PHÂN BIỆT CÁC LOẠI NGOẠI TÁC KHÁC NHAU VÀ CHO VÍ DỤ MỖI LOẠI

Đặc điểm chung của ngoại tác: Dù là loại ngoại tác nào, chúng đều mang những đặc điểm chung sau: - Dựa theo lĩnh vực phát sinh, ngoại tác có thể do cả hoạt động sản xuất và tiêu dùng gây

ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ



BÀI TIỂU LUẬN CHƯƠNG 3 MÔN: TÀI CHÍNH CÔNG

CHỦ ĐỀ 2.

PHÂN BIỆT CÁC LOẠI NGOẠI TÁC KHÁC NHAU VÀ CHO VÍ DỤ MỖI LOẠI

Lớp: 44K09 & 44K27

Nhóm: 5

Thành viên:

1 Ngô Nguyễn Thanh Phúc (44K09)

2 Mai Trần Mỹ Phượng (44K09)

3 Nguyễn Thị Ngọc Ánh (44K27)

4 Mai Thị Tuyết Nhung (44K27)

GVHD: Ths Vương Bảo Bảo

Đà Nẵng, tháng 03 năm 2020.

MỤC LỤC

LỜI MỞ ĐẦU 1

1 KHÁI NIỆM VÀ ĐẶC ĐIỂM: 2

1.1 Ngoại tác là gì? 2

1.2 Ngoại tác tiêu cực là gì? Ngoại tác tích cực là gì? 2

1.3 Đặc điểm chung của ngoại tác: 3

1.4 Phân loại ngoại tác: 3

2 CÁC VÍ DỤ: 3

2.1 Ngoại tác tiêu cực: 3

a Trong sản xuất: 3

b Trong tiêu dùng: 4

2.2 Ngoại tác tích cực: 5

a Trong sản xuất: 5

b Trong tiêu dùng: 6

KẾT LUẬN 8

LỜI MỞ ĐẦU

Trải qua một thời kì dài đề cao học thuyết “Bàn tay vô hình” của A Smith, nền kinh tế

đã thể hiện những sự phát triển đáng kể, rồi sau đó chững lại và đi xuống bên kia con dốc tăng trưởng Cuộc khủng hoảng kinh tế thế giới 1929 – 1933 hay còn được gọi bằng một cái tên khác: cuộc “Đại khủng hoảng” là một minh chứng rõ nét nhất cho thấy những học thuyết đề cao tự do kinh tế đã không còn phát huy tác dụng Sau đó, mô hình

kế hoạch hóa tập trung – với việc đề cao vai trò “chỉ huy” của chính phủ đối với nền kinh tế – cũng đã không mang lại những kết quả như mong đợi Cho đến những năm 70 của thế kỉ XX, khi vai trò của chính phủ và thị trường đều được đề cao, nền kinh tế mới

thực sự phát huy hết khả năng của nó Như Paul A Samuelon đã nói: “Cả thị trường và chính phủ đều cần thiết cho một nền kinh tế vận hành lành mạnh Thiếu một trong hai điều này thì hoạt động của nền kinh tế hiện đại chẳng khác gì vỗ tay bằng một bàn tay.” Trong đó, các tác động của thất bại thị trường đối với nền kinh tế là một phần

công việc mà chính phủ can thiệp và giải quyết Một số trường hợp gây thất bại thị trường gồm: Độc quyền, ảnh hưởng của ngoại tác, hàng hóa công cộng hay thông tin không đối xứng Ở bài tiểu luận này, chúng ta sẽ cùng đi sâu tìm hiểu về các loại ngoại tác và một số ví dụ minh họa cho từng loại ngoại tác đó

1

1 KHÁI NIỆM VÀ ĐẶC ĐIỂM:

1.1 Ngoại tác là gì?

Ngoại tác là tác động xảy ra bên ngoài thị trường khi hành động của một thực thể (có thể là một hiện tượng tự nhiên, hay là một cá nhân, một hãng nào đó) gây ra tổn thất hoặc mang lại lợi ích cho thực thể khác, nhưng không phải bồi thường (nếu gây tổn hại) hay không được bù đắp chi phí lợi ích (nếu đem lại lợi ích)

Ngoại tác không được phản ánh trong đường cung, đường cầu và không nằm trong cơ chế giá Nói cách khác, chúng là những ảnh hưởng không lường trước đối với các giao dịch hoặc hoạt động kinh tế xảy ra trong cuộc sống

