Tư tưởng hồ chí minh về đạo đức cách mạng với việc giáo dục đạo đức cách mạng cho đội ngũ cán bộ trẻ ở tp hồ chí minh hiện nay

Tác phẩm đề cập đến những vấn đề: Một là, nguồn gốc, quá trình hình thành và phát triển tư tưởng Hồ Chí Minh; Hai là, những nội dung cơ bản của tư tưởng Hồ Chí Minh về vấn dân tộc và cá

ĐẠI HỌC QUỐC GIA THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

Ở THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH HIỆN NAY

LUẬN VĂN THẠC SĨ TRIẾT HỌC

THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH – 2019

ĐẠI HỌC QUỐC GIA THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

Ở THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH HIỆN NAY

Sau cùng, tôi xin gửi lời cảm ơn đến Quý thầy cô Khoa Triết học đã hướng dẫn tôi trong quá trình học tập, cảm ơn các anh chị học viên chung lớp đã nhiệt tình hỗ trợ và giúp đỡ tôi trong quá trình thu thập thông tin, dữ liệu để thực hiện đề tài

Tp Hồ Chí Minh, ngày … tháng … năm 20…

Tác giả

Phạm Anh Tài

LỜI CAM ĐOAN

Tôi cam đoan luận văn thạc sĩ về đề tài: “Tư tưởng Hồ Chí Minh về đạo đức cách mạng với việc giáo dục đạo đức cách mạng cho đội ngũ cán bộ trẻ ở Thành phố Hồ Chí Minh hiện nay” do tôi độc lập nghiên cứu và hoàn thiện dưới sự hướng dẫn của PGS.TS.Nguyễn Thế Nghĩa

Tất cả những số liệu và nhận định trong luận văn hoàn toàn do tôi trực tiếp thu thập, phân tích và kết luận

Tp Hồ Chí Minh, ngày … tháng … năm 20…

Tác giả

Phạm Anh Tài

MỤC LỤC

Trang PHẦN MỞ ĐẦU 1 Chương 1 TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ ĐẠO ĐỨC CÁCH MẠNG 12

1.1 CƠ SỞ HÌNH THÀNH TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ ĐẠO ĐỨC CÁCH MẠNG 12 1.1.1 Điều kiện lịch sử, kinh tế, xã hội, văn hóa cuối thế kỷ XIX - đầu thế

kỷ XX với sự hình thành tư tưởng Hồ Chí Minh về đạo đức cách mạng 12 1.1.2 Giá trị văn hóa, đạo đức, truyền thống Việt Nam và nhân loại với sự hình thành tư tưởng đạo đức cách mạng của Hồ Chí Minh 16 1.1.3 Vai trò của nhân tố chủ quan trong việc hình thành tư tưởng đạo đức cách mạng của Hồ Chí Minh 29

1.2 NỘI DUNG CƠ BẢN CỦA TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ ĐẠO ĐỨC CÁCH MẠNG 31 1.2.1 Khái niệm, vị trí, vai trò, ý nghĩa của đạo đức cách mạng trong tư tưởng Hồ Chí Minh 31 1.2.2 Nội dung và nguyên tắc xây dựng đạo đức cách mạng theo tư tưởng

Hồ Chí Minh 37 1.2.3 Phương pháp học tập, tu dưỡng, rèn luyện đạo đức cách mạng theo

Hồ Chí Minh 58

Kết luận chương 1 63 Chương 2 GIÁO DỤC ĐẠO ĐỨC CÁCH MẠNG THEO TƯ TƯỞNG

HỒ CHÍ MINH CHO ĐỘI NGŨ CÁN BỘ TRẺ Ở THÀNH PHỐ

HỒ CHÍ MINH HIỆN NAY 65

2.1 THỰC TRẠNG VIỆC GIÁO DỤC ĐẠO ĐỨC CÁCH MẠNG THEO TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH CHO ĐỘI NGŨ CÁN BỘ TRẺ Ở THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH HIỆN NAY 65 2.1.1 Khái quát đặc điểm đội ngũ cán bộ trẻ ở Thành phố Hồ Chí Minh 65

2.1.2 Những thành tựu trong việc giáo dục đạo đức cách mạng theo tư

tưởng Hồ Chí Minh cho đội ngũ cán bộ trẻ ở Thành phố Hồ Chí Minh 72

2.1.3 Những hạn chế trong việc giáo dục đạo đức cách mạng theo tư tưởng Hồ Chí Minh cho đội ngũ cán bộ trẻ ở Thành phố Hồ Chí Minh 81

2.2 PHƯƠNG HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP CỦA VIỆC GIÁO DỤC ĐẠO ĐỨC CÁCH MẠNG THEO TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH CHO ĐỘI NGŨ CÁN BỘ TRẺ Ở THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH HIỆN NAY 87

2.2.1 Phương hướng trong việc giáo dục đạo đức cách mạng theo tư tưởng Hồ Chí Minh cho đội ngũ cán bộ trẻ ở Thành phố Hồ Chí Minh 87

2.2.2 Giải pháp trong việc giáo dục đạo đức cách mạng theo tư tưởng Hồ Chí Minh cho đội ngũ cán bộ trẻ ở Thành phố Hồ Chí Minh 91

Kết luận chương 1 96

KẾT LUẬN CHUNG 98

TÀI LIỆU THAM KHẢO 101

PHẦN MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Hồ Chí Minh – Anh hùng giải phóng dân tộc, danh nhân văn hóa thế giới Người đã dành trọn cuộc đời của mình cho sự nghiệp giải phóng dân tộc, thống nhất đất nước Việt Nam và chính Người đã làm rạng rỡ dân tộc, nhân dân và non sông đất nước Việt Nam Suốt cuộc đời hoạt động cách mạng, Hồ Chí Minh đặc biệt quan tâm tới giáo dục, rèn luyện đạo đức cách mạng cho cán bộ, đảng viên và nhân dân

Hồ Chí Minh luôn coi đạo đức là nền tảng và là sức mạnh của người cách mạng, coi đó là cái gốc của cây, ngọn nguồn của sông nước: Người cách mạng phải có đạo đức cách mạng làm nền tảng thì mới hoàn thành được nhiệm vụ cách mạng vẻ vang vì sự nghiệp độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội Người viết: “Cũng như sông thì có nguồn mới có nước, không

có nguồn thì sông cạn Cây phải có gốc, không có gốc thì cây héo Người cách mạng phải có đạo đức, không có đạo đức thì dù tài giỏi mấy cũng không lãnh đạo được nhân dân” [60, tr.252 – 253] Người quan niệm đạo đức tạo ra sức mạnh, nhân tố quyết định sự thắng lợi của mọi công việc:

“Công việc thành công hoặc thất bại, đều do cán bộ tốt hay kém” [60, tr.240], một người cán bộ tốt phải có đạo đức cách mạng Do vậy, đạo đức cách mạng là vấn đề Người luôn quan tâm hàng đầu và luôn canh cánh, khát khao đào tạo một đội ngũ cán bộ, đảng viên thật sự cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư nhằm xây dựng một nước Việt Nam phồn thịnh, thật sự là của dân, do dân, vì nhân dân phục vụ Quan niệm lấy đức làm gốc của Hồ Chí Minh không có nghĩa là tuyệt đối hoá mặt đức, coi nhẹ mặt tài Người cho rằng có tài mà không có đức là người vô dụng nhưng có đức mà không có tài thì làm việc gì cũng khó Cho nên, đức là gốc nhưng đức và tài phải kết hợp với nhau để hoàn thành nhiệm vụ cách mạng

Trong thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa và đổi mới đất nước nói chung và ở Thành phố Hồ Chí Minh nói riêng, mặt trái cơ chế thị trường

đã tác động không nhỏ đến một bộ phận cán bộ, đảng viên Đã xuất hiện một bộ phận cán bộ, đảng viên sa vào lối sống thực dụng, cá nhân chủ nghĩa, suy thoái đạo đức, lối sống Những hiện tượng phai nhạt lý tưởng, giảm sút ý chí, lợi dụng quyền hành, thoái hóa, biến chất đã xảy ra, làm cho uy tín của người cán bộ đảng viên và vai trò của tổ chức đảng giảm sút Một bộ phận cán bộ, đảng viên có biểu hiện mơ hồ, thờ ơ với chính trị, không hoặc ít quan tâm đến các vấn đề chính trị - xã hội đang diễn ra; giảm sút ý chí, niềm tin; ngại và không thích tham gia các hoạt động chính trị - xã hội Một số cán bộ, đảng viên có lối sống thực dụng, ích kỷ, chỉ quan tâm đến lợi ích, quyền lợi của cá nhân mà không tính đến lợi ích, quyền lợi của tập thể, của cộng đồng Trong đó những người cán bộ trẻ là những người chưa nhiều kinh nghiệm rất dễ bị ảnh hưởng, cám dỗ bởi những mặt trái của xã hội Chỉ có rèn luyện đạo đức cách mạng theo tư tưởng Hồ Chí Minh mới làm cho mỗi cán bộ, đảng viên tự giác hơn Trong giai đoạn cách mạng hiện nay, khi điều kiện cách mạng đã thay đổi, khi Đảng đã trở thành đảng cầm quyền thì một trong những nguy cơ rất lớn của Đảng, đảng viên là phai nhạt lý tưởng, xa rời nhân dân; do đó, việc giáo dục đạo đức cách mạng cho đội ngũ cán bộ, đảng viên cần phải được tiến hành thường xuyên, liên tục Vì thế việc bồi dưỡng, nâng cao đạo đức cho đội ngũ cán bộ trẻ tại Thành phố Hồ Chí Minh là yêu cầu cấp thiết để nâng cao năng lực, phẩm chất cho cán bộ trẻ nói riêng và đội ngũ cán bộ nói chung nhằm thực hiện mục tiêu “Dân giàu, nước mạnh, dân

chủ, công bằng, văn minh” Chính vì thế, tác giả thực hiện đề tài “Tư tưởng Hồ Chí Minh về đạo đức cách mạng với việc giáo dục đạo đức cách mạng cho đội ngũ cán bộ trẻ ở Thành phố Hồ Chí Minh hiện nay” làm luận văn thạc sĩ

2 Tổng quan tình hình nghiên cứu đề tài

Khi nói về tư tưởng Hồ Chí Minh nói chung và tư tưởng Hồ Chí Minh về đạo đức cách mạng nói riêng có rất nhiều công trình nghiên cứu dưới những gốc độ khác nhau Có thể phân chia các công trình thành các nhóm như sau:

Thứ nhất, các công trình nghiên cứu về nguồn gốc và quá trình hình thành tư tưởng Hồ Chí Minh về đạo đức cách mạng

Công trình ồ Chí Minh i n ni n ti u s (2005), do nhà xuất bản

Chính trị Quốc gia, Hà Nội ấn hành 10 tập Đây là một công trình có giá trị lịch sử, có ý nghĩa lớn lao vì nó không chỉ liệt kê tóm tắt các sự kiện chính,

mà thực sự là một cuốn sử ghi chép lại một cách hết sức chi tiết các sự kiện, diễn biến trong cuộc đời của Hồ Chí Minh và các hoạt động của Người với đầy đủ các thông tin về niên đại, nhân vật, sự kiện, hoàn cảnh diễn ra.v v được ghi chép lại theo trình tự thời gian diễn ra các sự việc giúp cho đọc giả

dễ nhận thức về Chủ tịch Hồ Chí Minh, không chỉ từ góc độ một vị lãnh tụ qua những sự kiện lớn, mang tính chất bước ngoặt, mà còn được thấy hình ảnh của một con người bình dị, với những chuyện lớn, chuyện nhỏ trong cuộc sống

iáo tr nh t t ng ồ Chí Minh (2004) do nhà xuất bản Chính trị

Quốc gia, Hà Nội ấn hành Tác phẩm đề cập đến những vấn đề: Một là, nguồn gốc, quá trình hình thành và phát triển tư tưởng Hồ Chí Minh; Hai là,

những nội dung cơ bản của tư tưởng Hồ Chí Minh về vấn dân tộc và cách mạng giải phóng dân tộc, về chủ nghĩa xã hội và con đường quá độ lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam, về đại đoàn kết dân tộc, kết hợp sức mạnh dân tộc với sức mạng thời đại, về đảng Cộng sản Việt Nam, về xây dựng nhà nước của dân, do dân, vì dân, về đạo đức, nhân văn, văn hóa

