Luận văn thạc sĩ y tế công cộng kiến thức, thái độ, thực hành về sức khỏe sinh sản của sinh viên học viện y dược học cổ truyền việt nam năm 2020 và một số yếu tố liên quan

Vi tăNamăhi năcóăh nă64ătri uăng iăđangătrongăđ ătu iălaoăđ ng,ăchi mătrên 68%ădơnăs ,ătrongăđóăv ăthƠnhăniên,ăthanhăniên Vi tăNamănhómădơnăs ăt ă10-24ătu i,ătheoăđ nhăngh aăc aăT ăch că

TR NGă I H CăTH NGăLONG

S C KH E SINH S N C A SINH VIÊN H C VI N

N Mă2020 VÀ M T S Y U T LIÊN QUAN

HƠăN iăậ 2020

B MÔN Y T CÔNG C NG

S C KH E SINH S N C A SINH VIÊN H C VI N

N Mă2020 VÀ M T S Y U T LIÊN QUAN

M C L C

DANH M C CÁC CH VI T T T

T V Nă 1

CH NGă1.T NG QUAN TÀI LI U 3

1.1 M T S KHÁI NI MăLIểNăQUANă N SINH VIÊN VÀ S C KH E SINH S N 3 1.1.1 Khái ni m v thành niên, thanh niên và sinh viên 3

1.1.2 Khái ni m v s c kh e sinh s n, s c kh e tình d c 4

1.1.3 N i dung c aăch măsócăs c kh e sinh s n 6

1.2 GIÁO D C V S C KH E SINH S N V THÀNH NIÊN VÀ THANH NIÊN TRÊN TH GI I VÀ VI T NAM 8

1.2.1 Trên th gi i 8

1.2.2 T i Vi t Nam 9

1.3 M T S NGHIÊN C U V S C KH E SINH S N V THÀNH NIÊN VÀ THANH NIÊN TRÊN TH GI I VÀ VI T NAM 11

1.3.1 Trên th gi i 11

1.3.2 T i Vi t Nam 12

1.4 CÁC Y U T LIểNă QUANă N KI N TH C,ă THỄIă VÀ TH C HÀNH C A SINH VIÊN V S C KH E SINH S N 19

1.4.1 Y u t i tu i, gi iătính,ăvùngăđ aălỦăn iăsinhăviên sinh s ng 19

1.4.2 Y u t giaăđình 20

1.4.3 Y u t b năbèăvƠămôiătr ng xã h i 20

1.5 GI I THI U V H C VI NăYăD C H C C TRUY N VI T NAM 21

1.6 KHUNG LÝ THUY T NGHIÊN C U 23

CH NGă2 IăT NGăVĨăPH NGăPHÁPăNGHIểNăC U 24

2.1ă IăT NG,ă Aă I M VÀ TH I GIAN NGHIÊN C U 24

2.1.1ă iăt ng nghiên c u 24

2.1.2ă aăđi m nghiên c u 24

2.1.3 Th i gian nghiên c u 24

2.2 PH NGăPHÁPăNGHIểNăC U 24

2.2.1 Thi t k nghiên c u 24

2.2.2 C m u và cách ch n m u: 24

2.3 CÁC BI N S VÀ CH S NGHIÊN C U 26

2.3.2 Bi n s , ch s cho m c tiêu 1 28

2.3.3 Bi n s , ch s cho m c tiêu 2 37

2.4ăPH NGăPHÁPăTHUăTH P THÔNG TIN 39

2.4.1 Công c thu th p thông tin 39

2.4.2 K thu t thu th p s li u 39

2.5 QUY TRÌNH THU TH P THÔNG TIN 40

2.5.1 Quy trình thu th p thông tin 40

2.5.2ăS ăđ nghiên c u 41

2.6 SAI S VÀ BI N PHÁP KH NG CH SAI S 42

2.6.1 Sai s 42

2.6.2 Bi n pháp không ch sai s 42

2.7 X LÝ VÀ PHÂN TÍCH S LI U 42

2.8ă Oă C TRONG NGHIÊN C U 42

2.9 H N CH C Aă TÀI 43

CH NGă3 K T QU NGHIÊN C U 44

3.1 THÔNG TIN CHUNG V IăT NG NGHIÊN C U 44

3.2 KI N TH C,ăTHÁIă , TH C HÀNH C Aă IăT NG NGHIÊN C U V S C KH E SINH S N 47

3.2.1 Ki n th căđúngăc aăđ iăt ng nghiên c u v s c kh e sinh s n 47

3.2.2ăTháiăđ c aăđ iăt ng nghiên c u v s c kh e sinh s n 56

3.2.3 Th c hành c aăđ iăt ng nghiên c u v s c kh e sinh s n 60

3.3 M T S Y U T LIểNăQUANă N KI N TH C,ăTHÁIă , TH C HÀNH V S C KH E SINH S N C Aă IăT NG THAM GIA NGHIÊN C U 67

CH NG 4 BÀN LU N 74

4.1 TH C TR NG KI N TH C,ăTHÁIă VÀ TH C HÀNH V S C KH E SINH S N C A SINH VIÊN H C VI NăYăD C H C C TRUY N VI T NAM 74

4.1.1 V ki n th c 74

4.1.2 V tháiăđ 78

4.1.3 V th c hành 80

4.1.4ă ánhăgiáăchungăki n th c,ătháiăđ và th c hành c a sinh viên v s c kh e sinh s n 83

4.2 M T S Y U T LIểNăQUANă N KI N TH C,ăTHÁIă , TH C HÀNH V AăSINHăVIểNăTR NGă CăTH NGăLONG 84

4.2.3 Các y u t liênăquanăđ n th c hành v SKSS c a sinh viên 86

4.2.4 Các y u t liên q uanăđ n vi căQHTDătr c hôn nhân c a sinh viên 88

K T LU N 90

KHUY N NGH 92 DANH M C TÀI LI U THAM KH O

PH L C

Tôiăxinăcamăđoanălu năv nănƠyălƠăcôngătrìnhăc a riêng tôi, do chính tôi

th c hi n, t t c các s li u trong lu năv nănƠyătrung th c, khách quan vƠăch aă

t ng đ c công b trong b t k công trình nào khác N u có gì sai trái, tôi xin

hoàn toàn ch u trách nhi m

TÁC GI LU NăV N

LanăPh ng

Sauă haiă n mă h c t p,ă đ c s giúpă đ chân thành c aă c ă quan,ă nhƠă

tr ng, các Th y, Cô, b năbè,ăđ ng nghi păvƠăgiaăđình,ătôiăđƣăhoƠnăthƠnhănhi m

v h c t p và lu năv năt t nghi p c aămình.ă có k t qu nƠy,ătr c tiên cho phép tôi g i l i c mă nă chơnă thƠnhă ăt iă ng y, Ban giámă đ c H c vi n Y

d c h c c truy n Vi t Nam, b môn Vi sinh - KỦăsinhătrùngăđƣăt oăđi u ki n vƠăchoăphépătôiăđ c tham gia khóa h c này

Tôi xin chân thành c mă nă ng y, Ban giám hi uă tr ngă i h c

Th ngăLong,ăPhòngăsauă i h c và Qu n lý Khoa h c, B môn Y t Công c ng

ậ Tr ngă i h căTh ngăLongăđƣăt o m iăđi u ki n cho tôi trong su t quá trình

h c t p

V i lòng kính tr ng và bi tă nă sơuă s c, tôi xin chân thành c mă năăăăăăăăPGS TS Nguy n B ch Ng c,ăng iăđƣătruy năđ t cho tôi nhi u ki n th c trong quá trình h c t p,ăgiúpăđ ,ăđ ng viên, h ng d n t n tình và quan tâm tôi trong

đ tôi có th hoàn thành lu năv nănƠy

Tôi xin bày t lòng bi tă năsơuăs c t iăng iăthơnătrongăgiaăđìnhăcùngăb n

bè thân thi t, nh ngăng i luôn dành cho tôi s đ ng viên, yêuăth ng,ăgiúpăđ tôi trong su t quá trình h c t p

Hà N i,ăthángă9ăn mă2020

H C VIÊN

LanăPh ng

B ng 3.1: Phân b c aăđ iăt ng nghiên c u theo dân t c, gi i tính và theo c p h c 44

B ng 3.2: Phân b c aăđ iăt ng nghiên c u theo ngành h c và c p h c 44

B ng 3.3: Phân b đ iăt ng nghiên c u theo c p h c và gi i tính 45

B ng 3.4: Phân b đ iăt ng nghiên c u theo ngành h c và gi i tính 45

B ng 3.5: phân b đ iăt ng nghiên c u v n iăc ătrú,ăn iă hi n t iăvƠăđ iăt ng s ng cùngătheoăn măh c 46

B ng 3.6: Ki n th căđúngăc a sinh viên v d u hi u d y thì 47

B ng 3.7: Ki năthúcăđúngăv nguyên nhân có thai c aăđ iăt ng nghiên c u 48

B ng 3.8: Ki n th căđúngăc aăđ iăt ng nghiên c u v th iăđi m d có thai 49

B ng 3.9: Ki n th căđúngăc aăđ iăt ng nghiên c u v các bi n pháp tránh thai 50

B ng 3.10: Ki n th căđúngăc aăđ iăt ng nghiên c u v các b nh lây truy năquaăđ ng tình d c 51

B ng 3.11: Ki n th căđúngăc aăđ iăt ng nghiên c u v tác h i c a n o phá thai 52

B ng 3.12: Ki n th căđúngăc aăđ iăt ng nghiên c u v tình d c an toàn, lành m nh 53 B ng 3.13: Ki n th căđúngăc aăđ iăt ng nghiên c u v n iăcungăc păph ngăti n tránh thai 54

B ng 3.14: Ki n th căđúngăv các ngu n cung c p thông tin v s c kh e sinh s n cho sinh viên 55

B ng 3.15: T l tháiăđ c aăđ iăt ng nghiên c u khi bàn v v năđ s c kh e sinh s n 56

B ng 3.16: M căđ ch p nh n c aăđ iăt ng nghiên c u v vi c quan h tình d c tr c hôn nhân 57

B ngă3.17:ăTháiăđ c aăđ iăt ng nghiên c u v quanăđi m quan h tình d cătr c hôn nhân 57

B ngă3.18:ă iăt ng nghiên c u chia s v các v năđ s c kh e sinh s n v i b m 59 B ng 3.19:Th c hành c aăđ iăt ng nghiên c u trong quan h tình d c 61

B ng 3.21: L a ch n bi n pháp tránh thai c aăđ iăt ng nghiên c u khi quan h tình

d c 62

B ng 3.22: M căđ s d ng các bi n pháp tránh thai trong quan h tình d c c aăđ i t ng nghiên c u 63

B ngă3.23:ăLỦădoăđ iăt ng nghiên c u không s d ng bi n pháp tránh thai 63

B ng 3.24: Th c hành c a n khi có thai 64

B ng 3.25: Th c hành c a nam khi b n gái có thai 64

B ng 3.26: Th c hành các hành vi không an toàn c aăđ iăt ng nghiên c u 65

B ng 3.27: T l tham gia các bu i sinh ho t, nói chuy n truy n thông v s c kh e sinh s n c aăđ iăt ng nghiên c u 65

B ng 3.28: Lý do không tham gia c aăđ iăt ng nghiên c u t i các bu i sinh h at, nói chuy n truy n thông v s c kh e sinh s n 66

B ng 3.29 M i liên quan gi a c p h c v i ki n th c s c kh e sinh s n 67

B ng 3.30: M i liên quan gi a ngành h c v i ki n th c s c kh e sinh s n 67

B ng 3.31 M i liên quan gi a các ngu n cung c p thông tin s c kh e sinh s n v i ki n th c v s c kh e sinh s n 68

