KHÓA LUẬN tốt NGHIỆP dược học FULL (CND và BC) nghiên cứu sự ảnh hưởng của một số yếu tố đến độ ổn định của dung dịch thuốc chứa vitamin c

ĐẠIHỌCQUỐCGIAHÀ NỘIKHOAYDƯỢC ---- ---- ĐỖ HƯNGĐÔNG ĐỀTÀI NGHIÊNCỨUSỰẢNHHƯỞNGCỦAMỘTSỐYẾUTỐ ĐẾNĐỘỔNĐỊNHCỦADUNGDỊCHTHUỐCCHỨAVI TAMINC KHÓALUẬN TỐTNGHIỆPĐẠIHỌCNGÀNHDƯỢCHỌC HàNội-2020... Đ

ĐẠIHỌCQUỐCGIAHÀ NỘI

KHOAYDƯỢC 

ĐỖ HƯNGĐÔNG

ĐỀTÀI

NGHIÊNCỨUSỰẢNHHƯỞNGCỦAMỘTSỐYẾUTỐ ĐẾNĐỘỔNĐỊNHCỦADUNGDỊCHTHUỐCCHỨAVI

TAMINC

KHÓALUẬN TỐTNGHIỆPĐẠIHỌCNGÀNHDƯỢCHỌC

HàNội-2020

ĐẠIHỌCQUỐCGIAHÀ NỘI

KHOAYDƯỢC 

Ngườithựchiện:ĐỖ HƯNGĐÔNG

NGHIÊNCỨUSỰẢNHHƯỞNGCỦAMỘTSỐYẾUTỐ ĐẾNĐỘỔNĐỊNHCỦADUNGDỊCHTHUỐCCHỨAVI

TAMINC

KHÓALUẬN TỐTNGHIỆPĐẠIHỌC(NGÀNHDƯỢC

HỌC)

Khóa

Ngườihướngdẫn :QH2015.Y

:GS.TS.NGUYỄNTHANHHẢIT hS.NGUYỄNTHỊHUYỀN

HàNội-2020

Dược,đạihọcQuốcGiaHàNộinóichungvàbộmônBàochếvàCôngnghiệpdượcphẩmnóiriêngvềsựtậntìnhgiảngdạy,

truyềnđạtnhữngkiếnthứcvàkinhnghiệmquýbáuchotôitrong5nămhọctậptạitrường

Tôicũngxingửilờicảmơntớicácthầycôtrongbangiámhiệu,cácphòngbanvàcánbộnhânviênkhoaY–Dược,

ĐạihọcQuốcGiaHàNộiđãgiúpđỡtôitrongsuốtthờigianhọctậptạitrường

Cuốicùng, tôixingửilờicảmơn

tớigiađình,bạnbèđãluônởbênđộngviênkhíchlệ,tạomọiđiềukiệnthuậnlợichotôiđượchọctậpvàluôngiúpđỡtôitrongsuốtquátrìnhthựchiệnkhóaluận

HàNội,tháng6năm2020Sinhviên

ĐỖ HƯNGĐÔNG

ĐẶTVẤN ĐỀ 1

CHƯƠNGI:TỔNGQUAN 2

1.1 TổngquanvềVitaminC 2

1.1.1 Côngthức 2

1.1.2 Tínhchấtlý–hóa 2

1.1.3 Tácdụngdượclý,côngdụng,liềudùngvàcácdạngbàochếcủaVitaminC 4

1.1.4 CácphươngphápđịnhlượngVitaminC 7

1.1.5 CácyếutốảnhhưởngđếnđộổnđịnhcủadungdịchVitaminC 9

1.2 Khíhòatan 12

1.2.1 KhíOxy(O2) 12

1.2.2 KhíCacbonic(CO2) 16

1.3 Tổngquanmộtsốcôngtrìnhnghiêncứu 17

1.3.1 Cácnghiêncứutrongnước: 17

1.3.2 Cácnghiêncứunướcngoài 17

CHƯƠNGII:ĐỐITƯỢNGVÀPHƯƠNGPHÁPNGHIÊNCỨU 19

2.1 Nguyênliệu,thiếtbị 19

2.1.1 Nguyênliệu 19

2.1.2 Cácthiếtbịsửdụngtrongnghiêncứu 19

2.2 Phươngphápnghiêncứu 19

2.2.1 PhươngpháploạikhíoxytrongdungmôiphachếdungdịchVitaminC10% 19 2.2.2 PhươngphápkhảosátsựảnhhưởngcủacácyếutốđếnđộổnđịnhcủadungdịchV itaminC 22

