Xây Dựng Sự Tự Tin Cho Trẻ 4 - 5 Tuổi Thông Qua Hoạt Động Vui Chơi Tại Các Trường Mầm Non Quận Cẩm Lệ, Thành Phố Đà Nẵng.

Mục tiêu của giáo dục mầm non là giúp trẻ em phát triển về thể chất, tình cảm, trí tuệ, thẩm mỹ, hình thành những yếu tố đầu tiên của nhân cách, chuẩn bị cho trẻ em vào lớp một; hình thà

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

DƯƠNG THỊ THANH THÖY

XÂY DỰNG SỰ TỰ TIN CHO TRẺ 4 - 5 TUỔI THÔNG QUA HOẠT ĐỘNG VUI CHƠI TẠI CÁC TRƯỜNG MẦM NON QUẬN CẨM LỆ,

THÀNH PHỐ ĐÀ NẴNG

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

ĐÀ NẴNG - 2020

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

DƯƠNG THỊ THANH THÖY

XÂY DỰNG SỰ TỰ TIN CHO TRẺ 4 - 5 TUỔI THÔNG QUA HOẠT ĐỘNG VUI CHƠI TẠI CÁC TRƯỜNG MẦM NON QUẬN CẨM LỆ,

MỤC LỤC

LỜI CAM ĐOAN i

TÓM TẮT ii

MỤC LỤC iv

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT vii

DANH MỤC CÁC BẢNG viii

DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ ix

MỞ ĐẦU 1

1 Lí do chọn đề tài 1

2 Mục tiêu nghiên cứu 2

3 Khách thể và đối tượng nghiên cứu 2

4 Nhiệm vụ nghiên cứu 2

5 Phạm vi nghiên cứu 3

6 Giả thuyết khoa học 3

7 Phương pháp nghiên cứu 3

8 Cấu trúc luận văn 3

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÍ LUẬN VỀ XÂY DỰNG SỰ TỰ TIN CHO TRẺ MẪU GIÁO 4 - 5 TUỔI THÔNG QUA HOẠT ĐỘNG VUI CHƠI TẠI TRƯỜNG MẦM NON 5

1.1 Lịch sử nghiên cứu vấn đề 5

1.1.1 Những nghiên cứu ở nước ngoài 5

1.1.2 Những nghiên cứu ở trong nước 7

1.2 Lý luận về sự tự tin và xây dựng sự tự tin cho trẻ 4 - 5 tuổi 8

1.2.1 Khái niệm về “sự tự tin” 8

1.2.2 Biểu hiện của sự tự tin ở trẻ 4 – 5 tuổi 10

1.2.3 Mục đích xây dựng sự tự tin cho trẻ 4-5 tuổi 14

1.2.4 Nội dung xây dựng sự tự tin cho trẻ 14

1.2.5 Phương pháp để xây dựng sự tự tin cho trẻ 15

1.3 Hoạt động vui chơi với việc xây dựng sự tự tin cho trẻ 4 - 5 tuổi 17

1.3.1 Hoạt động vui chơi của trẻ mẫu giáo 17

1.3.2 Vai trò của hoạt động vui chơi đối với xây dựng sự tự tin cho trẻ mẫu giáo 4-5 tuổi 22

1.4 Biện pháp giáo dục sự tự tin cho trẻ 4 - 5 tuổi 25

1.4.1.Khái niệm "Biện pháp giáo dục sự tự tin" 25

1.4.2 Vai trò của biện pháp giáo dục sự tự tin cho trẻ 4-5 tuổi thông qua hoạt

động vui chơi ở trường mầm non 26

Tiểu kết Chương 1 28

CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG GIÁO DỤC SỰ TỰ TIN CHO TRẺ 4 - 5 TUỔI THÔNG QUA HOẠT ĐỘNG VUI CHƠI TẠI CÁC TRƯỜNG MẦM NON QUẬN CẨM LỆ, THÀNH PHỐ ĐÀ NẴNG 29

2.1 Mô tả quá trình khảo sát 29

2.1.1 Địa bàn khảo sát 29

2.1.2 Mục đích khảo sát 29

2.1.3 Nội dung khảo sát 29

2.1.4 Phương pháp khảo sát 29

2.2 Khảo sát về thực trạng về việc xây dựng sự tự tin cho trẻ 4-5 tuổi thông qua HĐVC ở trường mầm non 30

2.2.1 Thực trạng nhận thức của giáo viên về khái niệm sự tự tin 31

2.2.2 Sự quan tâm của giáo viên đối với việc giáo dục sự tự tin cho trẻ trong hoạt động vui chơi 33

2.2.3 Thực trạng các biện pháp tổ chức các HĐVC của trẻ 4-5 tuổi 35

2.2.4 Thực trạng biểu hiện sự tự tin của trẻ 4-5 tuổi thông qua hoạt động vui chơi 38

Tiểu kết Chương 2 46

CHƯƠNG 3 MỘT SỐ BIỆN PHÁP GIÁO DỤC SỰ TỰ TIN CHO TRẺ MẪU GIÁO 4 - 5 TUỔI THÔNG QUA HOẠT ĐỘNG VUI CHƠI VÀ KẾT QUẢ THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM 47

3.1 Đề xuất một số biện pháp giáo dục sự tự tin cho trẻ mẫu giáo 4 - 5 tuổi thông qua hoạt động vui chơi 47

3.1.1 Các nguyên tắc đề xuất biện pháp 47

3.1.2 Một số biện pháp giáo dục sự tự tin cho trẻ mẫu giáo 4 - 5 tuổi qua hoạt động vui chơi 49

3.2 Thực nghiệm một số biện pháp giáo dục sự tự tin cho trẻ mẫu giáo 4 – 5 tuổi qua hoạt động vui chơi 58

3.2.1 Mục đích thực nghiệm 58

3.2.2 Đối tượng, phạm vi, thời gian thực nghiệm 58

3.2.3 Nội dung thực nghiệm 58

3.2.4 Tổ chức thực nghiệm 58

3.2.5 Kết quả thực nghiệm 58

Tiểu kết Chương 3 76

KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 77 TÀI LIỆU THAM KHẢO 80 PHỤ LỤC

QUYẾT ĐỊNH GIAO ĐỀ TÀI LUẬN VĂN (Bản sao)

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT

ĐCTTN : Đối chứng trước thực nghiệm ĐCSTN : Đối chứng sau thực nghiệm ĐHSP : Đại học sư phạm

ĐHQGHN : Đại học quốc gia Hà Nội ĐTBC : Điểm trung bình chung HĐVC : Hoạt động vui chơi

Thực trạng thực hiện các biện pháp nhằm giáo dục tính tự tin

cho trẻ MG 4 - 5 tuổi qua hoạt động vui chơi ở trường MN (N =

75)

35

2.4 Thực trạng mức độ biểu hiện sự tự tin của trẻ mẫu giáo 4 - 5

tuổi thông qua hoạt động vui chơi ở trường mầm non (N=75) 39

3.1 Mức độ biểu hiện sự tự tin của trẻ nhóm TN và ĐC trước TN

3.2 Mức độ biểu hiện sự tự tin của trẻ nhóm TN và ĐC trước TN

(tính theo độ phân tán điểm số) 60

3.3 Mức độ biểu hiện sự tự tin của trẻ nhóm TN và ĐC trước TN

3.4 Kiểm định độ tin cậy về kết quả khảo sát mức độ biểu hiện sự tự

tin của trẻ nhóm TN và ĐC trước TN 63

3.5 Mức độ biểu hiện sự tự tin của trẻ nhóm TN và ĐC sau TN (tính

3.6 Mức độ biểu hiện sự tự tin của trẻ nhóm TN và ĐC sau TN (tính

3.7 Mức độ biểu hiện sự tự tin của trẻ nhóm TN và ĐC sau TN

3.12 So sánh mức độ biểu hiện sự tự tin của trẻ nhóm TN và ĐC

trước và sau TN (tính theo tiêu chí) 70

3.13 Mức độ biểu hiện sự tự tin của trẻ nhóm TN và ĐC sau TN (tính

3.14 Bảng kiểm định kết quả của nhóm TN và ĐC sau thực nghiệm 75

DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ

Số hiệu

2.1 Mức độ biểu hiện tính tự tin của trẻ mẫu giáo 4 - 5 tuổi ở trường

3.9 So sánh mức độ biểu hiện sự tự tin của trẻ nhóm TN và ĐC

trước và sau TN (tính theo điểm trung bình) 68 3.10 Mức độ biểu hiện sự tự tin của trẻ trước và sau TN của hai

nhóm TN và ĐC (Tính theo %) 69

3.11 So sánh mức độ biểu hiện sự tự tin của trẻ nhóm TN trước và

sau TN (tính theo tiêu chí) 71

3.12 So sánh mức độ biểu hiện sự tự tin của trẻ nhóm ĐC trước và

sau TN (tính theo tiêu chí) 72

MỞ ĐẦU

1 Lí do chọn đề tài

Một trong những mục tiêu cao cả của giáo dục Việt Nam thế kỷ XXI là con người cần nhận thức được bản thân mình, tự ý thức được bản lĩnh của mình, tự tin và tìm cách khẳng định mình Theo báo cáo của hội đồng quốc tế về giáo dục cho thế kỷ XXI đã chỉ rõ: "Giáo dục có sứ mạng giúp cho con người, không trừ một ai phát huy tất cả mọi tiềm năng và tất cả tiềm lực sáng tạo"[2] Ở các nước phát triển, một trong những mục tiêu giáo dục hiện đại là bồi dưỡng cho con người có thể thích ứng với sự thay đổi của xã hội Muốn vậy, con người phải vươn lên bằng ý chí và sức lực của mình Để tìm cách khẳng định mình trước hết phải tự tin Tự tin là nhân tố quan trọng đối với mỗi con người, là tiền đề đầu tiên giúp chúng ta vượt qua mọi khó khăn đi đến thành công

Mục tiêu của giáo dục mầm non là giúp trẻ em phát triển về thể chất, tình cảm, trí tuệ, thẩm mỹ, hình thành những yếu tố đầu tiên của nhân cách, chuẩn bị cho trẻ em

vào lớp một; hình thành và phát triển ở trẻ em những chức năng tâm sinh lí, năng lực

và phẩm chất mang tính nền tảng, những kĩ năng sống cần thiết phù hợp với lứa tuổi, khơi dậy và phát triển tối đa những khả năng tiềm ẩn, đặt nền tảng cho việc học ở các cấp học tiếp theo và cho việc học tập suốt đời

Đối với trẻ em và đặc biệt là trẻ dưới 6 tuổi, tự tin là phẩm chất quan trọng được hình thành trong quá trình hoạt động của con người Nó có ở mọi người, mọi lứa tuổi với mức độ và đặc điểm riêng Tự tin là điều kiện đảm bảo cho con người phát huy cao

độ mọi tiềm năng của bản thân, thích nghi với điều kiện biến đổi của tự nhiên, xã hội Một đứa trẻ tự tin được giáo dục tốt, sẽ là một công dân gương mẫu, tính cực của xã hội sau này Có thể nói tính tự tin càng phát triển thì con người càng thành công trong cuộc sống

Trẻ 4 - 5 tuổi đang hình thành nhân cách, tính tự tin là một trong những phẩm chất nhân cách cần được quan tâm, nó được hình thành ở trẻ ngay từ khi mới sinh ra

Có rất nhiều con đường để xây dựng sự tự tin cho trẻ nhưng với ưu thế là hoạt động chủ đạo của tuổi mẫu giáo mà trong đó trò chơi đóng vai theo chủ đề giữ vai trò quan trọng trong sự hình thành và phát triển nhân cách trẻ đồng thời là phương tiện giáo dục thuận lợi và có hiệu quả để xây dựng sự tự tin cho trẻ

