vừa mới hoàn thành, đã rất thành côngtrong việc thể hiện cảm xúc của tác giả đối với Bác khi nhìn thấy Bác trong lăng.Trước hết, đoạn thơ cho ta thấy Bác đang nằm trong một không gian yên tĩnh vớiánh sáng dịu nhẹ của vầng trăng Hình ảnh “ vầng trăng” không chỉ gợi không gian

êm ái, dịu nhẹ mà còn thể hiện tâm hồn thanh cao của Bác Đặc biệt hình ảnh ẩn dụ

“trời xanh” đã cho ta thấy Bác luôn sống mãi với non sông, đất nước Nhưng sựthật thì Bác không còn nữa được thể hiện ở cách sử dụng nghệ thuật ẩn dụ chuyểnđổi cảm giác qua từ “nghe” kết hợp với hình ảnh hoán dụ “trong tim” cho thấy sựđau đớn, xót xa như hàng vạn mũi kim đâm vào da thịt “Nhói” là từ ngữ biểu cảmtrực tiếp, biểu hiện nỗi đau đột ngột, quặn thắt Cách viết ấy đã bộc lộ nỗi đau mấtmát ở tận trong đáy sâu tâm hồn nhà thơ – nỗi đau uất nghẹn tột cùng không thểnói nên lời Cặp quan hệ “vẫn – mà” diễn tả cảm giác mâu thuẫn, cảm xúc ở trongtim mâu thuẫn với nhận biết “trời xanh là mãi mãi” Khổ thơ khép lại nhưng nhữngtình cảm, những cảm xúc chân thành của nhà thơ trào dâng mạnh mẽ - đó là mộttấm lòng chân thành, đáng yêu Tóm lại, với việc sử dụng thành công nghệ thuật ẩn

dụ, hoán dụ đoạn thơ đã cho ta thấy sự biết ơn, trân trọng người cha già dân tộc, vịcha già kính yêu đã suốt một đời vì dân tộc của tác giả cũng như của mọi người

dân VN

PHIẾU HỌC TẬP SỐ 4 Cho hai khổ thơ và trả lời hai câu hỏi bên dưới:

“Ta làm con chim hót

Muốn làm con chim hót quanh lăng Bác

Muốn làm đóa hoa tỏa hương đâu đây

Muốn làm cây tre trung hiếu chốn này”

Câu 1: Hai đoạn thơ trên trích trong văn bản nào? Do ai sáng tác? Nêu hoàn cảnh

sáng tác của văn bản đó?

Câu 2: Mỗi đoạn thơ lại viết về một đề tài nhưng lại có chung chủ đề Em hãy chỉ

ra chủ đề chung ấy?

Câu 3: Tại sao các nhà thơ lại ước nguyện được làm: “con chim hót”, “cành hoa”,

“đóa hoa tỏa hương”, “cây tre trung hiếu”, “nốt trầm xao xuyến”? Em hãy nêu ngắn gọn cách hiểu của em về nét đặc sắc của ít nhất một trong các hình ảnh ấy?

Câu 4: So sánh các cụm từ “Muốn làm” với “Ta làm” được các nhà thơ lặp lại

trong 2 đoạn thơ, em hãy cho biết đây có phải là hình thức liên kết câu (phép lặp từngữ) trong văn bản không? Vì sao?

Câu 5: Từ cách hiểu về thành phần biệt lập cảm thán, em hãy đặt một câu văn có

sử dụng thành phần này để bộc lộ cảm xúc của em sau khi đọc-hiểu 2 đoạn thơ trên

Câu 6: Viết đoạn văn cảm nghĩ của em về một trong hai khổ thơ trên?

Gợi ý:

Câu 1: Hai đoạn thơ trên trích trong hai văn bản “ Mùa xân nho nhỏ” của tác giả

Thanh Hải và “ Viếng lăng Bác” của Viễn Phương

* Hoàn cảnh sáng tác văn bản “ Mùa xân nho nhỏ”: Bài thơ Mùa xuân nhonhỏ ra đời tháng 11/ 1980 trong hoàn cảnh đặc biệt:

- Đất nước vừa trải qua cuộc chiến tranh biên giới phía Bắc, nên kinh tế còntrì trệ, kém phát triển

- Thanh Hải lúc đó đang nằm trên giường bệnh, sống những ngày tháng cuốicùng của cuộc đời

Vì vậy, bài thơ được coi là những dòng chữ cuối cùng Thanh Hải để lại chođời vừa là lời tổng kết cuộc đời ông, là một lời tâm niệm chân thành, lời gửi gắmtha thiết của nhà thơ với cuộc sống

* Hoàn cảnh sáng tác văn bản “ Viếng lăng Bác”: Tháng 4 năm 1976, khi cuộckháng chiến chống Mĩ kết thúc thắng lợi, lăng Hồ Chú Tịch cũng vừa khánh thành,Viễn Phương vinh dự đại diện cho đồng bào và chiến sĩ miền Nam ra thăm miền

Bắc, vào lăng viếng Bác Hồ Bài thơ Viếng lăng Bác được ra đời trong không khí xúc động đó và được in trong tập như mây mùa xuân (1978).