CHƯƠNGIII:KẾTQUẢVÀBÀNLUẬN 25

3.1 KếtquảxâydựngphươngphápđịnhlượngVitaminCbằngHPLC 25

3.1.1 Tínhthíchhợpcủahệthống 25

3.1.2 Độđặchiệu 25

3.1.3 Độtuyếntính 27

3.2 Kếtquảđánhgiáảnhhưởngcủachấtchống

oxyhóađếnđộổnđịnhcủadungdịchVitaminC 283.3 Kết quảkhảo sátphươngpháploạioxyhòatantrongdungmôi 313.4 Kếtquảkhảo

sátsựảnhhưởngcủaoxyhòatanđếnđộổnđịnhcủadungdịchVitaminC10% 343.5 Bànluận 373.5.1 SựảnhhưởngcủacácchấtchốngoxyhóakhácnhauđếnđộổnđịnhcủadungdịchVitaminC 373.5.2 SựảnhhưởngcủacácbiệnphápgiảmoxyhòatanđếnđộổnđịnhcủadungdịchVitaminC 38

CHƯƠNGIV:KẾTLUẬNVÀKIẾNNGHỊ 40

Tiêuchuẩnnhàsảnxuất

EP DƣợcđiểnChâuÂu(EuropeanPharmacopoeia)

ảng11:Một sốdạngbàochếvàtênbiệtdượccủaVitaminC 7

ảng12:Nồngđộbãohòaoxytrongnướctheonhiệtđộ 13

ảng21:Cácnguyênliệusửdụngnghiêncứu 19

ảng22:CngthứcdungdịchVitaminC10% 21

ảng31:Khảosáttínhtương thíchcủahệthốngsắcký(n=6) 25

ảng32:Kếtquảkhảosáttínhđặchiệu 26

ảng33:Diện tíchpiccủadãydungVitaminC dịchchuẩn 27

ảng3.4:CảmquanvàđộhấpthụcủacácdungdịchVitaminCsửdụngcácchấtchốngoxy hóakhácnhau 29

ảng35:HàmlượngVitaminCtrongcácmẫusửdụngcácchấtchốngoxyhóakhácnhau .30

ảng36:Nồngđộoxyhòatantrongcácmẫu 32

ảng37:ĐộhấpthụcủacácmẫuvitaminCsửdụngdungmiđãloạioxy 35

ảng38:HàmlượngVitaminCtrongcácmẫusửdụngdungmiđãloạikhío x y hoàtan 35

DANHMỤCCÁCHÌNHVẼ VÀ ĐỒTHỊ

Hnh11:Độhòatancủaoxyvànitơtrongnướccấtđược bãohòa khôngkhí

ởápsuất790mmHg 12Hnh21: SơđồphachếdungdịchVitaminC10% 22Hnh3 1:

Đồthịkhảosát độtuyếntínhcủaphươngphápHPLCtạibướcsóng254nm 27Hình3.2:BiểuđồhàmlượngVitaminCtrongcácmẫusửdụngcácchấtchốngo xy hóakhácnhau………….……….…

31Hình3.3:Đồthịbiểudiễnnồngđộoxyhòatantrongcácmẫu………

….33Hình3.4:BiểuđồthểhiệnhàmlượngVitaminCtrongcácmẫusửdụngdungmôiđãloạikhíoxyhoàtan………36

ĐẶTVẤNĐỀ

VitaminClàmộtloạivitamin thiết yếuchocơthểconngười.Cótácdụngnh ư mộtchấtchốngoxyh ó a , kiểms o á t huyếtáp,chốngviêmv à táitạocollagen,giúpthúcđẩyh ệmiễnd ịchtrongc ơ t h ể Vìthếnênn ó rấth ữuíchtrongviệcđẩylùicácbệnhnhiễmtrùngnhưnhiễmtrùngđườngtiếtniệu,bệnhnướu,mụntrứngcá,bệnhsuygiảmmiễndịchởngười(HIV) [13,20,22]

Ngàynay,VitaminC c ó thểđượcbàochếởrấtnhiềudạngthuốckhácnhaun h ư viênn é n , viênsủi,viênngậm,viênnang,k e m b ô i v à dạngthuốctiêm…

