Chiếm thượng th nh ti à ến qua Lục Bộ Từ Thượng Tứ đánh tới Ngọ Môn Dân binh hỗn loạn kinh hồn. Giặc Tây đốt phá chẳng còn lại chi[r]
Trang 1QUYỂN 26
Pháp muốn chia Đông Dương từng mảnh Việc đầu tiên l à đến Trung Hoa
Thiên Tân ký kết nghị hòa(1884)
Bắt tay Trung Quốc, buộc ta hết đường
Rồi quay sang Cao Miên dụ dỗ
Bảo nước n y nên phà ải nghe theo
Đông Dương liên kết lợi nhiều
Pháp quốc bảo trợ nên v o liên bangà
Norodom nghe Tây b y chà ước
Ký v o tà ờ hiệp ước Kim Biên (1884)
Từ đây đất nước Cao Miên
Do tay người Pháp nắm quyền quốc gia
Qua Ai Lao đặt tòa lãnh sự
Cử Pavie đại sứ lên đường (1887)
Oumkham Vạn Tượng quốc vương
Nghe lời đại sứ đất nhường cho Tây
Kể từ đây, Đông Dương thuộc Pháp
Chúng đem quân trấn áp khắp vùng
Đầm lầy, sơn cốc lục sùng
Ra tay vơ vét vô cùng dã man
Cái "Liên Bang Đông Dương"thuộc Pháp
L ý à đồ đã được thực dân
Âm mưu thôn tính lần lần
Cướp quyền, gi nh à đất, tranh phần giử dân
Không che mắt được dân trong nước
L nhà ững người hiểu được nỗi đau
Chung tiền, góp sức cùng nhau
Khắp nơi hưởng ứng phong tr o Và ăn Thân
Giết giáo dân truy tầm tà đạo
Bởi vì người có đạo tay sai
Nên dân hận bọn theo Tây
Cam lòng cho lũ cướp n yà chỉ huy
Ở Nam, Ngãi cũng như Bình Định
Đội nghĩa binh chận đánh giáo dân
Giết ngay linh mục Dupont
Trang 2Porier, chung với Guégran tử hình
Nhiều tín đồ tìm đường tẩu thoát
Bị giết chừng hai vạn giáo dân
Bên Lương, bên Giáo tranh phân
"Nồi da xáo thịt" vì ai đoạn trường ?
Người thủ lợi l phà ường xâm lược
Đ o hà ố sâu ngăn bước hai bên
Nhân dân n o sà ống được yên
Âm mưu nham hiểm, ng y thêm rõ r ngà à
H M NGHI HO NG À À ĐẾ ( 1884-1888)
Vua Kiến Phúc , năm Thân tạ thế(1884)
Đưa Ưng Lịch v o thà ế ngôi vua
H m Nghi niên hià ệu bây giờ
Tân quân quá trẻ , mới vừa mười ba
Giặc bung ra ngoại ô H Nà ội
Chuẩn bị cho quân đội viễn chinh
Harmand rời khỏi h nh dinhà
Cử viên trung tá chiếm th nh Hà ải Dương (8/1883)
Nhận được tin Thuận An thất thủ (8/1883)
Quân Nam triều bối rối nhiều hơn
Bichot nhân thể đánh luôn
Ninh Bình thất thủ bỏ đồn trống trơn (1883)
Th nh Sà ơn Tây chiến trường đẫm máu (12/1883) Pháp ra quân trên sáu pháo thuyền
Trong th nh Tán Lý Kà ế Viêm
Cũng Lưu Vĩnh Phúc giữ quyền điều binh
Hơn ba ng y giao tranh ác lià ệt
Trong nội th nh cà ạn hết quân lương
Hơn nghìn quân sĩ tử thương
Kế Viêm hạ lệnh mở đường rút lui
Quân Mãn Thanh theo lời cầu viện
Đã vượt biên tiến đến Bắc Ninh
Cùng ta chuẩn bị chiến tranh
Đ o h o , à à đắp lũy xây th nh cao thêmà
Ở dưới quyền Millot thống lĩnh
Trang 3Đem lữ đo n thià ện chiến đưa sang
Trong tay hỏa lực dữ dằn
Trong vòng nửa tháng đánh tr n Thái Nguyênà (1884)
Chiếm Bắc Ninh rồi liên tiếp tới
Hưng Hóa xong ,tiếp nối Tuyên Quang
Giặc đang hưng phấn nghênh ngang
Quân ta thế yếu vội v ng rút luià
Ho ng Kà ế Viêm biết thời cơ hết
Theo lệnh vua về Huế trần tình
Để vua hiểu rõ tình hình
Nhiều người thất thế ẩn danh v o rà ừng
Dù hòa ước Thiên Tân được ký
Quân Mãn Thanh há lẽ chùn chân
Giúp ta vẫn cứ đưa quân
Phục binh Bắc Lệ giết hơn chục người
Chính phủ Pháp cử ngay sứ giả
Phản kháng T u vì à đã nuốt lời
Đem quân đi đến các nơi
