Một số kinh nghiệm hướng dẫn học sinh lớp 9 làm tốt bài văn nghị luận xã hội

Có những nhận xét, đánh giá về những vấn đề xảy ra trong cuộc sống, biếtcách nhìn nhận, suy ngẫm cũng như cách giải quyết trước những hiện tượng đã và đang xảy ra …Từ đó, rèn cho học sin

CHUYÊN ĐỀ THÁNG 12/2019

Người báo cáo: Trần Thị Kỳ Vui

Một số kinh nghiệm hướng dẫn học sinh lớp 9 làm tốt bài văn nghị luận xã hội.Người báo cáo: Trần Thị Kỳ Vui

Ngày báo cáo: 03/12/2019

Ngày hoàn thiện báo cáo sau khi thảo luận chuyên đề: 07/10/2019

A.PHẦN MỞ ĐẦU

Tập làm văn là phân môn kết tinh đầy đủ nguyên lí “ Học đi đôi với hành”

Là môn học vừa có tác dụng bồi dưỡng các năng lực: cảm thụ, diễn đạt, suyluận …lại vừa rèn luyện nhân cách như: ứng xử, đánh giá và nhìn nhận cácvấn đề trong cuộc sống Trong các kiểu bài làm văn được học ở trường Trunghọc cơ sở, nghị luận xã hội là kiểu bài phát huy được tất cả những tác dụngtrên

Nghị luận xã hội là thể văn hướng đến phân tích, bàn bạc về các vấn đềliên quan đến các mối quan hệ của con người trong đời sống xã hội Mục đíchcuối cùng của nó là tạo ra những tác động tích cực đến con người và các mốiquan hệ giữa con người với con người, giữa con người với xã hội

Với đặc điểm, tính chất của nó, nghị luận xã hội giúp cho người viết phảitìm hiểu những vấn đề đa dạng, phong phú của cuộc sống xã hội xung quanh

Có những nhận xét, đánh giá về những vấn đề xảy ra trong cuộc sống, biếtcách nhìn nhận, suy ngẫm cũng như cách giải quyết trước những hiện tượng đã

và đang xảy ra …Từ đó, rèn cho học sinh thói quen tư duy một cách toàn diện,

đa chiều; giáo dục cho các em những kĩ năng sống thật sự cần thiết như: tựnhận thức, biết suy nghĩ, tính kỉ luật…Qua những bài nghị luận xã hội, họcsinh sẽ tự rút ra những bài học bổ ích cho mình, hướng đến giáo dục các em tưtưởng đạo đức thẩm mĩ Chính vì lẽ đó, những năm gần đây, nghị luận xã hội

là kiểu bài đã được chú ý một cách toàn diện Từ việc đọc - hiểu phần Vănhọc, đến luyện cách làm, cách viết ở phần Làm văn Những kì thi lớn như: thihọc sinh giỏi, thi vào lớp 10, thi tốt nghiệp Trung học phổ thông, thi đại học…đều dành một thời lượng đích đáng để học sinh làm kiểu văn này Nghị luận xãhội trở thành câu bắt buộc trong khung đề của các kì thi

Với đặc tính xã hội, nội dung nghị luận không “đóng khung” trong nhữngbài văn mẫu có sẵn, phạm vi của nó lại khá rộng, song khả năng tư duy cũngnhư hiểu biết của lứa tuổi các em có hạn Thực tế học sinh ngày nay rất nhanhnhạy với những vấn đề mới, nóng; sự tiếp cận của các em về các vấn đề đódiễn ra khá nhanh chóng Tuy nhiên, các em chỉ quan tâm đến những vấn đềthuộc sở thích của lứa tuổi mới lớn Những vấn đề thật sự có ý nghĩa lại ítđược quan tâm, suy nghĩ Chính vì thế, nhiều em khá lúng túng trước kiểu bàinày