D nh nh n ồ Chí Minh (2000) do nhà xuất bản ao động ấn hành

Nội dung tác phẩm đề cập (1) quá trình nghiên cứu về Chủ tịch Hồ Chí

Minh và những mốc son trong hành trình của danh nhân Hồ Chí Minh; (2) Các nội dung trong hệ thống tư tưởng Hồ Chí Minh trong đó có nguồn gốc

và quá trình hình thành, nội dung và bản chất và những vấn đề khác của tư tưởng Hồ Chí Minh về đạo đức và việc tu dưỡng đạo đức cách mạng

Tác phẩm Nguyễn Ái Quốc – Từ u n ến thực tiễn cách mạng Việt

Nam (2013) của PGS TS ương Minh Cừ và TS, Nguyễn Tấn Hưng do

nhà xuất bản Chính trị Quốc gia, Hà Nội ấn hành Tác phẩm đề cập đến

những vấn đề: Một là, bối cảnh lịch sử và các tiền đề của sự chuyển biến tư

tưởng của Nguyễn Ái Quốc từ chủ nghĩa yêu nước đến chủ nghĩa

Mác-Lênin; Hai là, nội dung và thực chất quá trình chuyển biến tư tưởng của

Nguyễn Ái Quốc từ chủ nghĩa yêu nước đến chủ nghĩa Mác-Lênin

Tác phẩm Toả sáng t t ng và ạo ức Hồ Chí Minh (2010) của TS

Văn Thị Thanh Mai do nhà xuất bản Chính trị Quốc gia ấn hành Tác phẩm

là những tập hợp những bài viết đề cập đến hai nội dung chính: Một là,

những tư tưởng, đạo đức và sự nghiệp của Hồ Chí Minh trong hành trình đấu tranh thực hiện khát vọng giải phóng dân tộc, giải phóng giai cấp và giải

phóng con người; Hai là, sự nghiệp của Nhà văn hóa kiệt xuất Hồ Chí Minh

Nhìn chung, nhóm công trình nghiên cứu về nguồn gốc và quá trình hình thành tư tưởng Hồ Chí Minh đã chỉ rõ những tiền đề lý luận, tiền đề thực tiễn, những yếu tố khách quan và chủ quản tác động đến sự hình thành và phát triển tư tưởng Hồ Chí Minh nói chung và tư tưởng Hồ Chí Minh về đạo đức nói riêng

Thứ hai, các công trình nghiên cứu về nội dung tư tưởng Hồ Chí Minh về đạo đức cách mạng

Công trình ồ Chí Minh toàn t p (2000) do nhà xuất bản Chính trị

Quốc gia ấn hành 12 tập Tác phẩm là một hệ thống những quan điểm toàn diện và sâu sắc của Hồ Chí Minh về nhiều vấn đề, nhiều lĩnh vực, trong đó

có tư tưởng về đạo đức cách mạng Xuyên suốt tác phẩm là những nội dung

cốt lõi của tư tưởng Hồ Chí Minh về độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa

xã hội, giải phóng dân tộc, giải phóng xã hội để tiến tới giải phóng triệt để con người Độc lập - Tự do - Hạnh phúc là con đường phát triển, là mục tiêu, là bước đi của cách mạng Việt Nam, là triết lý phát triển Việt Nam trong thời đại mới Để thực hiện được mục tiêu đó, Hồ Chí Minh nhấn mạnh đến vấn đề con người và đạo đức cách mạng của mỗi người có vai trò quan trọng để đưa cách mạng Việt Nam đi đến thắng lợi cuối cùng

Tác phẩm ồ Ch t h, nh t ính y u gi i p ng nh n và

nh n n iệt m (1975) của Tổng bí thư Trường Chinh do nhà xuất bản

Sự thật, Hà Nội ấn hành Tác phẩm đề cập đến những nội dung: Một là, tóm tắt tiểu sử và sự nghiệp của Hồ Chí Minh; Hai là, đường lối cách mạng của

Hồ Chí Minh Ba là, đạo đức và tác phong của Hồ Chí Minh

Tác phẩm Bác Hồ sống mãi với chúng ta (hồi ký, 2005) do nhà xuất

bản Chính trị Quốc gia ấn hành (2 tập) Tác phẩm đề cấp đến các nội dung:

Một là, nêu rõ cuộc đời, sự nghiệp vĩ đại và công lao to lớn của Chủ tịch

Hồ Chí Minh đối với cách mạng Việt Nam và cách mạng thế giới; Hai là,

nêu cao tư tưởng vĩ đại, đạo đức trong sáng, tác phong khiêm tốn, giản dị, gần gũi, sâu sát cuộc sống của chủ tịch Hồ Chí Minh trong công tác và sinh

hoạt đời thường; Ba là, qua đó bài tỏ long biết ơn, tình cảm kính yêu vô

hạn, thể hiện sự tôn kinh, quý trọng, cảm phục của đồng bào, chiến sĩ các tầng lớp nhân, kiều bào Việt Nam ở nước ngoài và bạn bè quốc tế đối với Bác Hồ

Tác phẩm t ng ồ Chí Minh v ạo ứ (1996) do tác giả Thành

Duy làm chủ biên được nhà xuất bản Chính trị Quốc gia ấn hành Tác

phẩm đã làm rõ những nội dung: Một là, những nguồn gốc và đặc điểm tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh; Hai là, những cơ sở lý luận và nội dung của

tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh trong sự nghiệp giải phóng dân tộc và xây dựng đất nước

Tác phẩm t ng ồ Chí Minh v ạo ứ cách mạng c ng ời cán

bộ Qu n ội (2004) của tác giả Phạm Văn Nhuận do nhà xuất bản Quân đội

nhân dân ấn hành Nội dung tác phẩm: Một là, những nội dung cơ bản của tư tưởng Hồ Chí Minh về đạo đức cách mạng của người cán bộ quân đội; Hai

là yêu cầu và phương hướng nâng cao đạo đức cách mạng của người cán bộ

quân đội hiện nay theo tư tưởng Hồ Chí Minh

Tác phẩm Ch t h ồ Chí Minh với v n ạo ứ á h mạng

(1986) do nhà xuất bản Thông tin lý luận, Hà Nội ấn hành Tác phẩm là tập hợp những tham luận của các nhà khoa học trong hội nghị khoa học

“Chủ tịch Hồ Chí Minh với vấn đề đạo đức cách mạng” Các tham luận

trong tác phẩm tập trung vào: Một là, phân tích bản chất cách mạng, tính

giai cấp, tính chiến đấu của đạo đức Hồ Chí Minh, phân tích tính dân tộc, tính nhân dân, tính thực tiễn sâu sắc của kiểu mẫu đạo đức Hồ Chí Minh,

đã lý giải một cách khoa học về đạo đức là gốc cách mạng và vai trò của

con người đạo đức trong sự nghiệp xây dựng đất nước; Hai là, phân tích

các mâu thuẫn về đạo đức trong chặng đường trước mứt của thời kì quá

độ ở nước ta, lý giải mối quan hệ giữa lao động và hưởng thụ, cá nhân và

xã hội, lý tưởng và hạnh phúc, lợi ích dân tốc và nghĩa vụ quốc tế; Ba là,

phân tích sự suy thoái trong phẩm chất và đạo đức cách mạng của số cán

bộ của Đảng và Nhà nước đang cản trở bước phát triển đi lên của cách

mạng nước ta và phẫn nộ của đông đỏa quần chúng lao động; Bốn là,

phân tích về nội dung, phương thức, biện pháp giáo dục đạo đức trong tình hình hiện nay

Tác phẩm Th m nhuần t t ng ạo ức Hồ Chí Minh (2007) của tác

giả Phạm Văn Khánh do nhà xuất bản Chính trị Quốc gia ấn hành Tác phẩm bao gồm những bài viết luận bàn một số vấn đề cụ thể về đạo đức cách mạng mà Đảng và Nhà nước, mỗi cán bộ, đảng viên cần phải học tập nhằm hiện thực hóa tư tưởng Hồ Chí Minh về đạo đức cách mạng và khát vọng

của Người về một đất nước trong tương lai có thể sánh vai với các quốc gia khác trên thế giới

Tác phẩm ăn hó ạo ứ trong t t ng Hồ Chí Minh (2017) của tác

giả Bùi Đình Phong do nhà xuất bản Công an nhân dân ấn hành Tác phẩm đề

cập đến các nội dung: Một là, tư tưởng Hồ Chí Minh về đạo đức; Hai là, một

số vấn đề thực tiễn về đạo đức, văn hóa dưới ánh sáng đại hội X của Đảng Các công trình này đã nghiên cứu về tư tưởng Hồ Chí Minh về đạo đức cách mạng đã làm sáng rõ những tư tưởng của Hồ Chí Minh về đạo đức trong sáng, tác phong khiêm tốn, giản dị, gần gũi, sâu sát và những nguyên tắc đạo đức cần thiết để thực hiện công việc cũng như trong cuộc sống sinh hoạt hàng ngày

Thứ 3, các công trình nghiên cứu về vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về đạo đức cách mạng vào giáo dục, bồi dưỡng đạo đức cách mạng cho cán bộ nhân dân nói chung và đội ngũ cán bộ trẻ ở thành phố Hồ Chí Minh nói riêng

Tác phẩm “ t ng Hồ Chí Minh v ạo ức cách mạng và sự v n

d ng c Đảng t trong gi i oạn hiện n y” (2014) của tác giả Nguyễn Thị

Hoài Phương do nhà xuất bản Chính trị Quốc gia ấn hành Tác phẩm đề cập

đến những nội dung: Một là, những quan điểm cơ bản của Chủ tịch Hồ Chí Minh về đạo đức cách mạng; Hai là, vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về đạo

đức trong xây dựng Đảng

Tác phẩm V n d ng t t ng Hồ Chí Minh vào y ựng Đảng và

phong cách làm việc c a cán bộ nh ạo, quản lý nhà n ớc ta hiện nay

(2010) của tác giả Nguyễn Thế Thắng do nhà xuất bản Chính trị Quốc gia ấn

hành Tác phẩm đề cập đến nội dung: Một là, tư tưởng Hồ Chí Minh về phong cách làm việc của cán bộ lãnh đạo, quản lý; Hai là, vận dụng tư

tưởng Hồ Chí Minh vào xây dựng phong cách làm việc của cán bộ lãnh đạo, quản lý ở nước ta

Tác phẩm Giá tr di sản Hồ Chí Minh trong thời ại ngày nay (2017)

của tác giả Bùi Đình Phong do nhà xuất bản Thanh niên ấn hành Tác phẩm khẳng định những giá trị to lớn của di sản Hồ Chí Minh trong thời đại ngày nay về các phương diện: đạo đức cách mạng, văn hóa, giáo dục, về chủ nghĩa xã hội trong thời đại ngày nay, về kinh tế, về quyền con người…