B ng 3.32 M i liên quan gi a gi i tính v i th c hành s c kh e sinh s n ……….68

B ng 3.33 M i liên quan gi a ngành h c v i th c hành s c kh e sinh s n 69

B ng 3.34 M i liên quan gi a gi i tính v iătháiăđ s c kh e sinh s n 69

B ng 3.35 M i liên quan gi a tham gia các bu i sinh ho t, nói chuy n truy n 69

thông v iătháiăđ s c kh e sinh s n 69

B ng 3.36 M i liên quan gi a gi i tính v i quan h tình d cătr c hôn nhân 70

B ng 3.37 M i liên quan gi a c p h c v i quan h tình d cătr c hôn nhân 70

B ng 3.38 M i liên quan gi a ki n th c v iătháiăđ v s c kh e sinh s n 70

B ng 3.39 M i liên quan gi aătháiăđ và th c hành v s c kh e sinh s n 71

B ng 3.40 M i liên quan gi a tham gia các bu i sinh ho t, nói chuy n truy n 71

thông v i th c hành s c kh e sinh s n 71

B ng 3.41: M i liên quan gi a ki n th c v i v năđ quan h tình d cătr c hôn nhân 71

Bi uăđ 3.1: Phân lo i ki n th c c aăđ iăt ng nghiên c u v s c kh e sinh s n 56

Bi uăđ 3.2: Phân lo iătháiăđ c aăđ iăt ng nghiên c u v s c kh e sinh s n 60

Bi uăđ 3.3: Phân lo i th c hành c aăđ iăt ng nghiên c u v s c kh e sinh s n 66

AIDS Acquired immunodeficiency syndrome

ICPD H i ngh Qu c t v Dân s - Phát tri n

UNFPA United Nations Fund for Population Activities

(Qu dân s liên h p qu c)

TăV Nă

H i ngh Qu c t v Dân s và Phát tri nă(ICPD)ăđ c t ch căvƠoăn mă

1994 t i Cairo v i s tham gia c a 179 qu c gia T i h i ngh này, Chính ph

c a 179 qu căgiaăthamăgiaăđƣăđ tăđ c s đ ng thu n,ăđ ng th iăc ngăkêuăg i

đ aăv năđ ch măsócăs c kh e sinh s n và các quy n sinh s n cho ph n vào v trí trung tâm trong các ho tăđ ng phát tri n qu c gia và phát tri n toàn c u, trong đóăđƣă nh n m nhă đ n vi c ch mă sócă s c kh e sinh s n cho v thành niên và thanh niên [5] Th c hi năch ngătrìnhăc a h i ngh ICPD,ăch ngătrìnhădơnăs

Vi tăNamăđƣăm r ng n iădungăvƠăh ng tr ngătơmăvƠoăch măsócăs c kh e sinh

s n,ăđ c bi tălƠăch măsócăs c kh e v thành niên và thanh niên

Vi tăNamăhi năcóăh nă64ătri uăng iăđangătrongăđ ătu iălaoăđ ng,ăchi mătrên 68%ădơnăs ,ătrongăđóăv ăthƠnhăniên,ăthanhăniên Vi tăNamă(nhómădơnăs ăt ă10-24ătu i,ătheoăđ nhăngh aăc aăT ăch căYăt ăth ăgi i)ăchi măkho ngătrênă22%ădơnăs ăNh ngăn măqua,ăv ăthƠnhăniênăthanhăniên Vi tăNamăđƣăcóănh ngăb căphátătri năkháătoƠnădi năv ăth ăch t,ătríătu ,ătinhăth n;ăđƣăvƠăđangăđóngăgóp tích

c că choă s ă nghi pă xơyă d ngă vƠă b oă v ă t ă qu c.ă Tuyă nhiên,ă v nă cònă nhi uăkho ngătr ngătrongăch măsócăs căkh eăsinhăs nătìnhăd căchoăl aătu iănƠy.ăV iă

l iăs ngăhi nănay,ăđangăt ngănhanhăs ăthanhăniênă quanăh ătìnhăd c tr căhônănhơn,ătìnhătr ngăn oăphá thai…ăt ăl ăquanăh ătìnhăd c trongăh căsinhăvƠăsinhăviênăc ngăcóăxuăh ngăt ngăcao.ăNh ngăv năđ ănƠyăđeăd aătr căti păđ năs că

kh eăsinhăs năc aăthanhăniênă[24].ăCu căđi uătraăv iăquyămôăl năđƣăđ căth că

hi nă t iă cácă t nhă thƠnhă c aă đ tă n că v ă v ă thƠnhă niên,ăthanhă niênă v iă tênă g iă

ắ i uătraăqu căgiaăv ăv ăthƠnhăniênăthanhăniên Vi tăNam”ăt ăn mă2003ăđ nă2010ăđƣăchoăth yăVi tăNamălƠăm tătrongănh ngăn căcóăt ăl ăn oăpháăthaiăcaoănh tătrênăth ăgi i,ătrongăđóă20%ălƠăl aătu iăv ăthƠnhăniên,ătrênăc ăn căcóă5%ăbé gái sinhăconătr că18ătu i,ă15%ăsinhăconătr că20ătu iă[18]

Theo T ng C c Dân s , tình tr ng quan h tình d c s m, quan h tình d c không an toàn, mang thai ngoài ý mu năvƠăpháăthaiăkhôngăanătoƠn,ănguyăc ălơyănhi m b nhăquaăđ ng tình d c, nhi m HIV v thành niên thanh niên v n có

xuăh ngăgiaăt ng,ănh t là khu v c nông thôn, vùng sâu các khu công nghi p t p trung…ă c bi t, ki n th c, k n ngăc ăb n v b o v , ch măsócăs c kh e sinh

s n c a thanh niên còn nhi u h n ch ; Bên c nh t l n o phá thai cao, g năđơyăliên ti p x y ra tình tr ng b tr s ăsinhăt i nhi uăph ng,ăgơyănênănh ng cái

ch tăth ngătơmăđ i v i các sinh linh nh bé Nh ng m b con m iăsinhăcóăđ

tu iăthanhăniên.ă i u này cho th y tình tr ngănƠyălƠăđángăbáoăđ ng và còn có

nh ng l h ng v ki n th c,ătháiăđ và th c hành v s c kho sinh s n c a thanh niên

H c vi nă Yă D c h c C truy n Vi t Nam lƠă tr ng đ i h c y h c c truy năđ u tiên Vi t Nam, thành l păn m 2005 V iă15ăn măhìnhăthƠnhăvƠăphátătri n, h c vi năđƣăcóănh ngăb c ti năv t b c H c vi n hi nănayăđangăđƠoăt o nhi uăngƠnhănh ăBácăs Y h c c truy n, bác s aăkhoa,ăd c s đ i h c, hàng

n măv i g n 1000 sinh viên t t nghi p hƠngăn m.ăH là sinh viên đ n t nhi u vùng mi n trong c n c, là nh ng cán b ngƠnhăyătrongăt ngălai,ăli u nh ng

ki n th c,ătháiăđ và th c hành c a h v s c kho sinh s năđƣăđ làm hành trang cho h vƠoăđ i? Chính vì v y, đ tƠiăắKi n th c,ătháiăđ th c hành v

s c kh e sinh s n c a sinh viên H c vi năYăd c h c c truy n Vi t Nam

n mă2020ăvà m t s y u t liênăquan”ăđ c th c hi n v i m c tiêu c th nh ă

sau:

1.ă ánhăgiáăki n th c,ătháiăđ , th c hành v s c kh e sinh s n c a sinh viên H c vi năYăd c h c c truy n Vi tăNamăn mă2020

2 Phân tích m t s y u t liênăquanăđ n ki n th c,ătháiăđ và th c hành

v s c kh e sinh s n c aăđ i t ng nghiên c u

CH NGă1

T NGăQUANăTĨIăLI U

KH EăSINHăS N

1.1.1ăKháiăni măv ăthƠnhăniên,ăthanhăniênăvƠăsinhăviên

Theoăt ăch căYăt ăth ăgi iăă(WHO)ăquyăđ nhăl aătu iă10ă -19ătu iălƠăđ ă

tu iăv ăthƠnhăniên Thanh niên tr lƠăl aătu iăt ă19ăậ 24ătu i.ăCh ngătrìnhăS că

kh eăsinhăs n/ăS căkh eătìnhăd căv ăthƠnhăniênăậ thanhăniênăc aăkh iăliênăMinhăChơuăỂuă(EU)vƠăqu ăd năs ăLiênăHi păQu că(UNFPA)ăl yăđ ătu iăt ă15ăậ 24

tu i.ăTheoăT ăđi năGiáoăd căh căc aănhƠăxu tăb năT ăđi năBáchăkhoa:ăắSinhăviênălƠăng iăh căc aăm tăc ăs ăgiáoăd căcaoăđ ng,ăđ iăh c” [17] Theo cách

hi uănƠy,ăcóăth ăphơnălo iăsinhăviênătheoănhi uăph mătrùăkhácănhau.ăVíăd ăsinhăviênă t pă trung,ă sinhă viênă chínhă quy,ă sinhă viênă khôngă t pă trung,ă sinhă viênă t iă

m tăsinhălỦ,ăv ăm tăxƣăh i ăđ ăxácăđ nhăl aătu iăthanhăniên.ă

C ngăcóăquanăni măchoăr ngăn iădungătu iăthanhăniênălƠănh ngăgiaiăđo nă

c aăcu căăđ i.ăQuanăni mănƠyăcóăph năch tăch ,ăkhoaăh căh năkhiăchoăr ngătu iăthanhăniênălƠăgiaiăđo năchuy năti p,ăquáăđ ăt ătr ăemăđ năng iăl năvƠăbaoăg mă

l aătu iăt ă11-12ăđ nă23-25ătu iăvƠătrongăđóăđ căbi tăl uăỦăđ nă2ăth iăk ăc ăb năsau:

+ăTu iăthanhăniênăm iăl nă(t ă14-15ăđ nă18ătu i):ă cătr ngălƠăs ătr ngăthƠnhăv ăm tăc ăth ,ăs ăchínămu iăsinhăv t,ălƠăgiaiăđo năhoƠnăthi năquáătrìnhăxƣă

h iă hóaă đ uă tiên.ă Tu iă thanhă niênă m iă l nă c ngă thu că ắth iă k ă chuy nă ti pă

tr c”.ă

+ăTh iăk ăth ăbaăc aăl aătu iăchuy năti pă(t ă18ăđ nă23-25ătu i):ălƠătu iăthanhă niênă mu nă hayă th iă k ă b tă đ uă c aă tu iă ng iă l nă cònă g iă lƠă ắth iă k ăchuy năti păsau”.ăL aătu iănƠyăắl n”ăv ăc ăhaiăph ngădi năsinhăh c vƠăquanăh ăxƣăh i.ăă

TheoăNguy năTh căvƠăPh măThƠnhăNgh ă (1992) ắSVăđ iăh c,ăcaoăđ ng lƠănh ngăthanhăniênăthu căth iăk ăchuy năti păsau” [32] Vi căchoăr ngăthanhăniênă n mă trongă th iă k ă chuy nă ti pă vƠă SVă đ iă h c,ă caoă đ ngă thu că th iă k ăchuy năti păsauăc ngăphùăh păv iăquanăni măc aănhƠătơmălỦăh căng iăM ăNikyăHayes (2005) [36] khiăchoăr ngăắth iăthanhăniênănh ăm tăth iăk ăchuy năti păvaiătròă ngƠyă cƠngă t ng,ă đ nă l tă d nă đ nă s ă thayă đ iă nhơnă cách”.ă Theoă đóă vi căchuy năti păcóăth ădi năraăt ătr ngăh căđ năn iălƠmăvi căhayăth căhƠnhăkinhănghi măđòiăh iăthanhăniênănóiăchungăvƠăthanhăniênăsinh viên nóiăriêngăph iăt p quenănhi uăhƠnhăviăvaiătròăkhácăbi tănhauănh măm căđíchăh ngăt iăvi căhoƠnăthi năb năthơn.ă