Giáo dục mầm non là bậc học đầu tiên của hệ thống giáo dục quốc dân với mục tiêu chăm sóc giáo dục trẻ được xác định: Cần phát triển một số tính cách, phẩm chất cho phù hợp với lứa tuổi của trẻ như: mạnh dạn, tự tin, tự lập, sáng tạo,… để tham gia

vào các hoạt động và chuẩn bị tốt cho việc học tập ở bậc học sau này Vì vậy, việc xây dựng sự tự tin cho trẻ ngay từ bậc học này là rất quan trọng và cần thiết

Thực tế việc xây dựng sự tự tin cho trẻ mầm non hiện nay chưa được quan tâm đầy đủ, đúng mức Một số giáo viên chưa chú ý tới phẩm chất này của trẻ, chưa tạo cơ hội cho trẻ được tự tin khi bày tỏ ý kiến, mong muốn của mình dù là rất nhỏ Đôi khi giáo viên còn áp đặt trẻ, trẻ không được chủ động trong khi tham gia trò chơi Có lúc

cô còn tỏ thái độ không vừa ý đối với trẻ Khi trẻ làm điều gì đó chưa đúng, điều này

đã làm trẻ không dám bộc lộ ý tưởng của mình, thậm chí không tiếp tục vui chơi nữa.Giáo viên đã vô tình làm cho trẻ trở nên nhút nhát, kém tự tin, không thích tham gia vào các trò chơi cũng như các hoạt động khác Xây dựng sự tự tin cho trẻ có vai trò

vô cùng quan trọng đối với trẻ mẫu giáo, đặc biệt là 4 - 5 tuổi Chính vì vậy tôi chọn

đề tài “Xây dựng sự tự tin cho trẻ mẫu giáo 4 - 5 tuổi thông qua hoạt động vui chơi

tại các trường mầm non quận Cẩm Lệ, thành phố Đà Nẵng” để làm nghiên cứu của

mình

2 Mục tiêu nghiên cứu

Trên cơ sở nghiên cứu lý luận và thực tiễn vấn đề giáo dục sự tự tin cho trẻ 4-5 tuổi thông qua hoạt động vui chơi ở trường mầm non đề xuất các biện pháp tổ chức hoạt động vui chơi để xây dựng hiệu quả sự tự tin cho trẻ 4-5 tuổi nhằm góp phần nâng cao kỹ năng sống hình thành nhân cách trẻ mẫu giáo 4-5 tuổi trên cơ sở góp phần trên toàn địa phận Quận Cẩm Lệ, Tp Đà Nẵng

3 Khách thể và đối tƣợng nghiên cứu

3.1 Khách thể nghiên cứu

Sự tự tin cho trẻ 4-5 tuổi qua hoạt động vui chơi tại các trường mầm non quận

Cẩm Lệ, thành phố Đà Nẵng

3.2 Đối tượng nghiên cứu

Biện pháp tổ chức hoạt động vui chơi để xây dựng sự tự tin cho trẻ 4-5 tuổi tại các trường mầm non quận Cẩm Lệ, thành phố Đà Nẵng

4 Nhiệm vụ nghiên cứu

4.1 Nghiên cứu cơ sở lý luận về xây dựng sự tự tin của trẻ 4-5 tuổi thông qua hoạt động vui chơi

4.2 Khảo sát, phân tích, đánh giá thực trạng việc xây dựng sự tự tin cho trẻ thông qua hoạt động vui chơi hoạt động vui chơi tại các trường mầm non Quận Cẩm lệ, thành phố Đà Nẵng

4.3 Đề xuất biện pháp tổ chức hoạt động vui chơi để phát triển sự tự tin cho trẻ 4-5 tuổi tại các trường mầm non quận Cẩm Lệ, TP Đà Nẵng

5 Phạm vi nghiên cứu

- Đề tài tập trung nghiên cứu về giáo dục sự tự tin cho trẻ 4-5 tuổi tại các trường mầm non ở quận Cẩm Lệ, thành phố Đà Nẵng

- Thời gian: Năm học 2018-2019, 2019-2020

6 Giả thuyết khoa học

Xây dựng sự tự tin cho trẻ 4-5 tuổi trong hoạt động vui chơi tại các trường mầm non trên địa bàn quận Cẩm Lệ, thành phố Đà Nẵng còn nhiều hạn chế Hầu hết trẻ chưa mạnh dạn, tự tin trong các hoạt động Nếu đề xuất được các hệ thống biện pháp

tổ chức hoạt động vui chơi nhằm xây dựng sự tự tin cho trẻ hợp lý và khả thi sẽ góp phần nâng cao chất lượng chăm sóc giáo dục của đề tài tác giả dự kiến sử dụng các nhóm phương pháp nghiên cứu sautrẻ trên địa bàn Quận Cẩm Lệ TPĐN

7 Phương pháp nghiên cứu

Để giải quyết các nhiệm vụ nghiên cứugiáo dục mầm non của địa phương

a Nhóm phương pháp nghiên cứu lý luận: Nghiên cứu tài liệu, văn bản hướng

dẫn, chỉ đạo của ngành về công tác phát triển kỹ năng hình thành sự tự tin cho trẻ 4-5 tuổi thông qua hoạt động vui chơi ở các trường mầm non để thu nhập tư liệu, thông tin

có liên quan đến xây dựng sự tự tin cho trẻ 4-5 tuổi thông qua hoạt động vui chơi tại các trường mầm non

b Phương pháp nghiên cứu thực tiễn

- Điều tra cơ bản (bằng phiếu điều tra) kết hợp với quan sát, đàm thoại, trò chuyện, phỏng vấn

- Thực nghiệm sư phạm 1 số biện pháp xây dựng sự tự tin cho trẻ 4-5 tuổi thông qua hoạt động vui chơi ở các trường mầm non

- Nghiên cứu sản phẩm hoạt động giáo dục của giáo viên và học sinh (giáo án,

hồ sơ, kết quả các cuộc thi của giáo viên và học sinh…)

c Nhóm phương pháp nghiên cứu hỗ trợ

- Phương pháp xử lý số liệu bằng thống kê toán học để phân tích số liệu điều tra

và thực nghiệm liên quan đến đề tài

8 Cấu trúc luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, tài liệu tham khảo và các phụ lục luận văn gồm 3 chương :

+ Chương 1: Cơ sở lý luận của việc xây dựng sự tự tin cho trẻ 4-5 tuổi thông qua hoạt động vui chơi ở trường mầm non

+ Chương 2: Thực trạng về sự tự tin của trẻ 4-5 tuổi thông qua hoạt động vui chơi tại các trường mầm non quận Cẩm Lệ thành phố Đà Nẵng

+ Chương 3: Thực nghiệm xây dựng sự tự tin cho trẻ 4-5 tuổi thông qua hoạt động vui chơi ở trường mầm non

Kết luận và khuyến nghị

Tài liệu tham khảo

Phụ lục

CHƯƠNG 1

CƠ SỞ LÍ LUẬN VỀ XÂY DỰNG SỰ TỰ TIN CHO TRẺ MẪU GIÁO 4 - 5 TUỔI THÔNG QUA HOẠT ĐỘNG VUI CHƠI TẠI TRƯỜNG MẦM NON

1.1 Lịch sử nghiên cứu vấn đề

Trong lịch sử đã có nhiều công trình nghiên cứu khẳng định vai trò quan trọng,

có tính chất quyết định của sự tự tin đối với cuộc sống xã hội và hình thành nhân cách con người Sự tự tin là vấn đề đã và đang được nghiên cứu, nó có vai trò quan trọng đối với con người nói chung và trẻ em nói riêng Giáo dục sự tự tin cho trẻ mầm non là một trong những nhiệm vụ quan trọng bởi lứa tuổi này, sự tăng trưởng và phát triển tâm lý, sinh lý diễn ra với một tốc độ nhanh Vì vậy, sự tự tin đã trở thành đối tượng nghiên cứu của nhiều ngành khoa học, trong đó có ngành tâm lý học và giáo dục học

1.1.1 Những nghiên cứu ở nước ngoài

Vào những năm thế kỷ XX, nhà tâm thần học người Nam Phi Joseph Wolpe là người sử dụng từ “ tự tin” đầu tiên Việc nghiên cứu sự tự tin được bắt nguồn từ lý thuyết tâm lý hành vi do Ivan Paplov và Joseph Wolpe đã sáng lập bao gồm: Quan sát, cách ly, phân tích và phân loại hành vi tự tin Hành vi tự tin không phải là phát minh của con người mà là một phần vốn có trong hành vi của loài người

Trong nghiên cứu của mình “ Tự tin là điều kiện để phát triển nhân cách” Nhà tâm lý học Nga T.P.Xkripkina đã cho thấy trong hàng loạt vấn đề nghiên cứu nhân cách của các nhà tâm lý học nga, vấn đề tự tin rất ít được đề cập đến Nghiên cứu sự tự tin là rất quan trọng để hiểu rõ cơ chế hình thành một nhân cách sáng tạo, chủ động, độc lập

Nhà tâm lý học duy tâm người Mỹ R.U.Emerson trong tác phẩm “Niềm tin vào bản thân” đã cho rằng có hai nỗi sợ hãi chi phối sự tự tin, nỗi sợ hãi phải đối mặt với ý kiến của đa số (chính vì vậy con người thường có hành động không chân thực, dối trá)

và nỗi sợ phải đối mặt với chính mình

Đã có các nhà tâm lý học nghiên cứu cảm giác tự tin, nói: “Nhu cầu quan trọng nhất của con người là sự tự tin” Trong khi nghiên cứu về cảm giác tự tin họ nói: “ Tự tin quá cũng không cần thiết”, bởi vì đó không phải là một đặc điểm tích cực, nó có thể dẫn đến thô bạo Người có sự tự tin cực đoan thường rơi vào cảnh “ Không biết làm ra

vẻ biết”, rất tự đắc Hành vi đó trong giao tiếp xã hội, rất dễ tạo ra xung đột với người khác Do đó họ cho rằng “ Một người giàu sự tự tin phải là người chân thành, thẳng thắn, thực sự cầu thị, vừa cố gắng phát triển sở trường của mình, khiêm tốn mà không

tự ti, tự tin mà không ngông cuồng” [51]

Bower nói “ Thiếu tự tin là nguyên nhân của mọi thất bại” Ông đã đề cao vai trò của tự tin trong cuộc sống Thật vậy, trong thực tế không ít người cảm thấy số phận của mình long đong lận đận, cứ loay hoay mãi mà vẫn thất bại trong cuộc sống và trong công việc Bời vì họ thường hay dựa dẫm vào người khác, họ không biết mình

có những khả năng gì, do đó họ không biết đánh giá bản thân mình Người thiếu tự tin

vì thế trong chừng mực nào đó không thành đạt trong cuộc sống Nhưng trong thực tế không phải ai cũng tìm hiểu, khám phá nó để củng cố tự tin của mình, để sống tích cực hơn Như vậy, Bower đã đề cao vai trò sự tự tin đối với quá trình phát triển đời người Ông đã phát triển lý thuyết giáo dục sự tự tin lên một nấc thang mới cao hơn

Theo Rudaki: “Sự tự tin chính là trụ cột của tinh thần phong độ, khiến con người cởi mở lạc quan, làm tiêu trừ và ngăn ngừa sinh sản lòng tự ti, biết sử lý vấn đề một cách quyết đoán, nhanh gọn” [26, tr.107]