Tác phẩm Xây dựng ảng bộ thành phố Hồ Chí Minh trong ơ hế th

tr ờng theo nh h ớng xã hội ch nghĩ (2002) của nhà xuất bản Thành

phố Hồ Chí Minh ấn hành Tác phẩm đã đi vào phân tích các nội dung: Một

là, cơ sở lý luận và thực tiễn của công tác xây dựng Đảng và kinh tế thị

trường xã hội chủ nghĩa; Hai là, thực trạng hơn 10 năm xây dựng đảng bộ thành phố Hồ Chí Minh trong cơ chế thị trường; Ba là, những giải pháp về

xây dựng đảng bộ thành phố trong cơ chế thị trường theo định hướng xã hội chủ nghĩa với những giải pháp cụ thể về chính trị tư tưởng, về tổ chức cán

bộ, về phương thức lãnh đạo của Đảng

Tác phẩm V tác phẩm n ng o ạo ức cách mạng, quét sạch ch

nghĩ á nh n (2012) của nhà xuất bản Chính trị quốc gia ấn hành Tác

phẩm là tập hợp nhiều công trình nghiên cứu của các nhà khoa học về tác phẩm Nâng cao đạo đức cách mạng, quét sạch chủ nghĩa cá nhân của Hồ Chí Minh nhằm làm rõ hơn vai trò quan trọng của đạo đức cách mạng Đồng thời cần tích cực đấu tranh, quét sạch chủ nghĩa cá nhân trong xây dựng Đảng trong sạch, vững mạnh

Tác phẩm t ng Hồ Chí Minh v xây dựng Đảng trong sạch, vững

mạnh (2005) của tác giả Phạm Ngọc Anh và Bùi Đình Phong do nhà xuất

bản Lý luận chính trị ấn hành Tác phẩm đề cập các nội dung cơ bản của tư

tưởng Hồ Chí Minh: Một là, về vai trò lãnh đạo cách mạng của Đảng; Hai

là, về xây dựng Đảng trong sạch, vững mạnh; Ba là, về việc vận dụng tư

tưởng Hồ Chí Minh về xây dựng Đảng trong sạch, vững mạnh vào công cuộc xây dựng, chỉnh đốn Đảng ở nước ta hiện nay

Tác phẩm t ng nh n văn ồ Chí Minh với việc giáo d ội ngũ

cán bộ, ảng viên hiện nay (2009) của tác giả Hoàng Trang và Phạm Ngọc

Anh do nhà xuất bản Chính trị Quốc gia ấn hành Tác phẩm đã cung cấp: Một là, cơ sở hình thành chủ nghĩa nhân văn Hồ Chí Minh; Hai là, đặc điểm và ví trí của tư tưởng nhân văn Hồ Chí Minh; Ba là, nội dung cơ bản của tư tưởng nhân văn Hồ Chí Minh; Bốn là, vận dụng giáo dục đội ngũ cán bộ, đảng viên theo tư tưởng nhân văn Hồ Chí Minh trong điều kiện nước ta hiện nay

Tác phẩm V n d ng t t ng Hồ Chí Minh v v n cán bộ và công

tác cán bộ trong sự nghiệp ổi mới hiện nay (1997) do nhà xuất bản Chính

trị Quốc gia ấn hành Cuốn sách là tập hợp những nghiên cứu của các nhiều

tác giả Tác phẩm đã đề cập đến các nội dung: Một là, cơ sở lý luận và thực

tiễn hình thành tư tưởng Hồ Chí Minh về vấn đề cán bộ, tiêu chuẩn cán bộ,

công tác đào tạo, bồi dưỡng, bố trí, sử dụng và chính sách cán bộ; Hai là,

vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về vấn đề cán bộ và công tác cán bộ vào thực tiễn công cuộc đổi mới ở nước ta

Trên phương diện lý luận, nhóm công trình này đã chỉ ra những nội dung

cơ bản của tư tưởng Hồ Chí Minh về đạo đức cách mạng và vận dụng nó vào điều kiện ngày nay Đồng thời, những công trình này cũng đã chỉ ra được những biện pháp có tính phương pháp luận để bồi dưỡng, nâng cao đạo đức cách mạng trong thời đại ngày nay

Nhìn chung, các công trình nghiên cứu ở trên đa phần nghiên cứu về

lý luận và đưa ra các biện pháp mang tính tổng quát, vĩ mô tư tưởng Hồ Chí Minh về đạo đức cách mạng Khi xem xét các công trình nghiên cứu ở trên, chưa có công trình nào nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh về đạo đức cách mạng dưới góc độ triết học và vận dụng nhằm bồi dưỡng, nâng cao đạo đức cách mạng cho đội ngũ cán bộ trẻ của thành phố Hồ Chí Minh hiện nay Do vậy, tác giả đã thực hiện luận văn này với nhiệm vụ hệ thống

hóa tư tưởng Hồ Chí Minh về đạo đức cách mạng và căn cứ vào những dữ liệu thực tế về công tác đào tạo, bồi dưỡng đạo đức cho đội ngũ cán bộ trẻ

ở Thành phố Hồ Chí Minh Từ đó đưa ra các giải pháp cụ thể để bồi dưỡng, nâng cao đạo đức cách mạng cho đội ngũ cán bộ trẻ tại Thành phố

Hồ Chí Minh hiện nay

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu của luận văn

3.1 Mục đích nghiên cứu của luận văn

Dưới góc độ triết học, luận văn làm rõ những nội dung cơ bản của tư tưởng Hồ Chí Minh về đạo đức cách mạng Đồng thời đề xuất phương hướng và giải pháp để giáo dục đạo đức cách mạng cho đội ngũ cán bộ trẻ ở Thành phố Hồ Chí Minh hiện nay

Nhiệm vụ nghiên cứu của luận văn

Để đạt được mục đích đề ra, tác giả luận văn tập trung giải quyết những nhiệm vụ sau đây:

hứ nh t, phân tích cơ sở hình thành tư tưởng Hồ Chí Minh về đạo

đức cách mạng

Thứ hai, phân tích một cách có hệ thống những nội dung cơ bản trong

tư tưởng Hồ Chí Minh về đạo đức cách mạng

Thứ ba, phân tích thực trạng việc giáo dục đạo đức cách mạng cho đội

ngũ cán bộ trẻ ở Thành phố Hồ Chí Minh hiện nay

Thứ t , đề ra phương hướng và giải pháp giáo dục đạo đức cách mạng

cho đội ngũ cán bộ trẻ ở Thành phố Hồ Chí Minh hiện nay

4 Phạm vi nghiên cứu của luận văn

Tư tưởng Hồ Chí Minh là một hệ thống quan điểm toàn diện và sâu sắc trên nhiều lĩnh vực Trong phạm vi của luận văn, tác giả chỉ tập trung làm sáng tỏ nội dung tư tưởng Hồ Chí Minh về đạo đức cách mạng, từ đó vận dụng vào vấn đề giáo dục đạo đức cách mạng cho đội ngũ cán bộ trẻ ở Thành phố Hồ Chí Minh hiện nay

5 Phương pháp nghiên cứu của luận văn

uận văn được thực hiện trên cơ sở phương pháp luận của chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử Về các phương pháp cụ thể, luận văn sử dụng các phương pháp như: phương pháp logic và lịch sử; phương pháp so sánh; phương pháp phân tích và tổng hợp …

6 Ý nghĩa về mặt khoa học và thực tiễn của luận văn

6.1 Ý nghĩa khoa học của luận văn

uận văn góp phần làm rõ nội dung tư tưởng Hồ Chí Minh về đạo đức cách mạng trong thời đại ngày nay, khẳng định giá trị và ý nghĩa khoa học của tư tưởng Hồ Chí Minh về đạo đức cách mạng Trên cơ sở kết quả nghiên cứu, đề tài góp phần luận giải tính tất yếu trong việc tu dưỡng, rèn luyện để phát triển nhân cách, đạo đức của người cán bộ trẻ hiện nay

6.2 Ý nghĩa thực tiễn của luận văn

Kết quả nghiên cứu của luận văn có thể cung cấp những luận cứ khoa học cho việc giáo dục đạo đức cho đội ngũ cán bộ trẻ ở Thành phố Hồ Chí Minh hiện nay nhằm tổ chức thực hiện thắng lợi chủ trương, chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước ở Thành phố Hồ Chí Minh cũng như cả nước Bên cạnh đó, luận văn có thể dùng làm tài liệu tham khảo cho việc nghiên cứu, giảng dạy tư tưởng Hồ Chí Minh, cũng như sử dụng làm tài liệu tham khảo cho tính hiệu quả của Chỉ thị 05 của Bộ Chính trị về “Đẩy mạnh học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh” và các hoạt động nhằm phát huy vai trò yếu tố con người, đặc biệt là nhằm nâng cao đạo đức cách mạng của người cán bộ trẻ hiện nay ở nước ta

7 Kết cấu cơ bản của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, phụ lục và danh mục tài liệu tham khảo, luận văn được kết cấu làm 2 chương, 4 tiết

Thứ nhất, tình hình thế giới cuối thế kỷ XIX - đầu thế kỷ XX với việc hình thành tư tưởng Hồ Chí Minh về đạo đức cách mạng

Cuối thế kỷ XIX, chủ nghĩa tư bản phương Tây đang chuyển từ giai đoạn tự do cạnh tranh sang giai đoạn tư bản độc quyền Các tổ chức độc quyền sản xuất, nắm tiềm lực kinh tế và dần dần chi phối nền chính trị ở mỗi nước Sự xâm nhập của tư bản độc quyền ngân hàng đã gắn kết thành tư bản tài chính Do vậy, chủ nghĩa tư bản tăng cường bốc lột nhằm tạo ra giá trị thặng dư lớn nhất, và thị trường ở các nước châu Âu chưa thỏa mãn tham vọng của chúng Để mở rộng sản xuất, mở rộng thị trường thu nhiều lợi nhuận, các nước tư bản mở rộng tốc độ gây chiến tranh để xâm chiếm thuộc địa Phần lớn các nước châu , châu Phi, M a tinh đã trở thành thuộc địa

và phụ thuộc của chúng Nhân dân các nước thuộc địa bị chúng chà đạp lên những giá trị văn hóa, tinh thần, tước đoạt quyền lợi kinh tế và địa vị xã hội của họ Sự phát triển lên chủ nghĩa đế quốc, thực dân làm cho mâu thuẫn giữa giai cấp tư sản và giai cấp vô sản trở nên mạnh mẽ và làm nãy sinh mâu thuẩn giữa các dân tộc thuộc địa với chủ nghĩa thực dân, đế quốc Mâu thuẫn này đã trở thành một trong những mâu thuẫn cơ bản của thời đại đế quốc chủ nghĩa

Dưới áp bức của chủ nghĩa thực dân, đế quốc phong trào đấu tranh của giai cấp giai cấp công nhân và nhân dân các nước thuộc địa ngày càng phát

triển mạnh Nhất là phong trào đấu tranh ở các nước thuộc địa đã có sự thức tỉnh về ý thức dân tộc và phong trào đấu tranh dân tộc để tự giải phóng khỏi ách thực dân, lập lại các quốc gia dân tộc độc lập Tuy vậy, các cuộc đấu tranh chưa tìm ra lối thoát khi chưa có một hệ thống lý luận khoa học với tư cách là vũ khí, tư tưởng của giai cấp công nhân Trong hoàn cảnh đó, chủ nghĩa Mác ra đời được đánh dấu bằng tác phẩm Tuyên ngôn của Đảng cộng sản 1848 của Mác – Ănghen Chủ nghĩa Mác với tuyên ngôn, sứ mệnh của mình là ngọn cờ lý luận của giai cấp công nhân và nhân dân lao động trên toàn thế giới đấu tranh chống lại giai cấp tư sản và chủ nghĩa tư bản