Qua thực tế kết quả những bài kiểm tra định kì cũng như kết quả kì thi vào

10 của học sinh lớp 9, tôi nhận thấy rằng: một bộ phận lớn học sinh chưa làmtốt bài văn nghị luận xã hội Nguyên nhân cơ bản là do các em không biết phảiviết bài như thế nào, hiểu biết xã hội của các em còn hạn hẹp…Vì vậy, mụcđích cuối cùng khi làm kiểu văn này chưa đạt được Sau nhiều suy nghĩ, trăntrở, tôi nhận ra rằng: cần phải chỉ ra cho các em những con đường đến với trithức của cuộc sống xã hội; dạy các em cách tìm tòi, suy nghĩ, cách nhận xét,đánh giá về một hiện tượng hay một vấn đề bằng những gợi mở là một cách

hiệu quả để các em làm tốt kiểu văn này Đề tài: “Một số kinh nghiệm hướng dẫn học sinh lớp 9 làm tốt bài văn nghị luận xã hội” là một vài đề xuất góp

phần tháo gỡ khó khăn của bản thân và hi vọng góp một vài kinh nghiệm nhỏ

về dạy kiểu bài nghị luận xã hội cho bạn bè, đồng nghiệp

II Giải pháp và tổ chức thực hiện

1 Các giải pháp chung

1.1.Để học sinh làm tốt bài văn nghị luận xã hội, trước hết phải hướng dẫn các em nắm chắc yêu cầu của đề bài, yêu cầu về bố cục của bài văn.

1.2 Hướng dẫn học sinh phân biệt rõ ràng và chắc chắn hai kiểu bài nghị luận

về một sự việc, hiện tượng đời sống và nghị luận về một tư tưởng đạo lí là yêucầu bắt buộc Điều này tránh cho các em khi làm bài bị lạc đề, xa đề hay lanman, lúng túng khi giải quyết vấn đề

1.3 Tuân thủ và vận dụng phương pháp dạy học tích cực, người dạy nên sử

dụng phương pháp gợi mở Tổ chức cho học sinh tìm ra phương pháp và kĩ

năng làm kiểu bài giúp các em tự tin trước mỗi đề nghị luận xã hội

1.4 Hướng dẫn cho các em các thao tác làm văn nghị luận, truyền cho các

em những kinh nghiệm khi làm văn; tạo tâm thế cho các em bước vào bàn bạcmột vấn đề bằng con đường cảm xúc; gợi cho các em biết suy ngẫm trước mộtvấn đề xã hội, từ đó có cách nhìn nhận đánh giá của riêng mình

2 Các biện pháp tổ chức thực hiện

2.1 Hướng dẫn học sinh nhận thức đề bài

Nghị luận xã hội có hai dạng chính là nghị luận về một sự việc, hiệntượng đời sống và nghị luận về một tư tưởng, đạo lí Việc đầu tiên và rất cầnthiết sau khi học kiểu bài này là, trước một đề NLXH học sinh phải xác địnhđược chính xác đề thuộc loại nào Muốn nắm chắc điều này cần hướng dẫn các

em nhận thức tốt về yêu cầu đề bài

Chẳng hạn: GV cho HS quan sát và tìm hiểu một số đề sau :

Đề1: Suy nghĩ từ truyện đẽo cày giữa đường

Đề 2: Bàn về tranh giành và nhường nhịn

Đề 3: Tinh thần tự học

Đề 4: Ô nhiễm môi trường – không phải chỉ có ở thành phố

Đề 5: Ăn mặc có nói lên cá tính của bạn

Đê 6: Trò chơi điện tử là món tiêu khiển hấp dẫn Nhiều bạn vì mải chơi màsao nhãng học tập và còn phạm những sai lầm khác Hãy nêu ý kiến của em vềhiện tượng đó

Đề 7: Trong Truyện Kiều, Nguyễn Du viết: “ Chữ tâm kia mới bằng ba chữ

tài”.

Hãy viết một bài văn nghị luận ngắn trình bày suy nghĩ của em về việc cần

thiết phải có chữ “tâm” trong mỗi con người.