Nghiên cứu về sự tự tin của trẻ, nhà tâm lý học nổi tiếng người Canada Jan Dargatz cho rằng: Bí quyết quan trọng nhất trong việc nuôi dạy trẻ là làm cho trẻ có được sự tự tin Đứa trẻ tự tin là đứa trẻ sau này sẽ đi bằng chính đôi chân, nghị lực và trí tuệ của nó Đứa trẻ tự tin sẽ làm nhẹ đi rất nhiều nỗ lực dạy dỗ của gia đình, nhà trường và xã hội Khi trẻ tự tin sẽ giúp trẻ có nhiều cơ hội thành đạt trong cuộc sống Tiến sĩ tâm lý học trẻ em Richard woolfson cũng chỉ rõ: “Tạo cho trẻ sự tự tin là việc làm vô cùng quan trọng Nếu trẻ cảm thấy tự tin chúng sẽ có can đảm khám phá mọi thế giới xung quanh dù chỉ một lần Đây là một điều đáng quan tâm khi trẻ lên 4 - 5 tuổi, trẻ có những trải nghiệm mới về vui chơi và học tập Trẻ cần có sự tự tin để ứng phó giải quyết những trải nghiệm đó Do vậy tự tin rất quan trọng cho con người nói chung và đặc biệt cho trẻ nói riêng”

Nhà tâm lý học Gael Lindefield trong tác phẩm “Giúp trẻ tự tin” đã quả quyết rằng: “Mỗi người trong chúng ta khi sinh ra dù ít, dù nhiều đều có sẵn trong người một cái hộp nhỏ đựng những nguyên liệu cơ bản để tác thành lên sự tự tin sau này và mỗi người chúng ta đều có được những tiềm năng riêng để xây dựng sự tự tin trên những nền tảng đó” Qua những quan sát cơ bản Gael Lindefield hoàn toàn quả quyết, khẳng định về sự tự tin là: “ Khi chúng ta sinh ra đời, điều quan trọng không phải là ta là ai, làm nghề gì mà chính là cách chúng ta sẽ được nuôi nấng dạy bảo và động viên làm công việc gì” [8]

Theo Gael Lindefield thì sự tự tin ở trẻ có thể phụ thuộc vào yếu tố bẩm sinh, thể chất, sức khỏe, tinh thần và đặc biệt là còn phụ thuộc vào yếu tố giáo dục

Các tác giả Marjorie R.Simic, Melinda Mc Clain và Michael Shermis (người Mỹ) tác giả cuốn “Help your child succeed in school” khi nghiên cứu về tự tin của trẻ cho

rằng “tạo dựng sự trân trọng chính mình là thành quả lâu dài, nhưng nền tảng cho sự trân trọng chính mình lại ở thời thiếu niên Từ những thành quả ban đầu này khi cha

mẹ, thầy cô và bạn bè cho trẻ thấy được lòng khát vọng của mình bao nhiêu thì trẻ sẽ bắt đầu bước đường tiến tới sự thành công của mình bấy nhiêu Cảm giác thành công của bản thân dần dần tăng lên, đủ để cho trẻ cảm nhận những lý do hướng về phía trước Đó là điều chúng ta muốn nói đối với người học tự tin Một đứa học trò đầy tự tin là một đứa trẻ biết đánh giá cao bản thân, gia đình và những người xung quanh quan tâm chăm sóc trẻ trong những năm đầu đời cần phát triển”.[49]

Tác giả Emmanuelle Rigon khi nghiên cứu về sự tự tin của trẻ đã đề ra những biện pháp khác nhau giúp trẻ tự tin là:

- Cần phải nhận ra nhu cầu cơ bản ở trẻ

- Đưa ra nhiều giả thiết, trẻ có thể lựa chọn trong đó một giả thiết thích hợp nhất Như thế trẻ sẽ thấy mình có giá trị vì bố mẹ cho mình quyền lựa chọn

- Phát triển khả năng tự chủ, trong đó tạo niềm tin và phát huy năng lực của trẻ Cần đề cao những thành công của trẻ, coi đó là bước tiến bộ quan trọng của trẻ

- Ảnh hưởng của những người xung quanh, đặc biệt là cô giáo trong việc giáo dục tính tự tin cho trẻ

- Vấn đề thành tích, trẻ nhận ra rằng thành công là tiêu chí đánh giá giá trị của trẻ.[7]

Như vậy, điểm qua vài nét về lịch sử nghiên cứu sự tự tin của các nhà tâm lý giáo dục học nước ngoài cho thấy: Vấn đề sự tự tin và giáo dục sự tự tin đã được nhiều nhà nghiên cứu quan tâm, tìm hiểu và đưa ra quan điểm của mình Những công trình nghiên cứu trên đã phần nào cho thấy vai trò quan trọng của sự tự tin đối với con người Do vậy cần phải giáo dục sự tự tin cho con người nói chung và trẻ em nói riêng

1.1.2 Những nghiên cứu ở trong nước

Những năm gần đây vấn đề về giáo dục sự tự tin đã được các nhà tâm lý học, giáo dục Việt Nam nghiên cứu

Các nhà tâm lý - giáo dục học Việt Nam từ trước đến nay đã nghiên cứu một số biểu hiện và biện pháp để giúp trẻ tự tin hơn trong cuộc sống Họ khẳng định vị trí quan trọng của sự tự tin trong việc hình thành và phát triển toàn diện nhân cách cho trẻ

Trong chương trình chăm sóc - giáo dục trẻ mẫu giáo của Trần Thị Trọng - Phạm Thị Sửu: “Một người khi không tin tưởng vào chính bản thân mình thì chẳng bao giờ thấy thoải mái và hạnh phúc, lúc nào cũng dao động, lo lắng, bồn chồn”[41]

Tác giả Huỳnh Văn Sơn trong phần kĩ năng thể hiện và nuôi dưỡng sự tự tin cho rằng: “Sự tự tin không phải là quà tự nhiên mà có, nó là kết quả của sự rèn luyện

thường xuyên của mỗi người Sẽ không thừa nếu chúng ta rèn luyện sự tự tin từ rất sớm Mạnh dạn phát biểu trước công chúng, mạnh dạn thể hiện chính mình, mạnh mẽ bày tỏ chính kiến Tuy nhiên, có thể chấp nhận bạn còn nhiều hạn chế trong một khoảng thời gian nào đó, có thể chấp nhận một số sai sót nhất định của bạn trong lần đầu tiên, nhưng đó chính là những bước đệm để bạn có thể nuôi dưỡng sự tự tin của bạn lớn dần”.[30, tr.28]

Tác giả Hà Sơn trong cuốn “Hình thành lòng tự tin cho trẻ” và cuốn “Khai phá tiềm năng nâng cao khả năng can đảm cho trẻ” có viết: “Khi không có lòng tin, mọi việc chúng ta đều không thể làm được Một người đạt được thành công to lớn trước tiên là bởi vì người đó có lòng tin Cho nên tự tin là sức mạnh thần kỳ, biến cái có thể trở thành hiện thực Ngược lại, không có lòng tin sẽ làm cho điều có thể biến thành không thể, làm cho không thể khó trở thành tuyệt vọng” “Sự tự tin của con cái không phải là thứ thiên bẩm, mà nó phải được nuôi dưỡng và bù đắp trong thực tiễn cuộc sống và trong học tập”.[27, tr.141]

Ngô Thị Hợp và Nguyễn Thị Bích Hạnh trong cuốn “Những kiến thức ban đầu hình thành kĩ năng sống cho trẻ mầm non” phần dạy trẻ lòng tự tin có viết: “Ai cũng muốn con mình tự tin khi trưởng thành Điều này hoàn toàn có thể giúp trẻ hình thành

sự tự tin ngay từ khi còn nhỏ Các nhà tâm lý học cũng đã phân loại tự tin ở trẻ để có biện pháp hỗ trợ sau này: Tự tin thân thể, tự tin trí óc, tự tin cảm xúc và tự tin giao tiếp

xã hội”[16, tr.137]

Trong luận án tiến sĩ Nguyễn Thanh Huyền nêu rõ niềm tin vào bản thân (sự tự tin): “Trong cơ chế thể hiện của sự tự lực, có sự tham gia của cảm xúc, sự tự tin Khi trẻ thiếu lòng tin vào bản thân, trẻ không thể hoạt động tự lực Sự thành công tạo cho trẻ cảm giác hạnh phúc, vui sướng tin yêu bản thân - cội nguồn của sự phát triển sự tự lực Nếu gặp thất bại nhiều trẻ dễ chán, mất lòng tin vào bản thân Khi giao nhiệm vụ cho trẻ hoạt động, giáo viên phải tạo cho trẻ cảm xúc tích cực về bản thân, làm nền cho quá trình phát triển trí lực” [18]

Như vậy, sự tự tin là cơ sở tâm lý của sự phát triển và thành công của đời người,

là chất xúc tác của năng lực và ý chí

1.2 Lý luận về sự tự tin và xây dựng sự tự tin cho trẻ 4 - 5 tuổi

1.2.1 Khái niệm về “sự tự tin”

Các tác giả Nga như: T.P Xkripkina, X.L.Rubinxtein, B.X.Bratus chỉ ra rằng,

sự tin tưởng tuyệt đối vào chính mình hay vào thế giới là không thể có Sự tuyệt đối tin vào chính mình chỉ dẫn đến sự tù hãm, mụ mẫm nhân cách và cuối cùng là hủy diệt chính mình Ngược lại, sự tuyệt đối hóa việc không tin vào bản thân dẫn đến sự chối

bỏ tính cá nhân của mình, bởi vì một người không tin vào chính mình luôn tìm kiếm

những điểm tựa bên ngoài chứ không phải ở bản thân mình Vì vậy, họ dễ trở thành phụ thuộc và không tự thân vận động được, luôn tìm kiếm sự khẳng định giá trị của chính mình từ bên ngoài và kết quả là họ trở thành đối tượng bị điều khiển bởi những người khác Họ đánh mất thế chủ động sáng tạo của mình, không thể có cá tính sáng tạo thì con người sẽ không hình thành được mối quan hệ giá trị với chính mình Sự tự

tin còn được coi như khả năng của con người đi ra khỏi “giới hạn của bản thân”

Theo tác giả Gael Lindefield, do Ngọc Quang dịch và phân tích: "Người tự tin là

người cảm thấy hài lòng về mình”[8]

Theo Rudaki “Tự tin chính là trụ cột của tinh thần, phong độ, khiến con người

cởi mở lạc quan, làm tiêu trừ và ngăn ngừa sinh sản lòng tự ti” [26, tr.104]

Theo tác giả Ngô Công Hoàn cũng cho rằng: Tự tin là tin vào mình và tin vào người, đúng hẹn, đúng giờ, đúng việc.[13]

Theo tác giả Nguyễn Ánh Tuyết thì sự tự tin khác với tính tự cao, tự đại, đánh giá quá cao sự thực, năng lực và phẩm chất của mình luôn luôn cho mình là tài giỏi hơn những người khác và coi thường mọi người.[38]

Tác giả Trí Đức viết “Tự tin là biết tin tưởng vào khả năng to lớn và phẩm chất tốt đẹp của mình có thể đạt được qua rèn luyện trong học tập và lao động Tự tin phải

đi đôi với nỗ lực, bền bỉ và kiên trì phấn đấu… Tự tin là dám chịu trách nhiệm về việc mình làm và chủ động tìm cách khắc phục mọi hoàn cảnh khó khăn”.[6, tr.5-12]

Trong luận án Tiến sĩ, Nguyễn Thanh Huyền cho rằng “Niềm tin vào bản thân là một phẩm chất của thế giới quan, là sự kết tinh những hiểu biết và tình cảm của bản thân đối với mình và ý chí của mình, là sự tin tưởng vào năng lực của mình khi hành động Niềm tin sẽ tạo cho trẻ có ý chí hành động phù hợp với quan điểm của bản thân, tạo cho trẻ tính kiên định khi hành động…Sự tự tin quyết định tính nguyên tắc và tính kiên định trong suốt quá trình hành động”.[18, tr.38]

Như vậy, thuật ngữ “tự tin” được các tác giả sử dụng không hoàn toàn giống

nhau, song nội hàm khái niệm “tự tin” thì khá thống nhất Tự tin là tin vào bản thân

mình, nhận thức rõ một số nét tính cách của bản thân [18]