S ăphátătri năc aăthanhăthi uăniênăluônălƠăv năđ ăđ căquanătơmăhƠngăđ uăăVi tăNam.ăVìăthanhăthi uăniênăđ căbi tălƠăthanhăniênăsinhăviênăcóăti măn ngătoă

l nă quy tă đ nhă s ă l nă m nhă vƠă th nhă v ngă c aă đ tă n că nênă vi că vi că n mă

đ cănh ngăv năđ ăc tălõiătrongăs ăphátătri năc aăh ălƠăh tăs căquanătr ng [5]

1.1.2ăKháiăni măv ăs căkh eăsinhăs n,ăs căkh eătìnhăd c

V năđ s c kh e sinh s n (SKSS) là v năđ khá m i m , lý thú, nh y c m

V năđ nƠyăđƣăth c s thu hút s quan tâm c a nhi uăn c trên th gi i Chính

vì v y, t vi c nh n th căđ c t m quan tr ng c a công tác giáo d c dân s cho

th h tr , và k t sau H i ngh qu c t v Dân s và Phát tri n t ch c t i Cairo, Ai C păn mă1994ă(ICPD),ăch ngătrìnhădơnăs chuy năh ng sang quan tâm nhi uăh năđ n ch tăl ng dân s ,ătrongăđóătr ng tâm là n iădungăch măsócă

SKSS H u h t các nghiên c u v SKSS cácăn c trên th gi i và Vi t Nam

th ngăh ng v đ iăt ng thanh, thi u niên và nh t là v thƠnhăniênăvƠăth ng

là h c sinh cácătr ng trung h căc ăs và trung h c ph thông [5]

Có th nói, vi c nghiên c u SKSS nói chung và nghiên c u SKSS v thƠnhăniênănóiăriêngăđƣăđ c ti n hành r t s m trên th gi i, nh t là các qu c gia phát tri nănh ngăth ngăđ c g i v i nh ng tên g iăkhácănhauănh ăs c kh e

v thành niên hay gi i tính, tình d c thanh thi u niên K t sau H i ngh qu c t

v Dân s và Phát tri n t ch c t i Cairo, Ai C păn mă1994ă(ICPD)ăkhiăđƣăcóă

đ nhăngh aăchính th c v SKSS thì vi c nghiên c u SKSS nh tălƠăchoăđ iăt ng thanh thi uăniênăđangălƠăắm i quan tâm c a không nh ng các nhà khoa h c, các nhà giáo d c, các nhà qu n lý xã h i mà c các b c cha m đ căđ y lên m t trìnhăđ m i” [23].T i H i ngh ICPD S c kh e sinh s năđ căđ nhăngh aănh ăsau: ắS c kh e sinh s n là tr ng thái kh e m nh, hoàn toàn tho i mái v th

ch t, tinh th n và xã h i trong t t c m i khía c nhăliênăquanăđ n h th ng sinh

s n, ch căn ngăsinhăs n và quá trình sinh s n ch không ph i ch là không có

b nh t t hay t năth ngă b máy sinh s n”ă[5]

Khái ni măSKSSătrênăhƠmăỦălƠăconăng i có th có m t cu c s ng tình

d c an toàn và th a mãn, có kh n ngăsinhăs n,ăđ c t do quy tăđ nh khi nào và

th ngăxuyênănh ăth nào trong vi cănƠy.ă nh ngh aătrênăc ngăkh ngăđ nh viêc

ch mă sócă SKSSălƠăm t t ng th các bi n pháp k thu t và d ch v góp ph n nâng cao s c kh e và h nh phúc b ng cách phòng ng a và gi i quy t các v năđ

s c kh e sinh s n.ăNóăc ngăbaoăg m c s c kh e tình d c v i m căđíchălƠănâng cao ch tăl ng cu c s ng và các m i quan h riêngăt ,ăch không ph i ch là

vi că t ă v nă vƠă ch mă sócă liênă quană đ n sinh s n và các b nh lây truy n qua

đ ng tình d c [5]

Khiănóiăđ năSKSSăng iătaăth ngăđ c păđ n khái ni m S c kh e tình

d c (SKTD) vì chúng có liên quan m t thi t v iănhauăvƠăSKTDăđ c xem là

m t n i dung SKSS Theo T ch c Y t th gi i, s c kh e tình d căđ c phát

bi uănh ăsau:ăắăSKTDălƠăt ng h p các khía c nh th ch t, tình c m, tri th c và

xã h i c aăconăng i có tình d c, sao cho cuôc s ng c aăconăng i phong phú,

t tăđ păh năv nhân cách, giao ti p và tình yêu [38] Th c hành tình d c c a con

ng iătr căđơyăth ng ch u s nhìn nh n,ăđánhăgiáăkh t khe và bi năđ i theo

th i gian, theo s phát tri n xã h i.ăNh ngăhi nă nay,ăSKTDă đƣă ra đ i nh ng quan ni m c i m h n,ăti n b h nădoăvi c chúng ta ngày càng hi u rõ b n ch t sinh h c, nhăh ng tâm lý, giá tr nhơnăv năvƠătácăđ ng xã h i c a nó

Giáo d c s c kh e V thành niên (VTN) là m t n i dung quan tr ngăđƣă

đ c chính ph ch đ o,ăđ c bi t ph i ti p t c t p trung xây d ngămôiătr ng xã

h i lành m nh cho thanh niên, nâng cao th ch tvà tinh th n,ăk ăn ngăs ng, ki n

th c v gi i và s c kh e sinh s n cho thanh niên N i dung giáo d c SK cho VTN ch y uănh ăsau:ăKi n th căc ăb n tu i v thành niên, thanh niên (nh ng thayăđ i v th ch t, sinh lý, tâm lý); gi i và gi i tính; tình b n, tình yêu, giáo

d c v tình d c, tình d c an toàn; ki n th căphòngătránhăcácănguyăc ăcóăthaiăngoài ý mu n, gi m các b nh viêm nhi mă đ ng sinh s n, phòng tránh các

b nh lây nhi măquaăđ ng tình d c, phòng tránh xâm h i tình d c…

Cácănguyăc ătrênăcóăliênăquanăđ n v năđ tình d c Giáo d c tình d c là

m t trong nh ng v năđ nh y c m, tuy nhiên l i h t s c c n thi t Tình d c là

m t hành vi t nhiên và lành m nh c a cu c s ng, là nhu c u c n thi t cho s

t n t i c a gi ng nòi Tuy nhiên c n giáo d c cho m iăng i bi t cách th c hành tình d c an toàn và có trách nhi mătrongăđóăvaiătròăc a nam n ngang nhau

Tóm l i SKSS bao g m nhi u khía c nh,ătrongăđóăcóăkhíaăc nh liên quan

đ n SKTD H th ng sinh s n, ch căn ngăsinhăs n và quá trình sinh s n c a con

ng iăđ c hình thành, phát tri n và t n t i trong su t cu căđ i SKSS có t m quan tr ngăđ c bi t v i c nam gi i và n gi i Quá trình sinh s n và tình d c là

m t quáătrìnhăt ngătácăgi a hai cá th , bao hàm s t nguy n, tinh th n trách nhi m và s bìnhăđ ng

1.1.3 N i dung c aăch măsócăs c kh e sinh s n

Ch mă sócă SKSSă lƠă s ph i h p các bi n pháp k thu t, d ch v nh m nâng cao ch tăl ng SKSS, làm cho s ho tăđ ng và ch căn ngăc a b máy sinh

s năđ c t tăh n,ăkh e m nhăh nă(baoăhƠmăc SKTD) ch không ch là vi c t ă

v năvƠăch măsóc liênăquanăđ n sinh s n và các b nh LTQ TD,ăm căđíchălƠălƠmăcho cu c s ng có ch tăl ng và h nhăphúcăh n M i khu v c, m i qu c gia l i

có nh ng v năđ uătiênăc aăriêngămình,ănênăcácăn c và các t ch c tham gia vào vi c th c hi năch ngătrìnhăSKSS đƣăc th hóa 10 n iădungănh ăsau :

+ăS căkh eăv ăthƠnhăniên

+ăGiáoăd cătruy năthôngăvìăSKSS-KHHG ă[30]

TheoăChu năqu căgiaăv ăCh măsócăSKSS,ăB ăYăt đ aăra n iădungăch ă

y uăc aăSKSS ăVi tăNam g măcác v năđ ăsau:ă

+ăCh măsócăph ăn ăkhiămangăthai

+ Ch măsócăbƠăm ăvƠătr ătrong khi sinh và sau khi sinh

+ K ăho chăhóaăgiaăđìnhăvƠăcácăbi năphápătránhăthai

+ N oăhútăthaiăanătoƠnăvƠăgi mătácăh iăc aăvi căn oăhútăthai

+ Phòng tránh các b nhăviêmănhi măđ ngăsinhăs n

+ăB nhăLTQ TD

+ăNhi măHIV/AIDS

+ Ch măsócăSKSSăv ăthƠnhăniênă[18]

Trongăcácăcôngătrìnhănghiênăc uăv ăSKSS,ăcácătácăgi ăc ngăth ngăđ ăc pă

đ năcácăn iădungăc tălõiăc aăSKSSănêuătrênănh :ăthu tăng kháiăni măSKSS,ăv nă

đ ăgi iăvƠăgi iătính,ătìnhăb n,ătìnhăyêu,ăhônănhơn,ătìnhăd căanătoƠn,ămangăthai,ă

n oăpháăthai,ăbi năphápătránhăthai,ăb nhăLTQ TDăvƠ HIV/AIDS

Nh ăv y,ăv iănh ngăn iădungătrên,ăkháiăni măSKSSătr căh tălƠăm tăkháiă

ni măr ngăkhôngăch ăgi iăh nă ăs căkh eăng iăm ămƠălƠăs căkh eăng iăph ă

n ănóiăchung,ănh ngăc ngăquanătơmăđ nănh ngăv năđ ăliênăquanăđ năquáătrìnhăsinhăs năc aănamăn ăvƠănh năm nhănhi uăđ năvi căt ăquy tăđ nhăc aăph ăn ăv iăsinhăđ , chúătr ngăvƠoăvi căb oăv ăch măsócăs căkh eăsinhăs năchoăc ănamăvƠăn ătrongă phòngă tránhă cácă b nh viêmă nhi mă đ ngă sinhă s n,ă b nhă LTQ TD,ăHIV/AIDS vƠăch măsócăs căkh eăv ăthƠnhăniên

1.2ă GIỄOă D Că V ă S Că KH Eă SINHă S Nă V ă THĨNHă NIểNă VĨă THANHăNIểNăTRểNăTH ăGI IăVĨăVI TăNAM

1.2.1 Trên th gi i

S ăphátătri năkinhăt ăvƠăv năhóaăxƣăh iăc aăcácăn cătrênăth ăgi iălƠăr tăkhácănhauănênătìnhăhìnhăCSSKSSăc ngăkhácănhauănh ngăđ uăcóăm tăđ căđi măchungălƠăcácăn căđ uăr tăquanătơmăvƠăt pătrungăCSSKSSăchoăl aătu iăthanhăthi uăniênăsinhăviên.ă ănhi uăn căphátătri nătrênăth ăgi iănh ăNh tăB n,ăB că

M ăvƠ ChơuăỂu…n iăcóăt ăl ăsinhăth p trongănhi uăn mănay,ăh ăđƣăch ăđ ngă

đ căvi c sinhăconăkhiănƠoăvƠăsinhăm yăcon,ăh ăch ăm tă5ăđ nă6ăn măchoăvi căsinhăđ ăvƠănuôiăconănh ,ăph năcònăl iăh căquanătơmănhi uăđ năvi căch măsócăs că

kh eămƠăđ c bi tălƠăắS căkh eătìnhăd c”ă[34]