Ví dụ: Công ty Vedan xả lượng lớn nước thải chưa qua xử lý ra sông Thị Vải (Đồng Nai) đã gây tình trạng ô nhiễm kéo dài, ảnh hưởng đến môi trường sống của người dân Tuy nhiên trong suốt một khoảng thời gian dài, cư dân sống quanh đó không hề nhận được một khoản bồi thường nào về những thiệt hại do hoạt động của công ty gây ra Vào năm 2008, công ty đã bị Chính phủ buộc truy nộp phí bảo vệ môi trường hơn 127

tỷ đồng

Chính phủ đã phải can thiệp vào nền kinh tế để giải quyết những hậu quả do công ty Vedan gây ra

Do đó, ngoại tác còn được hiểu là một trường hợp gây ra thất bại thị trường và đòi hỏi cần có sự can thiệp của chính phủ để giải quyết những vấn đề liên quan đến ngoại tác đó

1.2 Ngoại tác tiêu cực là gì? Ngoại tác tích cực là gì?

Chúng ta thường chia ngoại tác thành hai loại: Ngoại tác tích cực và ngoại tác tiêu cực Một ngoại tác tiêu cực là một chi phí mà bên thứ ba (*) phải chịu do hậu quả của một giao dịch kinh tế trên thị trường Ngoại tác tiêu cực cũng được gọi là “chi phí bên

(*) Trong một giao dịch, nhà sản xuất và người tiêu dùng là bên thứ nhất và thứ hai; bên thứ ba bao gồm bất kỳ cá nhân, tổ chức, chủ sở hữu tài sản hoặc tài nguyên thiên nhiên nào đó bị ảnh hưởng gián tiếp

1.3 Đặc điểm chung của ngoại tác:

Dù là loại ngoại tác nào, chúng đều mang những đặc điểm chung sau:

- Dựa theo lĩnh vực phát sinh, ngoại tác có thể do cả hoạt động sản xuất và tiêu dùng gây ra

- Việc ai là người gây tác hại (hay mang lại lợi ích) cho ai nhiều khi chỉ mang tính tương đối Điều này dựa vào góc nhìn của các bên trong một ngoại tác

- Sự phân biệt giữa tính chất tích cực và tiêu cực theo hậu quả tác động của ngoại tác cũng chỉ mang tính tương đối Bởi cùng một hoạt động gây ra ngoại tác, nó được đánh giá là tốt hay xấu còn phụ thuộc vào quan điểm của những người chịu ảnh hưởng

- Tất cả các ngoại tác gây ra đều không mang tính hiệu quả, nếu ta xét dưới quan điểm của xã hội Vì mức sản xuất tối ưu của thị trường do các ngoại tác tạo ra khác với mức hiệu quả xã hội Nên đây được xem là một thất bại thị trường

Những đặc điểm chung này cũng là những cơ sở để chúng ta phân loại ngoại tác một cách cụ thể

1.4 Phân loại ngoại tác:

Đặc điểm

Theo hậu quả tác động

Theo lĩnh vực

phát sinh

Sản xuất

Ngoại tác sản xuất tích cực Ngoại tác sản xuất tiêu cực

Tiêu dùng

Ngoại tác tiêu dùng tích cực Ngoại tác tiêu dùng tiêu cực

(Như đã nêu trên, việc phân loại ngoại tác này chỉ mang tính tương đối.)

3

2 CÁC VÍ DỤ:

2.1 Ngoại tác tiêu cực:

a Trong sản xuất:

Ngoại tác sản xuất tiêu cực xảy ra khi quá trình sản xuất dẫn đến hậu quả có hại cho các bên thứ ba không liên quan

Một số ví dụ về ngoại tác sản xuất tiêu cực:

- Ô nhiễm không khí:

Các hoạt động sản xuất của nhà máy, xí nghiệp… đều có thể gây ra ô nhiễm không khí Bầu không khí bị ô nhiễm sẽ gây ảnh hưởng đến mùa màng, môi trường sống của các loại động thực vật và sức khỏe của người dân Nồng độ khí độc cao là một phần nguyên nhân gây nên hiện tượng “hiệu ứng nhà kính”, tác động trực tiếp và mạnh mẽ đến khí hậu toàn cầu; mang lại những hậu quả như các đợt nắng nóng cực độ, mực nước biển dâng, những cơn bão dữ dội và hạn hán Việc thải khí độc vào khí quyển còn ảnh hưởng xấu đến các nhóm dân số dễ bị tổn thương như trẻ em, người già và bệnh nhân mắc bệnh hen suyễn và bệnh tim