Từ những nghiên cứu ở trên và đặc biệt là theo quan niệm của Trí Đức, trong đề

tài này khái niệm “Sự tự tin” được hiểu như sau: Tự tin là một thành phần tâm lý thuộc

phẩm chất nhân cách, là tin vào bản thân của mỗi người, giúp họ có sức mạnh, ý chí để tiến hành chắc chắn một việc nào đó

Về bản chất sự tự tin được hình thành bởi cá nhân có nhu cầu, và mong muốn tin tưởng vào sức lực của bản thân mình để thực hiện các nhiệm vụ đặt ra, tự tìm kiếm cách để giải quyết các nhiệm vụ đó Tự tin cũng như bất cứ phẩm chất nhân cách nào khác của nhân cách toàn vẹn, đều được hình thành thông qua hoạt động của con người

với thế giới xung quanh

1.2.2 Biểu hiện của sự tự tin ở trẻ 4 – 5 tuổi

1.2.2.1 Những biểu hiện của sự tự tin

Theo Gael Lindefield, trong mỗi con người có hai loại tự tin biểu hiện như sau [8]:

- Loại ẩn bên trong người chúng ta (tự tin nội tâm) đem lại cho ta cảm giác hoàn toàn yên tâm về mình

- Loại biểu hiện ra bên ngoài giúp ta đi đứng, ứng xử với mọi người để họ thấy rằng ta hoàn toàn vững tâm, quả quyết hơn về bản thân

Khi phân tích hai loại tự tin này ta thấy:

a Tự tin bên trong

Có 4 dấu hiệu làm tiêu chuẩn chính để đánh giá một người có được sự tự tin bên trong:

 Luôn tự hào về bản thân và không ích kỷ

Người tự tin luôn yêu bản thân, họ luôn tự hào về ưu điểm của mình và cố gắng làm ưu điểm đó tốt hơn Họ không khoe khoang đề cao mình một cách lộ liễu mà họ rất kín đáo, hơn nữa họ không cần che đậy tính ích kỷ của bản thân Người xung quanh

dễ nhận ra họ, luôn yêu mến con người họ vì lẽ lối sống và cách đối xử luôn được chính họ nuôi dưỡng

 Biết rõ khả năng của bản thân

Người tự tin luôn biết mình có thể làm được gì, họ không phải lúc nào cũng suy nghĩ về cảm xúc, hành vi hay luôn cố tìm hiểu người khác xem họ đánh giá mình như thế nào

 Luôn biết những mục tiêu cụ thể

Người tự tin luôn có những mục tiêu cụ thể cho việc mình làm Họ thấy rõ được

lý do họ lại hành động được như vậy Họ như nhìn thấy được kết quả mà họ mong đợi

Có thói quen đề ra những kế hoạch cho phù hợp với khả năng của mình Không phải luôn dựa vào người khác để buộc bản thân mình phải làm việc và học hành

 Tư tưởng lạc quan

Sống gần người tự tin thật là thú vị Một trong những lý do như vậy là họ luôn có những thói quen nhìn cuộc đời rất lạc quan, họ sẽ luôn tìm kiếm, hy vọng vào những kết quả tốt đẹp đến với họ Khi có được sức mạnh này sẽ có một số biểu hiện như sau:

- Khi trưởng thành hy vọng cuộc đời sẽ tốt đẹp

- Luôn nhìn thấy điều tốt ở người khác, trừ một vài trường hợp cá biệt

- Luôn tin rằng hầu hết mọi rắc rối đều có cách giải quyết

- Không lãng phí thời gian vô ích để lo lắng những việc có thể xảy ra

- Luôn tin rằng tương lai bao giờ cũng tốt hơn hoặc bằng quá khứ

- Luôn hăng hái nỗ lực làm việc để vượt qua những nỗi thất vọng khi bị thay đổi thích thú, háo hức với những chuyển biến tốt đẹp

- Sẵn sàng dành thời gian, sức lực cho việc học và thực hiện những công tác chuẩn bị cần thiết vì tin rằng thế nào rồi cũng đạt được mục đích

b Tự tin thể hiện ra bên ngoài:

Để mọi người xung quanh nhận thấy sự tự tin của mình có thể thực hiện tốt các

kỹ năng sau:

- Giao tiếp

- Tính quyết đoán

- Biết trình bày, lập luận trước đám đông

- Kỹ năng kiểm soát những cảm xúc

+ Biểu hiện của sự tự tin là:

c So sánh biểu hiện tính tự tin và thiếu tự tin

Sự tự tin được hiểu là cách mà chúng ta làm

những gì mà bản thân tin là đúng mặc dù có

người khác kịch liệt phản đối

Làm theo ý kiến của người khác và chịu sự điều khiển của người đó

Sẵn sàng chấp nhận hậu quả không mong

muốn miễn là đạt được kết quả tốt hơn

Mong muốn mình ở trong “vùng an toàn”, tránh ảnh hưởng đến cuộc sống Nhận ra khuyết điểm và sửa chữa kịp thời Không muốn ai nhìn thấy sai lầm nên

chăm chỉ làm việc để không bị ai đó phát hiện

Chấp nhận lời khen Né tránh lời khen một cách không câu

nệ

Như vậy, khi con người ta thiếu tự tin vào bản thân thì thường có những suy nghĩ

và hành động tiêu cực, điều này ảnh hưởng không tốt đến cuộc sống sau này Đối với những người luôn tự tin vào bản thân họ có thể suy nghĩ tích cực, tham gia các hoạt động luôn đạt kết quả cao vì họ luôn tin vào bản thân và khả năng của họ

1.2.2.2 Những biểu hiện của sự tự tin ở trẻ 4 - 5 tuổi

Theo Gael Lindefield ở trẻ sự tự tin biểu hiện khá rõ ràng:

* Sự tự tin bên trong có những biểu hiện chính như:

- Luôn tỏ ra cho mọi người thấy mình thích được tán dương, thích được khen thưởng

- Được tiếp thêm sức lực thêm niềm hứng thú khi bản thân được người khác khích lệ, động viên

- Xem việc mình đòi hỏi người khác thực hiện những nhu cầu cho bản thân mình

là chuyện đương nhiên

- Biết rõ những ưu điểm của bản thân và phát huy những khả năng tiềm ẩn của mình

- Biết tìm những người bạn phù hợp, biết tiếp thu ý kiến từ người khác, sẵn sàng

và háo hức đón nhận những lời đóng góp, dạy bảo của người lớn

- Học cách tự nhìn nhận lại bản thân và đánh giá bạn

* Sự tự tin thể hiện ra bên ngoài sẽ có những biểu hiện chính như:

- Biết cách kết hợp trang phục cho phù hợp với cá tính riêng của mình

- Trò chuyện được với những người xung quanh một cách cởi mở

- Sử dụng hiệu quả những cử chỉ sao cho ăn khớp với lời nói

- Hiểu và sử dụng được những cử chỉ và cách ra hiệu của người khác

- Không run sợ khi đứng nói trước đám đông

- Biết bày tỏ điều mình cần một cách trực tiếp và thẳng thắn

- Biết bảo vệ ý kiến của mình

- Dám nhận thêm những thử thách và công việc nguy hiểm vì chúng biết mình có thể kiềm chế được những nỗi sợ hãi, thất vọng và lo âu

- Biết kiềm chế cảm xúc cho phù hợp với hoàn cảnh

Hai loại biểu hiện tự tin bên trong và tự tin bên ngoài này tương trợ lẫn nhau, chúng sẽ tạo cho ta một cái gì đó thật mạnh mẽ và hiệu quả hơn Sự tự tin của trẻ 4 - 5 tuổi được bộc lộ khá rõ trong các hoạt động của trẻ Do đặc điểm tâm lí cá nhân nên ở mỗi trẻ TTT lại có những biểu hiện khác nhau và ở những mức độ khác nhau Đúng như quan điểm của Gael Linderfield, cần phát triển hài hòa giữa yếu tố bên trong và

yếu tố bên ngoài của sự tự tin “Có những đứa trẻ có thừa lòng tự tin bên trong nhưng

lại không thể nào thể hiện những điểm mạnh cho mọi người thấy… Bởi vì chúng chưa

bao giờ được học cách thể hiện những ưu thế của sự tự tin bên trong của chúng, nên chúng luôn thua kém người khác và có thể dẫn đễn kết quả là chúng sẽ trở lên chán nản, nhụt trí” [8]

Điều đáng lo ngại là nhiều gia đình và trường học chỉ quan tâm đến việc giáo dục con trẻ những kĩ xảo để đạt được sự tự tin bên ngoài mà chưa quan tâm đến giáo dục phát triển TTT bên trong Ngoài ra, có những trẻ chỉ tự tin ở hoạt động này nhưng

không tự tin ở hoạt động khác, thậm chí có những trẻ e dè, nhút nhát trong tất cả các

hoạt động Bởi vậy, cần phải có các biện pháp phù hợp nhằm giáo dục, phát triển sự tự tin qua đó giúp trẻ tự tin hơn

Cùng với quan điểm của Gael Lindefield, Nguyễn Hồng Thuận trong luận án tiến

sĩ cho rằng có hai loại tự tin:

- Loại tự tin bên trong (nội tâm) đem lại cho trẻ cảm giác hoàn toàn yên tâm về mình, không có những mặc cảm về mình trong quá trình hoạt động

- Loại tự tin bên ngoài, biểu hiện ở phong cách đi lại, ứng xử đĩnh đạc, đàng hoàng, không rụt rè sợ sệt.[33]

Một số tác giả cho rằng mọi người xung quanh nhận rõ cá sự tự tin của mình thì cần phát triển các kĩ năng:

- Giao tiếp

- Tự ra quyết định

- Trình diện trước bạn bè

- Kiểm soát những xúc cảm của bản thân

Tác giả Hữu Khánh trong cuốn “37 phương pháp đơn giản giáo dục sự tự tin cho

trẻ” [20], ông đưa ra rất nhiều biểu hiện của tính tự tin:

- Tự khẳng định mình trong việc chơi, việc học và tự lập trong sinh hoạt hàng ngày

- Dám bảo vệ ý kiến của mình ngay cả khi nói chuyện với người lớn

- Thể hiện rõ rệt sự dũng cảm và bình tĩnh khi gặp khó khăn nguy hiểm hay khi

va vấp thất bại

- Dễ kết thân người khác và biết chọn người mà chơi

- Làm việc gì cũng kiên trì làm cho đến cùng

- Không hùa vào ý kiến của đa số, khi chúng cho rằng ý kiến đó không đúng

- Thường độc lập ý kiến, xong biết phục thiện khi biết rằng ý kiến đó là không đúng

- Đứa trẻ tự tin là đứa trẻ biết điều gì làm được, điều gì nên làm và điều gì không được làm

Như vậy, các biểu hiện làm nên sự tự tin của trẻ 4 - 5 tuổi là:

- Đánh giá cao về bản thân

- Hiểu rõ bản thân

- Có mục tiêu rõ ràng trong hoạt động và dễ dàng lựa chọn mục đích của hoạt động

- Hành động dứt khoát, quyết đoán

1.2.3 Mục đích xây dựng sự tự tin cho trẻ 4-5 tuổi

Hiện nay, chương trình giáo dục mầm non đang thực hiện dựa trên những ưu điểm của các chương trình trước đây Cho nên nó khẳng định được sự kế thừa và phát triển các nội dung giáo dục cho trẻ là hoàn toàn hợp lý Bên cạnh đó, trẻ ở các địa phương khác nhau sẽ được tạo cơ hội phát triển khác nhau thông qua các hoạt động ở trường MN nhằm giúp trẻ hình thành và phát triển phẩm chất nhân cách sau này Một trong những mục tiêu giáo dục mầm non là: “Giúp trẻ phát triển về thể chất, tình cảm, trí tuệ, thẩm mỹ, hình thành những yếu tố đầu tiên của nhân cách " luôn được các trường MN quan tâm