Đến đầu thế kỷ XX, trên bình diện thế giới, sự thức tỉnh của các dân tộc châu Á cùng với phong trào dân chủ tư sản ở Đông Âu bắt đầu từ cách mạng 1905 ở Nga đã tạo thành một cao trào cách mạng của các dân tộc phương Đông Hàng trăm triệu người hướng về một cuộc sống mới với ánh sáng tự do

Năm 1917, Cách mạng Tháng Mười Nga thành công Đối với nước Nga, đó là cuộc cách mạng vô sản, nhưng đối với các dân tộc thuộc địa trong đế quốc Nga thì đó còn là một cuộc cách mạng giải phóng dân tộc, bởi

vì trước cách mạng “nước Nga là nhà tù của các dân tộc” Cuộc cách mạng

vô sản ở nước Nga thành công và sự ra đời của iên bang Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Xô viết 1922 đã nêu tấm gương sáng về sự giải phóng dân tộc bị

áp bức đã “mở ra trước mắt họ thời đại cách mạng chống đế quốc, thời đại giải phóng dân tộc” [63, tr 562] Nó làm cho phong trào cách mạng vô sản ở các nước tư bản chủ nghĩa phương Tây và phong trào giải phóng dân tộc ở các nước thuộc địa phương Đông có quan hệ mật thiết với nhau trong cuộc đấu tranh chống kẻ thù chung là chủ nghĩa đế quốc

Tháng 3-1919, Quốc tế Cộng sản được thành lập Quốc tế III Tại Đại hội II của Quốc tế Cộng sản 1920 , Sơ thảo lần thứ nhất những luận cương

về vấn đề dân tộc và vấn đề thuộc địa của V.I ênin được công bố uận

cương nổi tiếng này đã chỉ ra phương hướng đấu tranh giải phóng các dân tộc bị áp bức Với thắng lợi của Cách mạng Tháng Mười Nga và sự ra đời của Quốc tế Cộng sản, nhiều đảng cộng sản trên thế giới đã được thành lập Tình hình thế giới nhiều biến động đã ảnh hưởng mạnh mẽ đến Việt Nam và sự nghiệp tìm đường cứu nước của Hồ Chí Minh

Thứ hai, tình hình trong nước cuối thế kỷ XIX - đầu thế kỷ XX với việc hình thành tư tưởng Hồ Chí Minh về đạo đức cách mạng

Năm 1858, thực dân Pháp nổ súng xâm lược nước ta Triều đình nhà Nguyễn nhu nhược đầu hàng và làm tay sai cho thực dân Pháp thông qua hiệp ước đầu hàng, thừa nhận nền bảo hộ của thực dân Pháp trên toàn cõi Việt Nam Nước ta từ một nước phong kiến độc lập thành nước thuộc địa nửa phong kiến Khi thực dân Pháp thực hiện quyền cai trị, chúng đã thực hiện nhiều chính sách để bốc lột, vơ vét về kinh tế, đàn áp về chính trị, nô dịch về văn hóa làm cho nước ta vốn đã nghèo nay càng thêm bần cùng

Về kinh tế, nhằm tăng cường vơ vét thuộc địa, thực dân Pháp đã tiến hành hai cuộc khai thác thuộc địa Đông Dương lần thứ nhất (1897 - 1914); khai thác thuộc địa lần thứ hai (1919 - 1929 , trong đó lấy Việt Nam là trọng điểm Chúng cướp đoạt ruộng đất để lập đồn điền, xây dựng một số xi nghiệp nhà máy chế biến, mở đường giao thông, bến cảng nhằm thuận tiện trong việc vận chuyển hàng hóa Tư bản Pháp bỏ vốn nhiều nhất vào nông nghiệp và ngành khai mỏ để thu lợi nhuận nhiều và nhanh Ngân hàng Đông Dương của Pháp độc quyền tài chính, đặt ra hàng trăm thứ thuế, tàn ác nhất

là thuế thân; thi hành rộng rãi chính sách cho vay nặng lãi Kết quả là nền kinh tế nước ta có sự phát triển mức độ nào đó theo hướng tư bản chủ nghĩa nhưng là nền kinh tế thuộc địa, mất cân đối, phụ thuộc vào Pháp Đời sống nhân dân ngày càng cơ cực, lầm than

Về chính trị, thực dân Pháp thi hành chính sách cai trị trực tiếp ở Đông Dương Chúng dùng bộ máy quân sự, cảnh sát, nhà tù thủ tiêu mọi

quyền dân chủ, đàn áp, khủng bố mọi sự chống đối; dùng chính sách “chia

để trị”, chia nước ta thành ba kỳ với ba chế độ thống trị khác nhau Thực dân Pháp duy trì triều đình phong kiến nhà Nguyễn và giai cấp địa chủ làm công cụ tay sai để áp bức về chính trị và bóc lột kinh tế Nhân dân ta mất nước trở thành nô lệ, bị đàn áp, bóc lột, cuộc sống vô cùng khổ cực

Về văn hóa, thực dân Pháp thực hiện chính sách nô dịch văn hoá; xoá

bỏ hệ thống giáo dục phong kiến, thay bằng chế độ giáo dục thực dân hạn chế Pháp mở nhà tù, trại giam nhiều hơn trường học; khuyến khích các hoạt động mê tín, các tệ nạn cờ bạc, rượu chè, hạn chế xuất bản sách báo, gây tâm lý tự ti dân tộc Kết quả là hơn 90% nhân dân ta bị mù chữ, bị bưng bít mọi thông tin tiến bộ từ bên ngoài Đời sống của nhân dân ta không chỉ bị đàn áp về chính trị, bốc lột về kinh tế mà còn bị nô dịch về văn hóa

Dưới sự bốc lột của thực dân, phong kiến xã hội Việt Nam cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX đã xuất hiện những giai cấp mới như tư sản, tiểu tư sản, công nhân bên cạnh giai cấp địa chủ, nông dân đã tồn tại trước đó Xã hội Việt Nam nổi lên hai mâu thuẩn: một là, mâu thuẫn giữa toàn thể dân tộc Việt Nam với thực dân Pháp Hai là, mâu thuẫn giữa nhân dân Việt Nam, đa

số là nông dân với địa chủ phong kiến

Trong cảnh nước mất nhà tan, các phong trào đấu tranh của nhân dân ta diễn ra mạnh mẽ tiêu biểu nhất là phong trào Cần Vương với nhiều cuộc khởi nghĩa vũ trang Nhân dân ta kẻ trước ngã, người sau đứng dậy, mưu cầu giải phóng song chưa có đường lối đúng nên cách mạng chưa thành công Phan Bội Châu chủ trương cầu ngoại viện, dùng bạo lực để khôi phục độc lập không thành Phan Chu Trinh muốn “ỷ Pháp cầu tiến bộ” khai thông dân trí, nâng cao dân khí để tính chuyện giải phóng lại cũng không thành Người anh hùng Yên Thế – Hoàng Hoa Thám nổi dậy, dũng cảm trong đấu tranh chống Pháp, song “còn nặng cốt cách phong kiến”, chưa có phương hướng chính xác, chưa có lối thoát rõ ràng Con đường cứu nước lâm vào tình thế bế tắc

Chính lúc đó, Nguyễn Ái Quốc đã xuất hiện Vượt lên những hạn chế của các nhà yêu nước đương thời, Hồ Chí Minh đến với chủ nghĩa Mác – ênin, tư tưởng tiên tiến nhất của thời đại Con đường cứu nước đúng đắn

đã được tìm thấy, Hồ Chí Minh khẳng định: “Muốn cứu nước và giải phóng dân tộc không có con đường nào khác con đường cách mạng vô sản” [56, tr.9] Được tư tưởng Hồ Chí Minh soi sáng, những người con ưu tú của đất Việt tích cực học tập lý tưởng, đường lối, tinh thần cách mạng, kinh nghiệm

và trau dồi cả đức lẫn tài để lãnh đạo cách mạng Việt Nam Những con người ưu tú là những người tiên phong trong việc thành lập Đảng Cộng sản Việt Nam Trong hoàn cảnh nước mất nhà tan, các chiến sĩ cộng sản phải vượt qua nhiều cam go thử thách cả vể thể xác và tinh thần để chiến đấu vì

sự nghiệp cách mạng của dân tộc, vì độc lập của nhân dân Dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam với những chiến sĩ cách mạng ưu tú thấm nhuần tư tưởng đạo đức của Hồ Chí Minh cách mạng Việt Nam có đường lối lãnh đạo rõ ràng và đã đem đến những thành công trong sự nghiệp cách mạng của dân tộc

1.1.2 Giá trị văn hóa – đạo đức truyền thống Việt Nam và nhân loại với sự hình thành tư tưởng đạo đức cách mạng của Hồ Chí Minh

Thứ nhất, giá trị văn hóa và đạo đức truyền thống Việt Nam với việc hình thành tư tưởng Hồ Chí Minh về đạo đức cách mạng

Một là, chủ nghĩa yêu nước Việt Nam với việc hình thành tư tưởng

Hồ Chí Minh về đạo đức cách mạng

Chủ nghĩa yêu nước Việt Nam được hun đúc nên bởi lịch sử ngàn năm đấu tranh dựng nước và giữ nước của dân tộc ta Tinh thần yêu nước đã trở thành đạo lý, triết lý sống, niềm tự hào của con người Việt Nam Mỗi người dân Việt Nam luôn gắn mình với vận mệnh của Tổ quốc, của dân tộc thì chủ nghĩa yêu nước ấy lại tăng sức mạnh của bản thân, biến thành một sức mạnh thúc đẩy mình vượt qua mọi khó khăn, nguy hiểm, mọi thử thách gian nan

Chính từ hoạt động thực tiễn, Hồ Chí Minh đã đúc kết chân lý ấy: “Dân ta

có một lòng nồng nàn yêu nước Đó là một truyền thống quý báu của ta Từ xưa đến nay, mỗi khi Tổ quốc bị xâm lăng, thì tinh thần ấy lại sôi nổi, nó kết thành một làn sóng vô cùng mạnh mẽ, to lớn, nó lướt qua mọi sự nguy hiểm, khó khăn, nó nhấn chìm tất cả lũ bán nước và cướp nước” [61, tr.171] òng yêu nước và chủ nghĩa yêu nước ở Việt Nam hình thành từ rất sớm, ngay từ buổi đầu dựng nước: từ An Dương Vương chế nỏ thần để giữ nước, Thánh Gióng nhổ tre để đánh giặc, đến bà Trưng, bà Triệu ra tay khôi phục giang san, đến những anh hùng dân tộc như ê ợi, Quang Trung… làm nên những trang lịch sử vẻ vang của dân tộc Tất cả đã trở thành cái vốn

có, ăn sâu vào máu thịt của mọi người dân Việt Nam, bất kể là già hay trẻ, trai hay gái Trải qua một quá trình lâu dài chống giặc ngoại xâm, giữ nước, truyền thống yêu nước lại càng được bồi đắp phong phú hơn, ngày càng phát triển hơn Lịch sử dựng nước và giữ nước đã khẳng định chủ nghĩa yêu nước Việt Nam đã giúp dân tộc ta chiến thắng bao kẻ thù xâm lược, giữ vững chủ quyền quốc gia, độc lập dân tộc Là một quốc gia đất không rộng, người không đông nhưng với tinh thần yêu nước quật cường, ý chí chiến đấu kiên trung đã giúp dân tộc ta làm nên sức mạnh hào hùng, khẳng định vị thế của nước ta trong bối cảnh thời đại