Ở vùng biên giới L o Kay, Cao Bà ằng
Dùng hải quân biểu dương lực lượng
Cho h nh quân và ề hướng Đ i Loanà
Báo cho Trung Quốc đầu h ngà
Nếu không chúng sẽ đánh tr n Kê Lungà
Mấy sư đo n à được dùng ứng chiến
Đưa chiến thuyền từ vịnh Hạ Long
D n ngang mà ột dãy thần công
Bắn tan d n pháo Kê Lung trên bà ờ(8/1884)
Ở Phuớc Châu bấy giờ hỗn loạn
Quân nh Thanh d n trà à ận chiến thuyền
Bị ngay chiến hạm tuần duyên
Hải quân của Pháp bắn chìm hết trơn
Vùng Lạng Sơn giặc dồn o à ạt (8/1884)
Đổ quân v o à đánh bạt Nam Quan
Cháy nh bên phía à Đồng Đăng
Kỳ Lừa phố chợ tan hoang bấy giờ
Vùng biên giới mịt mờ lửa đạn
Phùng tử T i phá tán Là ạng Sơn (1885)
Trang 4Cờ đen vây ở Tuyên Quang (11/1884)
Giặc Tây đem lính Lê dương tiểu trừ
Việc H m Nghi lên ngôi Ho ng à à Đế (2/8/1884)
Lễ, không trình khâm sứ của Tây
Millot thống tướng liền sai
Gởi Tham mưu trưởng đến ngay Nam Triều
Buộc triều đình tuân theo cổ lệ
Tổ chức ngay một lễ đăng quang
Sứ thần bên Pháp cử sang
D nh quyà ền tuyên bố phong vương cho người
De Courcy đi ngay đến Huế
Y muốn v o à ở cửa Ngọ Môn
Quan ta nhất định không nhường
Vì nhục quốc thể tổn thương triều đình
De Courcy tức mình ra lệnh
Buộc triều thần phải đến vấn an
Cho mời tất cả các quan
Sang tòa Khâm sứ để b n vià ệc dân (1885)
Các đình thần vô v n phà ẫn nộ
Trước ý đồ của lũ giặc Tây
Dụ Tôn Thất Thuyết qua đây
Nhân cơ hội đó bắt ngay ông n yà
Tôn Thất Thuyết l tay dà ũng lược
Vị đại thần tính trước nguy cơ
Nên ông hạ lệnh bấy giờ
Phải cho chuẩn bị dự trù động quân
KINH ĐÔ THẤT THỦ
Ng y hai ba tháng Nà ăm Ất Dậu (5/7/1885) Lúc canh tư hỏa pháo dậy trời
Ấy giờ phát lệnh khắp nơi
Tấn công nhất loạt đánh lo i ngoà ại xâm
Thuyết chia quân ra l m hai mà ặt
Vượt sông Hương vây chặt Tòa Khâm
Đây l à đầu nảo Pháp quân
Giao Tôn Thất Lễ diệt tan tức thì (1885)
Mặt thứ nhì do Trần Xuân Soạn
Trang 5Đồn Mang Cá thanh toán thật nhanh
Giặc Tây bị đánh thình lình
Xuống hầm trú ẩn qua đêm kinh ho ngà
Lính Lê dương từ đồn Mang Cá
Chia ra l m hai ngã tià ến binh
Mặt sau đánh cửa Hòa Bình
Bên hông công hãm cửa th nh à Đông Ba
Chiếm thượng th nh tià ến qua Lục Bộ
Từ Thượng Tứ đánh tới Ngọ Môn
Dân binh hỗn loạn kinh hồn
Giặc Tây đốt phá chẳng còn lại chi
Từ Tịnh Tâm ngó về Thượng Tứ
Cờ tam t i phà ất gió tung bay
Tin đưa thất thủ kỳ đ ià
V o lúc à đúng ngọ trưa ng y hai baà
Giặc phá nh cà ướp đi của cải
Đốt Chợ Mới rồi trại Tuyển Phong
Đốt khu Long Võ Bộ Công
V o ngay chính à điện tấn công Kiền Th nhà
Phía hữu ngạn Nam binh rút chạy
Vượt qua sông bám lấy Kim Long
Giặc đang ở thế thượng phong
Đem thêm hỏa pháo phản công Nam Triều
Át tiếng kêu lương dân vô tội
Súng của Tây vang dội đì đùng
Kinh đô lửa cháy hãi hùng
Dòng người tháo chạy đạp chồng lên nhau
Người có tiền cũng như kẻ khổ
Chạy rần rần tìm chỗ chui ra
Người thì theo cửa Đông Ba
Người tuôn xuống ngã An Hòa thoát thân
Cửa Thượng Tứ địch quân chiếm mất Dân lại ùa ra đất Chánh Tây
Leo th nh bà ằng mấy thang giây
Sẩy tay rớt xuống nhiều người chết oan
Nỗi kinh ho ng bià ết đâu m kà ể
Chung quanh mình to n thà ấy xác ma
Trang 6Bên đường kẻ khóc người la
Người thì mất mẹ, người cha chết rồi