“Chương trình giáo dục mầm non” do Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành (2009), mục tiêu cụ thể tuổi mẫu giáo được đề ra ở 5 lĩnh vực Nhưng lĩnh vực phát triển tình cảm và kĩ năng xã hội có đề cập đến việc phát triển một số phẩm chất cho trẻ như: mạnh dạn, tự tin, tự lực, với mục tiêu cụ thể trong lĩnh vực này thì kết quả mong đợi là trẻ biết thể hiện tính tự tin, tự lực của mình trong các hoạt động [2, tr.68]

- Trẻ 3 - 4 tuổi là: Mạnh dạn tham gia vào các hoạt động, mạnh dạn khi trả lời câu hỏi Cố gắng thực hiện công việc đơn giản được giao

- Trẻ 4 - 5 tuổi là: Tự mình biết lựa chọn đồ chơi, trò chơi theo ý thích Cố gắng hoàn thành công việc được giao

- Trẻ 5 - 6 tuổi là: Tự làm một số việc đơn giản hàng ngày Cố gắng tự hoàn thành công việc được giao

+ Mục đích của việc xây dựng sự tự tin cho trẻ

- Thực hiện mục tiêu chương trình giáo dục mầm non

- Hình thành, phát triển, củng cố ở trẻ những hành vi của tính tự tin

- Giúp trẻ có thái độ đúng đắn đối với hành vi của mình

- Giúp trẻ có những hiểu biết về nhiều lĩnh vực và có khả năng thích ứng với nhiều hoàn cảnh, bình tĩnh giải quyết nhiều vấn đề trẻ gặp phải

1.2.4 Nội dung xây dựng sự tự tin cho trẻ

Xây dựng sự tự tin cho trẻ mầm non là vấn đề cần thiết và quan trọng trong quá trình giáo dục và chăm sóc trẻ Nó góp phần vào việc hoàn thiện nhân cách cho trẻ Không thể đề cập đến biện pháp nếu thiếu vắng nội dung xây dựng, vì thế chúng tôi mạnh dạn đề xuất một số nội dung xây dựng sự tự tin cho trẻ:

Nội dung 1: Xây dựng các hành vi thể hiện sự tự tin cho trẻ

- Trẻ tự chọn đồ chơi, trò chơi theo ý thích, biết lựa chọn dụng cụ, phương tiện hoạt động để đạt kết quả

- Kiên trì, cố gắng hoàn thành công việc được giao

- Biết tổ chức quá trình hoạt động vui chơi cho bản thân

- Biết tự vượt qua khó khăn, tự làm và chịu trách nhiệm, không ỷ lại vào người khác, chỉ nhờ người khác khi cần thiết

- Mạnh dạn khi tham gia vào các hoạt động, mạnh dạn khi trả lời câu hỏi

- Tự quyết định và xử lý tình huống trong từng hoàn cảnh cụ thể khi tham gia

hoạt động

Nội dung 2: Xây dựng cho trẻ thái độ đúng đắn đối với những hành vi thể hiện

sự tự tin

- Luôn yêu quý, tự hào về bản thân

- Mạnh dạn, tự tin có trách nhiệm đối với bản thân trong mọi việc

- Lạc quan tin tưởng vào bản thân vượt khó khăn để hoàn thành nhiệm vụ

- Biết thể hiện hành vi của sự đồng cảm, chia sẻ, tự tin, và biết vượt qua sợ hãi

- Biết tự hào, sung sướng, trân trọng với thành quả của mình làm ra Bày tỏ tình cảm phù hợp, đúng lúc

- Có thái độ sẵn sàng giúp người khác và mong muốn sửa chữa làm lại khi thất bại

Nội dung 3: Hình thành cho trẻ nhận thức về các hành động có khả năng xây dựng sự tự tin ở mức độ đơn giản

- Biết một số năng lực của bản thân mình như: vẽ, hát, múa, kể chuyện…

- Biết làm những việc vừa sức với mình (dọn đồ chơi, tưới cây, lau bàn ghế, giúp cô giáo làm đồ dùng đồ chơi…)

- Biết trạng thái của mình: “Vui, buồn, giận giữ, khỏe mạnh, ốm yếu”

- Biết trao đổi, thỏa thuận với bạn để cùng thực hiện hoạt động chung (chơi, trực nhật )

- Biết đánh giá bản thân mình và người khác

- Nếu có lỗi biết sửa chữa lỗi lầm và yêu quý mình hơn

Với những nội dung xây dựng trên giáo viên mầm non cần lồng ghép các nội dung giáo dục này trong quá trình chăm sóc và giáo dục trẻ

1.2.5 Phương pháp để xây dựng sự tự tin cho trẻ

* Phương pháp 1: Trải nghiệm qua thực tiễn

Muốn giúp trẻ trưởng thành, tăng sự tự tin và lòng tự tôn thì phải để trẻ trải nghiệm qua thực tế tạo nhiều cơ hội cho trẻ tự làm, tự khẳng định, có sự độc lập, tự

chủ Tự tin vào bản thân chính là tin tưởng mình có biện pháp, đảm đương được trọng trách, thực hiện đúng cách và có thể làm việc độc lập Để cho con trẻ độc lập, tự chủ cũng là cổ vũ con tự lựa chọn, để chúng luyện tập chính mình đưa ra những quyết định đơn giản ngay từ khi còn bé thì sau này chúng sẽ biết cách đưa ra những quyết định khó khăn Cha mẹ cần phải hiểu rằng, nếu con trẻ không thể độc lập trong cuộc sống sinh hoạt hằng ngày thì trong việc học tập cũng sẽ không thể độc lập được

* Phương pháp 2: Động viên khích lệ

Mục đích của việc này hoàn toàn không phải là tâng bốc trẻ vô căn cứ Về vấn đề này, bác sĩ Khoa nhi Thomas Berry Brazelton (Hoa Kỳ) chỉ ra rằng, trẻ em cần được khen ngợi, khích lệ mới có thể ý thức được sự thành công của mình, khen ngợi con giúp con tích lũy sự tự tin rằng sẽ làm việc thành công Tuy nhiên, khen ngợi trẻ quá mức đôi khi sẽ trở thành áp lực; còn phê bình quá nặng sẽ khiến trẻ bị tổn thương, làm giảm lòng tự trọng của trẻ, dẫn đến việc trẻ trở nên bị động, tự ti, thiếu tự tin… Vấn đề quan trọng nằm ở mức độ và cách cha mẹ nói chuyện với con trẻ

* Phương pháp 3: Tôn trọng lòng tự trọng của trẻ

Nhiều nghiên cứu về tâm lý học và thần kinh cho thấy, so với việc biểu đạt thông tin theo cách tiêu cực, não của chúng ta sẽ dễ dàng tiếp nhận và lý giải những thông tin được biểu đạt theo cách tích cực hơn

Thay vì nói “đừng la hét lớn tiếng”, bạn có thể nói “xin nói nhỏ tiếng một chút”, thay vì nói “đừng có chạy nhanh” bằng “xin đi chậm thôi” hoặc nói “xin hãy đối xử tốt với em gái con một chút” thay cho câu “không được đánh em” v.v…Muốn xây dựng

sự tự tin thì phải bắt đầu từ việc tôn trọng của trẻ Cha mẹ cần quan tâm đến lòng tự trọng của trẻ, biết chấp nhận sự khác biệt của từng đứa con của mình, nếu bạn gán cho trẻ một cái danh nào đó như “nó rất xấu”, “nó lúc nào cũng đi muộn”, “tính nó cục cằn lắm”… chính là bạn đã vô tình giam trẻ trong một cái khung do bạn đặt ra mà trẻ không thể thoát ra được và có thể khiến con cảm thấy thất bại Bạn đừng quên rằng trẻ cũng giống chúng ta, cũng có quyền được phạm lỗi

Đối với một giáo viên mầm non, cô giáo cần tôn trọng, lấy tự trọng của trẻ và chấp nhận sự khác biệt của từng trẻ Cô giáo cần tôn trọng sự lựa chọn của trẻ

* Phương pháp 4: Cổ vũ hành vi đúng đắn của trẻ

Những hành vi tiêu cực và quấy rầy cũng có thể thu hút sự chú ý của cha mẹ Gây rối, phạm lỗi, không nghe lời, phá phách, ngồi ì ra, nói bậy, đánh nhau… đều là những hành vi có thể khiến cha mẹ phản ứng mạnh, để ý tới trẻ Và trẻ cũng nhận ra được điều này Nếu một đứa trẻ muốn thu hút sự chú ý của cha mẹ, chúng sẽ có thể nghĩ cách làm ra những hành vi tiêu cực một cách cố ý và vô ý Vì sao lại như vậy? Do cha mẹ thường chú ý và phản ứng mạnh với những hành vi tiêu cực của con trẻ mà

xem nhẹ những hành động tích cực của chúng, coi đó là lẽ dĩ nhiên, do đó đã vô tình tạo một thông điệp rằng: Nếu muốn cha mẹ dành thời gian và chú ý tới mình thì cứ gây rối, không làm bài tập, không tắm rửa, đánh em, cúp học v.v…, như vậy thì cha

mẹ sẽ lúc nào cũng chú ý đến mình, cha mẹ nhất định sẽ quan tâm đến mình

Chính vì vậy, muốn trẻ làm những việc tích cực thì bạn phải quan tâm đến những hành vi tích cực của trẻ hơn và bớt chú ý đến những hành vi tiêu cực Được cha mẹ quan tâm, trẻ sẽ cảm thấy tự tin hơn rất nhiều

Điều này hoàn toàn không có nghĩa là bạn không quản khi trẻ làm sai, mà có nghĩa là bạn sẽ quan tâm, cổ vũ, khen ngợi những hành động tích cực của trẻ hơn Hãy

để trẻ thấy rằng nếu trẻ làm những hành động đúng đắn thì sẽ có được nhiều ích lợi: được cha mẹ quan tâm, làm cha mẹ vui lòng, được khen ngợi, tâm trạng cha mẹ thoải mái thì sẽ không mắng mình v.v… Cha mẹ là người bạn đồng hành và cũng là người thầy tốt nhất của con trẻ Muốn trẻ tự tin, độc lập, có một tương lai tươi sáng thì cha

mẹ phải tìm được cho mình phương pháp giáo dục con đúng đắn, giúp trẻ thành công trong cuộc sống

1.3 Hoạt động vui chơi với việc xây dựng sự tự tin cho trẻ 4 - 5 tuổi

1.3.1 Hoạt động vui chơi của trẻ mẫu giáo

Hoạt động vui chơi là một trong các loại hoạt động của trẻ ở trường mầm non, là hoạt động chủ đạo của trẻ mẫu giáo được người lớn tổ chức hướng dẫn nhằm giúp trẻ thỏa mãn các nhu cầu vui chơi và nhận thức, đồng thời nhằm giáo dục và phát triển toàn diện cho trẻ ở lứa tuổi này

Các nhà tâm lý học đã chứng minh rằng, vui chơi là hoạt động chủ đạo của trẻ mẫu giáo Đó là hoạt động phù hợp với nhu cầu, khả năng và hứng thú của trẻ đồng thời nó tạo nên những nét tâm lý đặc trưng cho lứa tuổi Trong hoạt động vui chơi trẻ chơi nhiều loại trò chơi khác nhau như: trò chơi đóng vai theo chủ đề, trò chơi đóng kịch, trò chơi xây dựng, lắp ghép, trò chơi học tập…trong đó trò chơi đóng vai theo chủ đề là trò chơi trung tâm của trẻ

