- Nắm được những nét chính về cuộc đời và sự nghiệp VH của Nguyễn Trãi - một nhân vật lịch sử, một danh nhân văn hóa thế giới và vị trí của ông trong lịch sử văn học dân tộc: nhà văn ch[r]
Trang 1Ngày soạn:
06/01/2010
Tiết: 54
ĐẠI CÁO BÌNH NGÔ
(Bình Ngô đại cáo)-Nguyễn Trãi
I/ Mục tiêu bài học:
Giúp HS:
- Nắm được những nét chính về cuộc đời và sự nghiệp VH của Nguyễn Trãi - một nhân vật lịch sử, một danh nhân văn hóa thế giới và vị trí của ông trong lịch sử văn học dân tộc: nhà văn chính luận kiệt xuất, người khai sáng thơ ca tiếng Việt
- Hiểu rõ những giá trị lớn về nội dung và nghệ thuật của “Đại cáo bình Ngô”: bản tuyên ngôn độc lập, áng văn yêu nước chói ngời tư tưởng nhân văn, kiệt tác văn học kết hợp hài hòa giữa yếu tố chính luận và văn chương
- Nắm vững đặc trưng của thể cáo đồng thời thấy được những sáng tạo của Nguyễn Trãi trong “Đại cáo bình Ngô”, có kĩ năng đọc- hiểu tác phẩm văn chính luận viết bằng thể văn biền ngẫu
- Giáo dục, bồi dưỡng ý thức dân tộc, yêu quý di sản văn hóa của cha ông
II/ Chuẩn bị của thầy và trò:
- Giáo viên:Đọc SGK, TLTK, thiết kế bài giảng, sưu tầm tranh ảnh, một số tác phẩm của Nguyễn Trãi…
- Học sinh: Học bài cũ, đọc và soạn bài trước ở nhà, ôn lại những tác phẩm đã học của Nguyễn Trãi
ở chương trình ngũ văn THCS…
III/ Phương pháp giảng dạy:
Phương pháp gợi mở, phát vấn, đàm thoại, so sánh, bình giảng, thảo luận…
IV/ Tiến trình lên lớp:
1.Kiểm tra bài cũ.: (5’)
Câu hỏi: Đọc thuộc lòng đoạn 1 của bài “Phú sông Bạch Đằng”, phân tích cảnh sông Bạch
Đằng và tâm trạng của nhân vật “khách”?
Gợi ý trả lời:
- HS tự đọc thuộc lòng
- Cảnh sông Bạch Đằng được miêu tả vừa có cảnh thực, đồng thời lại vừa có cảnh gợi về từ trong kí
ức của “khách”
- Cảnh sông Bạch Đằng vừa mang những nét hùng vĩ, hoành tráng, thơ mộng (“Bát ngát….ba
thu”,Vừa mang màu sắc ảm đạm,hiu hắt của một thời oanh liệt đã qua (“Bờ lau…Xương khô”)
- Chỉ bằng một đoạn phú rất ngắn (gần chục câu), tác giả đã tạo nên hai bức tranh về dòng sông Bạch Đằng dường như đối lập nhau Và tương ứng với hai bức tranh đó là hai dòng cảm xúc khác nhau của tác giả: vừa vui, tự hào vừa buồn đau, nuối tiếc Vui trước cảnh sông nước hùng vĩ, hơ mộng, tự hào trước dòng sông từng ghi bao chiến tích Buồn đau, nuối tiếc vì chiến trường xưa một thời oanh liệt nay trơ trọi, oang vu dòng thời gian đang làm mờ bao dấu vết để rồi tác giả thốt lên một câu hỏi đầy ngậm ngùi:”Thương nỗi anh hùng…luống còn lưu.” Đó là bức tranh tâm cảnh, là cái nhìn đã được định hướng bởi cảm xúc
Trang 22.Giảng bài mới.
Hướng dẫn HS tìm
hiểu những nét cơ bản
về cuộc đời của tác
giả Nguyễn Trãi để
thấy được phẩm chất
nhân cách của một vị
anh hùng của dân tộc
(?) Những tác phẩm
nào của Nguyễn Trãi
mà em từng học, đọc
qua? Hãy kể tên?
(?) Từ những tác
phẩm đó em biết gì về
Nguyễn Trãi?
- GV yêu cầu HS theo
dõi mục I trong SGK
(?) Cuộc đời Nguyễn
Trãi có những điều gì
đáng chú ý Trình bày
ngắn gọn?