[13,14].Ngoàir a , n ó cònđ ư ợ cphốihợptrongcácchếphẩmv ớic á c dư ợcchấtkhácđểtăngtácdụngcủathuốc.Tuynhiên,VitaminClàmộtchấtrấtd ễbịoxyhóabởioxytrongkhngkhí,đặcbiệtkhicósựhiệndiệncủacácyếut ốnhưánhsáng,vếtkimloại(FehoặcCu),độẩm…

Oxylànguyêntốhoáhọchoạtđộngmạnh,thamgiavàotấtcảcácquátrìnhoxyhoá-

khửcácchấtvàcónhiềutrongkhôngkhí.Dođó,oxycóthểhoàt a n trongnướckhibảoquảnởđiềukiệnthường,vàtrởthànhmộtloạitạpchấtc ủanướccất,ảnhhưởngđếnđộổnđịnhcácchất,đặcbiệtlàcácchấtdễbịoxyhóatrongdungdịch.Vìvậy,khiởdạngdungdịch,độổnđịnhcủaVitaminCbịảnhhưởngnhiềubởinồngđộoxyhòatantrongnước.Dođó,đểgópphầncảithiệnhơnvềđộổnđịnhcủadungdịchVitaminC,chúngtôithựchiệnđềtài:

“Nghiêncứusựảnhhưởngcủamộtsốyếutốđếnđộổnđịnhcủadungdịchthuốcch ứaVitaminC”

A

CHƯƠNGI:TỔNGQUAN 1.1 TổngquanvềVitaminC

HO CH OO

OHOH

+ NaHC3OXúc tác + FeSO4

[O]

Dễtantrongcácdungdịchkiềmcũngnhƣcarbonatkimloạikiềm.Tácdụngvớimuốikimloạichomuốimới[3]

CH2OHHOCH

VitaminCbịoxyhóachoaciddehydroascorbic;đâylàphảnứngoxyhóakhửthuậnnghịch, việcoxyhoáxảyraở2giaiđoạn[3]:

Giaiđ oạ n đầulà sựo xy hoáthuậnnghịchVitaminC thànhaciddehydroascorbic,vớisựtáchhydrotạoracácgốcascocbyltrung gian

CH2OHHOCH

O O

COOHC= O

1.1.3 Tácdụngdượclý,côngdụng,liềudùngvàc á c dạngbàoc h ếcủaVitaminC 1.1.3.1 Tácdụngdượclý

ChứcnăngchủyếucủaVitaminClàsảnxuấtcollagen,mộtproteinchínhc ủacơthểĐặcbiệt,VitaminCgiúpnốikếtmộtphầncủaphântửaminoacidprolinđểhìnhthànhhydroxyprolin,tạoramộtcấutrúccollagenổnđịnh.Collagenlàmộtproteinrấtquantrọngtrongviệcliênkếtcáccấutrúccơthểvớinhau(môliênkết,sụnkhớp,dâychằng,vv )[3,24]

VitaminCcòncóchứcnăngmiễndịch,thamgiasảnxuấtmộtsốchấtdẫntruyềnthầnkinhvàhormon,tổnghợpcarnitin,hấpthụvàsửdụngcácyếutốdinhdưỡngkhác[17,18]

Khn g nhưhầuhếtcácloàiđộngvậtkhác,cơthểngườikhôngthểtựsảnxuấtVitaminCvìthếnếuđểcơthểthiếuhụtVitaminCsẽgâyrabệnhscorbut(Scurvy).C á c triệuchứngdễgặpở bệnhnà ybaogồm:c h ảymáunướurăng,chậmlànhvếtthương,xuấthiệncácvếtthâmtímrộngtrênda(làcácmảngxuấthuyếtdướida)màdângianthườnggọilà“vếtmacắn”.Thêmvàođólàdễbịnhiễmtrùng,hysteriavàtrầmcảmcũnglànhữngtiêuchuẩnchẩnđoán[14,17].VitaminC(Acidascorbic)đóngmộtvaitròhết

sứcquantrọngtrongviệcbảovệv ậtchấtditruyềncủatinhtrùng(DNA)tránhcáctổnthươngNồngđộVitaminC trongtinhdịchcaohơnrấtnhiềulầnsovớitrongcácdịchkhác[17]