Đề 8: Người ăn xin

Một người ăn xin đã già Đôi mắt ông đỏ hoe, nước mắt ông giàn giụa, đôi môi tái nhợt, áo quần tả tơi Ông chìa tay xin tôi.

Tôi lục hết túi nọ đến túi kia, không có lấy một xu, không có cả khăn tay, chẳng có gì hết Ông vẫn đợi tôi Tôi chẳng biết làm thế nào Bàn tay tôi run run nắm chặt lấy bàn tay run rẩy của ông;

- Xin ông đừng giận cháu ! Cháu không có gì cho ông cả.

Ông nhìn tôi chăm chăm, đôi môi nở nụ cười :

- Cháu ơi, cảm ơn cháu ! Như vậy là cháu đã cho lão rồi.

Khi ấy tôi chợt hiểu ra: cả tôi nữa, tôi cũng vừa nhận được một cái gì đó của ông.

( Theo Tuốc-ghê-nhép)

Từ câu truyện trên, suy nghĩ về cho và nhận trong cuộc sống.

Đề 9: Nhà viết truyện cổ tích nổi tiếng thế giới An-đéc-xen từng quan niệm:

“ Người sống lâu nhất không phải là người nhiều tuổi nhất mà là người cảmxúc trước cuộc đời nhiều nhất”

Theo em cảm xúc đóng vai trò như thế nào trong việc hoàn thiện nhâncách của con người cũng như trong việc học vấn

Đề 10: Trong bài thơ “Con cò”, nhà thơ Chế Lan Viên có viết:

“Con dù lớn vẫn là con của mẹ,

Đi hết đời, lòng mẹ vẫn theo con”

Ý thơ gợi cho em những suy nghĩ gì về tình mẹ trong cuộc đời của mỗicon người

…

Trước một đề văn nghị luận xã hội, điểm mấu chốt trước hết là học sinhphải xác định được một cách chắc chắn đề yêu cầu nghị luận về một vấn đề tưtưởng đạo lí hay sự việc hiện tượng, đời sống Bởi kĩ năng và quy trình bànluận hai kiểu bài này có phần khác nhau Từ các đề trên, có thể nhận thấy : Các

đề nghị luận về một sự việc hiện tượng đời sống thường hướng đến một sựviệc, hiện tượng có ý nghĩa đối với xã hội, đáng khen, đáng chê hay có vấn đềđáng suy nghĩ Còn các đề về một tư tưởng đạo lí thường hướng đến một vấn

đề thuộc lĩnh vực tư tưởng, đạo đức, lối sống của con người

Như vậy:

- Đề văn nghị luận về một sự việc, hiện tượng đời sống gồm: Đề 4, 5, 6.

- Đề văn nghị luận về một tư tưởng đạo lí: Đề 1,2,3,7,8,9,10

Đề nghị luận xã hội vô cùng đa dạng bởi hiện tượng đời sống thì phongphú, tư tưởng tình cảm của con người thì nhiều chiều Bởi thế, người dạy nêncho các em tập ra đề, cho các em quan sát nhiều dạng đề để các em được thảoluận, nhận diện Để HS dễ dàng nhận thức rõ yêu cầu đề bài, nên hướng chocác em chia nhỏ thành các nhóm đề theo đề tài:

* Nghi luận về một tưởng đạo lí:

+ Về quan hệ xã hội - tình nhân ái, tình bạn, tình thầy trò, tình yêu quê

hương đất nước…

* Nghị luận về một sự việc hiện tượng đời sống:

Đáng khen - Vượt khó, hiến máu nhân đạo, giúp bạn, phong trào tiếp sức

mùa thi, cuộc vận động giúp đỡ đồng bào gặp hoạn nạn…

Đáng chê - Xả rác, nói tục - chửi thể, thiếu trung thực trong thi cử, quên

nói lời cảm ơn và xin lỗi, ăn quà vặt, đua đòi, …

* Nghị luận về một vấn đề đặt ra trong tác phẩm văn học:

Đây thực chất cũng là nghị luận về một tư tưởng đạo lí, tuy nhiên điểmkhác là, một vấn đề xã hội có ý nghĩa sâu sắc nào đó được đặt ra trong tácphẩm văn học buộc người viết phải nắm rõ và bàn luận vấn đề đó đặt trong đờisống thực tại Vấn đề xã hội thường được lấy từ một tác phẩm văn học được

học trong chương trình hoặc một câu chuyện nhỏ, một văn bản văn học ngắngọn mà HS chưa được học.