- GV nhận xét, bổ
sung, minh họa:
+ “Ai lên ải Bắc
ngày xưa ấy-Khóc
tiễn cha đi mấy dặm
trường”
(Tố Hữu)
+ “Bi kịch Lệ Chi
Viên để lụy bậc thiên
tài - Hận anh hùng,
nước biển Đông
cũng không rửa
sạch.”
(Sóng Hồng)
+ “Ức Trai tâm
thượng quang khuê
tảo”
(Lê Thánh Tông.)
-HS nhớ lại tác phẩm
“Cửa biển Bạch Đằng”, hai đoạn trích :“Côn Sơn ca”
và “Nước Đại Việt ta”
- HS tóm tắt những nét chính về tác giả Nguyễn Trãi
- HS chú ý theo dõi
- HS dựa vào nhũng sự
I.Cuộc đời:
- Nguyễn Trãi (1380-1442), hiệu là
Ức Trai
- Quê: làng Chi Ngại (Chí Linh-Hải Dương) sau dời về Nhị Khê (Thường Tín-Hà Tây)
- Nguồn gốc gia đình: +Cha là Nguyễn Phi Khanh, đỗ tiến sĩ thời Trần
+ Mẹ là Trần Thị Thái, con quan Tư
đồ Trần Nguyên Đán
→ Gia đình có 2 truyền thống lớn: truyền thống yêu nước và truyền thống văn học
- Nguyễn Trãi đã phải ghánh chịu những mất mát lớn từ khi còn nhỏ (5 tuổi mồ côi mẹ, 10 tuổi ông ngoại mất)
- Năm 1400, Nguyễn Trãi đỗ Thái học sinh, hai cha con ông cùng ra làm quan cho nhà Hồ
- Năm 1407, giặc Minh sang xâm lược nước ta, Nguyễn Phi Khanh bị bắt đưa sang Trung Quốc Nguyễn Trãi đi theo nhưng cha ông khuyên ông nên trở về “lập chí, rửa nhục cho nước, trả thù cho cha như thế mới là đại hiếu”
- Sau khi thoát khỏi sự giam lỏng của giặcở thành Đông Quan, Nguyễn Trãi
đã tìm đường theo Lê Lợi, tham gia cuộc khởi nghĩa Lam Sơn đến ngày toàn thắng
- Nguyễn Trãi vẫn hăm hở xây dựng đất nước nhưng lại bị bọn gian thần gièm pha nên ông không còn được tin dùng như trước nữa
- Năm 1439, Nguyễn Trãi cáo quan
về ở ẩn tại Côn Sơn
- Năm 1440, nguyễn Trãi được Lê Thái Tông mời ra giúp nước, ông lại hăm hở thực hiện lý tưởng của mình
- Năm 1442, vụ án Lệ Chi Viên bất
Trang 3(?) Qua tìm hiểu cuộc
đời của Nguyễn Trãi,
em có nhận xét gì?
-GV tổng hợp, chốt ý
kiện , những nét lớn trong cuộc đời của Nguyễn Trãi rút ra nhận xét
- HS chú ý theo dõi
ngờ ập xuống, Nguyễn Trãi bị khép vào tội giết vua và bị “tru di tam tộc”
- Năm 1464, vua Lê Thánh Tông đã minh oan, tìm lại sự công bằng cho Nguyễn Trãi
=>Nguyễn Trãi là bậc đai anh hùng, một nhân vật toàn tài hiếm có, một danh nhân văn hóa thế giới Đồng thời, Nguyễn Trãi cũng là một con người chịu nhiều oan khiên thảm khốc trong lịch sử chế độ phong kiến Việt Nam
Hướng dẫn HS tìm
hiểu sự nghiệp văn
chương của Nguyễn
Trãi
(?) Hãy kể tên những
tác phẩm chính của
Nguyễn Trãi?