Ho tăđ ngătìnhăd căs măd năđ nămangăthaiăngoƠiăỦămu năngƠyăcƠngăt ngătrênătoƠnăth ăgi i,ătrongăkhiăđóăki năth căv ăth iăđi măcóăthaiăc aăthanhăniênăsinh viên r tăth pă[47] Do tácăđ ngăc aănhi uăy uăt ănh ăs ăphátătri năkinhăt ăvƠăđôăth ăhóaăngƠyăcƠngăm nhăm ,ăs ăphátătri nănh ăv ăbƣoăc aăcôngăngh ăthôngătin,ăphimă nh,ăph ngăti năthôngătin,ăm ngăxƣăh i,ăd yăthìăs m…vƠătrƠoăl uăxƣă

h iălƠmăchoăt ăl ăcóăho tăđ ngătìnhăd căs măngƠyăcƠngăt ng.ăV năđ ăc năquanătơmă cùngăv iă vi că QHTDă s mă lƠă s ă thi uă ki nă th că c aă cácăemă v ă cácă b nhăLTQ TDăvƠăcácăbi năphápătránhăthai

Hi nănayăth cătr ngăcôngătácăch măsócăSKSSătrênăth ăgi iăcònăg păr tănhi uătháchăth cănh :ăv năđ ăv ăthaiănghén,ăsinhăđ ,ătr ăs ăsinh,ăcácăv năđ ăv ăk ă

ho chăhóaăgiaăđình…Trongănh ngăv năđ ătrênăđ iăv iă v ăthƠnhăniênăvƠăthanhă

niênăgiáoăd căv ăs căkh eăsinhăs năhi nănayăc năđ căquanătơmănhi uănh tălƠă

v năđ ăv ăquanăh ătìnhăd căkhôngăanătoƠnănênăd năt iăvi cămangăthaiăngoƠiăỦă

mu nă vƠă m că cácă b nhă lơyă truy nă quaă đ ngă tìnhă d că trongă đóă baoă g mă c ăHIV/AIDS…

Thanhăthi uăniênăth ngăkhôngăbi tăc ăth ăh ăth căhi năch căn ngăsinhă

d căvƠăsinhăs nănh ăth ănƠo.ăThanhăthi uăniênăch aăcóăgiaăđìnhăth ngăkhôngă

bi t,ăho căkhôngăti păc năđ cănh ngăd chăv ăk ăho chăhóaăgiaăđìnhăvƠănh ăv yănguyăc ămangăthaiăngoƠiăỦămu năho căm căb nhălơyătruy năquaăđ ngătìnhăd c,ă

k ăc ălơyănhi măHIV/AIDS.ă ngăth iăthôngătinăv ătìnhăd c,ăs căkh eăsinhăs nă

v ă thƠnhă niênă vƠă thanhă niênă h uă nh ă khôngă cóă vƠă vi că th oă lu nă v ă tìnhă d că

th ngăb ăc măk ăNhi uăng iăl năcònăngh ăr ngăvi căđ aăgiáoăd căSKSSăchoăthanhăthi uăniênăvƠoăch ngătrìnhăh căs ăkhi năl pătr ăcóăquanăh ătìnhăd căs mă

h năvƠănhi uăh n.ăTuyănhiênăhƠngălo tănghiênăc uăc ngăchoăth y,ăthôngăquaă

vi cănghiênăc uăvƠăgiáoăd căSKSSăhayăgiáoăd căs căkh eătìnhăd căs ălƠmăchoăắthanhăthi uăniênăđƣăcóăquanăh ătìnhăd căch pănh năth căhi nănh ngăhƠnhăviătìnhă

d căanătoƠnăh n,ăc ngănh ăl pătr ăđƣăb tăđ uăquanăh ătìnhăd cămu năh năho că

gi măb tăho tăđ ngătìnhăd cănóiăchung” [3]

Vi căs ăd ngăcácăbi năphápătránhăthaiăđƣăvƠăđangăt ngă năđ nhă ăcácăn cătrênăth ăgi i,ătuyănhiên c ngătheoăm tăs ăcácănghiênăc u vi căs ăd ngăcácăBPTTă

c ngăch aăđ căđápă ngănhuăc uă ătu iăv ăthƠnhăniên,ăthanhăniên.ăVi căti păc nă

nh ngă BPTTă hi nă đ iă cònă nhi uă h nă ch ăKho ngă 80ă tri uă ph ăn ă mangă thaiăngoƠiăỦămu nătrongăđóă cóăc ănh ngătr ngăh păcóăthaiădoăkhôngăthành công trongăs ăd ngăBPTTă[24]

quanăni m v ătình yêu, tình d c,ăhônănhơn,ăgiaăăđình ăăc aănhi uăt ng l p,ăđ că

bi tălà gi i tr ă- nh ngăng iăcóăxu h ngăh iănh pănhanhăchóngănh t [20] S ăphátătri năc aăxƣ h iăc ngăđ ng th i t o ra nh ng thách th c,ăđ c bi tătrongăl nhă

v căch măsócăs c kh e sinh s n Thanh niên v thƠnhăniênăđ căcoiălƠăđ iăt ng

d b t nă th ngănh t trong xƣă h iă đƣă tr ă thƠnhă nhómă m că tiêuă c aă cácăho tă

đ ng thông tin,ăgiáoăd c,ătruy năthông v SKSS Vi t Nam Thanh niên Vi t NamăngƠyănayăđƣăcóăs ăthayăđ i v t păquánăvƠăv năhóa,ănh ăl p giaăđìnhă ăđ

tu i mu năh năvƠăgiaăt ngăquanăh tìnhăd cătr c hôn nhân…

Theoăqu ă dơnăs ăliênă h păqu că (UNFPA)ă đƣănêuă raă cácăv nă đ ch y u trongăl nhăv căs căkh eăsinhăs nă ăVi tăNam nh ăvi c s d ng các bi n pháp tránh thai hi năđ i cònănhi uăh năch ,ăng i dân ch y u s d ng vòng tránh thaiăvƠăcácăbi năphápătránhăthaiăt ănhiên,ătrongăđóăt ăl ăs ăd ngăbi năphápătránhăthai hi năđ i ch đ t 52,6% Không ph i t t c ng i dân Vi tăNamăđ u d dàng

ti p c n các thông tin và d ch v v s c kh e sinh s n V thành niên, thanh niên

ch aăl păgiaăđình,ăvƠănh ngăng i dân s ng vùngăsơu,ăvùngăxa,ăđ c bi tăđ i

m t v i nh ngăkhóăkh nătrongăvi c tìmăki măvƠăti păc n các thông tin và d ch v s c

kh e sinh s n có ch tăl ng T l ph n đ tu i sinh s n m c các b nh nhi m khu năđ ng sinh s n và nhi m khu n lây truy năquaăđ ng tìnhăd căcaoă[24]

TheoăT ngăC căDơnăs ,ătìnhătr ngăquanăh ătìnhăd căs m,ăquanăh ătìnhăd căkhôngăanătoƠn,ămangăthaiăngoƠiăỦămu năvƠăpháăthaiăkhôngăanătoƠn,ănguyăc ălơyănhi măb nhălơyătruy năquaăđ ngătìnhăd c,ănhi măHIVă ăv ăthƠnhăniên,ăthanhăniênăv năcóăxuăh ngăgiaăt ng,ănh tălƠăkhuăv cănôngăthôn,ăvùngăsơuăcácăkhuăcôngănghi păt pătrung…ă căbi t,ăki năth c,ăk ăn ngăc ăb năv ăb oăv ,ăch măsócăs căkh eăsinhăs n,ăs căkh eătìnhăd căc aăv ăthƠnhăniên,ăthanhăniênăcònănhi uă

h năch ;ăgiáoăd căv ăs căkh eăsinhăs n,s căkh eătìnhăd căch aăti păc năđ că ă

di năr ng;ăvi căcungăc păthôngătin,ăd chăv ăthơnăthi năv ăs căkh eăsinhăs n/s căkh eătìnhăd căch aăđápă ngăđ cănhuăc uăđaăd ngăc aăv ăthƠnhăniên,ăthanh niên [33]

Nh ngăn măqua,ăv ăthƠnhăniên,ăthanhăniênăVi tăNamăđƣăcóănh ngăb căphátătri năkháătoƠnădi năv ăth ăch t,ătríătu ,ătinhăth n;ăđƣăvƠăđangăđóngăgópătíchă

c că choă s ă nghi pă xơyă d ngă vƠă b oă v ă t ă qu c.ă Tuyă nhiên,ă v nă cònă nhi uăkho ngătr ngătrongăch m sócăs căkh eăsinhăs n,ătìnhăd căchoăl aătu iănƠy.ăHi nănay m tăs ămôăhìnhăđƣăvƠăđangăđ cătri năkhaiănh măcungăc păki năth c,ăk ă

n ngăvƠăd chăv ăv ădơnăs ă- s căkh eăsinhăs n,ăs căkh eătìnhăd căchoăv ăthƠnhăniên,ăthanhăniênănh ămôăhìnhăắT ăv năvƠăkhámăs c kh eăti năhônănhơn”,ămôăhìnhăắCungăc păd chăv ăs căkh eăthơnăthi n v iăv ăthƠnhăniên,ăthanhăniên”[34]

B ăYăt ăc ngăđƣăbanăhƠnhăquy tăđ nhăs ă906/Q -BYT ngày 15-3-2017 phêăduy tă ăánăT ngăc ngăt ăv năvƠăcungăc păd chăv ăDơnăs ă- K ăho chăhóaăgiaăđìnhăchoăv ăthƠnhăniên,ăthanhăniênăgiaiăđo nă2016-2020;ăđ ngăth iăph iăh pă

v iăB ăGiáoăd căvƠă Ơoăt o,ăTrungă ngă oƠnăTNCSăH ăChíăMinh,ăT ngăLiênăđoƠnăLaoăđ ngăVi tăNamăđƣătri năkhaiănhi uăch ngătrìnhăgiáoăd cădơnăs ,ăs că

kh eăsinhăs n,ăgi iăvƠăbìnhăđ ngăgi iătrongănhƠătr ng,ăcácăkhuăcôngănghi p,ăkhuăch ăxu t ăBênăc nhăđóăgiaăđìnhăvƠăxƣăh iăc năt oăm iăđi uăki năđ ăv ăthƠnhăniên,ăthanhăniênătíchăc căh căt p,ălaoăđ ng,ăch ăđ ngăthamăgiaăcácăho tăđ ngăt ă

v n,ăch măsócăs căkh eănóiăchung,ăs căkh eăsinhăs n,ăs că kh eătìnhăd călƠnhă

m nhănóiăriêng;ăb oăđ măđ ăv ăthƠnhăniên,ăthanhăniênăđ căquanătơmăch măloătoƠnădi năvƠăth căhi năđ yăđ ăquy năvƠăngh aăv ăc aămình

1.3ă M Tă S ă NGHIểNă C Uă V ă S Că KH Eă SINHă S Nă V ă THĨNHă NIểNăVĨăTHANHăNIểNăTRểNăTH ăGI IăVĨăVI TăNAM

1.3.1 Trên th gi i

Các nghiênă c uă SKSSă trongă đ iă t ngă thanhă thi uă niênă ă n că ngoƠiă

th ngăt pătrungănghiênăc uăv ănh ngăv năđ ăc ăth ,ănh yăc măc aăSKSSănh ă

v năđ ăn oăpháăthai,ăsinhăđ ăs m,ăv năđ ăquanăh ătìnhăd cătr căhônănhơn,ăcácă

b nhăLTQ TDăđƣăchoăchúngătaăth yă ắnh ngăconăs ăbi tănói”ăth tăb tăng ăTheoă

T ăch căYăt ăTh ăgi iă(WHO)ăhƠngăn m cóăkho ngă20ătri uăcaăn oăpháăthaiăkhông an toàn ăChơuăPhiăthaiănghénăngoƠiăd ăđ nhădaoăđ ngăt ă50%ă- 90% trongă s ă v ă thƠnhă niênă ch a ch ngă vƠă 25%ă - 40%ă trongă s ă v ă thành niên có

ch ng [23].ăM tănghiênăc uăt iăBangladesh choăth yă80%ăn ăd iă19ătu iăđ că

h iăt ngăcóăQHTDătr căhônănhơnă[47]