Trong các đề văn trên, dạng nghị luận về một vấn đề đặt ra trong tác phẩm

là các đề: 1,7,8,10

Xét về mặt hình thức, các đề nói trên thường có hai dạng Đề có mệnh lệnh

và đề không có mệnh lệnh (đề mở) Đề có mệnh lệnh thường là: suy nghĩ, trình

bày, bàn, nêu ý kiến…Tuy nhiên, điểm khác biệt về cách làm giữa hai dạng đề

này là không nhiều, dù là đề mở hay có mệnh lệnh thì người viết cũng cần phảithể hiện những suy nghĩ, bàn bạc, đánh giá về đối tượng bàn luận

Có những đề bài, vấn đề nghị luận được nêu trực tiếp Tuy nhiên, có những

đề được ẩn trong một câu nói, một mẩu chuyện…(Đề 7,8,9,10) buộc người đọcphải suy nghĩ tìm ra vấn đề cần bàn luận thông qua “ giải mã” đề bài

2.2 Hướng dẫn học sinh phương pháp làm bài

2.2.1 Nắm vững yêu cầu về bố cục của từng dạng bài

Cùng kiểu bài nghị luận xã hội nhưng mỗi kiểu bài lại có yêu cầu trìnhbày vấn đề với cấu trúc trong một bài văn khác nhau Việc hướng dẫn và yêucầu học sinh nắm vững cấu trúc cơ bản của từng kiểu bài sau khi đã nhận định

rõ đề bài có thể nói là một yêu cầu cần thiết và quan trọng Có thể ví như làviệc xây dựng bộ khung cho một ngôi nhà, bộ khung có chắc chắn thì ngôi nhàmới vững chãi

Cấu trúc triển khai tổng quát

Bố cục Nghị luận về một sự việc

hiện tượng đời sống,

Nghị luận về một vấn đề tư tưởng đạo lí.

- Nêu rõ hiện tượng

- Nêu nguyên nhân, phân

tích các mặt đúng sai, lợi

hại

- Giải thích tư tưởng, đạo lí

- Phân tích các mặt đúng, bác bỏnhững biểu hiện sai lệch có liênquan đến vấn đề bàn luận

- Bày tỏ thái độ, ý kiến về

hiện tượng nghị luận

- Nêu ý nghĩa của vấn đề (bài họcnhận thức và hành động)

Kết bài Kết luận, khẳng định, phủ

định, lời khuyên

- Kết luận, tổng kết, nêu nhận thức mới, tỏ ý khuyên bảo hoặc tỏ ý hành động.

Nhìn vào cấu trúc trên, có thể nhận thấy, bên cạnh điểm chung là bàn vềmột vấn đề xã hội thì hai dạng bài khác nhau về đề tài và cách thức bình luận

- Nghị luận về một sự việc, hiện tượng đời sống lấy sự việc, hiện tượng làmđối tượng chính; trong khi nghị luận về một tư tưởng đạo lí lấy tư tưởng, đạo lílàm đối tượng chính

- Nghị luận về một sự việc, hiện tượng đời sống đi từ sự việc, hiện tượng cụthể mà nâng lên thành vấn đề tư tưởng, đạo đức; trong khi nghị luận về mộtvấn đề tư tưởng, đạo lí thì từ vấn đề tư tưởng, đạo lí mà suy nghĩ về cuộc sống

* Nghị luận về một sự việc, hiện tượng đời sống.