VitaminCtuyíttíchlũynhưngnếudùngliềucaolâungày,cóthểtạosỏioxatlat(dodehydroascorbicchuyểnthànhacidoxalic),hoặcsỏithậnurat,cókhic ảhailoạisỏitrên;đilỏng,rốiloạntiêuhóa;giảmđộbềncủahồngcầu.DùngVitaminCliều

caoởphụnữcóthaigâytăngnhu cầu bấtthườngvềVitaminCở

Kíchthíchnhanhsựliềnsẹo:dovaitròtrongv i ệcbảovệcácmômàVitaminCcũngđóngvaitròtrongquátrnhliềnsẹo[3].

chấtngănchặnsựxâmnhậpcủavikhuẩnvàvirus trongtếbào[17].VitaminC

Tăngcườngkhảnăngchốngnhiễmkhuẩn:kíchthíchtổnghợpnêninterferon-làmgiảmcácchấtthảicóhạiđốivớicơthểnhưkimloạinặng,

CO, SO2,vàcảnhữngchấtđộcdocơthểtạora[17]

Chốngl ạichứngthiếumáu:VitaminC kíchthíchsựhấpthụs ắtởruộtnon.Sắtchínhlànhântốtạomàuchomáuvàlàmtăngnhanhsựtạothànhhồngc ầu,làmgiảmnguycơthiếumáu

VitaminCcònđượcsửdụngđểphốihợptrongcácdungdịchthuốctiêmkhácgiúpchốngoxyhóavàổnđịnhdượcchất

Liềudùng:

VitaminCthườngsửdụngđườnguống,trongtrườnghợpkhôngthểuốngđ ư ợ choặcnghihấpthukém,vàtrongtrườnghợpđặcbiệtmớiphảidùngđườngtiêm.Khidùngđườngtiêmnêntiêmbắplàtốtnhất

+Phốihợpvớidesferrioxaminđểtăngthêmđàothảisắt(dotăngtácdụngchelat-+Methemoglobin-huyếtkhikhôngc ó s ẵnxanhmethylen:300– 600mg/

ngàychiathànhliềunhỏ

1.1.3.3 Cácdạngbàochếvàhàmlượng

VitaminChiệncórấtnhiềudạngbàochếnhư:dạngbột,dạngviênnang,dạngviênnén,viênnénphóngthíchhẹngiờ,dạngviênsủi…

[3,13,14].Ngoàir a , cácdạngmuốicủaVitaminCnhưmuốinatri,magnesi,calci,kaliascorbatđểg i ả m táchạiđếndạdàycũnghayđượcsửdụng

MộtdạngmớicủaVitaminCnữalàEster-C.ĐólàCalcipolyascorbatkếthợpvớinhiềuchấtchuyểnhóacủaVitaminCnhưascorbat,dehyrdroascorbat,threonat,vàaldonicacidtạothànhmộtmắtxíchtrongcácđơnvịlặplạicủac ngthứcEster-CgiúpchoviệchấpthụvàsửdụngcủacơthểEste-

CđượctạoranhằmtăngkhảnăngdungnạpởnhữngngườinhạycảmvớiVitaminC,ítg

â y ratácdụngphụvùngthượngvịhơn,giảmthiểunguycơsỏithận[19,23]

CH 2 OH CH O

O

O

acid dehydro L - ascorbic 2,6 diclorophenol

-indophenol hydro (Không màu)

1.1.4.2 Phươngpháphóalý

O

DocónhómendiolnênphântửVitaminCcókhảnănghấpthuánhsángvùngtửngoại[3,13]

VitaminCtrongdungdịchHCl0,01Msẽhấpthụtạibướcsóngmax=243nmvớiA(1%,1cm)nằmtrongkhoảng545đến585.VitaminCtrongnướcthìhấpthụtạibướcsóng

max=265,5nm[13]

Nguyênlý:Dungmi phađộngđ ư ợ cchạyq u a cộttĩnhsẽrửagiảiVitaminCkhibơmmẫuquacột.DựavàoDetectorUVởbướcsóng254nmhàmlượngVitaminCđượcxácđịnh

1.1.5.2 Nhiệtđộ

Nhiệtđộlàyếutốảnhhưởngtớitấtcảcácphảnứngcủadượcchấtởcácmứcđộkhácnhau.Van’tHoffđãnêuranguyêntắcgầnđúngvềảnhhưởngcủanhiệtđộđếntốcđộphảnứng:tốcđộcủaphảnứngđồngthờicóthểtănggấp2đến3lầnkhinhiệtđộtănglên10oC[4]