Đây là một trong những bài thơ cảm động và xuất sắc nhất viết về lãnh

tụ Hồ Chí Minh

Câu 2: Mỗi đoạn thơ viết về một đề tài khác nhau: Tác giả Thanh Hải viết về đề

tài thiên nhiên, đất nước và khát vọng hòa nhập, dâng hiến cho cuộc đời còn tác gảiViễn Phương viết về đề tài người lãnh tụ, thể hiện niềm xúc động thiêng liêng, tấmlòng tha thiết thành kính khi tác giả từ miền Nam ra thăm lăng Bác, nhưng lại cóđiểm chung:

+ Cả hai đoạn thơ đều thể hiện ước nguyện chân thành, tha thiết được hòa nhập,cống hiến cho cuộc đời, cho đất nước, cho nhân dân…

+ Cả 2 đoạn thơ đều là những ước nguyện khiêm nhường, bình dị, nhỏ bé nhưng đãthể hiện được nét đẹp của cuộc sống

+ Các nhà thơ đều dùng những hình ảnh đẹp của thiên nhiên Là biểu tượng thểhiện ước nguyện của mình

Câu 3:

- Nguyện ước của các tác giả về lẽ sống cống hiến, mong ước được hóa thân vào những hình ảnh nhỏ bé ấy mà dâng hiến cho đời những gì tốt đẹp nhất một cách khiêm nhường, tự nguyện…

- Ý nghĩa sâu xa của các hình ảnh thơ được sáng tạo bằng nghệ thuật ẩn dụ đặcsắc… (HS có thể chọn 1 hoặc nhiều hình ảnh để nêu ngắn gọn cách hiểu, miễn đúng)

Câu 4: Đây không phải là hình thức liên kết câu (phép lặp từ ngữ) trong văn bản.

- Vì đây chỉ là biện pháp tu từ điệp ngữ trong 1 khổ thơ

Câu 5: Từ cách hiểu về thành phần biệt lập cảm thán, em hãy đặt một câu văn có

sử dụng thành phần này để bộc lộ cảm xúc của em sau khi đọc-hiểu 2 đoạn thơ trên:

(HS có thể chọn một từ cảm thán, cách ngăn với câu bằng dấu phẩy Vị trí trước hoặc sau TP chính của câu)

VD:

- Chao ôi, các nhà thơ có ước mơ thật tuyệt vời!

- Hai khổ thơ chứa đựng ước nguyện chân thành, tuyệt quá!

- Ôi, thơ hay quá!

Câu 6: Đoạn văn tham khảo về đoạn thơ trong bài “Mùa xuân nho nhỏ”:

Đoạn thơ trên được trích trong bài thơ “Mùa xuân nho nhỏ” của tác giảThanh Hải đã rất thành công trong việc thể hiện ước nguyện chân thành của nhàthơ muốn đóng góp công sức nhỏ bé của mình cho cuộc đời chung Hình ảnh “conchim”, “cành hoa”, “ nốt trầm” là những hình ảnh ẩn dụ đẹp mà nhà thơ muốn hóathân vào để dâng hiến những gì trong trẻo, tinh túy nhất, đẹp nhất cho cuộc đời chođất nước Những hình ảnh này có sự đối ứng chặt chẽ với những hình ảnh mở đầucủa bài thơ để khẳng định một lẽ tự nhiên, tất yếu: con chim sinh ra là để dâng hiếntiếng hót cho đời; bông hoa sinh ra là để tỏa hương sắc; bản hòa ca tưng bừng, rộn

rã song không thể thiếu nốt trầm Những ước nguyện của tác giả thật khiêmnhường, bình dị, gợi ta liên tưởng đến mối quan hệ giữa cá nhân và cộng đồng,giữa con người và đất nước Đoạn thơ với thể thơ năm chữ, giọng điệu gần với dân

ca, nhất là dân ca Huế, đã bộc lộ rõ cảm xúc, ước nguyện chân thành của tác giảcho cuộc đời chung Sự ước nguyện chân thành ấy càng đẹp hơn, đáng trân trọnghơn khi ta biết nhà thơ còn đang nằm trên giường bệnh mà vẫn cống hiến đến hơithở cuối cùng Thật đáng khâm phục biết bao!