HƠngă n mă cóă kho ngă 340ă tri uă ng iă m că b nhă LTQ TDă g mă c ăHIV/AIDS,ănh ngăh uăh tătrongăs ăđóăălƠăcóăth ăđi uătr ăđ c,ătuyănhiênănhi uă

tr ngăh păkhôngăđ căđi uătr ădoăkhôngăđ căch năđoán.ăHƠngăn măcóăkho ngă100ă tri uă tr ngă h pă m că b nhă LTQ TDă ă l aă tu iă 15 ậ 24ă tu i.ă că tínhăkho ngă 50%ă cácă tr ngă h pă nhi mă HIVă m iă xu tă ă hi nă ă ng iă tr ă Nhi mătrùngăđ ngăsinhăd căcóăth ăd năt iăh uăqu ăđángăti cănh ăvôăsinh,ăkho ngă60ăậ 80ătri uăc păv ăch ngăvôăsinhătrênăth ăgi i,ănguyênănhơnăth ngădoătácă ngăd nă

tr ngăsauăviêmănhi mătìnhăd căkhôngăđ căđi uătr ătíchăc că[38]

HƠngăn măcóăkho ngă19ătri uătr ngăh păpháăthaiăkhôngăanătoƠn,ătrongăđóăcóăkho ngă40%ă ăđ ătu iăt ă15ăậ 24.ăVi căpháăthaiăkhôngăanătoƠnăđ ăl iănhi uă

h uăqu ănghi mătr ngănh ănhi mătrùngăđ ngăsinhăs n,ăth ngăt ăcung,ăvôăsinh

th măchíăt ăvong,ă cătínhăkho ngă68.000ăph ăn ăt ăvongăm tăn măkhiăn oăpháăthai không an toàn [39]

Theoă cácă nghiênă c uă ă nhi uă n iă trongă khuă v că Châu Á Thái Bình

D ng,ăđƣăch raăth cătr ngănh năth căv ăSKSSă ăl aătu iăthanhăthi uăniênălƠ: ắnh nă th că c aă l pă tr ă trongă khuă v că dùă đƣă k tă hônă hayă ch aă v ă cácă v nă đ ăSKSSăbaoăg mătìnhăd c,ăch căn ngăsinhăs n,ăcácăbi năphápătránhăthai,ăquanăh ătìnhăd căanătoƠn ăcònănhi uăh năch ” [3]

1.3.2ăT iăVi tăNam

ápă ngăch ngătrìnhăhƠnhăđ ngăqu căt ăvƠăth căhi năchi năl căqu căgiaă

v ădơnăs ăvƠăch măsócăSKSS,ă ăVi tăNamăt ănh ngăn mă80ăc aăth ăk ăXX,ăho tă

đ ngăgiáoăd cădơnăs ăc ngăđƣăchuy năh ngăsangăgiáoăd căSKSSănóiăchungăvƠăSKSSăchoăv ăthƠnhăniênănóiăriêng.ăTheoăđóăđƣăcóăhƠngălo tăcácăcu cănghiênăc uă

v ăSKSSăđƣăđ căth căhi n.ă căbi tăh ngănghiênăc uăv ănh năth c,ătháiăđ ,ăhƠnhăviăv ăSKSSă ănhómădơnăs ătr t ă15ătu iăđ nă24ătu iăc ngăm iăth căs ă

đ căquanătơmăvƠăphátătri nătrongănh ngăn măg năđơyăcùngăv iăquáătrìnhăh iă

nh păvƠăđ iăm i.ăM cădùăcònăkháăm iăm ănh ngăchúngătaăđƣăs mănh năraăv ătríăquanătr ngăc aăgiaiăđo nă10ă-19ătu iă(trongăđóăcóăđ iăt ngăSV)ătrong quá trình phátătri năc aăcu căđ iăm iăconăng i.ăCùngăv iăs ălƣnhăđ oăc aă ngăvƠăNhƠă

n c,ăs ăvƠoăcu căc aăcácănhƠăkhoaăh c,ăs ăh ătr ăv ăm tătƠiăchínhăvƠăkhoaăh că

c aăcácăt ăch căqu căt ,ăđƣăcóăhƠngăch căcôngătrìnhăvƠăđ ătƠiănghiênăc uăv ăcácă

v năđ ăc ăb năc aăSKSSănóiăchungăvƠăSKSSăv ăthƠnhăniênănóiăriêng.ă i uătraăv ă

v ăthƠnhăniênăvƠăthanhăniênăVi tăNamă(SAVY)ămangătínhăch tăr ngăl năvƠoăn mă

2003 doăB ăYăt ,ăT ngăc căth ngăkê,ăWHO th căhi năđƣămôăt ăt ngăđ iăđaă

d ngăv ăcácăm iăquanăh ăb năbè,ăSKSSăvƠăv năđ ătìnhăd c;ăquanăni m,ătháiăđ ,ăhƠnhăviăvƠătr iănghi măc aăthanhăthi uăniênăv ăcácăv năđ ăSKSS.ă ngăth i,ă

c ngăquaăbáoăcáoăđi uătraăđƣănêuălênănh năth c,ăki năth căvƠăngu năthôngătinăv ăSKSSănh ănh năth căv ă4ăch ăđ ăSKSS:ăCácăb nhălơyătruy năquaăđ ngătìnhă

d c;ăHi uăbi tăv ăchuăk ăkinhănguy t;ăNh năth căvƠăs ăd ngăcácăbi năphápătránhăthai;ăVi căs ăd ngăbaoăcaoăsuă[7] [8]

H uăh tăcácănghiênăc uăkhiăxemăxét,ăđánhăgiáăv ănh năth căv ăSKSSă ă

l aătu iăthanhăthi uăniênăđ uăchoăth yăắm tăs ăl ngăl năcácăthanhăthi uăniênăthi uăhi uăbi tăho căhi uăbi tăsaiăl chăv ăcácăv năđ ăgi iătínhăvƠătìnhăd c”ăvƠăắnhi uă thôngă tină v ă tìnhă d că vƠă gi iă tínhă trongă đóă cóă nhi uă ngu nă thôngă tinăkhôngălƠnhăm nhăcóă nhăh ngăđ năhƠnhăviătìnhăd căvƠăgơyănhi uăh uăqu ăr tă

l năchoăthanhăthi uăniên”ă[28]

T iăVi tăNamătrongănh ngăn măg năđơy,ăgiáoăd cădơnăs ăvƠăgiáoăd căgi iătínhăđangăd nănh năđ căs ăquanătơmăsơuăs căc aăcácăc pălƣnhăđ oăvƠăc ngăđ ngăxƣăh i.ăTheoăcu căt ngăđi uătraădơnăs ă ăVi tăNamăn mă2014ătr ătrongăđ ătu iăv thành niên lƠă17,3ătri uăng iăchi mă22,7ă%ădơnăs [33].ăT ăl ădơnăs ănƠyăv aălƠăthu năl iăv aălƠăkhóăkh năchoăđ tăn căkhiăngu nănhơnăl cătr ăd iădƠo,ănh ngă

nh ngăv năn năxƣăh iăc ngătheoăđóăgiaăt ng.ă80%ăt ngăs ătr ăv ăthƠnhăniênăsinhă

s ngăt iănôngăthôn,ăvùngăsơu,ăvùngăxaăn iămƠănh ngăthôngătin,ăki năth căv ăs că

kh e,ăch măsócăs căkh eăsinhăs năcònănhi uăh năch ă[34].ăB căvƠoăđ ătu iăv ăthƠnhăniên,ăthanhăniên,ăc ăth ăs ăcóănhi uăbi năđ iăv ătơmăsinhălỦăn uăkhôngă

đ căgiáoăd c,ănh năth căđúngăs ăgơyănênănh ngăh uăqu ăđángăti c.ăCácăemăs ăkhôngăcóăki năth căv ătìnhăd căanătoƠn,ăd ălơyănhi măcácăb nhăquaăđ ngătìnhă

d c,ămangăthaiăngoƠiăỦămu n…ăcácăemăn ătrongăđ ătu iăv ăthƠnhăniênăd ăsinhă

conăkhôngăkh eăm nh,ăsinhănon,ăthaiăd ăd ng,ăt ăl ătr ăs ăsinhăt ăvongăcao,ă nhă

h ngăđ năs căkh eăvƠăch tăl ngăcu căs ng

Theoăth ngăkêăc aăB nhăvi năPh ăs năTrungă ng,ăn mă2004,ătínhăriêngă

s ăng iăn oăpháăthaiăl aătu iăv ăthƠnhăniênă(10-19ătu i)ăch ăd ngăl iă ăconăs 5%ăthìăl aătu iăthanhăniên (19-24ătu i)ălênăt iă20-25% Theoăth ngăkêăđ căcôngă

ă3-b ăn mă2005 c aăH iăk ăho chăhóaăgiaăđình,ăVi tăNamălƠăm tătrongăă3-baăn căcóăt ăl ă

n oăpháăthaiăcaoănh tăth ăgi i,ătrongăđóă20%ălƠăl aătu iăVTN.ăTrênăph măviăc ăn căcóă5%ăemăgáiăsinhăconătr că18ătu i,ă15%ăsinhăconătr cătu iă20.ăS ătr ăemăd iă15ă

tu iăm căcácăb nhăLTQDTDăchi mă1,16%ă(b nhăl u)ăvƠă1,5%ăv iăcácăb nhăhoaăli uăkhác.ă óălƠăch aăk ăt iăs ăl ngănh ngăng iăđiăn oăpháăthaiăvƠăch aăcácăb nhăph ăkhoaăt iăcácăc ăs ăt ănhơnă[21].T ăl ăv ăthƠnhăniênăcóăthaiătrongăt ngăs ng iămangăthaiăt ngăliênăt căquaăcácăn mătheoăV ăS căkh eăvƠăbƠăm ă- tr ăemăbáoăcáo:ăn mă

2010 lƠă2,9%,ăn mă2011ălƠă3,1%,ăn mă2012ălƠă3,2%ăkéoătheoăđó lƠăt ăl ăpháăthaiă

ăl aătu iănƠyăc ngăngƠyăcƠngăt ngărõăr tă[20]

ă Vi tă Nam,ă nghiênă c uă th că tr ngă nh n th c,ă tháiă đ ,ăhƠnhă viă c aă v ăthƠnhăniên/thanhăniênăđ iăv iăSKSSăđ cănhi uănghiênăc uăđ ăc p.ăN iădungăSKSSătrongăcácănghiênăc uănƠyăth ngăbaoăg mănh ngăv năđ ăv ătìnhăb n,ătìnhăyêu,ătìnhăd c,ăQHTD,ăs ăd ngăcácăBPTT,ăcóăthaiăs măvƠăn oăhútăthaiătrongăl a

tu iăVTN,ănh năth căv ăHIV/AIDSăvƠăcácăb nhăLTQ TD

M tă nghiênă c uă g mă 1.100ăthanhă niên trong đ tu iă t ă 15-24 đ că l aă

ch năng uănhiênăđ ăph ngăv năt iă20ăxƣăc aăd ăánăắGiáoăd căSKSSăvƠăs căkh eăgia đìnhăv ăthƠnhăniên t iăH iăPhòng”ăvƠoăn mă1999ăc aăU ăbanăQu căgiaăDơnă

s ă- K ho ch hoá gia đình ti n hƠnhăv iătênăg iăắKh oăsát,ăđánhăgiáăv ăki nă

th c,ătháiăđ ,ăth căhƠnhăc aăv ăthanhăniên,ăthanhăniênăH iăPhòngăv iăcácăv năđ ăliênă quană đ nă SKSS”ă doă Nguy nă Qu că Anh, Nguy nă M ă H ng,ă DanielăWeitraub, Meredith Caplanăth c hi năchoăth yăk tăqu ă[1]:

- Ki năth căv ăSKSS: ch ăcóă25,7%ăVTN&TNăcóăki năth căđúngăv ăth iă

đi măth ăthaiălƠăgi aăhaiăk ăkinh.ă93,2%ăVTN&TNăbi tăítănh tăm tăBPTTăhi nă

đ iăvƠă61,4%ăbi tăítănh t m t BPTT t nhiên Bao cao su (BCS) là BPTT đ c

bi t đ n nhi u nh t, ti păđ nălƠăvòng tránh thai, thu cătránhăthaiăvƠătri tăs nă[1, tr.48] N iăcung c păBPTTăph ăbi tăđ căVTN&TNăbi tăđ nălƠăc ăs ăyăt ă[1, tr.52] Nh ngă b nhă LTQ TDă đ că bi tă đ nă nhi uă nh tă lƠă HIV/AIDS,ă l uă vƠăgiangămaiăv iăt ăl ăt ng ngă69,7%,ă50,4%ăvƠă48,3%ă[1, tr.53].ăS ăd ngăBCSăkhiăQHTD,ăkhôngăQHTDăv iăgáiăm iădơm,ăkhôngădùngăchungăb măkimătiêm,ăkhôngă QHTDă v iă nhi uă ng iă lƠă nh ngă cáchă phòngă tránh HIV/AIDSă đ căVTN&TNăk ăđ nănhi uănh tă[1, tr.59].ăCóăkho ngă40%ă TNCăchoăr ngăn oăphá thai và hút đi uăhoà kinh nguy tălƠăm tăbi năphápăKHHG ă[1, tr.60]

- Tháiăđ ăđ iăv iăcácăv năđ ăSKSS: aăs ăVTN&TNă(82%)ăv năr tăđ ăcaoătrinhăti tăc aăng iăcon gái, có s khác bi t rõ r t gi a nam n VTN&TN trong quan ni m này (92,6% n và g nă70%ănam)ăvƠă91,3%ăVTN&TNăchoăr ngăch ănên có QHTD trong hôn nhân [1, tr.64] Cácăph ngăti năthôngătinăđ iăchúngă(TT C)ăđ căcoiălƠăphùăh pănh tăđ ăcung c p thông tin v SKSS cho VTN&TN (86,5%), ti p đ n là các c s y t , b n bè cùng l a,ăth yăcôăgiáoăvƠăchaăm ă[1, tr.70] Nh ngăv năđ ăliênăquanăđ năSKSSămà VTN&TNămu năđ căcung c păbaoăg măgiáo d cătìnhăd căchoăVTN&TNă(80,3%),ătuyên truy n v các BPTT (78,7%) và cung c p các BPTT (62,0%) [1, tr.71]

Theoă nghiênă c uă c aă D ngă ngă Hanhă (1999)ă v ă ki nă th c,ă tháiă đ ,ăhƠnhăviătìnhăd căc aăsinhăviênăl aătu iă18ăậ 24ătu iăch aăl păgiaăđìnhăt iăthƠnhă

ph ă H ă Chíă Minh.ăT ngă s ă 1.508ănamă n ă sinhă viênă thu că14ă tr ngă đ iăh căđóngătrênăđ aăbƠnăTp.ăH ăChíăMinhăđƣăthamăgiaăvƠoănghiênăc u.ăK tăqu ănghiênă

c uăchoăth yăđaăs ăsinh viên đ u bi tă4 lo iăBPTTăph ăbi nătrongăch ng trình KHHG ă c aă Viêtă Nam,ă đóă lƠ:ă baoă caoă suă (91,2%),ă vòngă tránhă thaiă (84,1%),ăthu cău ngătránhăthaiă(84,5%)ăvƠăđìnhăs nănam/n ă(73,1%).ăSinhăviênăcóătháiăđ ă

r tăc iăm ăv ăQHTDătr căhônănhơn,ăđ căbi tălƠăkhiăđƣăyêuănhauăhayăđƣăh aăhôn;ăvƠănamăd ăch pănh năh năn ăT ăl ăsinhăviênăcóăQHTDătr căhônănhơnăchungăchoăc ăhaiăgi iălƠă12,8%ă(namănhi uăg pă4ăl năn ,ăl năl tălƠă19,7%ăvƠă5,5%).ăTu iăQHTDăl năđ uătrungăbìnhălƠă20,ăs mănh tălƠă16;ăvƠătrongăl năQHTDă

đ uătiênăcóă53,5%ăkhôngăs ăd ng BPTT [15]

Cu căđi uătraăQu căgiaăv ăv ăthƠnhăniênăvƠăthanhăniênăVi tăNamă(SAVY)ă

n mă2003ădoăB ăYăt ăvƠăT ngăc căTh ngăkêăth căhi năv iăs ăh ătr ăv ăk ăthu tă

và tài chính c a T ch c Y t th gi i (WHO) và Qu nhi đ ng Liên hi p qu c (UNICEF)ăv iătênăg iăđ yăđ :ăắ i uătraăqu căgiaăv ăv ăthƠnhăniênăvƠăthanhăniênă

Vi tăNam”ăv iă02ăgiaiăđo n,ăgiaiăđo năI,ăt ă2003ăđ nă2005ă(SAVYăI)ăvƠăgiaiă

đo năII,ăti năhƠnhăt ă2008ăđ nă2010ă(SAVYăII).ăT ngăm uăđi uătraălƠă7.584ăđ iă

t ngăVTN&TN nam vƠăn ăđƣăcóăv /ch ngăvƠăch aăcóăv /ch ng,ăđ ătu iăt

ă14-25 s ngătrongăh ăgiaăđìnhătrênătoƠnăqu c,ăphân b ătrên c ă8ăvùngălƣnhăth ,ăkhuă

v căthƠnhăth /nôngăthôn.ăK tăqu ăchoăth yă[7] [8]:

trong chu k kinh nguy t,ăch ăcóă27,8%ătr ăl iăđúng,ătrongăđóăn ăhi uăbi tăcaoă

h nănamă(33,3%ăsoăv iă21,1%).ă i măhi uăbi tăv ăcácăb nhăLTQDTDăc aăthanhăthi uăniênăth p,ăđ tă3/9ăđi m.ăH uăh tăthanhăthi uăniênă(97%)ăđ uăbi tăítănh tă

m tăBPTT và trung bình đ tă5,6/10ăbi năpháp,ănhómă22-25ătu iăcóăm căđ ănh nă

th căv ăcácăBPTTăcaoăh nănhómătr ătu iăh n…

v năchoăbi tăcó nghe nóiăv ăHIV/AIDS G năm tăn aăs ăthanhăniên đ căh iă(49,3%) cho bi tăh ăcóăti păc năv iănhi uăngu năthôngătinăv ăHIV/AIDSă(ngh aălƠăti păc năđ căv iăt ă7-9ăngu năthôngătin),ătrongăđóăcácăph ngăti năthôngătină

đ iăchúngălƠăngu năthôngătinăph ă bi nănh tă(96,5%),ăkhôngăcóăs ăchênhăl chă

gi aănamăvƠăn ,ăgi aăthƠnhăth ăvƠănông thôn ăt tăc ăcácănhómătu i;ăngu năthôngătin quan tr ngăth ăhaiălƠăt ăgiaăđìnhă(88,2%),ăti păđ nălƠănhómăchuyênămônă(giáoăviên, nhân viênăyăt )ă(85,3%) và các t ch c xã h i (68,2%) M c đ hi uăbi t

c a thanh niên v HIV cách phòng tránh HIV t ngăđ iăcao

K tă qu ă c aă 2ă cu că nghiênă c uă t ă 2ă giaiă đo nă khácă nhauă (SAVYă Iă vƠăSAVYăII)ăchoăphépăsoăsánhăs ăthayăđ iăvƠăxuăh ngăphátătri năquanătr ngătrongă

ki năth c,ătháiăđ ,ăhƠnhăvi,ăl iăs ngăvƠăđi uăki năs ngăc aăthanhăthi uăniênăcóă

di năbi năđángăloăng iăh n ăSAVYăIIăsoăv iăSAVYăI.ă

Vi năDơnăs ăvƠăcácăv năđ ăxƣăh iă(IPSS) - Tr ngă iăh căKinh t ăQu că

dơnă v iă s ă h ă tr ă v ă k ă thu tă vƠă tƠiă chínhă c aă Qu ă Dơnă s ă Liênă h pă qu c (UNFPA)ăđƣăth căhi năm tăcu căđi uătraăcu iăkìăn mă2006ăch ngătrìnhăSángă

ki năs căkh e sinhăs năchoăthanhăniênăchơuăÁă(RHIYA)ăv ăki năth c,ătháiăđ ,ăhƠnhă viă SKSSă c aă thanh thi uă niên”ă v iă đ i t ng đi u tra là các nam, n VTN&TN t 15-24 tu i đang s ngăt iăgiaăđình,ăthu că7ăt nhă(HƠăN i,ăH iăPhòng,ăHoƠăBình,ăTh aăThiênăHu ,ă ƠăN ng,ăKhánh Hoà, Tp.H Chí Minh) T ng s

đ i t ng VTN&TN trong m u kh o sát lƠă1.216ăng i,ătrongăđóăcóă50,2%ănamă

và 49,8%ăn ăK tăqu ăđi uătraănh ăsauă[24]:

- Ki năth căv ăSKSS:ăKi năth căv ăkh ăn ngăth ăthaiăc aăVTN&TNăv năcònăth p,ăch ăcóă21,3%ăđ căđánhăgiáălƠăcó ki năth căđúng;ăT ăl ăVTN&TNăbi tă

n iămua/nh năcácăBPTTăkháăcaoă90,4%.ăT ăl ăVTN&TNănêuăđ cătênăc aăítă

nh tă m tă BPTTă lênă t iă 96,7%, t l bi t ít nh t hai BPTT là 80,4% BPTT

đ c VTN&TN bi t đ n nhi uănh tălƠăbaoăcaoăsuă(96,1%)ăvƠăviênău ngătránhăthai (78,7%);ăHIV/AIDSălƠăkh iăki năth căt tănh tăc aăVTN&TN,ăt ăl ăcóăhi uă

bi tăđúngăv ăkh iăki năth cănƠyălênăt iă99,3%.ăKi năth căv ăt ngăn iădungătrongăSKSS khá cao, tuy nhiên ki năth căt ngăh păv ăSKSSăc aăcácăemăcònăch aăsơu,ă

ch ăcóă32,6%ăcácăemăcóăki năth căđúngăv ăkh iăki năth cănƠyăvƠăVTN&TNăn ă

có ki năth căt ngăh păv ăSKSSăt tăh nănamăr tănhi u

- Tháiăđ ăđ iăv iăSKSS: H u h t thanh niên (91,2%) đánh giá vi c nh n thông tin v các BPTT là r t quan tr ng, 89,6% VTN&TN cho r ng vi c ti p c n

v i thông tin v ăcácăBPTTălƠăkháăd ădƠng.ă iăt ngăch ăy uăđ căthanhăniênătìmăđ năth oălu năv ăBPTT,ăHIV/AIDSăvƠăcácăb nhăLTQ TDălƠăb năbèă(kho ngă

t ă60%ăđ nă70%)

- HƠnhăviăliênăquanăđ năSKSS/TD: T ăl ănamăthanhăniênăcóăQHTDătr căhôn nhân nhi uăh năn ă(70ănam/10ăn ăchoăbi tăđƣăcóăQHTDătr căhônănhơn).ăiăb ăph năVTN&TNănamăcóăQHTDăl năđ uăv iăb năgáiăc aămình, cònăđ iăb ă

ph năVTN&TNăn ăcóăQHTDăl năđ uăv iăch ngăch aăc i.ăT ăl ăVTN&TNăs ă

d ngăbaoăcaoăsuăkhiăQHTDăkháăcao 94,6%

Cácăcôngătrìnhănghiênăc uătrênăđ iăt ngăSVăv ăSKSSă ăcácătr ngăđ iă

h căth ngăkhôngănhi uăch ăy uălƠăt pătrungănghiênăc uănh ngăv năđ ăc ăth ă

c aăSKSS.ăCóăth ăk ăraăm tăvƠiănghiênăc uăsauăđơy:

Lu năv năth căs ăyăt ăcôngăc ngăc aăPh măTh ăPh ngăDung,ătr ngă iă

h căYăt ăcôngăc ng,ăHƠăN i,ă2006ănghiênăc uăv ăắki năth c,ăth căhƠnhăphòngă

ch ngăb nhălơyătruy năquaăđ ngătìnhăd căvƠăHIV/AIDSăc aăn ăsinhăviênăm tă

tr ngăcaoăđ ngăt iăqu năTơyăH ,ăHƠăN iăn mă2006”ăv iăc ăm uăkh oăsátălƠă402ă

tr ngăh p.ăNghiênăc uăt pătrungătìmăhi uăki năth căc aăsinhăviênăv ăcácăb nhăLTQDTDă(tri uăch ng,ănguyênănhơn,ăcáchăphòngăb nh,ănguyênăt căđi uătr ,ăn iăkhámă ch aă vƠă đi uă tr ă b nh), v ă HIV/AIDSă (conă đ ngă lơyă truy nă vƠă cáchăphòngă tránh)ă vƠă v ă th că hƠnhă c aă sinhă viênă trongă phòngă ch ngă cácă b nhăLTQ TDăvƠăHIV/AIDSă(QHTDătr căhônănhơn).ăK tăqu ănghiênăc uăchoăth y,ă

t ăl ăn ăsinhăviênăđ tăyêuăc uăv ăăki năth căcácăb nhăLTQ TDălƠă70,6%ănh ngă

ki năth căc ăth ăcònăch aăt t:ă23,1%ăkhôngăk ăđ căm tăb nhălơyătruy năquaă

đ ngătìnhăd cănƠo,ăd iă70%ăbi tăđ căm tăs ătri uăch ngăc aăb nh,ăg nă40%ăkhôngăbi tănguyênăt căđi uătr ăcácăb nhăLTQ TD;ăch ăcóă40,5%ăn ăsinhăviênă

đ tăyêuăc uăv ăki năth c HIV…ă[13]

Quanăni măv ăs ăchungăthu ătrongătìnhăyêuăc aăSVăhi nănayăc aătácăgi ăLêă Th ă B ngă nghiênă c uă trênă 143ă sinhă viênă ă haiă tr ngă caoă đ ngă s ă ph mă

H ngăYênăvƠăđ iăh căKhoaăh căXƣăh iăvƠăNhơnăv năchoăth yăđaăs ăSVăcóăquană

ni măđúngăv ătìnhăyêu,ătrongăđóăg nă60,14%ăchoăr ngăy uăăt ăăđ uăătiênăătrongăătìnhăăyêuăălƠăăph iăăcóăăph măăch tăăchungăăth y[9]

Quanăni măc aăSVăv ăv năđ ăquanăh ătìnhăd cătr căhônănhơnăc aătácăgi ăNguy năÁnhăH ngănghiênăc uătrênă230ăSVă ă3ătr ngăđ iăh căKhoaăh căXƣăh iăvƠăNhơnăv n,ăđ iăh căKhoaăh căT ănhiênăvƠăđ iăh căKinhăt ăđƣăph năánhăxuă

h ngăd ăch pănh năquanăh ătìnhăd cătr căhônănhơnătrongăSVăhi nănay,ăquan

ni măv ăhônănhơnăvƠătìnhăyêuăc aăh ăth ngăthoángăh n[19]

Tómăl i,ănghiênăc uăv ăv năđ ăSKSS/TDăVTN&TNăđƣăđ cănhi uănhƠănghiênăc uătrongăn căđ ăc păt iăb ngăph ngăphápăđi uătraăxƣăh iăh c:ăthuă

th păthôngătin,ăđ nhăl ngăquaăcácăb ngăh i,ăthuăth păthôngătinăđ nhătínhăquaăcácă

ph ngăv năsơu,ăh iăth o,ăth oălu nănhóm.ăCh ăđ ăchungăxuyênăsu tăcácănghiênă

c uănƠyălƠăv ăv năđ ăth cătr ngănh năth c,ătháiăđ ,ăhƠnhăviăc aăv ăthƠnhăniênăđ iă

v iă SKSS.ă Nh ngă n iă dungă th ngă đ că đ ă c pă đ nă lƠă tìnhă b n,ă tìnhă yêu, QHTD,ă s ă d ngă cácă BPTT,ăcóă thaiă s mă vƠă n oă hútăthaiă trongă l aă tu iă VTN;ă

nh năth căv ăHIV/AIDS.ăBênăc nhăđó,ăn iădungăv ăcácăt ăn năxƣăh iăc ngăđ cănghiênăc u.ă iăt ngănghiênăc uălƠăv ăthƠnhăniênăvƠăthanhăniênăđ ătu iăt ă15-24.ăTuyănhiên,ănghiênăc uăv ăv năđ ăSKSS/TDăVTN&TNăchoăthanhăniênălƠăsinhăviênăcácătr ngăđ iăh căvƠăcaoăđ ngălƠăch aănhi u.ăLu năv nănƠyăt pătrungătìmă

hi uăth căt ăhi uăbi t,ătháiăđ ăvƠăhƠnhăviăc aăsinhăviênăh căvi năYăd căh căc ătruy năVi tăNamăđ iăv i SKSS

HĨNHăC AăSINHăVIểNăV ăS CăKH EăSINHăS N

Cóănhi uăy uăt ăliênăquanăđ năki năth c,ătháiăđ ăvƠăth căhƠnhăv ăs căkh eă

c aăsinhăviênăt ăkháchăquanăđ năch ăquan.ăTrongăcácăy uăt ăđóăph iăk ăđ năcácă

y uăt ăquanătr ngănh :ăy uăt ătu i,ăgi iătínhăvùngăđ aălỦăn iăsinhăviênăsinhăs ng,ă

y uăt ăgiaăđình,ăy uăt ăb năbèăvƠămôiătr ngăxƣăh i.ăCóănh ngăy uăt ăchiăph iă

đ năc ăki năth c,ătháiăđ ăvƠăth căhƠnh,ăc ngăcóănh ngăy uăt ăliênăquanăđ năt ngă

l nhăv căriêngăv ăki năth c,ătháiăđ ăho căth c hƠnhăc aăsinhăviênă[14]

1.4.1ăY uăt iătu i,ăgi iătính,ăvùngăđ aălỦăn iăsinhăviênăsinhăs ng

Tu i,ăgi iătính,ăvùngăđ aălỦ lƠăy uăt ăcóăm iăăliênăquanăch tăch ăv iăki nă

th c,ătháiăđ ăvƠăth căhƠnhăc aăsinhăviênăv SKSS.ăTheoănghiênăc uăc a tácăgi ăNgô Lan Vi (2014),ăắnghiênăc uăki năth cătháiăđ ăth căhƠnhăv ăSKSSăc aăsinhăviênăn ăt ă18ăậ 24ătu iăt iăTr ngă iăh căTơyă ôăn mă2014 choăth yănh ngăvùngăđ aălỦă ămi nănúi,ăvùngăcao,ăsinhăviênăítăcóăđi uăki năti păc năv iăthôngătină

đ iăchúngănênăkhôngăđ cătrangăb đ yăđ ăki năth căv ăSKSSănh ăsinhăviênă ăthƠnhăth ă[42]

K tăqu ăc aăcu cănghiênăc uăt ă2ăgiaiăđo năkhácănhauă(SAVYăIăvƠăSAVYăII)ăchoăphépăsoăsánhăs ăthayăđ iăvƠăxuăh ngăphátătri năquanătr ngătrongăki nă

th c,ătháiăđ ,ăhƠnhăvi,ăl iăs ngăvƠăđi uăki năs ng c aăthanhăthi uăniên.ăK tăqu ă

SAVYăIăchoăth yăcóă33,4%ănamăgi iăch aăk tăhônă ăkhuăv căthƠnhăth ăcóăquană

h ătìnhăd cătr căhônănhơnăsoăv iăn ăgi iălƠă3,7% [7]

T ăl ăthanhăniênăch aăl păgiaăđìnhănh ngăQHTDăc ngăt ngătheoăđ ătu iătheoăk tăqu ănghiênăc uăc aăSAVYăII.ă ăđ ătu iăt ă14ăậ 17ăr tăítăthanhăniênănamă

n ăcóăQHTD,ănh ngă ăđ ătu iă18ăậ 21ăt ăl ăQHTDătr căhônănhơnălƠă14,8ă%ănamăvƠă2,1ă%ăn ,ăvƠă ăđ ătu iăt ă22ăậ 25ăt ăl ănƠyăt ngăm tăcáchărõăr t:ă29,8%ănamăvƠă6,1ă%ăn ă[8]

1.4.2ăY uăt ăgiaăđình

GiaăđìnhălƠămôiătr ngăxƣăh iăhoáăquanătr ngăb cănh tăc aăcáănhơnăb iă

m iăcáănhơnăđ uăsinhăraăvƠăl nălênătrongăgiaăđình.ăM iăgiaăđìnhăcóăm tăti uăv năhoáăriêngăđ căxơyăd ngătrênăn năt ngăc aăv năhoáăchungăc aăxƣăh iăvƠăđ că

t oă thƠnhă b iă n nă giáoă d că giaă đình,ă truy nă th ngă giaă đình,ă l iă s ngă c aă giaăđình ăCácăcáănhơnăs ăti pănh năcácăgiáătr ,ăchu năm căc aăti uăv năhoá nƠy,ăs ăquanătơmăc aăchaăm ăs ăcóătácăđ ngăl năđ iăv iăthanhăthi uăniênăc ngănh ăsinhăviên

Thanhăthi uăniênăsinhăviênăcóăs ngăcùngăchaăm ăhayăkhông,ăh nhăphúcă

c aăgiaăđìnhăhayăvi căth ngăxuyênătraoăđ iăchiaăs ăgi aăchaăm ăvƠăconăcáiălƠă

nh ngăy uăt ăthu căv ăgiaăđìnhăcóăliênăquanătr căti păt iăvi căQHTDătr căhônănhơn.ăTheoănghiênăc uăc aăTr năM ăH nhăvƠăc ngăs ăn mă2009ăchoăth yăthanhăniênăs ngăcùngăchaăm ,ăvƠăb ăm ăth ngătraoăđ iăth ngăxuyênăv iăconăcáiălƠăcácăy uăt ălƠmăgi măQHTDătr c hônănhơnă ăthanhăthi uăniênă[16]

1.4.3 Y uăt ăb năbèăvƠămôiătr ngăxƣăh i

Ph năl năsinhăviênăhi nănayăđangătheoăh căt iăcácătr ngăđ iăh căt pătrungă

t iăcácăthƠnhăph ,ăđôăth ăl năth ngăcóăcu căs ngăt ăl păvƠăs ngăxaăgiaăđìnhăđiă ă

tr ăvìăv yăy uăt ăb năbèătácăđ ngăr tăl năđ năl iăs ngăvƠăhƠnhăviăc aăthanhăthi uăniênănóiăchungăvƠăsinhăviênănóiăriêng.ăTheoănghiênăc uăc aăMeeăậ Lian Wong và

c ngăs ă(2009)ăt iăm t n că ăChơuăÁăđƣăch ăraăr ng,ănh ngănamăthanhăniênăbi tă

b năbèăc aămìnhăđƣăQHTDătr căhônănhơnăthìănguyăc ăQHTDătr căhônănhơnăcaoă

g pă3,37ăl năsoăv iănhómăcònăl iă[52].ăNghiênăc uătrênăh nă1000ănamăgi iăt ăđ ă

tu iă15ăậ 19ăc aăLiăNăvƠăc ngăs ă(2010)ăt iăBangladeshăchoăth yăthanhăniênăt ngănóiă chuy năv iăb năbèăv ătìnhăd că cóă QHTDă tr căhônănhơnă g pă3ăl năsoăv iă

nh ngăng iăkhôngătraoăđ iăv ăv năđ ănƠyă[47]