VitaminCdễdàngbịoxyhóavàcóthểxảyraởngaynhiệtđộthường.DẫnđếnchấtlượngcủaVitaminCbịảnhhưởngnênbảoquảntrongnhiệtđộthíchhợplàc á c h đểtăngtínhổnđịnhcủaVitaminC.CácVitaminCdạngtiêmthườngđượcbảoquảntrongđiềukiệntránhánhsángvàởnhiệtđộtừ2oCđến8oCđểđảmbảochấtlượngthuốccũngnhưđộổnđịnh

1.1.5.3 ĐộpH

Trongdung dịch thuốcthđộpHcũnglàyếutốảnhhưởngđếnđộổnđịnhcủathuốcvàcảcơthể.ThayđổipHcóthểtănghoặcgiảmtốcđộphânhủydượcchất,đ

i khilàmthayđổicơchếphânhủydượcchất.MỗidượcchấtthườngổnđịnhnhấttrongdungdịchnướchayhỗndịchnướcởmộtkhoảnggiátrịpHnàođ ó (ítbịthủyphân,ítbịoxyhóa,khôngchuyểndạngkếttinh…),cảtrongquátrìnhphachế,tiệtkhuẩnchếphẩmbằngnhiệtvàtrongquátrìnhbảoquảnchếphẩmtớikhi sửdụng

pHcủadungdịchthuốccóthểbịthayđổitrongquátrìnhbảoquảnchếphẩmdonhiềunguyênnhân:dodượcchấtbịphânhủy(thủyphân,oxyhóahayquang

hóa);dotươngtáccủacácthànhphầntrong dungdịch thuốcvớinhau;dos ựhòatancácchấttừbềmặtbaobìthủytinh,chấtdẻohaycaosuvàothuốctrongquátrìnhtiếpxúcvớithuốc;dosựxâmnhậpcủacáckhítừmi trườngbênngoàiquabaobìbằngchấtdẻohaycaosuvàothuốc.KhipHcủadungdịchthayđổisẽlàmgiảmđộổnđịnhcủadượcchấttrongdungdịch[28]

DungdịchVitaminCổnđịnhnhấtkhipHtrongkhoảngtừ5đến6,5.Vìt ạikhoảng

p H đóthtốcđ ộ o x y h óa VitaminC trongdungd ịchlàt h ấpnhất[13]

1.1.5.4 Cácionkimloại

DonhómendioltrongphântửnênVitaminCcókhảnăngtạophứcvớic á c ionkimloạilàmảnhhưởngđếnđộổnđịnhcủadungdịch.

Trongdungd ịchVitaminC thìnguyênt ốCukhngđ ư ợ cquá5 phầntriệu;nguyêntốFekhngđượcquá2phầntriệuvàđượcđobằngphươngphápquangphổhấpthụnguyêntử[9]

1.1.5.5 Dungmôi

ĐốivớiVitaminClàmộtchấtdễtantrongnướcnêndungmi đượcsửdụngđểphachếlànướccất.Nướccấtsẽchứacáckhíhòatanvàsaumộtthờigiansẽoxy hóadượcchấtlàmảnhhưởngđếnđộổnđịnhdượcchất.ViệcgiảmkhíhòatantrongdungmôiphadungdịchthuốclàmộtbiệnphápđểtăngđộổnđịnhcủaVitaminC[11]

1.1.5.6 Chấtchốngoxyhóa

Chấtchốngoxyhóalànhữngchấtrấtdễbịoxyhóavàcót h ếoxyhóathấphơnsovớithếoxyhóacủadượcchất,nênchúngsẽbịoxyhóatrướckhid ư ợ cchấtbịoxyhóa[5]

Cácmuốinatrihaykalisulfit,bisulfit,metabisulfitvàdithionitlànhữngchấtchốngoxyh ó a thườngdùngn h ấttrongc á c dungd ịchthuốc.C á c muốisulfitcótácdụngchốngoxyhóadosinhSO2v àhòatanoxytrongthuốctheophảnứngSO2+O2-

>SO3.Khảnăngchốngoxyhóac ủacácmuốisulfitphụthuộcvào nồngđộmuốiđưavào

sulfittácdụngt ốttrongc á c dungdịchc ó p H c a o , muốibisulfittácdụngt ốttrongcácdungdịchcópHtrungtính,muốimetabisulfittácdụngtốttrongcácdungdịchcópHthấp.Khidùngmuốisulfitcầnchúýlà sảnphẩmcủa quátrìnhoxyhóasẽt ạoramuốisulfat,gốcsulfatcóthểkếthợpvớicácionCa2+,Ba2+nhảratừbaob ì thủytinhtạothànhcácmuốikhôngtan,làmvẩnđụcdungdịch[5]