PHIẾU HỌC TẬP SỐ 5

Mở đầu bài “Viếng lăng Bác”, Viễn Phương viết 3 câu đầu khổ 1:

“Đã thấy trong sương hàng tre bát ngát.

Ôi! Hàng tre, xanh xanh Việt Nam Bão táp mưa sa đứng thẳng hàng”

và cuối bài, nhà thơ bày tỏ nguyện ước: “Muốn làm cây tre trung hiếu chốn này”.

Theo em hình ảnh nào là hình ảnh ẩn dụ Em cảm nhận được từ các hình ảnh ẩn dụ

đó có ý nghĩa sâu xa như thế nào về tình cảm thiêng liêng cao đẹp của nhân dân với Bác Hồ kính yêu Viết một đoạn văn làm rõ điều đó và trong đoạn có sử dụng 1câu có thành phần phụ chú (gạch chân chỉ rõ)

**Hướng dẫn làm bài

- Phân tích hình ảnh ẩn dụ: “ôi hàng tre xanh xanh VN Bão táp mưa sa đứng thẳng

- Cây tre là biểu tượng của dân tộc VN

+ Xanh xanh: thể hiện sức sống dẻo dai, bền bỉ Câu thơ thể hiện hình ảnh quê hương, đất nước VN Hinh ảnh những con người quây quần, bảo vệ cho giấc ngủ của Người

- Muốn làm cây tre trung hiếu chốn này: Hình ảnh ẩn dụ “cây tre trung hiếu” là tình cảm của VP cũng như của nhân dân Miền Nam tha thiết muốn ở mãi bên người

Hình ảnh giản dị chính là nỗi xúc động của toàn thể nhân dân miền nam trung hiếu:trung với Đảng, hiếu với dân Đó vừa là một lời ước nguyện, vừa là một lời hứa thiêng liêng: DT VN mãi mãi trung thành với con đường CM mà Bác đã đặt ra

***Đoạn văn tham khảo:

Hình ảnh hàng tre bên lăng Bác là một hình ảnh rất đẹp và độc đáo Trước hết hàng tre gợi nhớ xóm làng thân thuộc với luỹ tre xanh bao bọc ở mỗi làng quê ViệtNam Mặt khác, cây tre từng được coi là biểu tượng của con người Việt Nam với các đức tính cần cù, nhũn nhặn, hiên ngang, bền bỉ, đoàn kết Hàng tre xanh xanh- màu xanh tượng trưng cho sức sống của Việt Nam Cây tre được nhân hoá như những con người, như những người chiến sĩ đứng thẳng hàng vừa làm hàng rào danh dự, vừa canh giữ cho giấc ngủ bình yên mãi mãi của Người Mặc cho bão táp,mưa sa, cây tre vẫn đứng thẳng hàng Đến khổ thơ cuối, cây tre trở thành cây tre trung hiếu, thể hiện tấm lòng mãi mãi trung thành với sự nghiệp, với tư tưởng của Bác

PHIẾU HỌC TẬP SỐ 6

Cho đoanh thơ sau:

“Mai về Miền Nam thương trào nước mắt

Muốn làm con chim hót quanh lăng Bác

Muốn làm đóa hoa tỏa hương đâu đây

Muốn làm cây tre trung hiếu chốn này”

Câu 1: Em có nhận xét gì về các hình ảnh “ con chim hót”, “ đóa hoa”, “ cây tre

trung hiếu”?

Câu 2: Phân tich giá trị của các biện pháp tu từ được sử dụng trong khổ thơ?

Câu 3: Xét theo cấu tạo, các câu thơ trên thuộc kiểu câu gì? Nêu tác dụng của kiểu

câu đó trong việc thể hiện nội dung khổ thơ?