Chính sức mạnh của chủ nghĩa yêu nước Việt Nam trở thành động lực

tư tưởng, tình cảm chi phối mọi suy nghĩ, hành động trong suốt cuộc đời Hồ Chí Minh, là cơ sở dẫn Người đến với chủ nghĩa Mác – Lênin, tiếp thu lý luận cách mạng và khoa học đó, để thực hiện sự nghiệp giải phóng dân tộc, hoài bão của các thế hệ cách mạng Việt Nam Người nói: “ úc đầu, chính là chủ nghĩa yêu nước, chứ chưa phải chủ nghĩa cộng sản đã đưa tôi tin theo Lênin, tin theo Quốc tế thứ ba” [65, tr.128]… Sức mạnh của chủ nghĩa yêu nước mang tính cộng đồng ấy, đã tạo nên nội lực của bản thân Nguyễn Ái Quốc để Người có thể vượt lên mọi khó khăn, thử thách, vươn lên hoàn

thành sứ mệnh mà lịch sử giao phó Từ anh phụ bếp Văn Ba trên chiếc tàu lênh đênh trên biển khơi sang Pháp… rồi anh Ba quét tuyết ở uân Đôn, từ

á sang Âu, từ Phi sang M ; rồi Nguyễn Ái Quốc vào Đảng xã hội Pháp, làm báo Le Paria; rồi sang Đức sang Nga; rồi qua Trung Quốc , lăn lội, bôn ba nơi hải ngoại; đấu tranh, lao động và học tập; vào tù ra tội không sờn lòng… Khi Hồ Chí Minh tìm được con đường cứu nước đúng đắn thì chủ nghĩa yêu nước Việt Nam lại được nâng lên một tầm cao mới: giải phóng dân tộc, giải phóng xã hội, giải phóng con người

Hai là, đạo đức làm người với việc hình thành tư tưởng Hồ Chí Minh về đạo đức cách mạng

Bên cạnh chủ nghĩa yêu nước, nhiều giá trị truyền thống đạo đức của dân tộc Việt Nam đã ảnh hưởng rất lớn đến sự hình thành tư tưởng đạo đức

Hồ Chí Minh mà cốt lõi là đạo đức làm người Đây là giá trị đạo đức nhân văn sâu sắc được sinh dưỡng trong chính đau thương, mất mát qua các cuộc đấu tranh bảo vệ Tổ quốc và cuộc sống lam lũ hàng ngày từ nền sản xuất nông nghiệp trồng lúa nước của dân tộc Việt Nam Đạo đức làm người xuất phát từ tình yêu đối với gia đình, làng xóm và rộng ra là tình yêu đối với quê hương đất nước Trong gia đình đó là tình cảm đối với đấng sinh thành “Công cha như núi Thái Sơn/ Nghĩa mẹ như nước trong nguồn chảy ra”, tình anh em

“như thể tay chân”, tình nghĩa vợ chồng “đầu gối, tay ấp”; rộng hơn là tình làng xóm láng giềng và bao trùm hơn cả là tình yêu thương đồng loại “Nhiễu điều phủ lấy giá gương/ Người trong một nước phải thương nhau cùng”… òng yêu thương và sống có nghĩa tình còn được biểu hiện trong sự tương trợ, giúp đỡ nhau; sự khoan dung, vị tha dành cho cả những người đã từng lầm đường lạc lối biết lấy công chuộc tội “Đánh kẻ chạy không đánh người chạy lại” Không chỉ biểu hiện trong đời sống hàng ngày, tình yêu thương, sự khoan dung, độ lượng với con người của dân tộc Việt Nam còn được nâng lên thành những chuẩn mực, nguyên tắc trong các bộ luật của

Nhà nước; đồng thời là cơ sở của tinh thần yêu chuộng hoà bình và tình hữu nghị với các dân tộc trên thế giới Trong lịch sử, nhân dân ta luôn đề cao và coi trọng việc giữ tình hoà hiếu với các nước, tận dụng mọi cơ hội có thể để giải quyết hoà bình các xung đột, cho dù nguyên nhân từ phía kẻ thù Ngày nay, truyền thống nhân nghĩa tiếp tục được khẳng định và củng cố khi Đảng, Nhà nước và nhân dân ta thực hiện đường lối nhất quán đường lối đối ngoại

“Việt Nam muốn là bạn của tất cả các nước trong cộng đồng thế giới, phấn đấu vì hoà bình, độc lập và phát triển” [29, tr.9]

Ba là, truyền thống đoàn kết, tương thân tương ái với việc hình thành tư tưởng Hồ Chí Minh về đạo đức cách mạng

Truyền thống tương thân tương ái, yêu nước thương nòi, thương yêu, đùm bọc lẫn nhau của người dân lao động Truyền thống đó là những giá trị đạo đức xuất hiện từ rất sớm trong những câu chuyện cổ tích, ca dao, tục ngữ như “bầu ơi thương lấy bí cùng”, “lá lành đùm lá rách”, “nhiễu điều phủ lấy giá gương”, “thương người như thể thương thân”, “một con ngựa đau cả tàu

bỏ cỏ” Có lẽ vì được tiếp xúc từ rất sớm như vậy mà những tư tưởng đạo đức này ăn sâu vào trong máu thịt của người Việt Nam, trong tiềm thức của

mỗi con người nước Việt và trải dài trong suốt chiều dài lịch sử của đất nước

Ý thức đầu tiên về sự cố kết cộng đồng của người Việt Nam đã được dân gian thần thánh hóa bằng thiên truyền thuyết đẹp với hình ảnh “bọc trăm trứng” để lý giải cùng chung nguồn cội con Rồng cháu Tiên Trải qua thực tiễn trong cuộc sống lao động cũng như chiến đấu, tinh thần đoàn kết dân tộc bền chặt càng được đề cao và đã trở thành một triết lý nhân sinh sâu sắc

“Đoàn kết, đoàn kết, đại đoàn kết/ Thành công, thành công, đại thành công” Trong bối cảnh hội nhập quốc tế, tinh thần đoàn kết dân tộc càng có ý nghĩa hơn đối với sự nghiệp đổi mới đất nước, do đó tư tưởng chỉ đạo chiến lược xuyên suốt của cách mạng Việt Nam luôn được Đảng ta nhấn mạnh “Kết hợp sức mạnh dân tộc với sức mạnh thời đại, sức mạnh trong nước với sức

mạnh quốc tế… phát huy cao độ nội lực, đồng thời phải tranh thủ ngoại lực, kết hợp yếu tố truyền thống với yếu tố hiện đại” [33, tr.66] Như vậy, biểu hiện về tinh thần đại đoàn kết cộng đồng đã trở thành một truyền thống tốt đẹp, có giá trị lý luận và thực tiễn cách mạng sâu sắc Phát huy đại đoàn kết dân tộc là là cội nguồn sức mạnh của dân tộc Việt Nam, Hồ Chí Minh khẳng định “Đoàn kết là một truyền thống cực kỳ quý báu của Đảng và của nhân dân ta…” [67, tr.497]

Bốn là, truyền thống đạo đức của quê hương, gia đình với việc hình thành tư tưởng Hồ Chí Minh về đạo đức cách mạng

Hồ Chí Minh sinh ra trong một gia đình nhà Nho ở quê hương Nam Đàn, tỉnh Nghệ An – nơi có truyền thống yêu nước và là quê hương của nhiều nhà yêu nước Người đã chứng kiến cảnh nước mất nhà tan, đời sống nhân dân vô cùng khổ cực và những cuộc đấu tranh của nhân dân giúp Hồ Chí Minh thấu hiểu được ngọn nguồn của cuộc cách mạng dân tộc Quê hương của những điệu hò câu ví đã ươm mầm nên những tư tưởng đạo đức của Người Hồ Chí Minh nhận được sự giáo dục của người cha Nho học tiến

bộ, của người mẹ tảo tần thương chồng thương con Người kế thừa và chịu ảnh hưởng sâu sắc lòng vị tha, thủy chung, đức hi sinh, sống có nghĩa, có tình của người mẹ; lòng yêu nước, tư tưởng gần dân, thân dân, ý chí kiên cường, tình thần hiếu học, yêu lao động của người cha; tình yêu thương nhân hậu của ông bà ngoại Chính sức mạnh truyền thống đạo đức của dân tộc đã thôi thúc

Hồ Chí Minh ra đi tìm tòi, học hỏi, tiếp thu tinh hoa đạo đức của nhân loại để làm giàu cho tư tưởng đạo đức của mình

Thứ hai, giá trị văn hóa đạo đức nhân loại với việc hình thành tư tưởng Hồ Chí Minh về đạo đức cách mạng

Bên cạnh những giá trị văn hóa đạo đức của người Việt, Hồ Chí Minh luôn biết tiếp thu có chọn lọc những giá trị đạo đức tiến bộ nhất của nhân loại Người đã biết làm giàu những chuẩn mực đạo đức của mình bằng cách

học hỏi, tiếp thu những tinh hoa đạo đức phương Đông và phương Tây

Một là, những giá trị văn hóa đạo đức phương Đông với việc hình thành tư tưởng Hồ Chí Minh về đạo đức cách mạng

Sinh ra trong một gia đình nhà Nho yêu nước, có truyền thống hiếu học, từ thuở nhỏ Chủ tịch Hồ Chí Minh đã được học chữ Hán, được giáo dục theo đúng tinh thần Nho giáo Những bài học đầu đời đã trở thành nền tảng nhận thức, giúp Người sau này tiếp thu có chọn lọc, hấp thụ các tinh hoa tư tưởng của nhân loại để tạo nên giá trị riêng biệt của tư tưởng Hồ Chí Minh Điều đó lý giải vì sao, đạo đức giữ vị trí quan trọng đến như vậy trong

tư tưởng của Người Hồ Chí Minh đã kế thừa có chọn lọc những giá trị đạo đức phương Đông, đặc biệt là Nho giáo và Phật giáo

Hồ Chí Minh đã tiếp thu yếu tố tích cực, tiến bộ ở Nho giáo tư tưởng lấy dân làm gốc Nho gia thấy được một điểm hết sức quan trọng ở nhân dân

đó là: “Dân duy bang bản, bản cố, bang ninh” Dân là gốc nước, gốc vững, nước yên) Vai trò của nhân dân trong xây dựng và gìn giữ đất nước được Nho gia thừa nhận Tuy nhiên, quan điểm nhân dân của Nho gia mang tính phân biệt đối xử về nghề nghiệp, đẳng cấp xã hội Còn đối với Hồ Chí Minh

tư tưởng lấy dân làm gốc được nâng lên một tầm cao mới khi Người rất coi trọng nhân dân, nhân dân là động lực cách mạng Trong bầu trời không có gì quý bằng nhân dân Trong thế gian không gì mạnh bằng lực lượng đoàn kết của nhân dân Người nói: “Dễ mười lần không dân cũng chịu Khó trăm lần dân liệu cũng xong” [67, tr.215]

Những khái niệm trung, hiếu, nhân, nghĩa, cần, kiệm, liêm, chính… và

đề cao thuyết “đại đồng” từng có trong Nho giáo đã được Hồ Chí Minh sử dụng và đưa nó lên một tầm cao mới, phù hợp với đạo đức thời đại và đạo đức dân tộc Việt Nam Quan điểm của Nho giáo chỉ hạn hẹp là “trung với vua, hiếu với cha mẹ”, Hồ Chí Minh lại cho rằng phải là “trung với nước, hiếu với dân” Khái niệm trung của Người rất rộng: “Trung là trung thành

tuyệt đối với Tổ quốc, với nhân dân, với cách mạng, với Đảng” [60, 480]