Chấthiệpđồngchốngoxyhóa:

Bảnchấtcủaquátrìnhoxyhóalàphảnứngchuỗiđượckhởiđầuvớimộtlượngoxyrấtnhỏ,nếuchỉsửdụngchấtchốngoxyhóakhngthi thchưathểngănchặnhoàntoànquát

r nhoxyh ó a dượcchấtĐểtăngcườnghiệuquảchốngoxyhóa,ngườitathườngthêmcácchấthiệpđồngchốngoxyhóaphốihợpcùngvớicácchấtchốngoxyhóakháctrongmộtdungdịch.Cácchấthiệpđồngchốngoxyhóacótácdụngkhóavếtcácionkimloạinặngdướidạngcácphức,làmmấttácdụngxúctáccủaionkimloạitrongphảnứngoxyhóadược

chấtThườngdùnglàmuốidinatric

ủaacidethylendiamintetra-acetic(dinatriedetat).Mộtsốaciddicarboxylicnhưacidcitric,acidtartriccũngđượcdùngvớiv a i tròtươngtựnhưdinatriedetat[12]

1.2 Khíhòatan

1.2.1 KhíOxy(O 2)

OxylànguyêntốphổbiếnnhấtởvỏTráiĐất,lànguyêntốphổbiếnthứb a trong vũtrụsauHydrovàHeli.Uớctínhoxychiếm49,2%khối

lượngcủavỏTráiĐất.Làmộtthànhphầnquantrọngcủakhôngkhí,tạorabởicâycốitrongquátrình quang hợpvàrấtcần thiếtđểduytrìchohôhấpcủangườivàđộngvật.Trongkhôngkhí,oxychiếmtới23%vềtrọnglượngvà20,9%theothểtích[6,9,10]

OxylàchấtíttantrongnướcvàkhôngtạophảnứnghóahọcvớinướcĐộhòa

tancủaoxytrongnướctỉlệnghịchvới

nhiệtđộ,vàở0°Cthlượnghòatantănggấpđi(14,6mg·L−1)sovớiở20°C(7,6mg·L−1).Ởnhiệtđộngkhôngkhí2 5 °Cvà1atm,nướcngọtchứakhoảng6,04(mL)oxytrongmộtlítnước[10]

Hnh1.1:Độhòatancủaoxyvànitơtrongnướccấtđượcbãohòakhôngkhíởá p suất790

mmHg.

Ở35oC;DO=7mg/L.DOthườngdaođộngtrongkhoảng6-12ppm[10]

Nhiệtđộ(toC)

Oxylàchấthoạtđộnghóahọcrấtmạnh,nóthamgiavàotấtcảcácquátrìnhoxyhóa-1.2.1.1 Cáctácnhânlàmtăngkhảnăngoxyhóadượcchấtcósựthamgiacủaoxy

Mộtsốthuốcviênnén:VitaminC, Vitamin1…

bịhỏngrấtnhanhkhitiếpxúcvớikhôngkhíẩm.Tứclàkhicónước,theothờigiantiếpxúcvớioxy,c á c gốcHO.,O2.,HO.2…

mộtloạtphảnứnggốc tựdo,xảyratheothờigian[9]

Ngaycảkhiởđiềukiệnthường,cáckimloạichuyểntiếpcũnglànhântốl à m tạoragốctựdocủaoxy.VídụnhưquảtrìnhtạoragốctựdocủaionCu+1h a yFe+2nhưsau:

Fe+2 + O

Cu+1+ O2

-

O2 +-

O2 +

Fe+3

Cu+22

Khicácgốctựdođượctạorasẽdễdàngphảnứngvớidượcchất,đặcbiệtlà trongdungdịchVitaminCkhibảoquảnkhôngtốtkhiếncácgốcO2càngdễxuấthiệnvàphảnứngsẽxảyramạnhhơn

Khiphảnứng(2)xảyra,thìquátrìnhdimerhoácóthểxuấthiện;tạoranhữngsảnphẩmphânhuỷkhác[9]