1.3.1.1 Nguồn gốc và bản chất của hoạt động vui chơi

Chơi là hoạt động rất tự nhiên trong cuộc sống của mỗi người, nó đặc biệt quan trọng đối với sự phát triển của trẻ em Không chơi trẻ không thể phát triển, không chơi đứa trẻ chỉ tồn tại chứ không phải là đang sống đó là một thực tế mang tính quy luật Hoạt động vui chơi chiếm vị trí đặc biệt quan trọng trong đời sống tuổi thơ của mỗi người Chính vì lẽ đó mà hoạt động vui chơi từ lâu đã lôi cuốn, thu hút sự quan tâm nghiên cứu của các nhà khoa học thuộc các lĩnh vực khác nhau: Sinh học, xã hội học, tâm lý học, giáo dục học…họ cùng đi tìm lời giải đáp như: Chơi là gì? Nó có nguồn gốc từ đâu? Kết quả nghiên cứu của một số nhà khoa học trên thế giới như:

G.V Plekhanov, Đ.B Elcônhin, F.Siller, V.Vunt, K Groos, S.Hall… cho thấy chơi là hoạt động của con người, xuất hiện trong đời sống xã hội từ xa xưa Song việc giải thích về nguồn gốc và bản chất của trò chơi theo nhiều hướng khác nhau

Nhiều nhà tâm lý học tiến bộ trên thế giới, đứng đầu là các nhà tâm lý học mác xít cho rằng, hoạt động vui chơi của trẻ em mang bản chất xã hội, nó phản ánh lao động và cuộc sống của người lớn, coi trò chơi là sợi dây nối liền các thế hệ với nhau

để truyền đạt kinh nghiệm và văn hóa từ đời này sang đời khác Hoạt động vui chơi xuất hiện sau lao động và trên cơ sở của lao động, cùng với sự thay đổi vị trí của chính trẻ em trong các mối quan hệ xã hội Từ đó trò chơi được coi là một phương tiện giáo dục trẻ em một cách nhẹ nhàng, thích thú và hữu hiệu

Trò chơi trẻ em xuất hiện khi loài người đạt tới một trình độ nhất định, thoát qua thời kì hái lượm, khi mà công cụ lao động đã trở lên phức tạp, trẻ em không thể sử dụng để làm việc được như người lớn, do đó cần phải được tập, được làm thử trên những đồ vật thay thế (tức là đồ chơi) và lúc này đứa trẻ chỉ chơi chứ chưa làm việc thực sự

Một số nhà tâm lý giáo dục học theo trường phái sinh học như K Groos, S.Hall,

V Stern…cho rằng: Chơi của trẻ là do bản năng quy định, chơi chính là sự giải tỏa năng lượng dư thừa, là sự luyện tập trước những chức năng mà trẻ em phải đảm nhận trong xã hội khi chúng đến tuổi trưởng thành Họ coi hoạt động chơi của trẻ cũng giống như trò chơi của các động vật con như: Chó, Mèo… Từ đó họ phủ nhận ảnh hưởng của môi trường xã hội đến nội dung chơi của trẻ em

Một số nhà tâm lý giáo dục học theo trường phái phân tâm như: S Freud A Atller…coi chơi là những giấc mơ, mộng ảo mang tính vô thức, trong trò chơi của trẻ chứa đựng những ý nghĩa thầm kín và những mong muốn vô thức của trẻ em Theo họ đứa trẻ giống như một sinh vật mỏng manh, yếu ớt luôn luôn phải chịu sự thiếu hụt đó của mình một cách bệnh hoạn Và trò chơi dường như giúp trẻ giải tỏa được những tình cảm và mong muốn ngu ngốc ấy Từ đó các tác giả này cho rằng trò chơi là phương tiện, con đường duy nhất giúp trẻ em bù đắp lại những thiếu hụt của mình và

để “trả thù” những người lớn chung quanh luôn cấm đoán trẻ

Trên quan điểm Macxit các nhà tâm lý học và giáo dục học khẳng định rằng, trò chơi có nguồn gốc lao động và mang bản chất xã hội, được truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác chủ yếu bằng con đường giáo dục

Plêkhanov là người đầu tiên giải thích về nguồn gốc trò chơi góc độ Macxit Tác giả cho rằng trong lịch sử loài người, trò chơi và nghệ thuật đều có nguồn gốc từ lao động và phản ánh lao động: “Trò chơi là con đẻ của lao động, xét về mặt thời gian thì lao động có trước và trò chơi có sau” và trò chơi là một sợi dây nối liền các thế hệ với

nhau, cụ thể hơn là trò chơi truyền thụ những thành tựu văn hóa từ đời này sang đời khác

Các công trình nghiên cứu của một số nhà tâm lý giáo dục học xô viết như L.X Vưgơtxki, A.N Lêônchép, Đ.B Encônhin…đã chứng minh rằng, trò chơi của trẻ em khác về căn bản so với những trò chơi của động vật con về nội dung cũng như cấu trúc của nó Trò chơi của trẻ em không có nguồn gốc sinh học mà lại có nguồn gốc xã hội trò chơi được xã hội bày ra và vun trồng nhằm giáo dục và chuẩn bị cho trẻ đến với hoạt động lao động trong tương lai

Như vậy, các nhà tâm lý –giáo dục học Xô viết và phương Tây tiến bộ đều xem xét trò chơi của trẻ em như là một hoạt động xã hội Trò chơi có nguồn gốc từ lao động

và chuẩn bị cho thế hệ trẻ đến với lao động Trò chơi mang bản chất xã hội, nội dung chơi của trẻ em phản ánh cuộc sống hiện thực xung quanh Trò chơi không nảy sinh một cách tự phát mà do ảnh hưởng có ý thức hoặc không có ý thức từ phía người lớn

và bạn bè, giao tiếp xã hội đóng vai trò quan trọng trong việc hình thành và phát triển trò chơi

1.3.1.2 Đặc điểm hoạt động vui chơi của trẻ mẫu giáo

Các công trình nghiên cứu khoa học của LVưgôtxki, Lêônchép, Uxôva… về hoạt động vui chơi của trẻ mẫu giáo đã chỉ ra những nét đặc thù hoạt động vui chơi của trẻ mẫu giáo Đây chính là hoạt động luôn giữ vị trí đặc biệt nó chiếm ưu thế so với các hình thức hoạt động khác Sở dĩ hoạt động vui chơi khác với tất cả các hoạt động khác

nó, trẻ tự tạo ra nó Trong cuộc sống thực trẻ hoàn toàn là trẻ con, chúng chưa có tính

tự lực nào cả, chúng bị lôi cuốn theo dòng chảy của cuộc sống một cách mù quáng và thờ ơ, nhưng ở trong trò chơi chúng là những con người trưởng thành đang thử sức mình và tự tổ chức sự sáng tạo của mình…không nên bắt buộc trẻ chơi Trò chơi bắt buộc thì không còn là trò chơi nữa

- Trò chơi là hành động mang tính tự điều khiển

Hơn bất cứ hoạt động nào, khi tham gia vào trò chơi đứa trẻ bộc lộ hết mình một cách tích cực và chủ động, chơi là hoạt động độc lập và tự chủ đầu tiên của trẻ

em Trong trò chơi chứa đựng các luật chơi, đó là những quy định mà nhất thiết trẻ phải tuân thủ trong khi chơi, nếu phá vỡ chúng thì trò chơi cũng bị phá vỡ theo Khi chơi trẻ tự nguyện chấp nhận và thực hiện chúng, chúng tỏ ra rất kiên trì và tập trung chú ý khi thực hiện các quy tắc ấy hơn cả khi thực hiện những yêu cầu của cuộc sống thực Có thể nói các luật chơi đã tạo lên cơ chế tự điều khiển hành vi của trẻ Chính

sự độc lập tự điều khiển hành vi đó đã tạo cho trẻ không những niềm vui sướng và lòng tự tin trong khi chơi mà còn giúp trẻ phát huy khả năng tự lập của mình trong cuộc sống sau này

- Trò chơi có khả năng kích thích sự sáng tạo

Một số nhà tâm lý học cho rằng, không nên coi trò chơi của trẻ là một hoạt động sáng tạo, bởi lẽ trong trò chơi trẻ em không tạo ra cái gì mới cả Thật sự đúng như vậy, nếu chúng ta coi trò chơi của trẻ em giống như hoạt động sáng tạo của người lớn thì thuật ngữ “sáng tạo” dùng ở đây là không thích hợp Song nếu như chúng ta xem xét dưới góc độ phát triển của trẻ em thì thuật ngữ đó có thể chấp nhận được Vưgơtxki đã chỉ ra rằng, khi trong đầu đứa trẻ xuất hiện một dự định hay một kế hoạch nào đó và chúng có ý muốn thực hiện nó thì có nghĩa là trẻ đã chuyển sang hoạt động sáng tạo Nhà đạo diễn phim nổi tiếng Rôsanh đã viết: “Tất cả các loại trò chơi trẻ em đều là thế giới huyền ảo Trong thế giới huyền ảo những đứa trẻ không bao giờ đánh mất “cái tôi” thực của mình, trẻ giống như một người nghệ sỹ…Như vậy, trò chơi trẻ em có thể gọi là trò chơi nghệ thuật, còn sự huyền ảo của trò chơi trẻ em có thể gọi là sự huyền

ảo của nghệ thuật

Những nghiên cứu của các nhà tâm lý học và giáo dục học xô viết đã khẳng định, trong trò chơi sự bắt chước gắn liền với trí tưởng tượng sáng tạo của trẻ Nhưng óc sáng tạo không ngẫu nhiên xuất hiện mà nó phải được sự giáo dục, nó được phát triển là nhờ kết quả của sự tác động liên tục có hệ thống của nhà giáo dục Óc sáng tạo, sáng kiến trong các trò chơi thuộc nhiều thể loại khác nhau được biểu hiện cũng khác nhau

Loại trò chơi này có liên quan với cấu trúc cốt truyện, với việc lựa chọn nội dung, lựa chọn các vai với sự sáng kiến khi xây dựng hoàn cảnh chơi (trò chơi đóng vai) Ở các thể loại trò chơi khác, tính sáng tạo thể hiện trong sự biểu hiện trong việc lựa chọn các phương thức hành động, trong các tình huống chơi (trò chơi đánh

cờ, chơi đôminô, trò chơi xếp hình, xếp tranh…) Ở loại thứ ba có thể hiện trong việc vận dụng một cách thông minh những hiểu biết, kỹ năng , kỹ xảo của mình để phán đoán trước được tình huống có thể xẩy ra nhằm thay đổi chiến thuật của mình Như vậy mầm mống sáng tạo của trẻ mẫu giáo được hình thành ngay trong trò chơi

- Trò chơi chứa đựng những xúc cảm tình cảm lành mạnh của người chơi

Đứa trẻ lao vào cuộc chơi với tất cả sự say mê nhiệt tình vốn có của nó Trò chơi tác động mạnh mẽ đến trẻ em chính vì nó thâm nhập một cách dễ dàng hơn cả vào thế giới tình cảm của trẻ em mà tình cảm đối với chúng lại là động cơ hành động mạnh mẽ nhất Dẫu biết rằng trong trò chơi mọi cái đều mang ý nghĩa tượng trưng đều là không có thật, nhưng tình cảm mà trẻ em biểu hiện trong đó là tình cảm chân thực, hồn nhiên và thẳng thắn, không hề mang tính giả tạo một chút nào Bởi vì không bao giờ đứa trẻ lại thờ ở với những gì mình thể hiện Sắc thái xúc cảm chân thật mà trẻ bộc lộ trong trò chơi là một đặc điểm mà trẻ dễ nhận ra, khiến nhiều nghệ

sĩ tài ba cũng mong muốn có được, vì chính nhờ nó mà họ dễ đạt tới thành công trong nghệ thuật

Nhiều nhà nghiên cứu về trò chơi của trẻ mẫu giáo đã ghi nhận sức mạnh và tính chân thật của các xúc cảm được thể hiện trong trò chơi Những xúc cảm đó thật phong phú và đa dạng, niềm vui trong trò chơi là niềm vui của sự chiến thắng, niềm vui của

sự sáng tạo Trong trò chơi không những trẻ chỉ thể hiện những xúc cảm tích cực mà còn bị dằn vặt, đau buồn và sự thất bại, không thỏa mãm với kết quả chơi, buồn giận các bạn chơi…Nhưng một trong những điều “trái ngược” của trò chơi là dù có sự hiện diện của những cảm xúc tiêu cực ấy trong một số trường hợp thì trò chơi bao giờ cũng vẫn mang đến cho trẻ niềm vui , sự thỏa mãn vì đã được chơi hết mình trong thế giới diệu kỳ của chúng