Y uăt ăxƣăh iăc ngălƠăm tătrongănh ngăy uăt ăr tăquanătr ngă nhăh ngă

đ năhƠnhăviăQHTDăc aăthanhăniênăsinhăviênăhi nănay.ăTrongăxƣăh iăhi năđ i,ăchúngătaăkhôngăth ăb ăquaăvaiătròăc aăcácăph ngăti năthôngătinăđ iăchúngănh ăbáo,ăđƠi,ăvôătuy nătruy năhìnhăvƠănh tălƠăs ăphátătri năm nhăm ăc aăcôngăngh ăinternet.ăTrênăm ngăxƣăh iăk tăn iătoƠnăc uăn iăcácăb n tr ăcóăth ăt ădoătìmăhi uă

v ăcu căs ngăhi năđ iăvƠănh ngăquanăđi măkhácănhauăv ătìnhăd c,ăđ ngăth iăchúngăc ngăs ăcungăc păchoăcácăcáănhơnănh ngăđ nhăh ng,ăquanăđi măđ iăv iăcácăs ăki năvƠănh ngăv năđ ăx yăraătrongăcu căs ngăhƠngăngƠyă[12] M tăs ănghiên c uăđƣăchoăth yăcácăy uăt ăthúcăđ yăvi căQHTDătr căhônănhơnă ăthanhăthi uăniênălƠăm tăhi năt ngăm iăn yăsinhătrongăxƣăh iăhi năđ i,ăquáătrìnhăhi nă

đ iăhóaăđƣăd năđ nănh ngăthayăđ iăm nhăm ătrongăquanăni măvƠăhƠnhăviăv ătìnhăyêu,ătìnhăd c,ăhônănhơnăvƠăgiaăđình.ăTrongăquáătrìnhăhi năđ iăhóaătu iăk tăhônă

t ngălênănh ngătu iăcóăho tăđ ngătìnhăd căl năđ uăd ngănh ăkhôngăt ngămƠăcònă

gi măd năđ năs ăgiaăt ngăho tăđ ngătìnhăd cătr căhônănhơn [26]

M iăcáănhơn,ătrongăquáătrìnhăphátătri năc aămìnhăs ăti păthuătriăth c,ăh că

t păcácăgiáătr ăchu năm cătheoăhaiăkênh:ăchínhăth că(tr ngăh c)ăvƠăkhôngăchínhă

th că(giaăđình,ăb năbè,ătruy năthôngăđ iăchúng…).ăKi năth c,ătháiăđ ăvƠăhƠnhăviă

ch măsócăSKSSăc aăm iăcáănhơnănóiăchungăvƠăc aăm iăsinhăviênănóiăriêng,ăch uănhăh ngăr tănhi uăt ănh ngăkhuônăm u,ăchu năm căgiáătr ăc aăgiaăđình,ăc ngă

đ ngăxƣăh i

H că vi nă Yă D că h că c ă truy nă Vi tă Namă đ că thƠnhă l pă theoă Quy tă

đ nhăs ă30/2005/Q -TTgăngƠyă02/02/2005ăc aăTh ăt ngăChínhăph ătrênăc ăs ă

Tr ngăTrungăh căYHCTăTu ăT nh nănayăsauă15ăn măphátătri n,ăH căvi năđƣăphátă tri nă m nhă m ,ă c ă s ă v tă ch t,ă trangă thi tă b ă ph că v ă côngă tácă đƠoă t o,ănghiênăc uăkhoaăh căđ căđ uăt ăCh ătiêu,ăquyămôăđƠoăt oăhƠngăn măkhôngă

ng ngăt ngălên.ăH căvi năđangăđƠoăt oă5000ăsinhăviên,ăh căviênăv iăcácăngƠnhăđƠoăt oănh :ăBácăs ăYHCT,ăBácăs ăđaăkhoa,ăD căs ăđaiăh c,ăC ă i uăd ng,ăTCăD c,ă Ơoăt oăliênăthông,ăliênăk t ăG nă1000ăsinhăviênăraătr ngăm iăn m,ăgópăăph năđápă ngăngu nănhơnăl căch tăl ngăcaoătrongăcôngăcu căch măsócăvƠă

b oăv ăs căkh eăc ngăđ ng

N măh că2019ăậ 2020,ăs ăsinhăviênăc aăH căvi n YDHCT Vi tăNam là

g nă5000ăsinhăviênăh căt iăcácănhómăngƠnhănh ăBácăs ăYHCT,ăBácăs ăđaăkhoa,ă

D căs ăđaiăh c….ă ătu iăc aăcácăsinhăviênăH c vi năt ă18ăậ 26ătu i,ăt ăkh pă

n iătrênăc ăn căđ năh căt păt iătr ng.ăH căvi năYDHCT Vi tăNam trangăb ă

đ yăđ ăcácăđi uăki năh cătơpăvƠăsinhăho tăchoăsinhăviên.ăBênăc nhăvi căđƠoăt oă

ki năth căchuyênămônătheoăchuyênăngƠnhăh c,ănhƠătr ngăăc ngăđƣăquanătơm

đ năvi căgiáoăd c,ăđƠoăt o,ătuyênătruy năcácăki năth căxƣăh i,ăk ăn ngăs ng,ăki nă

th căCSSKSSăăchoăsinhăviên.ăTuyănhiênăvi cănơngăcaoăki năth căchoăsinhăviênă

c năph iăđ căduyătrìăth ngăxuyênăvƠăph iăcóăgi iăphápăc ăth ăB iăvìăhiênănayămôiătr ngăs ngăc ngă nhăh ngăđ nătháiăđ ,ăth căhƠnhăv ăSKSSăc aăsinhăviên,ătìnhătr ngăs ngăth ,ăquanăh ătìnhăd cătr căkhiăk tăhônăc aăsinhăviênăngƠyăcƠngă

t ng

SV HV YDHCTVN

Th c hành

v SKSS c a

SV HV YDHCTVN

Nguyên nhân có thai

Tháiăđ c a SV

v v năđ QHTDătr

Tháiăđ v có thaiătr c hôn

D u hi u d y thì

Chia s v năđ tình yêu, gi i đình

ƣăcóăb n tình và QHTDăhayăch a

TH c a SV khi có thai

Tham gia các bu i truy n thông

CH NGă2

2.1.1ă iăt ngănghiênăc u

Sinh viên h chính quy đangăh căn măth 1ăvƠăn măth 4 c a H c vi n

Yậ D c h c c truy n Vi t Nam bao g m các ngành: Bác s YHCT, Bác s aăkhoaăvƠăD căs

Sinhă viênă n mă th nh tălƠă đ iă t ng v a thoát ly kh iă giaă đình,ălƠăđ i

t ng có nhi uăthayăđ iăkhiăb c vào m tămôiătr ng m i vì v y tác gi l a

ch nă đ iă t ng này nghiên c u nh mă xácă đ nh th c tr ng ki n th c,ă tháiă đ ,

th c hành và quan h tình d cătr c hôn nhân so sánh v iăsinhăviênăn măth t ălƠăđ iăt ng s păraătr ng, có nhi u va ch măvƠăthayăđ i v tơmăsinhălỦăh năsoă

v iăn măth nh t

 Tiêu chu n ch n

- Sinh viên nam và n đangăh c t păn măth 1ăvƠăn măth 4 t i truòng

- Sinhăviênăđ ng ý tham gia nghiên c u

 Tiêu chu n lo i tr

- Sinh viên không h căn măth nh tăvƠăn măth 4 t iătr ng

- Sinh viên khôngăđ ng ý tham gia vào nghiên c u

2.1.2ă aăđi mănghiênăc u

aăđi m: H c vi n Y ậ D c h c c truy n Vi t Nam: S 2 Tr n Phú ậ HƠă ôngăậ Hà N i

2.1.3ăTh iăgianănghiênăc u

Nghiên c uăđ c ti n hành thu th p s li u b tăđ u t thángă03ăđ n tháng 08/2020

2.2.1 Thi t k nghiên c u: Nghiên c u mô t c t ngang có phân tích

2.2.2ăC ăm uăvƠăcáchăch năm u:

2.2.2.1 Cách tính c m u

C m uăđ c tính theo công th c

Z2(1- /2)ăă p (1- p)

n = x DE

d2

Trong đó: n:ăC ăm uănghiên c u

ă:ăm căỦăngh aăth ngăkê,ă ăđơy l yă ă=ă0,05 Z(1- /2):ăH ăs ătinăc yă ăm c 95% (Z(1- /2)= 1,96)

p: căđoánăt ăl ăsinhăviênăcóăki năth căv ăn iădungăCSSKSSă(Theoănghiênăc uăc aăNguy năM nhăTuơnăvƠăNguy năB chăNg căn mă2016ă

t iătr ngăcaoăđ ngăYăt ăH ngăYên,ăt ăl ăSVăcóăki năth căkhôngăđúng

v ăSKSSălƠă47%) [40]

V yăpă= 0,47; q = 1 ậ p = 0,53

d:ăsaiăs ătuy tăđ i,ăch nădă=ă0,05

DE:ăH ăs ăthi tăk ,ăch năDE = 1,5

+ C m u t ngă1ă(Sinhăviênăn măth nh t) = 287 sinh viên

+ C m u t ngă2ă(ăsinhăviênăn măth t )ă=ă313 sinh viên

- Tính h s k: Tính t ngăsinhăviênăn mă1ăvƠăn măth 4 (1924 sinh viên)/

t ng s SV ch n tham gia nghiên c u (600) H s kătínhăđ c là 3,2

T ngăSVă(n mă1ă+ăn mă4)

k = = 3,2

600

- Th c hi n ch n m u ng u nhiên h th ng m i t ngă nh ă đƣă chiaă (xácă

đ nh kho ng cách k, l y m t s ng u nhiên I n m gi a 1 và k, l yăcácăđ nă

ch nă1ăcáchă3ăđ năđ 70 sinh viên 70

T ngălƠă600ăsinhăviênăđ căđ aăvƠoădanhăsáchănghiênăc u

2.3ăCỄCăBI NăS ăVĨăCH ăS ăNGHIểNăC U

STT Tên bi n nhăngh aăbi n Lo i

bi n Ch s

Cách TTSL

Tu i

Tu iăd ngăl chăđ c tính

nh ăsau:ăTu iă=ăn măhi n

Nam, n

Nh phân

S l ng, t l

%ă ng i tham gia NC theo gi i tính

S l ng, t l

%ă ng i tham gia NC theo dân

t c

Phát

v n

3 N măh c Là s n mă h c c aă ng i

tham gia NC t iătr ng

Liên

t c

S l ng, t l

%ă ng i tham giaăNCătheoăn mă

Phát

v n

5 N iăc ătrú

LƠă n iă đ ngă kíă h kh u

c aă ng i tham gia NC, chia theo 3 vùng: Thành

th , nông thôn, mi n núi và

2.3.2ăBi năs ,ăch ăs choăm cătiêu 1: ánhăgiá ki năth c,ătháiăđ ,ăth căhƠnhă

v ăs căkh eăsinhăs năc aăsinhăviênătr ngăH căvi năY d căh căc ătruy nă

d yăthìănh :ăT ngăchi u cao và cân n ng, Ng c

l nălênăvƠăh iăđau,ăM c lông vùng kín, Quan tơmăđ n b n khác gi i,

có ki n th c đúngăv các

d u hi u d y thì

ng i khác gi i có quan

h tình d căquaăđ ng ơmăđ o

- không th có thai khi 2

ng i khác gi i ôm hôn, hayăQHTDăquaăđ ng

mi ng, h u môn

Danh

m c

T l %ăng i tham gia NC

có ki n th c đúngăv nguyên nhân

v n