- GV giới thiệu những
tác phẩm tiêu biểu:
+ “Quân trung từ
mệnh tâp”:Bao gồm
thư từ, biểu, quân
lệnh gửi cho các
tướng của ta và những
bức thư ông nhân
danh Lê Lợi viết để
giao thiệp với các
tướng của giặc nhằm
thực hiện “kế đánh
vào lòng người”
+ “Bình Ngô đại cáo”:
Tuyên cáo về việc dẹp
yên giặc Ngô Tổng
kết về cuộc kháng
chiến chống quân
Minh một cách toàn
diện, sâu sắc Tuyên
ngôn về lòng yêu hòa
bình của nhân dân ta
+ “Ức Trai thi tập”:
Thể hiện những cảm
xúc trữ tình cá nhân
- Dựa vào SGK, soạn bài,
HS cần kể được những tác phẩm chính của Nguyễn Trãi: Những tác phẩm viết
bằng chữ Hán : Quân
trung từ mệnh tập, Bình Ngô đại cáo, Ức Trai thi tập, Chí Linh sơn phú, Lam sơn thực lục, Băng
Hồ di sự lục, Lam Sơn Vĩnh Lăng thần đạo bi…;Tác phẩm viết bằng
chữ Nôm: Quốc âm thi
tập.
II.Sự nghiệp thơ văn:
1.Những tác phẩm chính:
- Những tác phẩm viết bằng chữ
Hán : Quân trung từ mệnh tập, Bình
Ngô đại cáo, Ức Trai thi tập, Chí Linh sơn phú, Lam sơn thực lục, Băng Hồ di sự lục, Lam Sơn Vĩnh Lăng thần đạo bi…
-Tác phẩm viết bằng chữ Nôm:Quốc
âm thi tập.
=>Nguyễn Trãi là tác giả xuất sắc ở nhiều thể loại văn học.Trong sáng tác bằng chữ Hán cũng như chữ Nôm, trong văn chính luận cũng như trong thơ trữ tình đều có những thành tựu nghệ thuật lớn Nguyễn Trãi là người có công khai sáng thơ ca tiếng Việt
Trang 4+ “Chí Linh sơn phú”:
Nêu cao công đức của
Lê Lợi, vai trò của
nhà Lê đối với dân
tộc
+ “Quốc âm thi tập”:
Là tập thơ chữ Nôm
ghi lại những cảm xúc
cá nhân, cho ta thấy
đời sống tâm hồn
phong phú, những tư
tưởng cao quý của
Nguyễn Trãi
(?) Em có nhận xét gì
về sự nghiệp văn
chương của Nguyễn
Trãi?
(?) Vì sao nói
“Nguyễn Trãi là nhà
văn chính luận kiệt
xuất”?
-Câu hỏi định hướng:
(?) Những tác phẩm
chính luận của ông có
giá trị như thế nào?
(?) Nội dung thể hiện
điều gi?
(?) Tìm dẫn chứng
phân tích để thấy
được đặc điểm nghệ
thuật trong văn chính
luận của Nguyễn
Trãi?
- HS rút ra nhận xét chung, phát biểu ý kiến
- HS trao đổi, thảo luận, trình bày ý kiến
- Dẫn chứng:
“Người ta giỏi dùng binh
là ở chỗ hiểu thời biết thế
Được thời và có thế thì biến mất thành còn, hóa nhỏ thành lớn, mất thời và không thế thì mạnh hóa ra yếu, yên lại thành nguy sự thay đổi ấy chỉ trong khoảng trở bàn tay Nay các ông không hiểu rõ thời thế lại che đậy bằng những lời lẽ dối trá, thế chẳng phải là hạng thất phu đớn hèn ư? Sao đủ để cùng nói việc binh được”
(Trích “Quân trung từ mệnh tập”)
- HS tập trung lắng nghe
2.Nguyễn Trãi –nhà văn chính luận kiệt xuất:
- Nguyễn Trãi là nhà văn chính luận xuất sắc nhất trong lịch sử văn học trung đại Việt Nam
-Những tác phẩm chính luận tiêu biểu:
+”Quân trung từ mệnh tâp”-“có sức mạnh bằng mười vạn quân” (Phan Huy Chú)
+”Đại cáo bình Ngô”-bản tuyên ngôn độc lập lần thứ hai của dân tộc, “áng thiên cổ hùng văn”
- Luận điểm cốt lõi,xuyên suốt:lý tưởng nhân nghĩa, tư tưởng yêu nước thương dân
- Văn chính luận của Nguyễn Trãi đạt tới trình độ nghệ thuật mẫu mực :kết cấu chặt chẽ, lập luận sắc bén giàu sức thuyết phục…
Trang 5- GV nhận xét, chốt
ý…
(?) Hãy chứng minh
để làm sáng tỏ
Nguyễn Trãi với tư
cách là một nhà thơ
trữ tình sâu sắc?