Hoạt động vui chơi của trẻ mang tính chất vô tư

Hoạt động vui chơi của trẻ mang tính chất vô tư, nghĩa là trong khi chơi trẻ không chủ tâm nhằm tới một lợi ích thiết thực nào cả Trong học tập người hoạt động chủ tâm nắm vững tri thức, kĩ năng kĩ xảo cần thiết Trong lao động người hoạt động chủ tâm tạo ra những giá trị vật chất và tinh thần cho xã hội và bản thân Còn nguyên

cớ thúc đẩy đứa trẻ vào trò chơi chính là sự hấp dẫn của bản thân quá trình chơi chứ không phải là kết quả đạt được của hoạt động đó

Chính sự hấp dẫn của quá trình chơi thúc đẩy trẻ tham gia trò chơi Trẻ chơi chỉ cốt cho vui, chơi đem lại cho trẻ niềm vui sướng Chính vì lẽ đó mà hoạt động chơi của trẻ thường gọi là hoạt động vui chơi.Usinxki cho rằng: “Trẻ chơi vì là để chơi, chơi để mà chơi, chơi mang lại niềm vui cho trẻ Khi trẻ phải chơi theo sự áp đặt của người lớn thì lúc ấy trò chơi không còn là trò chơi theo đúng nghĩa của nó”

Vì hoạt động vui chơi của trẻ mang tính chất vô tư nên khi tổ chức hướng dẫn cho trẻ chơi người lớn cần tránh áp đặt vào trò chơi những lợi ích thiết thực buộc trẻ phải cố gắng cho bằng được Vì mỗi khi đã gieo vào đầu óc đứa trẻ một sự vu lợi nào

đó thì lập tức cũng tước đi ở chúng tính hồn nhiên và niềm vui sướng trong khi chơi

- Động cơ chơi không nằm trong kết quả mà nó nằm ngay trong bản thân hành

động chơi

Trong trò chơi, trẻ không bị phụ thuộc vào nhu cầu thực tiễn Chúng xuất phát từ nhu cầu và hứng thú của bản thân S.L Rubinstein cho rằng: Động cơ chơi chủ yếu là phục vụ cho việc bắt chước một mặt nào đó của cuộc sống thực có ý nghĩa đối với trẻ

- Hoạt động vui chơi của trẻ là một hoạt động mô phỏng lại cuộc sống của con

người

Mô phỏng lại những mối quan hệ giữa con người với thiên nhiên Do đó hoạt động này mang tính chất tượng trưng, trong khi chơi trẻ có thể dùng các đồ vật thay thế tượng trưng cho người thật, vật thật

Ví dụ: Trong trò chơi bác sỹ có thể lấy bao diêm để khám bệnh, dùng que để làm kim tiêm…Chính sự mô phỏng đó là điều kiện cần thiết giúp trẻ có được những hành động tự do, thoải mái, trẻ say sưa với trò chơi cũng từ đó làm nảy sinh và phát triển trí tưởng tượng Từ đó mà hình thành chức năng ký hiệu – tượng trưng rất cần thiết cho cuộc sống sau này của trẻ (một chức năng tâm lý mới cần thiết cho cuộc sống sau này của trẻ) Khác với động vật con người nhận thức thế giới nhờ những hệ thống kí hiệu (Toán học, vật lý , hóa học, âm nhạc, hội họa ) mới có thể đi sâu vào bản chất của sự vật và hiện tượng xung quanh và sáng tạo ra những điều kì diệu ngày càng phong phú đáp ứng cuộc sống của con người ngày càng cao

1.3.2 Vai trò của hoạt động vui chơi đối với xây dựng sự tự tin cho trẻ mẫu giáo 4-5 tuổi

Bước sang tuổi mẫu giáo vốn sống của trẻ phong phú hơn, trò chơi trở thành hoạt động chủ đạo của trẻ Hoạt động này không chỉ chiếm nhiều thời gian trong cuộc sống của trẻ mà quan trọng hơn là nó quyết định sự phát triển tâm lý của trẻ, tạo nên những cấu trúc tâm lý mới trong đời sống tinh thần, đồng thời nó chi phối các hoạt động khác của trẻ

Nhiều nhà nghiên cứu đã gọi đồ chơi và trò chơi là những “vật màu nhiệm” của thế giới, là một trong những hiện tượng văn hóa gây nhiều hứng thú nhất, vì trong nó chứa đựng những khả năng to lớn tác động đến cuộc sống của con người, đặc biệt là đến sự phát triển của trẻ em Trò chơi giúp cho sự phát triển của trẻ được cân bằng, nhịp nhàng Đó là phương tiện hiệu quả nhất để giúp trẻ phát triển một cách toàn diện Trò chơi không những giúp các em có ý thức kỉ luật hơn, mà còn là phương tiện giáo dục thẩm mỹ hiệu quả, trò chơi còn có tác dụng phát triển tính chủ định trong hoạt động tâm lý của trẻ giúp cho các quá trình tâm lý đạt hiệu quả cao Nhiều nhà tâm

lý học coi trò chơi là phương tiện chữa bệnh có hiệu quả cho trẻ em Rõ ràng không chơi trẻ không thể phát triển được

Nhà giáo dục nổi tiếng Nga, Macarencô đã viết: “Trò chơi có một ý nghĩa quan trọng trong cuộc sống của trẻ, chẳng khác gì sự làm việc sự phục vụ của người lớn Đứa trẻ thể hiện như thế nào trong trò chơi thì sau này trong phần lớn trường hợp nó cũng thể hiện ra như thế trong công việc Vì vậy một nhà hoạt động trong tương lai trước tiên phải được giáo dục trong trò chơi” Văn hóa nỗi lạc Nga, Maxim Goocki đã từng nói “ Chơi là con đường dẫn trẻ em đến chỗ nhận thức được cái thế giới mà các

em đang sống, cái thế giới mà các em có sứ mệnh cải tạo” Điều này càng cho thấy vai trò to lớn của trò chơi hay hoạt động vui chơi đối với trẻ em đặc biệt là trẻ lứa tuổi mầm non

Có thể thấy vui chơi là phương tiện giáo dục toàn diện góp phần hình thành và phát triển nhân cách trẻ Trong quá trình vui chơi nhờ hoạt động của chính bản thân mình mà trẻ có cơ hội khám phá nhận thức, mở rộng vốn hiểu biết về môi trường xung quanh Do động cơ chơi thôi thúc trẻ luôn luôn suy nghĩ, tự tìm tòi các phương tiện, phương thức hoạt động, tự vận dụng những kinh nghiệm của mình để thực hiện và giải quyết nhiệm vụ của trò chơi

Khi bàn về vai trò của hoạt động vui chơi, nhà tâm lý - giáo dục học xô viết Encônhin đã nói rằng, trò chơi là trường học về hành vi, là trường học đạo đức trong hành động Vui chơi là phương tiện để phát triển các năng lực hoạt động cần thiết cho trẻ như: Năng lực tư duy, ngôn ngữ, tưởng tượng…Đặc biệt là giúp trẻ phát triển sự tự tin và sáng tạo, năng lực phối hợp các hoạt động, tự nhận xét và đánh giá

Vui chơi cần cho mọi người và mọi lứa tuổi, đối với trẻ em thì vui chơi đã tạo nên cuộc sống cho chúng Theo tác giả Nguyễn Ánh Tuyết “Chơi là hoạt động vô

tư, tự nguyện, người chơi không nhằm vào một lợi ích thiết thực nào cả, trong khi chơi các mối quan hệ của con người với tự nhiên và xã hội được mô phỏng lại, nó mang đến cho con người một trạng thái tinh thần vui vẻ, thoải mái dễ chịu”[36] Với ý kiến trên một lần nữa lại khẳng định vai trò chủ đạo của hoạt động vui chơi đối với sự phát triển của trẻ Hoạt động vui chơi giúp cho sự phát triển của trẻ được toàn diện, cân bằng và nhịp nhàng, đó là phương tiện giáo dục hiệu quả nhất để phát triển các chức năng tâm lí, sinh lí và hình thành nhân cách Hoạt động vui chơi

có nhiều điều kiện và cơ hội để giáo dục sự tự tin cho trẻ mẫu giáo nói chung và trẻ

4 - 5 tuổi nói riêng

+ Vai trò 1: Vui chơi của trẻ mẫu giáo 4 - 5 tuổi là hoạt động mô phỏng lại cuộc sống của con người

Những mối quan hệ giữa con người với con người, mối quan hệ giữa con người với tự nhiên và xã hội, vì vậy hoạt động này mang tính chất tượng trưng Chính sự mô

phỏng của hoạt động vui chơi là điều kiện để giáo dục sự tự tin cho trẻ Trong khi chơi, tính chất mô phỏng, tượng trưng được thể hiện rất rõ Mỗi trò chơi phản ánh một mảng của hiện thực đời sống xã hội: bệnh viện, trường học, cửa hàng, bách hóa, công viên ở đây trẻ thỏa sức hành động, được sống trong xã hội của người lớn thu nhỏ, được làm việc được nói năng, được xưng hô như người lớn vì thế trẻ luôn là chủ thể tích cực, trẻ được tự do thoải mái và tự tin vào bản thân mình Chính vì thế có thể nói hoạt động vui chơi có ý nghĩa quan trọng trong việc giáo dục sự tự tin cho trẻ

Ta có thể thấy khi trẻ chơi trò chơi “Bán hang”, trẻ mô phỏng lại hoạt động mua, bán, ở đó có người mua, người bán, hàng hóa, tất cả đều không phải là thật mà chỉ là những vật tượng trưng nhưng đã đem lại cho trẻ niềm say mê, hứng thú, trẻ nhập vào vai chơi và tham gia vào cuộc chơi một cách chủ động, tự tin điều này là cơ hội và điều kiện tốt để giáo viên có thể giáo dục sự tự tin cho trẻ

+ Vai trò 2: Hoạt động vui chơi của trẻ là hoạt động độc lập, tự điều khiển

Trong khi chơi chúng tự lực làm lấy mọi việc: Chọn nội dung chơi, vai chơi, tìm kiếm đồ dùng đồ chơi, đặc biệt là độc lập trong suy nghĩ để khắc phục những trở ngại

và tìm kiếm cách chơi tốt hơn Trong tính độc lập biểu hiện độc đáo là sự tự điều chỉnh hành vi của mình trong khi chơi Đó chính là cơ hội thuận lợi để trẻ tự tin vào bản thân thể hiện hết khả năng của mình trong khi tham gia chơi

Hoạt động vui chơi của trẻ mẫu giáo 4 - 5 tuổi mang tính chủ định, độc lập và mang tính sáng tạo, hoạt động vui chơi chính là thời điểm trẻ tự hoạt động theo nhu cầu, ý muốn của bản thân, tự bộc lộ mình tự sáng tạo, trẻ luôn là chủ thể hoạt động tích cực không bị ảnh hưởng chi phối từ các yếu tố bên ngoài, trẻ mạnh dạn tự tin thể hiện mọi suy nghĩ và hành động của mình Vì vậy giáo viên cần tạo mọi điều kiện, khuyến khích trẻ tự tin thể hiện bản thân mình Trong quá trình vui chơi trẻ được chơi các trò chơi, trẻ học làm người lớn, tự tin phản ánh chân thực hành vi của mình Vì vậy các chức năng tâm lý của trẻ được hình thành và phát triển mạnh mẽ, bên cạnh đó ngôn ngữ cũng phát triển với tốc độ cao Sự tự ý thức bản thân tự tin khẳng định mình đã giúp trẻ cố gắng thực hiện nhiệm vụ trong trò chơi Như vậy hoạt động vui chơi là một trong những hoạt động để trẻ thể hiện hành vi sự tự tin của mình trong các trò chơi, trẻ

tự quyết định trò chơi, bạn chơi, phương tiện và đồ dùng chơi, tự tin trong hành vi chơi của mình…