Việc đặt ra và trả lời câu hỏi có ý nghĩa xung quanh vấn đề trọng tâm mà

đề yêu cầu là một cách tìm ý hiệu quả

Chẳng hạn : ? Sự việc, hiện tượng ấy được biểu hiện cụ thể như thế nào ? ? Những nguyên nhân nào dẫn đến sự việc, hiện tượng ấy ?

? Những biểu hiện ấy đúng như thế nào ? vì sao đúng ? sai như thếnào ? vì sao sai ?

? Những biểu hiện ấy dẫn đến kết quả (hậu quả) ra sao ?

? Để khắc phục hiện tượng ấy cần phải có những giải pháp gì ?Các câu hỏi và nội dung trả lời có thể sắp xếp theo ba bước:

- Giới thiệu thực trạng (nêu các biểu hiện của thực trạng).

- Nêu nguyên nhân, phân tích các mặt đúng sai, lợi hại

- Đề xuất ý kiến, giải pháp

Cụ thể là:

Bước 1: Giới thiệu thực trạng

Đối với bài văn nghị luận về một sự việc, hiện tượng đời sống, trước hếtcần biết nhận diện đến việc hiểu rõ hiện tượng ấy: các biểu hiện, các dạng tồntại, thậm chí cần các số liệu cụ thể Thực hiện thao tác này đòi hỏi học sinhmột sự hiểu biết và quan tâm đến các vấn đề đang tồn tại trong đời sống xã hộihiện nay Nghĩa là không phải đợi tới lúc nhận đề bài mới tìm hiểu mà họcsinh nên có sự chuẩn bị từ trước bằng việc quan tâm chú ý đến các vấn đề củacuộc sống đang diễn ra : đọc sách báo, lắng nghe các thông tin thời sự hàngngày, cập nhật thông tin về các vấn đề trong nước cũng như quốc tế…Tấtnhiên không phải hiện tượng nào cũng được dặt ra trong các đề nghị luân xãhội mà phải là những vấn đề có ý nghĩa sâu sắc, tạo ảnh hưởng rộng và thườngxuyên đến đời sống cộng đồng và cuộc sống của chính lứa tuổi học sinh như :

ô nhiễm môi trường, an toàn giao thông, căn bệnh xã hội HIV/AIDS, các tệnạn xã hội, các thói quen xấu…những tấm gương vượt khó, những việc làmnhân đạo…Khi phản ảnh thực trạng ta cần đưa những con số chính xác, nhữngthông tin cụ thể, những biểu hiện phổ biến, những người thật,việc thật, tránhlối nói chung chung, mơ hồ vì chính sự cụ thể của thông tin sẽ tao sức thuyếtphục cho những ý kiến đánh giá sau đó

Đối với học sinh, người dạy cần phải tạo cho các em thói quen quan sát,nhận xét và ghi nhớ Điều này phải có sự chuẩn bị lâu dài, công phu Trongcác giờ học các văn bản nhật dụng tôi thường xuyên nhấn mạnh vai trò, ý

nghĩa về các con số, các thông tin mà các nhà văn sử dụng (Đấu tranh cho một

thế giới hòa bình, Tuyên bố thế giới về sự sống còn, quyền được bảo vệ và phát triển của trẻ em…); Trong các hoạt động ngoại khóa, chúng tôi thường

lưu tâm đến các câu hỏi hiểu biết xã hội buộc các em phải tìm hiểu; hướng dẫncác em tích hợp kiến thức của nhiều môn học khác (GDCD, Sinh học, Lịch sử,

Địa lí…); nên giới hạn một số vấn đề cụ thể để HS tìm hiểu trước khi các em

bắt tay vào viết bài…Ví dụ với đề bài: Suy nghĩ về những con người không

chịu thua số phận, có thể gợi ý cho các em tìm hiểu những tấm gương vượt

qua những bất hạnh của bản thân, thể hiện nghị lực sống phi thường, sức sốngmạnh mẽ, lí tưởng cao đẹp như: Nguyễn Ngọc Kí, Đỗ Trọng Khơi, NguyễnMinh Phú, Bạch Đình Vinh…hay mới đây anh Nguyễn Công Hùng quê Nghệ