Người nói: “Đạo đức, ngày trước chỉ trung với vua, hiếu với cha mẹ Ngày nay, thời đại mới, đạo đức cũng phải mới Phải trung với nước, phải hiếu với dân, với đồng bào” [59, 149] Đối với Hồ Chí Minh tư tưởng “Trung quân ái quốc” của Nho gia đã được làm mới thành tư tưởng “trung với nước, hiếu với dân” Trong mối quan hệ đạo đức thì mối quan hệ giữa mỗi người với đất nước, với nhân dân, với dân tộc là mối quan hệ lớn nhất Trung hiếu là phẩm chất quan trọng nhất Quan niệm “trung, hiếu” về đạo đức của Hồ Chí Minh là một bước chuyển mình mang tính thời đại, là chuẩn mực đạo đức có

ý nghĩa quan trọng hàng đầu, bao trùm, xuyên suốt hệ thống tư tưởng đạo đức cách mạng Hồ Chí Minh

Hồ Chí Minh cũng thấy được những ưu điểm của Nho giáo ở tư tưởng coi trọng giáo dục, đạo đức Điểm khác biệt nổi bật của Nho gia với các học thuyết đương thời đó chính là việc coi trọng giáo dục, khai mở cho nhân dân Giáo dục trong tư tưởng của Khổng Tử để hoàn thiện bản thân, “tu tâm dưỡng tính” để trở thành “người quân tử” Việc tu dưỡng đạo đức trong Nho gia được coi trọng từ thiên tử cho tới thứ dân, phải có đạo đức mới “tề gia, trị quốc, bình thiên hạ” Trong khi đó, Hồ Chí Minh chủ trương xây dựng đạo đức cách mạng để phục vụ nhân dân, phụng sự tổ quốc đem cuộc sống

ấm no, hạnh phúc cho nhân dân

Không chỉ nhìn thấy những mặt tích cực trong tư tưởng của Nho gia,

Hồ Chí Minh cũng chỉ ra và phê phán nhiều tiêu cực như Khổng giáo căn

bản là sự bình yên trong xã hội, không bao giờ thay đổi Học thuyết đạo đức Nho giáo nhằm phụng sự quyền lợi cho giai cấp phong kiến, đi ngược lại lẽ tiến hoá của lịch sử và lợi ích của nhân dân Rõ ràng là giữa Hồ Chí Minh và đạo đức Nho giáo có nhiều khác biệt Nhận thức đúng đắn vấn đề này để thấy rằng, Người nhấn mạnh tác dụng to lớn của đạo đức cách mạng, tiếp thu, trân trọng mặt tích cực, phê phán mặt tiêu cực của đạo đức Nho giáo

Bên cạnh tư tưởng về “đức trị” của Nho gia, Hồ Chí Minh còn tiếp thu

tư tưởng “pháp trị” của Mặc gia về dùng pháp luật để quản lý xã hội trên tinh thần thượng tôn pháp luật Giữa quan niệm về “đức trị” và pháp trị có

sự thông nhất trong tư tưởng Hồ Chí Minh Sự thống nhất đó có nguồn gốc sâu xa từ truyền thống văn hóa phương Đông và từ tấm gương trị nước của các vị vua chúa hiền minh trong lịch sử Việt Nam Tuy nhiên, vượt lên tất cả những ông vua đức độ và kẻ sĩ hiền tài, trong quá trình lãnh đạo đất nước,

Hồ Chí Minh đã thực thi triệt để vấn đề “Đức trị” với “Pháp trị” trên cơ sở cách mạng, khoa học và nhân nghĩa, nói đi đôi với làm vì hạnh phúc của nhân dân Không tuyệt đối hóa một lĩnh vực nào

Không chỉ Nho giáo, Hồ Chí Minh còn tiếp thu những giá trị tích cực của tư tưởng đạo đức Phật giáo bởi thấy ở đó tính từ bi, vị tha và lương thiện, rất phù hợp với truyền thống đạo đức của dân tộc ta Người nói: “Tôn chỉ mục đích của đạo Phật nhằm xây dựng cuộc đời thuần m , chí thiện,

bình đẳng, yên vui và no ấm” [92, tr.39] Tiếp thu tư tưởng vị tha ở Phật

giáo, Hồ Chí Minh là hiện thân của lòng nhân ái, độ lượng, khoan dung, thương người như thể thương thân - những nét đặc trưng của giáo lý đạo Phật Hồ Chí Minh đã dành tình yêu bao la không chỉ cho con người mà cho

cả chim muông, cây cỏ, cho cả thiên nhiên Hồ Chí Minh luôn giữ một nếp sống thành tao, giản dị, trong sạch, chăm làm điều thiện hướng con người đến cuộc sống thanh bạch, không vụ lợi, và ít lòng ham muốn vật chất Tinh thần bình đẳng, tinh thần dân chủ chất phác của Phật giáo chống lại mọi phân biệt đẳng cấp cũng được Hồ Chí Minh trân trọng, là nguồn gốc sâu xa cho sự hình thành tư tưởng của Người về bình đẳng, bác ái Một trong những giá trị tư tưởng của đạo Phật là tinh thần đề cao lao động, chống lười biếng: “nhất nhật bất tác, nhất nhật bất thực” một ngày không làm, một ngày không ăn Điều này, đã giúp Người có tinh thần lao động và sẵn sàng ra đi tìm đường cứu nước với hai bàn tay trắng Phật giáo vào Việt Nam, gặp chủ nghĩa yêu

nước, tinh thần đấu tranh bất khuất chống ngoại xâm của dân tộc ta, đã hình thành nên Thiền phái Trúc lâm Việt Nam, chủ trương sống không xa rời, lẩn tránh mà gắn bó với đời sống của nhân dân, với đất nước, tham gia vào cộng đồng, vào cuộc đấu tranh của nhân dân, chống kẻ thù dân tộc

Như thế, có thể nói, những mặt tích cực của Phật Việt Nam đã đi vào đời sống tinh thần dân tộc và nhân dân lao động Gia đình Bác Hồ là gia đình nhà nho nghèo, gần gũi với nông dân, cũng thấm nhuần tinh thần đó và

để lại dấu ấn trong tư tưởng Hồ Chí Minh

Ngoài ra, còn có thể tìm thấy nhiều quản điểm của các nhà tư tưởng phương Đông như ão Tử, Mặc Tử, Quản Tử…trong các bài nói, bài viết của Hồ Chí Minh Cũng như sau này, khi đã trở thành người mác-xít, Nguyễn i Quốc vẫn tìm hiểu thêm về Chủ nghĩa Tam dân của Tôn Trung Sơn và tìm thấy trong đó “những điều thích hợp với điều kiện nước ta” Các tiêu chí của chủ nghĩa Tam dân là dân tộc - độc lập; dân quyền - tự do; dân sinh - hạnh phúc đã được Hồ Chí Minh rút gọn trong quốc hiệu của Việt Nam “Độc lập - Tự do - Hạnh phúc” à người mácxít tỉnh táo và sáng suốt,

Hồ Chí Minh đã biết khai thác những yếu tố tích cực của tư tưởng, văn hóa

và đạo đức phương Đông để hoàn thiện tư tưởng đạo đức cách mạng, phục

vụ cho sự nghiệp cách mạng nước ta

Hai là, giá trị văn hóa đạo đức của phương Tây với việc hình thành

tư tưởng Hồ Chí Minh về đạo đức cách mạng

Trên con đường cứu nước của mình, Hồ Chí Minh đã tiếp thu có chọn lọc những giá trị văn hóa đạo đức phương Tây Người đã làm quen với văn hóa Pháp ngay khi còn đi học tại trường Pháp ở Huế Hồ Chí Minh nói: “Khi tôi độ mười ba tuổi, lần đầu tiên tôi được nghe ba chữ Pháp: Tự do, Bình đẳng, Bác ái Đối với chúng tôi, người da trắng nào cũng là người Pháp Người Pháp đã nói thế Và từ thuở ấy, tôi rất muốn làm quen với nền văn minh Pháp, muốn tìm xem những gì ẩn giấu đằng sau những từ ấy” [56, 477]

Khi đến Pháp, trải qua thực tiễn hoạt động, những tư tưởng về tự do, bình đẳng từ nền văn hóa Pháp và những thành tựu của các mạng tư sản 1789 đã

có ảnh hưởng mạnh mẽ đến Hồ Chí Minh, đã thôi thúc Người hành động Bên cạnh đó, nhưng tư tưởng về nhân quyền, dân quyền trong Tuyên ngôn độc lập năm 1776 của nước M và Tuyên ngôn nhân quyền và dân quyền của cách mạng Pháp năm 1789 đã để lại những dấu ấn đậm nét trong tiến trình hình thành tư tưởng cách mạng của Hồ Chí Minh Năm 1945, mở đầu

bản Tuyên ngôn độc lập của Việt Nam, Hồ Chí Minh trích dẫn những văn bản

của hai cuộc cách mạng tư sản Pháp và M Đó là sự cô đúc tư tưởng tự do, dân chủ phương Tây và khẳng định quyền sống, quyền tự do, quyền bình đẳng, quyền mưu cầu hạnh phúc cho tất cả mọi người, tất cả các dân tộc Đến với quê hương của lý tưởng tự do, bình đẳng, bác ái, Hồ Chí Minh được tiếp xúc trực tiếp với tác phẩm của các nhà tư tưởng khai sáng: Vônte, Rútxô, Môngtétxkiơ,…những lý luận gia của đại cách mạng Pháp 1789, như Tinh thần pháp luật của Môngtétxkiơ, Khế ước xã hội của Rút-xô, v.v…tư tưởng dân chủ của các nhà khai sáng đã có ảnh hưởng tới tư tưởng của Người Đồng thời, Hồ Chí Minh có một sự lựa chọn có chủ đích hướng đi những người nghèo khổ bị áp bức khi nghiên cứu những tác phẩm của các tác gia nổi tiếng như Sếchpia (Wiliam Shakespeare), Đíchken (Cha-les Dickensa) Huygô (Victor Hugo), Dôla (Emile Zola), Phơrăngxơ (Anatob France), Tônxtôi (Léon Tolstoi) Pruđông (Prudhon), Misơlê (Jules Michelet), Côléttơ (Colette), Giôré (Jean Jaurès) Hồ Chí Minh đã sớm tìm thấy một chủ nghĩa nhân văn, một khát vọng tự do, một tinh thần chiến đấu không khoan nhượng chống chế độ nô lệ và sự áp bức bóc lột trong nhiều sách phương Tây lúc bấy giờ Ngoài ra, Người còn tiếp thu được tư tưởng dân chủ và hình thành được phong cách dân chủ của mình từ trong cuộc sống thực tiễn Những tư tưởng tự do, bình đẳng, bác ái của cách mạng Pháp

và tư tưởng nhân văn của các nhà khai sáng đã đi vào các tác phẩm, bài báo

của Người mà điển hình là trong tác phẩm “Bản án chế độ thực dân Pháp”

và các bài đăng trên báo “Người cùng khổ”…

Nói đến việc kết hợp văn hóa Đông, Tây trong con người Hồ Chí Minh, không thể không đề cập đến sự kế thừa lòng nhân ái, đức hy sinh, những giá trị cơ bản của Thiên chúa giáo Người nói: “Đức Giêsu hy sinh vì muốn loài người được tự do hạnh phúc” [59, tr.50] Hồ Chí Minh đã cống hiến cả cuộc đời cho sự nghiệp giải phóng dân tộc, giải phóng nhân dân lao động khỏi ách áp bức, bóc lột; đã là hiện thân của lòng nhân ái và đức hy sinh cao cả Sau này, Người luôn luôn giáo dục cán bộ, đảng viên về lòng thương người, thương dân, thương các chiến s ngoài mặt trận - đó là những

tư tưởng thấm đậm những giá trị cao cả mang tính nhân loại mà Thiên chúa giáo đã khởi xướng và răn dạy Người lên án những giáo sĩ đại diện cho chủ nghĩa tư bản phương Tây, những kẻ nhân danh Chúa để quan hệ mật thiết với thế lực thực dân, tham gia vào guồng máy của chủ nghĩa thực dân, xâm nhập về kinh tế và quân sự, áp đặt nền văn hóa thực dân, làm xuất hiện nguy

cơ bá quyền văn hóa, v.v…

Những giá trị văn hóa phương Tây, đặc biệt là lý tưởng dân chủ, tự do, nhân quyền đã có tác động mạnh mẽ đến Hồ Chí Minh Bởi thế, lý tưởng độc

lập, tự do, hạnh phúc, nhân đạo, hoà bình, hữu nghị, đoàn kết và những tư

tưởng hướng thiện của các tôn giáo, tín ngưỡng đã được Người chọn lọc và vận dụng sáng tạo trong quá trình hình thành tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh

Thứ ba, lý luận đạo đức của chủ nghĩa Mác – Lênin với việc hình thành tư tưởng Hồ Chí Minh về đạo đức cách mạng

Cuối năm 1917, Nguyễn Ái Quốc từ Anh trở lại Pháp, vừa hoạt động chính trị, vừa phải kiếm sống một cách chật vật, nhưng Người vẫn lạc quan, say sưa học tập và hoạt động, kiên trì mục tiêu đã định Năm 1920, Người vui mừng khi đọc Sơ thảo lần thứ nhất luận cương của Lênin về các vấn đề dân tộc và thuộc địa Người tìm thấy trong bản luận cương này phương

hướng và đường lối cơ bản của phong trào cách mạng giải phóng dân tộc, trong đó có cách mạng Việt Nam Người đã thốt lên rằng: “Hỡi đồng bào bị đọa đầy đau khổ! Đây là cái cần thiết cho chúng ta, đây là con đường giải phóng chúng ta!” [65, tr.127] Qua tìm hiểu và học tập các tác phẩm của Lênin và của Mác, Người tìm thấy con đường giải phóng dân tộc: đi theo con đường cách mạng vô sản, con đường độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội Chỉ có đi theo chủ nghĩa Mác-Lênin mới là con đường triệt để nhất để giải phóng dân tộc và con người Việt Nam Hồ Chí Minh khẳng định: “Bây giờ học thuyết nhiều, chủ nghĩa nhiều, nhưng chủ nghĩa chân chính nhất, chắc chắn nhất, cách mệnh nhất là chủ nghĩa V.I ênin” [57, tr.268]

Hồ Chí Minh đã tiếp thu sáng tạo những nguyên tắc của đạo đức mới trong tư tưởng đạo đức C.Mác – V.I ênin, đó là chủ nghĩa nhân đạo cộng sản, tinh thần quốc tế vô sản chân chính, chủ nghĩa tập thể và tinh thần lao động tự giác, sáng tạo Người nhận thấy, đến với chủ nghĩa Mác – Lênin là đến với chủ nghĩa cộng sản trên cơ sở chế độ công hữu về tư liệu sản xuất Chỉ có chủ nghĩa cộng sản mới đi đến đích đến cuối cùng để giải phòng con người, đó chính là chủ nghĩa nhân đạo cộng sản, là tư tưởng nhân đạo triệt

để nhất để giải phóng loài người, xóa bỏ vĩnh viễn chế độ người bốc lột người Hồ Chí Minh đã khẳng định: “Chỉ có chủ nghĩa cộng sản mới cứu nhân loại, đem lại cho mọi người không phân biệt chủng tộc và nguồn gốc

sự tự do, bình đẳng, bác ái, đoàn kết, ấm no trên quả đất, việc làm cho mọi người và vì mọi người, niềm vui, hòa bình, hạnh phúc, nói tóm lại là nền cộng hòa thế giới chân chính” [56, tr.461] Chỉ có chủ nghĩa cộng sản mới đem lại tự do thực sự cho mỗi người: “sự phát triển tự do của mỗi người là điều kiện cho sự phát triển tự do của tất cả mọi người” [87, tr.628] và đó là một nền “đạo đức thực sự có tính người…”[89, tr.137]

Đối với V.I.Lênin đạo đức cộng sản được định nghĩa cụ thể hơn, mang tính hành động hơn Đạo đức của người cộng sản phải đoàn kết, kỷ

luật và tự giác đấu tranh như V.I ênin đã từng nói: “Đối với một người cộng sản, tất cả đạo đức là nằm trong cái kỷ luật đoàn kết keo sơn đó và trong cuộc đấu tranh tự giác chống bọn bóc lột” [82, tr.371] Đồng thời, đạo đức cộng sản là phải chống lại chế độ tư hữu tư nhân, xây dựng chủ nghĩa tập thể để thành quả lao động thuộc về toàn thể nhân dân Đạo đức cộng sản nhằm thực hiện “đoàn kết những người lao động chống mọi sự bóc lột, chống mọi chế độ tư nhỏ, vì chế độ tư nhỏ trao cho mọi cá nhân thành quả lao động do toàn thể xã hội sáng tạo ra” [82, tr.369] Người có đạo đức cộng sản không được xa rời thực tiễn, phản cùng ăn, cùng ở, cùng làm với nhân dân thì đó mới là người cộng sản chân chính V.I ênin viết: “Chỉ khi cùng lao động với công nhân và nông dân, người ta mới trở nên một người cộng sản chân chính” [82, tr.376]

Kế thừa và phát huy chủ nghĩa tập thể, chống chủ nghĩa cá nhân, Hồ Chí Minh luôn đề cao tinh thần tập thể, dân chủ và chống lại mọi biểu hiện của chủ nghĩa các nhân Người nói: “Phải hết lòng tôn trọng tập thể, phát huy dân chủ tiến bộ; tuyệt đối không được độc đoán cá nhân” [65, tr.311]

Để xây dựng chủ nghĩa xã hội phải có con người xã hội chủ nghĩa, và con người xã hội chủ nghĩa thì không có chủ nghĩa cá nhân Hồ Chí Minh căn dặn: “con người xã hội chủ nghĩa là phải đi đến hoàn toàn không có chủ nghĩa cá nhân” [64, tr.448]

Trong quá trình bôn ba khắp năm châu bốn bể, Hồ Chí Minh đã tìm ra con đường giải phóng dân tộc và nhân dân cần lao thế đó là con đường cách mạng xã hội chủ nghĩa tiến lên chủ nghĩa cộng sản Người khẳng định: “chỉ có chủ nghĩa xã hội, chủ nghĩa Cộng sản mới giải phóng được các dân tộc bị áp bức và những người lao động trên thế giới khỏi ách nô lệ” [65, tr.128] Hồ Chí Minh nhận thấy giải phóng dân tộc, giải phóng giai cấp, giải phóng con người là những mục tiêu, là những giá trị đạo đức cao đẹp của người cộng sản – đạo đức cộng sản

1.1.3 Vai trò của nhân tố chủ quan trong việc hình thành tư tưởng đạo đức cách mạng của Hồ Chí Minh

Nhân tố chủ quan có vai trò quyết định trong việc hình thành hệ thống

tư tưởng về đạo đức của Hồ Chí Minh Phẩm chất, cốt cách của Hồ Chí Minh không phải tự nhiên có mà đó là kết quả của một quá trình học tập, trau dồi, lĩnh hội và sáng tạo của Người thông qua hoạt động thực tiễn Chính sự tích cực hoạt động của bản thân đã giúp Hồ Chí Minh kế thừa và phát triển những giá trị tư tưởng đạo đức của dân tộc, kết hợp với giá trị đạo đức của văn hóa phương Đông và phương Tây, dưới sự soi sáng của tư tưởng đạo đức cộng sản của chủ nghĩa Mác – Lênin để hình thành tư tưởng

Hồ Chí Minh về đạo đức cách mạng

Một trong những đặc điểm nổi bật của nhân tố chủ quan đó là khả năng tư duy và trí tuệ Hồ Chí Minh Những năm tháng hoạt động trong nước và bôn ba khắp thế giới để học tập, nghiên cứu, Hồ Chí Minh đã không ngừng quan sát, nhận xét thực tiễn, làm phong phú thêm sự hiểu biết của mình, đồng thời hình thành những cơ sở quan trọng để tạo dựng nên những thành công trong lĩnh vực hoạt động lý luận của Người về sau Nhờ khả năng tư duy và trí tuệ của mình, Hồ Chí Minh đã có hướng đi khác Các nhà yêu nước tiền bối và cùng thời với Hồ Chí Minh tuy cũng đã có những quan sát, nhưng họ chưa nhận thấy, hoặc nhận thức chưa đúng về sự thay đổi của dân tộc và thời đại Trong quá trình tìm đường cứu nước, Hồ Chí Minh khám phá các quy luật vận động

xã hội, đời sống văn hóa và cuộc đấu tranh của các dân tộc trong hoàn cảnh cụ thể để khái quát thành lý luận, đem lý luận chỉ đạo hoạt động thực tiễn và được kiểm nghiệm trong thực tiễn Nhờ vào con đường nhận thức chân lý như vậy

mà lý luận của Hồ Chí Minh mang giá trị khách quan, cách mạng và khoa học

Hồ Chí Minh đã phân tích, tổng hợp, chọn lọc những mặt tích cực từ cổ chí kim, từ Đông sang Tây để làm nên hệ tư tưởng toàn diện nhất, sâu sắc nhất – tư tưởng Hồ Chí Minh Trong đó, tư tưởng về đạo đức cách mạng của Người là

nhân tố quan trọng để xây dựng đội ngũ cán bộ cách mạng vừa “hồng” vừa

“chuyên” góp phần đưa cách mạng nước ta thắng lợi

Để hình thành đạo đức cách mạng của Hồ Chí Minh, không thể không

đề cập đến phẩm chất đạo đức và năng lực hoạt động thực tiễn của Người Mục tiêu đấu tranh giải phóng dân tộc, sự tác động mạnh mẽ của thời đại và

sự nhận thức đúng đắn về thời đại đã tạo điều kiện để Hồ Chí Minh hoạt động có hiệu quả cho dân tộc và nhân loại Có được điều đó là nhờ vào nhân cách, phẩm chất và tài năng trí tuệ siêu việt của Hồ Chí Minh Phẩm chất, tài năng đó được biểu hiện trước hết ở tư duy độc lập, tự chủ, sáng tạo, cộng với đầu óc phê phán tinh tường, sáng suốt trong việc nhận xét, đánh giá các

sự vật sự việc chung quanh Phẩm chất, tài năng đó cũng được biểu hiện ở bản lĩnh kiên định, luôn tin vào nhân dân; khiêm tốn, bình dị, ham học hỏi; nhạy bén với cái mới, có phương pháp biện chứng, có đầu óc thực tiễn Chính vì thế, Hồ Chí Minh đã khám phá ra lý luận cách mạng thuộc địa trong thời đại mới trên cơ sở đó xây dựng một hệ thống quan điểm toàn diện, sâu sắc và sáng tạo về cách mạng Việt Nam, kiên trì chân lý và định ra các quyết sách đúng đắn, sáng tạo để đưa cách mạng đến thắng lợi