Câu 4: Viết đoạn văn ngắn khoảng 10 câu theo phương thức diễn dịch để làm rõ

cảm xúc lưu luyến, bịn rịn của tác giả đối với Bác khi rời lăng

Câu 5: Từ khổ thơ, em hãy trình bày suy nghĩ của em về lẽ sống cống hiến?( viết

đoạn văn khoảng 200 chữ)

Gợi ý:

Câu 1: “ con chim hót”, “ đóa hoa”, “ cây tre trung hiếu” đều là những hình ảnh

giản dị, thân thuộc để làm đẹp cho lăng Bác Đặc biệt, “ cây tre trung hiếu” còn là hình ảnh ẩn dụ, thể hiện ước nguyện trung thành với Bác, mãi đi theo con đường Người đã vạch ra cho toàn dân tộc Qua những hình ảnh đó ta thấy được tình cảm kính yêu và lòng biết ơn sâu sắc của nhà thơ đối với Bác

- Xét theo cấu tạo, các câu thơ trên thuộc kiểu câu rút gọn chủ ngữ

- Tác dụng: Chủ thể trữ tình bị ẩn đi, làm tăng tính khái quát của cảm xúc thơ Đó không chỉ là ước nguyện riêng của tác giả mà còn là ước nguyện chung của nhiều người, nhất là những người con Miền Nam được một lần ra thăm lăng Bác

Câu 4: Đoạn văn tham khảo:

Đoạn thơ trên trích trong bài thơ “ Viếng lăng Bác” của tác giả Viễn

Phương viết năm 1976, sau khi công trình lăng Bác vừa mới hoàn thành, đã rất thành công trong việc thể hiện cảm xúc lưu luyến bịn rịn của tác giả đối với Bác khi rời xa lăng Nghĩ đến ngày mai về miền Nam, xa Bác, xa Hà Nội, tình cảm của nhà thơ không kìm nén được mà bộc lộ ra ngoài: “Mai về miền Nam thương trào nước măt” Câu thơ như một lời giã biệt, diễn tả tình cảm sâu lắng – một cảm xúc thật mãnh liệt, luyến tiếc, bịn rịn không muốn xa nơi Bác nghỉ Mặc dù lưu luyến, muốn ở mãi bên Bác nhưng Viễn Phương cũng biết rằng đến lúc phải trở về miền Nam Và nhà thơ chỉ có thể gửi tấm lòng mình bằng cách muốn hóa thân , hòa

nhập vào những cảnh vật quanh lăng Bác để được ở mãi bên Người Điệp ngữ

“muốn làm” cùng các hình ảnh đẹp của thiên nhiên: “con chim”, “đóa hoa”, “cây tre” đã thể hiện ước muốn tha thiết, mãnh liệt của tác giả Nhà thơ ao ước hóa thân thành con chim nhỏ cất tiếng hót làm vui lăng Bác, thành đóa hoa đem hương sắc điểm tô cho vường hoa quanh lăng Bác Đặc biệt, ước nguyện làm cây tre để nhập vào hàng tre bát ngát canh giữ giấc ngủ thiên thu của Người, “Cây tre trung hiếu”

là hình ảnh ẩn dụ thể hiện lòng kính yêu, sự trung thành vô hạn với Bác, nguyện mãi mãi đi theo con đường cánh mạng mà Người đã đưa đường chỉ lối Đó là lời hứa thủy chung của riêng nhà thơ và cũng là ý nguyện chung của đồng bào miền Nam, của mỗi chúng ta với Bác

Câu 5:

* Mở đoạn( 1 câu): Giới thiệu vấn đề nghị luận: Lẽ sống cống hiến là một trong

những phẩm chất tốt đẹp cần có của mỗi con người

* Thân đoạn:

- Giải thích: Lẽ sống cống hiến là gì?

+ Sống cống hiến là đem tất cả những gì tốt nhất trong khả năng của mình để góp sức cho tập thể, góp phần xây dựng xã hội, đất nước

+ Sống cống hiến một cách khiêm nhường, giản dị, không ồn áo, phô trương

+ Sống cống hiến bền bỉ, trọn đời, bất kể tuổi tác

- Bàn luận:

+ Vì sao con người cần có lẽ sống cống hiến?

Lối sống cống hiến sẽ mang lại nhiều gía trị cho tập thể Ví dụ: Người công nhân làm ra của cải, vật chất, người giáo viên bồi dưỡng nhân tài; các nhà khoa học phátminh ra nhiều máy móc giúp nâng cao năng suất lao động

Sống cống hiến sẽ mang lại cho chính bản thân mỗi người nhiều điều tốt đẹp: được yêu quí, được ghi nhận và tôn vinh, có thu nhập cao hơn, chất lượng cuộc sống tốt hơn,…., khiến cuộc đời con người trở nên có ý nghĩa

+ Biểu hiện của lẽ sống cống hiến: Bất cứ ai cũng đều có thể cống hiến cho xã hội, đất nước, dù già hay trẻ Mỗi người đều có cách phù hợp với khả năng của mình.( Hs lấy vd để làm sáng rõ)