- Ô nhiễm nước:

Khi chất thải công nghiệp (thông qua các hoạt động sản xuất…) được thải trực tiếp vào nguồn nước mà chưa qua xử lí, nguồn nước đó bị ô nhiễm Chất thải nhà máy thường chứa hỗn hợp các hóa chất khác nhau gây ra cái chết cho động vật thủy sinh sống dưới nước và làm giảm nguồn thu nhập của ngư dân Nước bị ô nhiễm cũng ảnh hưởng đến các nhà máy hoạt động dựa vào nguồn nước sạch Việc người dân sử dụng nước bị ô nhiễm cho các hoạt động sinh hoạt hằng ngày có thể gây các bệnh ngoài da, bệnh về đường tiêu hóa hoặc thậm chí là ung thư và dẫn đến tử vong

- Chăn nuôi:

ngoài trang trại và gây bệnh cho các động vật khác Ngoài ra, chất thải động vật tập trung không được xử lý cũng sẽ gây ô nhiễm sông suối và nguồn nước đó không đảm bảo an toàn cho các hoạt động sản xuất, tiêu dùng khác của người dân sống xung quanh trang trại

b Trong tiêu dùng:

Khi một số hàng hóa được tiêu thụ, chẳng hạn như các hàng hóa được giảm giá, có thể gây ra các tác động tiêu cực đối với bên thứ ba

Một số ví dụ về ngoại tác tiêu cực trong tiêu dùng:

- Hút thuốc lá thụ động:

Hút thuốc thụ động là việc một người khác hít phải khói thuốc của người đang hút thuốc

lá Việc hút thuốc lá thụ động cũng có thể gây ra một số biến chứng sức khỏe liên quan đến hút thuốc bao gồm tăng khả năng đột quỵ, ung thư phổi, bệnh tim và bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính Những đối tượng dễ bị tổn thương như trẻ em và người già có nguy cơ nhiễm trùng đường hô hấp cao hơn như hen suyễn và viêm màng não do vi khuẩn

- Tắc nghẽn giao thông:

Khi quá nhiều tài xế sử dụng một con đường, họ làm cho nó bị tắc nghẽn và phải chịu thời gian lái xe lâu hơn Tắc nghẽn giao thông gây ra sự thất vọng và bực dọc cho chính

họ cũng như cho những người lái xe khác Điều này buộc những người lái xe khác phải chịu chi phí tắc nghẽn cho việc lái xe (chẳng hạn như thời gian lái xe lâu hơn) trên đường Bên cạnh đó, cũng có thể tăng khả năng xảy ra tai nạn giao thông đối với những phương tiện khác và người đi bộ khi tài xế phải chờ đợi quá lâu

- Ô nhiễm tiếng ồn:

Ô nhiễm tiếng ồn do âm thanh lớn phát ra từ việc hát karaoke của nhà hàng xóm cũng

có thể ảnh hưởng đến những người sống xung quanh không phải là những người tham gia vào hành vi đó Âm nhạc lớn có thể gây khó chịu, nặng hơn là rối loạn tinh thần, đặc biệt là đối với trẻ em chưa thích nghi được với môi trường xung quanh Về phía người

5

lớn, ô nhiễm tiếng ồn có thể gây ra thiếu ngủ và ảnh hưởng đến năng suất của họ tại nơi làm việc

2.2 Ngoại tác tích cực:

a Trong sản xuất:

Ngoại tác sản xuất tích cực là những tác động tích cực bắt nguồn trong quá trình sản xuất hàng hóa hoặc dịch vụ

Một số ví dụ về ngoại tác tích cực trong sản xuất:

- Nghề nuôi ong:

Các trang trại nuôi ong nhằm mục đích tạo ra mật ong để sản xuất ra các loại thuốc, các loại dược phẩm,… sau đó đem bán kiếm lời Ngoại ứng tích cực ở đây là thực tế là những con ong chắc chắn cũng sẽ thụ phấn cho các cánh đồng và trang trại gần đó, điều này sẽ làm tăng sản lượng nông sản của những nông dân sống xung quanh trang trại đó