An bị liệt tay chân, chỉ cử động duy nhất một ngón tay, nhưng với nghị lựcsống phi thường cùng trí thông minh và lòng nhân ái, anh đã tự học và thànhlập trung tâm đào tạo tin học và ngoại ngữ nhân đạo cho những người khuyếttật giúp họ vươn lên sống bắng chính khả năng của mình Tuy anh không cònnhưng tấm gương anh khiến chúng ta cảm phục Hay anh Nick Vujicic người

Úc – chàng trai đặc biệt nhất hành tinh – người mắc một căn bệnh quái áckhiến anh không hề có chân, tay vậy mà anh đã đặt “chân” khắp thế giới đểdiễn thuyết về nghị lực sống, truyền cảm hứng cho hàng triệu người Anh còn

có thể viết sách, đá bóng, lướt ván trên nước…và có một người vợ xinh đẹp

Bước 2 : Phân tích và bình luận nguyên nhân – kết quả (hậu quả)

Sau khi xác định rõ thực trạng, cần phân tích hiện tượng ở các mặtnguyên nhân, hậu quả và tìm ra các giải pháp để giải quyết thực trạng đó Cóthể làm được điều này, người viết phải có một vốn kiến thức xã hội phong phú,biết nhận xét phán đoán các hiện tượng theo một quan điểm chính thống bắt

nguồn từ một cơ sở duy nhất, đó là chân lí của lẽ phải Dạy học sinh làm kiểu

bài này không chỉ hướng đến kĩ năng làm bài mà sâu xa hơn là giáo dục chocác em những kĩ năng sống cần thiết, những quan điểm sống đúng đắn hướngtới lẽ sống cao đẹp Muốn làm tốt được thao tác phân tích nguyên nhân kếtquả, người dạy cũng giúp các em tìm ra một con đường đi chung, khái quátgiống như kim chỉ nam chỉ đường cho các em bước đi Cụ thể là, khi phân tích

nguyên nhân, nên chú ý tới các mặt khách quan – chủ quan Chẳng hạn, với

hiện tượng tai nạn giao thông thì nguyên nhân khách quan là gì ? (do hệ thống

giao thông còn nhiều bất cập: cơ sở hạ tầng chưa đảm bảo, cách phân luồng,phân tuyến, hệ thống biển chỉ dẫn, chất lượng của phương tiện tham gia giao

thông…), nguyên nhân chủ quan là gì ? (người tham ra giao thông chưa ý thứcđầy đủ về trách nhiệm, chưa nắm vững luật pháp, chưa chú ý đúng mức tớitính mạng của bản thân và người khác…) Hay hiện tượng xả rác bừa bãi thìnguyên nhân khách quan là gì ? nguyên chân chủ quan là gì ?

Khi đánh giá hậu quả, cần xem xét ở các phạm vi: từ hẹp đến rộng, từ cá

nhân đến cộng đồng, từ hiện tại đến tương lai Ví dụ: Nạn bạo hành phụ nữgây hậu quả nghiêm trọng không chỉ với chính người phụ nữ về sức khỏe cũngnhư tâm lí mà còn ảnh hưởng đến toàn xã hội trong cả quá trình phát triển lâudài Hiện tượng nghiện Internet không chỉ làm hao tổn về sức lực, tiền của, ảnhhưởng xấu đến sự phát triển nhân cách cá nhân mà còn tạo mầm mống chonhững bất ổn trong xã hội…

Bước 3 : Đề xuất ý kiến (giải pháp)