Người với người tranh nhau tháo chạy Hai bên đường nh cháy ra troà
Qua khúc Gia Hội vạn đò
Dưới sông xác nổi lập lờ thảm thương
Đò đưa qua bên l ng Tiên Nà ộn
Dân chạy ùa đến huyện Phú Vang
An Truyền dân đã đầy tr nà
Phú Lương, Mỹ Chánh tìm đ ng lánh thânà
Trong khi đó quan quân hộ giá
Vua H m Nghi v cà à ả Tam cung
Cẩm Y loan giá theo cùng
Hai bên thị vệ nóng lòng phò vua
Qua cửa Hữu, qua vùng Kẻ Vạn
Đoạn tùy tùng vừa đến Kim Long
Ông Tường được gọi v o trongà
Lệnh b Tà ừ Dũ sai ông việc n yà
"V o nh Chung, gà à ặp ngay Giám Mục Nói với thầy hãy giúp cho ta
Rằng riêng ta muốn nghị hòa
Với quan Thống Tướng xem ra nên l m"à
Ở giữa đ ng gà ặp nhằm sóng gió
Đ nh hà ướng về Thiên Mụ dừng chân Kinh đô mấy dặm xa dần
Tường cùng mấy kẻ lùi dần phía sau
Trước nỗi đau nh tan cà ửa nát
Giặc hung t n xã tà ắc lâm nguy
Bọn Tây chiếm hãm th nh trìà
Băng miền tếch dặm ra đi Sơn Phòng
Khi Tam Cung đến thôn Văn Xá
Thuyết theo đo n ngà ự giá cùng đi
Gặp nhau trước ở Tr ng Thià
Vội v ng tôi chúa kà ể chi nhọc nhằn
Trang 7
Bước gian nan xuôi đ ng Quà ảng Trị
Ng y Hai bà ốn (24) tạm nghỉ nơi đây
Đức Vua chiếu chỉ viết ngay
Thưa cùng Thái hậu nên quay trở về
Kẻo đường đi mịt mờ khe núi
Chốn rừng xanh lắm nỗi truân chiên
Chim kêu, vượn hú sóng duềnh
Hổ lang đón nẻo kề bên vệ đường
Nẻo Sơn Phòng mây vương trước mặt
Hận quân thù cửa nát nh tanà
Rừng gi , gió chà ướng, sơn lam
Đia dầu Mai Lĩnh, Mán Mường quy theo
Ngọn Ấu Sơn cheo leo vực thẳm
Đêm c ng khuya c ng à à đẫm hơi sương
Bút ng thà ảo dụ Cần Vương
Ra lời hiệu triệu chỉ đường dân hay
Dụ Sát Tả Bình Tây gởi đến
Cứ như lời theo lệnh Cần Vương
Sĩ phu khắp nước lên đường
Q 1: Thời đại Hồng B ng à Q 2: Thời đại Bắc thuộc (227-540)
Q 3: Ngô Quyền (938-944) Q 4: Lý Thái Tổ (1010-1028)
Q 5: Lý Nhân Tông (1072-1127) Q 6: Trần Thái Tông (1226-1258)
Q 7: Trần Nhân Tông (1278-1293) Q 8: Trần Anh Tông (1293-1394)
Q 9: D N Lễ - Trần Thiếu Đế (1369-1400) Q 10: Hồ Quí Ly - Giản Định Đế (1400-1409)
Q 11: Lê Thái Tổ (1423-1433) Q 12: Lê Thái Tông (1433-1442) - Thánh Tông (1460-1497
Q 13: Lê Hiến Tông (1497)/Mạc Phúc Nguyên
(1546)
.Quyển 14: Lê Trung Tông (1548) đến Nguyễn Phúc Nguyên (1613)
Quyển 15: Lê Thần Tông (1619-1643) đến
Lê Dụ Tông (1705-1728)
Quyển 16: Trịnh Cương (1709) đến Nguyễn Phúc Thuần (1765-1777)
Quyển 17: Trung Ương hoàng đế (1778 –
1793) Quyển 18: Quang Trung hoàng đế (1788-1792) Quyển 19: Cảnh Thịnh hoàng đế
(1792-1802) Quyển 20: Gia Long hoàng đế (1802-1820) Quyển 21: Minh Mạng hoàng đế
(1820-1841) Quyển 22: Thiệu Trị hoàng đế (1841-1847) đến Tự Đức (1847-1885) Quyển 23: Pháp chiếm Gia Định (1859) và
chiếm luôn ba tỉnh miền Tây Quyển 24: Các cuộc kháng chiến của nghĩa quân miền Nam Quyển 25: Pháp chiếm Hà Nội (1882) đến Quyển 26: Pháp lập Liên bang Đông dương –
Trang 8Hòa ước Giáp Thân (1884) các phong trào bình Tây sát Tả
Quyển 27: Đồng Khánh (1885 ) – các
phong trào sĩ phu yêu nước Quyển 28: Vua Thành Thái (1889-1907) và Duy Tân (1907-1916) Quyển 29: Trần Cao Vân (VN QPH) – các
phong trào kháng chiến toàn quốc Quyển 30: Khải Định (1916-25) Bảo Đại (1925-45) – anh hùng Nguyễn Thái Học