Phẩm chất cá nhân của Hồ Chí Minh còn biểu hiện ở sự khổ công học tập để chiếm lĩnh đỉnh cao tri thức nhân loại, là tâm hồn của một nhà yêu nước chân chính, một chiến sĩ cộng sản nhiệt thành cách mạng, một trái tim yêu nước thương dân, sẵn sàng chịu đựng hy sinh vì độc lập, tự do của Tổ quốc, hạnh phúc của đồng bào

Tóm lại, tư tưởng Hồ Chí Minh về đạo đức cách mạng là sản phẩm tổng hòa của những điều kiện khách quan và chủ quan, của truyền thống văn hóa dân tộc và tinh hoa văn hóa nhân loại Từ thực tiễn dân tộc và thời đại được Hồ Chí Minh tổng kết, chuyển hóa sắc sảo, tinh tế với một phương pháp khoa học, biện chứng, tư tưởng Hồ Chí Minh về đạo đức cách mạng đã trở thành tư tưởng đạo đức Việt Nam hiện đại

1.2 NỘI DUNG CƠ BẢN CỦA TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ ĐẠO ĐỨC CÁCH MẠNG

1.2.1 Khái niệm, vị trí, vai trò, ý nghĩa của đạo đức cách mạng Hồ Chí Minh

Khái niệm đạo đức cách mạng Hồ Chí Minh

Đạo đức là một hình thái ý thức xã hội, là tổng hợp những nguyên tắc, chuẩn mực của xã hội, nhờ đó con người tự giác điều chỉnh hành vi của mình sao cho phù hợp với lợi ích, hạnh phúc của con người, vì sự tiến bộ của xã hội trong mối quan hệ giữa con người với con người, giữa cá nhân và

xã hội Quan niệm đạo đức hoàn toàn khác nhau khi xã hội có giai cấp, có đấu tranh giai cấp, quan điểm duy vật lịch sử về đạo đức của chủ nghĩa Mác đối lập hoàn toàn với chủ nghĩa duy tâm và tôn giáo

Ở những phương diện khác nhau của đời sống, đạo đức được khái quát với những nội dung khác nhau Quan điểm tổng quát nhất xem đạo đức là những phép tắc, căn cứ vào chế độ kinh tế, chế độ chính trị mà đặt ra, quy định quan hệ giữa người với người, giữa cá nhân và xã hội cốt để bảo vệ chế

độ kinh tế, chế độ xã hội Quan niệm đạo đức theo lý luận duy vật lịch sử: Đạo đức là những hình thái ý thức xã hội, xuất hiện sớm nhất trong lịch sử loài người Đạo đức là tổng hợp những quan niệm về thiện, ác, trung thực, giả dối, đáng khen, đang chê, cùng với những quy tắc phù hợp với những quan niệm đó, nhằm điều chỉnh hành vi của con người đối với xã hội, đối với giai cấp, đối với Đảng và đối với người khác Quan điểm của V.I.Lênin thì giá trị đạo đức được xác định ở chỗ nó phục vụ cho tiến bộ xã hội vì hạnh phúc của con người, vì tiến bộ xã hội, “đạo đức đó là những gì góp phần phá hủy xã hội cũ của bọn bóc lột và góp phần đoàn kết tất cả những người lao động xung quanh giai cấp vô sản đang sáng tạo ra xã hội mới cộng sản chủ nghĩa” [82, tr.369] đó chính là đạo đức cộng sản Đạo đức xã hội là một hình thái đặc biệt của ý thức xã hội, là sự điều chỉnh mối quan hệ xã

hội, là biện pháp giải quyết và khắc phục các mâu thuẫn xã hội làm cho xã hội phát triển, tiến bộ

Vấn đề Đạo đức được Hồ Chí Minh đặt ra và xem xét một cách toàn diện trong tất cả mọi lĩnh vực hoạt động của con người, từ việc tư đến việc công, từ lao động sản xuất ở hậu phương đến chiến đấu ngoài mặt trận, từ học tập, công tác đến sinh hoạt hàng ngày Hồ Chí Minh cũng bàn đến đạo đức ở mọi phạm vi từ gia đình tới xã hội, từ giai cấp đến dân tộc, từ quốc gia đến quốc tế Việc Hồ Chí Minh xem xét vấn đề đạo đức một cách toàn diện là một cách nhìn mang tính khách quan, phù hợp với hoạt động phong phú đa dạng của đời sống xã hội và của mỗi con người Tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh vừa là đạo đức Việt Nam vừa là đạo đức cộng sản, vừa mang cốt cách của văn hóa đạo đức phương Đông vừa mang dáng dấp của đạo đức phương Tây

Hồ Chí Minh không đưa ra định nghĩa đạo đức là gì, nhưng trong sử dụng, thuật ngữ đạo đức được dùng với 3 nghĩa: Rộng, hẹp, và rất hẹp

Nghĩa rộng: Đạo đức là hình thái ý thức xã hội, nhờ đó con người tự giác điều chỉnh hành vi cho phù hợp với lợi ích, hạnh phúc và làm giàu tính người trong các quan hệ xã hội, kể cả trong các quan hệ chính trị, tư tưởng Nghĩa hẹp: Đạo đức là các quy tắc, chuẩn mực dùng điều chỉnh hành vi con người trong quan hệ giữa người với người trong hoạt động sống

Nghĩa rất hẹp: Đó là hành vi đạo đức, hành vi đạo đức là hành động cá nhân thể hiện quan niệm của cá nhân về nghĩa vụ đối với xã hội và đối với người khác, thể hiện lương tâm hoặc bổn phận cá nhân trong những hoàn cảnh đặc thù không lặp lại

Hồ Chí Minh quan niệm đạo đức cách mạng là đạo đức của người cách mạng xuất hiện trong quá trình đấu tranh giải phóng dân tộc và đi lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam Tư tưởng Hồ Chí Minh về đạo đức cách mạng vì lợi ích chung của Đảng, của dân tộc, của loài người tiến bộ chứ không phải

vì lợi ích cá nhân Người nhấn mạnh: “Đạo đức đó không phải là thủ cựu

Nó là đạo đức mới, đạo đức vĩ đại, nó không phải vì danh vọng của cá nhân,

mà vì lợi ích chung của Đảng, của dân tộc, của loài người” [61, tr.252] Theo Hồ Chí Minh, đạo đức cách mạng là trung với nước, hiếu với dân, suốt đời phấn đấu hy sinh vì độc lập tự do của Tổ quốc, vì chủ nghĩa xã hội, nhiệm vụ nào cũng hoàn thành, khó khăn nào cũng vượt qua, kẻ thù nào cũng đánh thắng; là cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư; luôn yêu thương, quý trọng con người, sống có tình, có nghĩa và tinh thần quốc tế trong sáng… Và đạo đức cách mạng là cái gốc của nhân cách, là nền tảng của người cách mạng Hồ Chí Minh khẳng định: “Đức là đạo đức cách mạng là cái gốc rất quan trọng Nếu không có đạo đức cách mạng thì có tài cũng vô dụng Đạo đức cách mạng là triệt để trung thành với cách mạng, một lòng một dạ phục vụ nhân dân” [66, tr.329]

Vị trí, vai trò của đạo đức cách mạng theo tư tưởng Hồ Chí Minh

Quan điểm “Đức là gốc” của con người đã xuất hiện từ xa xưa trong học thuyết “đức trị” của Nho giáo Rõ ràng, quan điểm “đức là gốc” của Nho giáo chứa đựng những yếu tố hợp lý nhất định “Đức là gốc” trong tư tưởng Hồ Chí Minh là đạo đức mới, đạo đức cách mạng mang bản chất giai cấp công nhân, kết hợp truyền thống đạo đức tốt đẹp của dân tộc và những tinh hoa của đạo đức nhân loại

Hồ Chí Minh coi đạo đức là nguồn nuôi dưỡng và phát triển con người, như gốc của cây, như ngọn nguồn của sông suối Người cách mạng phải có đạo đức, không có đạo đức thì dù có tài giỏi mấy cũng không lãnh đạo được nhân dân Người từng nói “Cũng như sông thì có nguồn mới có nước, không

có nguồn thì sông cạn Cây phải có gốc, không có gốc thì cây héo Người cách mạng phải có đạo đức, không có đạo đức thì dù tài giỏi mấy cũng không lãnh đạo được nhân dân Vì muốn giải phóng cho dân tộc, giải phóng cho loài người là một công việc to tát, mà tự mình không có đạo đức, không

có căn bản, tự mình đã hủ hóa, xấu xa thì còn làm nổi việc gì” [60, tr.252]

Đạo đức là sức mạnh của con người Làm cách mạng là một việc lớn nên càng phải có sức mạnh Người viết: “ àm cách mạng để cải tạo xã hội

cũ thành xã hội mới là một sự nghiệp vẻ vang, nhưng nó cũng là một nhiệm

vụ rất nặng nề, một cuộc đấu tranh rất phức tạp, lâu dài, gian khổ Sức có mạnh mới gánh được nặng và đi được xa Người cách mạng phải có đạo đức cách mạng làm nền tảng, mới hoàn thành được nhiệm vụ cách mạng vẻ vang” [63, tr.236] và “muốn giải phóng cho dân tộc, giải phóng cho loài người là một công việc to tát, mà tự mình không có đạo đức, không có căn bản, tự mình đã hủ hoá, xấu xa thì còn làm nổi việc gì” [59, tr.467] Do vậy, Người yêu cầu cán bộ, đảng viên phải có đạo đức cách mạng để có thể “tận trung với nước, tận hiếu với dân”, hết lòng hết sức phục vụ nhân dân Đó là thứ đạo đức làm cho con người: “Quyết tâm suốt đời đấu tranh cho Đảng, cho cách mạng… Ra sức làm việc cho Đảng Đặt lợi ích của Đảng và của nhân dân lao động lên trên… Hết lòng hết sức phục vụ nhân dân” [64, tr.285] Đạo đức giúp người cách mạng có sức chịu đựng, ý chí kiên trung, không sờn lòng trước mọi đòn roi của kẻ thù và luôn nêu cao tinh thần cách mạng Hồ Chí Minh nói: “Các đồng chí ta mà bị hy sinh trong lúc làm việc

bí mật trước cách mạng, bị nó bắt được, nó treo, nó kẹp, nó tra tấn, nó bắn, nhưng nhất định không nói, chẳng những không nói mà còn chửi vào mặt nó” [63, tr.383] Người có đạo đức cách mạng luôn dũng cảm, quyết tâm trước những khó khăn, gian khổ, sẵn sàng đương đầu với thất bại để hoàn thành nhiệm vụ cách mạng vẻ vang Hồ Chí Minh nói: “Có đạo đức cách mạng thì gặp khó khăn, gian khổ, thất bại cũng không sợ sệt, rụt rè lùi

bước…” [64, tr.284] Người cán bộ có đạo đức cách mạng luôn giữ “kỷ luật,

hoạt bát, siêng năng, dũng cảm, có sáng kiến, làm kiểu mẫu… ăn ở làm sao cho dân phục, dâu yêu, dân nghe” [59, tr.433]… Người cán bộ có đạo đức cách mạng luôn hướng về nhiệm vụ cách mạng, “lo hoàn thành nhiệm vụ cho tốt”, “Đêm ngày nghĩ đến sự nghiệp cách mạng và cứu độ nhân loại” [57,