- Bộ phận nghiên cứu và phát triển (R&D) của một công ty công nghệ:

Nghiên cứu và phát triển (R&D) làm tăng lợi nhuận tư nhân của một công ty nhưng cũng tạo thêm lợi ích đối với cộng đồng là tăng mức độ hiểu biết chung trong xã hội, đóng góp vào việc phát triển những sản phẩm, phát minh khác sau này Ví dụ, Google thu lợi từ ứng dụng Bản đồ (Google Maps) của mình, toàn bộ xã hội được hưởng lợi rất nhiều dưới dạng công cụ định vị (GPS) Hay việc Tim Berners-Lee nghiên cứu thành công và là cha đẻ của “World Wide Web” đã đem lại một ngoại tác tích cực to lớn đối với toàn xã hội

- Các khóa đào tạo kĩ năng cho người lao động:

Một nhà máy sản xuất ô tô tổ chức các lớp học sơ cứu cho công nhân, nhân viên theo định kì Điều này nhằm giúp người lao động trang bị các kĩ năng cần thiết phòng trường hợp khẩn cấp xảy ra; cũng như góp phần giúp họ biết cách thực hiện công việc tránh

b Trong tiêu dùng:

Ngoại tác tiêu dùng tích cực là tác động tích cực đối với các bên thứ ba bắt nguồn từ việc tiêu thụ một loại hàng hóa hoặc dịch vụ nào đó

Một số ví dụ về ngoại tác tích cực trong tiêu dùng:

- Việc đi học đại học:

Học đại học cũng có thể được xem là một ngoại tác tích cực trong tiêu dùng Việc bạn được truyền đạt những kiến thức, kinh nghiệm cũng như các kĩ năng mềm ở môi trường đại học sẽ giúp ích rất nhiều cho xã hội Bởi thông qua các hoạt động tình nguyện, tham gia giảng dạy miễn phí cho trẻ em nghèo, người có hoàn cảnh khó khăn, bạn đã góp phần thúc đẩy xã hội tốt đẹp hơn và lan tỏa những giá trị sống tốt đẹp đến với người khác

- Sử dụng các phương tiện giao thôn công cộng:

Mọi người chuyển sang sử dụng phương tiện công cộng càng nhiều thì sẽ tạo ra ngoại ứng tích cực trong tiêu dùng càng lớn Đó là bởi vì hành vi này không chỉ giúp giảm tắc nghẽn giao thông trong giờ cao điểm, mà còn góp phần hạn chế lượng khí độc thải ra nhiều hơn so với việc sử dụng phương tiện cá nhân Từ đó, bầu không khí sẽ trong lành hơn, mọi người sẽ ít mắc phải các bệnh về đường hô hấp như cảm cúm, viêm mũi họng, viêm họng, viêm phế quản, viêm phổi… và góp phần giảm lượng khí thải gây ra “hiệu ứng nhà kính”

- Sử dụng vaccine để ngừa bệnh truyền nhiễm:

Đây có thể được xem là một ngoại tác tiêu dùng tích cực Bởi những người trực tiếp được tiêm chủng sẽ giảm được nguy cơ mắc bệnh truyền nhiễm (như sởi, viêm gan B, lao, ho gà,…) đó, cả những người không được tiêm chủng cũng sẽ được lợi vì khả năng lây lan sang họ giảm đi Hay nói đúng hơn là giảm khả năng “lây nhiễm chéo” trong cộng đồng

7

KẾT LUẬN

Qua bài tiểu luận tìm hiểu việc “phân biệt các loại ngoại tác khác nhau và cho ví dụ mỗi loại”, nhóm chúng em hy vọng có thể giúp các bạn có được một cái nhìn cụ thể và dễ hiểu đối với chủ đề mà nhóm được giao Việc nắm rõ các khái niệm và hiểu vấn đề thông qua các ví dụ chính là tiền đề để các bạn phân tích sâu hơn về các tác động của ngoại tác đối với xã hội, cũng như các giải pháp đối với từng loại ngoại tác riêng biệt Tuy nhiên, do những hạn chế ở khả năng phân tích nên nhóm chưa thể hoàn tất bài tiểu luận một cách sâu sắc và đầy đủ về chủ đề này Chúng em hy vọng nhận được sự góp ý

và đánh giá tích cực từ thầy cũng như các bạn để có thể rút kinh nghiệm và cải thiện thêm trong những bài tiểu luận sau