+ Vai trò 3: Hoạt động vui chơi là một hoạt động mang màu sắc xúc cảm chân thực mạnh mẽ

Đứa trẻ lao vào cuộc chơi với tất cả sự say mê và lòng nhiệt tình vốn có của nó Trò chơi tác động mạnh mẽ và toàn diện đến trẻ chính là vì nó thâm nhập dẽ dàng hơn

cả vào thế giới tình cảm của trẻ, mà tình cảm đối với đứa trẻ là động cơ mạnh mẽ nhất

Mặc dù trong trò chơi mọi cái đều mang ý nghĩa tượng trưng, đều không có thật nhưng tình cảm và thái độ mà trẻ em biểu hiện trong đó là tình cảm chân thực, hồn nhiên và thẳng thắn, không hề mang tính giả tạo Chính điều này là điều kiện để phát triển tình cảm ở trẻ em, phát triển năng lực nhận biết và bày tỏ cảm xúc, tình cảm của mình, hiểu

và đáp lại cảm xúc, tình cảm của người khác Mặt khác nhờ sự phát triển tình cảm còn

là hình thành và rèn luyện sự tự tin Chính sự tự tin sẽ thúc đẩy cảm xúc về khả năng độc lập và những tình cảm tích cực của trẻ đảm bảo cho sự thành công trong các hoạt động

Khi chơi sẽ là dịp tốt để trẻ bộc lộ hay kiềm chế cảm xúc của mình, đặc biệt là khi đóng vai các nhân vật trong trò chơi Nếu đóng vai “Bác sĩ” trẻ sẽ có thái độ ân cần, chia sẻ nỗi đau với bệnh nhân, nếu đóng vai “Người công nhân xây dựng” trẻ sẽ

có thái độ nhiệt tình trong công việc Khi tham gia vào các trò chơi, đời sống tình cảm của trẻ được phát triển với vô vàn các cung bậc khác nhau Hoạt động vui chơi không chỉ làm thỏa mãn những cảm giác tình cảm của trẻ mà còn giúp trẻ mạnh dạn tự tin thể hiện cảm xúc thể hiện hành vi của mình

Sự hình thành sự tự tin cho trẻ có liên quan mật thiết đến hoạt động vui chơi mà đặc biệt là quá trình tổ chức hoạt động vui chơi Hay trò chơi là một dạng hoạt động mang tính tự tin Hơn bất cứ hoạt động nào trong hoạt động vui chơi của trẻ mẫu giáo biểu hiện rất rõ sự tự tin ý thức làm chủ, tích cực, độc lập vui chơi càng mang sự tự nguyện bao nhiêu thì càng phát huy tính tự tin, chủ động và nảy sinh nhiều sáng kiến bấy nhiêu

1.4 Biện pháp giáo dục sự tự tin cho trẻ 4 - 5 tuổi

1.4.1 Khái niệm "Biện pháp giáo dục sự tự tin"

Theo cuốn “Đại từ điển Tiếng Việt” định nghĩa như sau: “Biện pháp là cách làm,

cách thức giải quyết một vấn đề cụ thể”[47]

Trong biện pháp gồm các yếu tố nội dung, phương pháp, phương tiện, hình thức

tổ chức Những yếu tố này có mối quan hệ tác động qua lại lẫn nhau Để tìm hiểu về các biện pháp giáo dục đối với trẻ mầm non Theo PGS TS Nguyễn Thị Hòa đưa ra

định nghĩa: “Biện pháp GDMN là cách làm cụ thể trong hoạt động hợp tác cùng nhau

giữa cô và trẻ nhằm thực hiện mục tiêu, nhiệm vụ giáo dục đã đặt ra ở lứa tuổi Mầm non”[10]

Vậy biện pháp được hiểu là cách thức cụ thể, là thủ thuật tác động vào quá trình hoạt động có được hiệu quả tốt nhất trong những điều kiện, đối tượng xác định

Từ định nghĩa trên chúng tôi đưa ra khái niệm về biện pháp giáo dục sự tự tin cho trẻ 4- 5 tuổi thông qua hoạt động vui chơi trong phạm vi nghiên cứu của đề tài như sau:

Biện pháp giáo dục sự tự tin cho trẻ 4 - 5 tuổi thông qua hoạt động vui chơi ở trường mầm non là cách hoạt động cùng nhau giữa cô và trẻ trong hoạt động vui chơi nhằm giáo dục sự tự tin cho trẻ

Việc lựa chọn, thiết kế, tổ chức và triển khai các biện pháp giáo dục sự tự tin cho trẻ mẫu giáo 4 - 5 tuổi thông qua hoạt động vui chơi phải tuân theo quy luật của quá trình giáo dục Nghĩa là phải căn cứ vào mục đích, nội dung các phương tiện giáo dục và đặc điểm phát triển của trẻ

Tổ chức hoạt động vui chơi chính là con đường là phương tiện để giáo dục sự

tự tin cho trẻ Nhờ biện pháp giáo dục sự tự tin của cô mà trẻ đã hiểu biết, mạnh dạn,

tự tin thể hiện bản thân, chủ động, sáng tạo trong quá trình chơi Chính những cách thức tác động của cô giáo đến trò chơi của trẻ đã giúp trẻ tự tin phát huy hết mọi khả năng và thực hiện tốt nhiệm vụ khi tham gia hoạt động vui chơi Vì vậy trong việc giáo dục sự tự tin cho trẻ mẫu giáo thông qua hoạt động vui chơi đòi hỏi giáo viên mầm non phải tìm ra một tổ hợp các biện pháp giáo dục sự tự tin cho trẻ phù hợp

1.4.2 Vai trò của biện pháp giáo dục sự tự tin cho trẻ 4-5 tuổi thông qua hoạt động vui chơi ở trường mầm non

Các nhà khoa học đã chỉ ra rằng sự tự tin là một thuộc tính quan trọng của nhân cách Người lớn có vai trò quan trọng trong việc hình thành sự tự tin cho trẻ Việc tổ chức các hình thức, cách thức, các biện pháp giáo dục cần phải quan tâm đến đặc điểm tâm lý của lứa tuổi, đồng thời phải thỏa mãn những đặc điểm tâm lý lứa tuổi của trẻ

Biện pháp giáo dục sự tự tin cho trẻ 4 - 5 tuổi thông qua hoạt động vui chơi chính là con đường là phương tiện giáo dục và phát triển sự tự tin cho trẻ Nhờ có các biện pháp giáo dục mà cô và trẻ lĩnh hội được vấn đề về sự tự tin và từ đó vận dụng những hiểu biết vào các tình huống các hoàn cảnh cụ thể trong trò chơi Chính những cách thức tác động của cô giáo đến trẻ đã giúp trẻ mạnh dạn tự tin sẵn sàng hăng hái thực hiện nhiệm vụ chơi của mình

Muốn giáo dục sự tự tin cho trẻ mầm non nói chung và trẻ mẫu giáo 4 - 5 tuổi nói riêng thì cần phải lựa chọn các biện pháp sao cho tác động vào cả ba mặt nhận thức, tình cảm và hành động của trẻ Chính vì vậy để giáo dục sự tự tin cho trẻ mẫu giáo 4 - 5 tuổi giáo viên mầm non cần có những biện pháp giáo dục sự tự tin cho trẻ một cách phù hợp để từ đó giúp trẻ mạnh dạn, tự tin và phát triển một cách toàn diện

Tuy nhiên các biện pháp giáo dục cho trẻ chỉ đạt hiệu quả khi chính bản thân đưa trẻ tham gia một cách tích cực, chủ động, mạnh dạn và tự tin trong quá trình chơi dưới sự tổ chức của giáo viên Vì vậy giáo viên là người tạo cơ hội, gợi mở cho trẻ tích cực tham gia trò chơi, giáo viên cần phải quan tâm đến phương thức cụ thể để giúp trẻ

tự tin tiếp thu những tri thức, kỹ năng trong quá trình tham gia hoạt động vui chơi

Có thể thấy mục đích cuối cùng của giáo dục là để giúp trẻ tự tin đứng vững trên đôi chân của mình, nên có thể nói tính tự tin có ý nghĩ lớn đối với trẻ trong cuộc sống và hoạt động của chính trẻ ở hiện tại và tương lai

Tiểu kết Chương 1

Qua nghiên cứu cơ sở lý luận của vấn đề, có thể rút ra một số kết luận sau:

Xây dựng tự tin cho trẻ mẫu giáo có ý nghĩa quan trọng đối với sự phát triển nhân cách của trẻ, là điều kiện tốt giúp trẻ phát triển trong bước đường tương lai sau này Sự tự tin chỉ có thể hình thành và phát triển thông qua các hoạt động của trẻ Hoạt động vui chơi có vai trò quan trọng đối với việc xây dựng sự tự tin của trẻ

Nó vừa là một hình thức, vừa là một phương tiện hữu hiệu nhất trong việc giáo dục sự

tự tin cho trẻ Đó là hoạt động phù hợp với nhu cầu, khả năng và hứng thú của trẻ đồng thời trẻ có thể tự tin, chủ động sáng tạo khi tham gia vào các trò chơi chính điều đó tạo nên những nét tâm lý đặc trưng cho lứa tuổi

Biện pháp xây dựng sự tự tin cho trẻ mẫu giáo 4 - 5 tuổi thông qua hoạt động vui chơi ở trường mầm non là cách hoạt động cùng nhau giữa cô và trẻ trong hoạt động vui chơi nhằm xây dựng sự tự tin cho trẻ Việc nghiên cứu các biện pháp xây dựng sự

tự tin cho trẻ mẫu giáo 4 - 5 tuổi trong hoạt động vui chơi ở trường mầm non là vô cùng cần thiết, các biện pháp xây dựng dựa trên cơ sở cá nhân của từng trẻ, đặc điểm lứa tuổi và quy luật phát triển của trẻ Làm được điều này là đã giúp hình thành ở trẻ một phẩm chất hết sức quan trọng của nhân cách Tuy nhiên các biện pháp xây dựng chỉ có hiệu quả khi bản thân đứa trẻ tham gia một cách tích cực chủ động trong quá trình chơi dưới sự tổ chức của giáo viên

CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG GIÁO DỤC SỰ TỰ TIN CHO TRẺ 4 - 5 TUỔI

THÔNG QUA HOẠT ĐỘNG VUI CHƠI TẠI CÁC TRƯỜNG MẦM NON

QUẬN CẨM LỆ, THÀNH PHỐ ĐÀ NẴNG

2.1 Mô tả quá trình khảo sát

2.1.1 Địa bàn khảo sát

Đề tài tiến hành điều tra ở 2 trường mầm non Sao Mai và Bình Minh quận Cẩm

Lệ thuộc TP Đà Nẵng Thành phần khảo sát bao gồm:

- Giáo viên: 75 người

tại các trường MN

2.1.3 Nội dung khảo sát

- Điều tra khảo sát nội dung theo thang đánh giá nhận thức, thái độ của giáo viên mầm non đối với việc xây dựng sự tự tin cho trẻ mẫu giáo 4 - 5 tuổi thông qua hoạt động vui chơi

- Tìm hiểu ý kiến của giáo viên về tầm quan trọng của việc xây dựng sự tự tin cho trẻ

- Điều tra các biện pháp giáo viên đã sử dụng để xây dựng sự tự tin cho trẻ qua hoạt động vui chơi

- 5 tuổi thông qua hoạt động vui chơi

- Trò chuyện, thăm dò ý kiến của giáo viên về những biện pháp mà giáo viên đã