Sau khi phân tích và bình luận nguyên nhân – kết quả, thường là phầnnêu, đề xuất giải pháp khắc phục Trước hết cần xem lại nguyên nhân và chính

nó là gợi ý tốt nhất để tìm ra các giải pháp khắc phục Chẳng hạn một trong

những nguyên nhân của nạn bạo hành phụ nữ là nhận thức về bình đẳng giớithì một trong những giải pháp khắc phục tình trạng này là tuyên truyền giáodục để nâng cao nhận thức và ý thức về bình đẳng giới cho cộng đồng ;nguyên nhân của tai nạn giao thông là do người tham gia giao thông chưa có ýthức trách nhiệm, chưa nắm vững luật pháp và chưa chú ý đầy đủ đến sự antoàn thì một trong những giải pháp có thể thực hiện là tuyên truyền, giáo dục

về an toàn giao thông, xây dựng chế tài xử phạt đối với những trường hợp viphạm an toàn giao thông…

* Nghị luận về một vấn đề tư tưởng, đạo lí

Đối với dạng đề nghị luận về một tư tưởng đạo lí, để giải quyết vấn đề, tacần lưu ý xem xét nó từ nhiều góc độ Cách đơn giản nhất là hướng dẫn họcsinh thử đặt ra và trả lời những câu hỏi Sau đây là một số dạng câu hỏi chính:

- Tư tưởng, đạo lí đó là gì ?

- Nên hiểu tư tưởng, đạo lí đó như thế nào ?

- Vấn đề đó được thể hiện trọng cuộc sống ra sao ?

- Nó có ý nghĩa gì với bản thân, với con người, với cuộc sống ?

Từ việc đặt ra và trả lời các câu hỏi, có thể khái quát các bước của một bàinghị luận về một tư tưởng đạo lí như sau:

Bước 1 : Giải thích khái niệm

Tùy theo từng yêu cầu cụ thể mà mức độ và cách giải thích có thể sẽ khác

nhau Chẳng hạn với đề bài : “ Mỗi ngày ta chọn một niềm vui

Chọn những bông hoa và những nụ cười”

Từ những ca từ trong bài hát Mỗi ngày ta chọn một niềm vui của Trịnh

Công Sơn, hãy trình bày cảm nghĩ của em về niềm vui trong cuộc sống Trướchết, phải giải thích được mỗi ngày chọn niềm vui là chọn những gì ? Tai sao

lại chọn bông hoa, nụ cười từ đó khái quát được một quan điểm sống đẹp: Hãy

mở lòng để sống trọn vẹn với những niềm vui bình dị tìm thấy trong cuộcsống

Hay với đề bài: “ Mẹ là trường học vĩ đại nhất của những người con”(tục ngữ Tây Ban Nha) Cần phải giải thích các khái niệm trường học, vĩ đại, từ đó

khái quát được vai trò to lớn trong việc dạy dỗ, giáo dục của người mẹ đối vớingười con trong cuộc đời của mỗi con người Với những câu danh ngôn, tụcngữ, những câu nói nổi tiếng cần giải thích nghĩa đen, nghĩa bóng của các từngữ then chốt từ đó khái quát lên các vấn đề nghị luận, xác định các thông điệpđược gửi gắm trong câu nói

Có những đề bài, khâu giải thích có thể làm rất gọn gàng, đơn giản, nhất làkhi đề bài yêu cầu không có những khái niệm phức tạp, khó hiểu hay nhữnghình ảnh có khả năng khơi gợi những tư tưởng sâu xa Thế nhưng lại có những

đề khâu giải thích cần làm rất công phu, buộc học sinh phải trăn trở suy nghĩ.Chẳng hạn với quan điểm của Trịnh Công Sơn: “ Sông vẫn chảy đời sông, suốivẫn chảy đời suối, sống trên đời cần có một tấm lòng, dù chỉ là để gió cuốn đi”

cần lần lượt giải thích các mệnh đề, các hình ảnh sông vẫn chảy đời sông, suối

vẫn chảy đời suối, tấm lòng, cần có tấm lòng, tấm lòng để gió cuốn đi…Chỉ có

giải thích tường tận những mệnh đề, những hình ảnh…thì mới có thể xác địnhmột cách chính xác vấn đề nghị luận