- GV chốt ý:
+ “Nguyễn Trãi là
điển hình cao cả nhất,
toàn vẹn nhất về lòng
ưu ái, ưu quốc ái
dân”-(Xuân Diệu)
+ Xuân Diệu sinh thời
đã từng nhận định về
Nguyễn Trãi rất chính
xác “Nguyễn Trãi,
con người trần thế
nhất trần gian; chính
con người thông
thường càng làm tăng
thêm giá trị cho con
người khác thường;
chính cái phần con
người thông thường,
cái phần như mọi
người thường làm cho
một vĩ nhân mới hoàn
chỉnh là một vĩ nhân
trọn vẹn.”(Xuân
Diệu )
- HS suy nghĩ, trả lời
Tập trung khắc họa chân dung Nguyễn Trãi: một con người bình thường, con người trần thế hòa quyện, thống nhất với người anh hùng của dân tộc.Trong cả cuôc đời không biết bao đêm ông thao thức, khắc khoải vì lòng ưu ái Ta
có cảm giác như Nguyễn Trãi đem hết nỗi lo của muôn dân nén chặt vào lòng mình:
+ “Còn có một lòng âu việc nước –Đêm thức nhẵn nẻo sơ chung”-(Bài 68) + “Giang sơn đường cách muôn dặm-Ưu ái lòng phiền nửa đêm”-(Bài115)
+ “Bui có một niềm trung hiếu cũ-Chẳng nằm ,thức dậy nẻo ba canh.”-(Bài 158)
- Nguyễn Trãi – con người trần thế:
+ Nguyễn Trãi đau nỗi đau của con người,yêu tình yêu của con người ,xúc cảm trước mọi tác động của hiện thực
+ Tình cảm với vua, với cha qua những câu thơ xúc động: “Quân thân chưa báo lòng canh cánh-Tình phụ cơm trời, áo cha” Nguyễn Trãi trong quan hệ bạn bè thì trong sáng như “trăng vằng vặc cao”.Với quê hương, gia đình thì tình cảm của Nguyễn Trãi lại sâu lắng qua nỗi nhớ da diết khi ông xa quê mười năm mà chưa có dịp trở lại
3.Nguyễn Trãi-nhà thơ trữ tình sâu sắc:
- Những tác phẩm trữ tình tiêu biểu:
“Ức Trai thi tập”, “Quốc âm thi tập”
- Nội dung: Tập trung khắc họa chân dung Nguyễn Trãi: một con người bình thường, con người trần thế hòa quyện, thống nhất với người anh hùng của dân tộc
* Nguyễn Trãi-người anh hùng dân tộc:
+ Sự hòa quyện giữa lý tưởng nhân nghĩa và tư tưởng yêu nước thương dân
+ Phẩm chất ý chí của người anh hùng: Nguyễn Trãi tự ví mình như cây trúc cứng cỏi, cây tùng bản lĩnh, cây mai trong trắng, thanh khiết…
* Nguyễn Trãi-con người đời thường:
- Nguyễn Trãi đau nỗi đau của con người,yêu tình yêu của con người ,xúc cảm trước mọi tác động của hiện thực
-Tình cảm trong các mối quan hệ giữa vua tôi,cha con,bè bạn,tình cảm gắn
bó với quê hương, gia đình…đều rất chân thành , cảm động
- Nguyễn Trãi có một tình yêu thiên nhiên tha thiết.Thiên nhiên trong thơ ông rất phong phú
Trang 65’ Hướng dẫn HS tổng Hoạt động 3:
kết nội dung bài học
-Yêu cầu HS khái quát
lại bài học ở cả hai
phương diện: Cuộc đời
và sự nghiệp văn
chương của Nguyễn
Trãi
- GV nhận xét, chốt ý
- Qua tìm hiểu ở trên, HS
tự rút ra những nội dung
cơ bản của bài học: Nét nổi bật trong cuộc đời và
sự nghiệp văn chương của Nguyễn Trãi
- HS chú ý theo dõi
III.Ghi nhớ: (SGK/13)
V/ Dặn dò: (1’)
- Nắm nội dung chính của bài học
- Soạn bài tiếp theo: Đại cáo bình Ngô – Phần hai: Tác phẩm
VI/ Rút kinh nghiệm, bổ sung:
:
………
………
………
………
………
………