1.2.1.2 Cácphươngphápđịnhlượngoxyhòatan

PhươngphápxácđịnhoxyhòatancổđiểnđượcthựchiệnbằngcáchđunnóngmẫuđểđuổikhíhòatanvàxácđịnhoxytừmẫuthuđượcnàynhờápdụngphươngphápphântíchkhíNhưngphươngphápnàyđòihỏimộtlượngmẫulớnv à thờigianthựchiệndài

Hiệnnay,đooxyhòatanđãcóthểxácđịnhmộtcáchnhanhchóng,có2phươngphápphổbiếnhơnhẳnđólà:

a PhươngphápWinkler:

Cácbướctrongphươngphápwinklergồm:

nướcđượcchuyểnvàocáckếttủamanganhydroxydlắngxuốngđáybình,vìvậybướcnàygọilàbướccốđịnhoxyhoàtan(tốtnhấtlàthựchiệnb ư ớ cnàyngaytạithờiđiểmlấymẫu):

2Mn(OH)2+1/2O2+H2O2Mn(OH)3nâu

Mn(OH)2+1/2O2MnO(OH)2nâu

Bước2:Xácđịnhlượngoxyđãđượccốđịnh:

Dùngacidh o à tancáchydroxydMn4+;M n3+Trongmi trườngacid,Mn4+;Mn3+oxyhoáI-thànhI2vàtrởlạithànhMn2+:

Mộttronghaiđiệncựcđượclàmtừkimloạiquýnhưvànghoặcplatin.Oxybịkhửtạibềmặtcủachúngdomộtquátrìnhđiệnhóa.Đểquátrìnhnàyx ả y racầnthiếtlậpthếđiệnhóaphùhợptạiđiệncựcnày.Đốivớiđầuđocựcphổ,thếnàyđạtđượcbằngcáchápdụngmộthiệuđiệnthếbênngoàivớimộtđiệncựcthứhai.Đầuđođiệnhóacóthểtạorađiệnthếgiữachúng

Dòngđiệnxuấthiệntrongđiệncựctỷlệvớilượngoxytrongnướckhuếcht á n qua

tánquamànglạitỷlệvớinồngđộcủaoxyhòatan.Dựavàoviệcđocườngđộdòngđiệnxuấthiệnnàytas ẽtínhđượcnồngđộoxyhòatan(DO)

Nhiệtđộcóhaiảnhhưởngkhácnhau.Ảnhhưởngthứnhấtliênquanđếns ự thayđổicủatínhthấmkhícủamàngđốivớinhiệtđộDovậy,phảibổchínhtínhiệusơcấpcủađầuđovớimộtbộcảmbiếnnhiệtđộĐồnghồđođượcsảnxuấtgầnđâycóthểthựchiệnbổchínhtựđộngẢnhhưởngthứhailàtácđộngcủanhiệtđộlênphản ứngđiệncực

c Phươngphápphântíchquang (phươngpháphuỳnhquang)đooxyhòatan:

Đâylàmộttrongnhữngphươngphápthíchhợpđểđonướccómàuđậmhoặcnước

đụcvàphùhợpđểphântíchnướckhngthíchhợpchophươngphápchuẩnđộWinklerdocóchứacácchấtcốđịnhsắtvàiod

Cảmbiếnquanghọcđochuk ỳ phátquang/huỳnhquanghoặcphaphátquang/huỳnhquangthườnggồmc ó mộtchấtphátquanghoặcthuốcnhuộmhuỳnhquangđặttrongnắpcảmbiến,mộtnguồnsáng(vídụdiodphátánhsáng(LED)vàmộtdetectorquanghọcÁnhsángxunghoặcđiềubiếntừnguồngâyr a s ự kíchthíchcủachấtphátquang,đượcdậptắttrongs ự c ó mặtc ủ a oxy.Detectorquanghọcchuyểnđổiánhsángphátrathànhtínhiệuđiệncóthểđượcl ấ y mẫuvàđượcxửlýđểtínhtoánthayđổigiaiđoạn/

phahoặcchukỳhuỳnhquanghoặcphátquangSựthayđổiphanàyhoặcchukỳkíchthíchnàyđượcdùngđểđịnhlượngnồngđộoxyhòatan

NhiệtđộcóhaiảnhhưởngkhácnhauẢnhhưởngthứnhấtliênquanđếns ự biếnđộngcủaquátrnhdậptắtcủamàngvớinhiệtđộDođótínhiệusơcấpcủa đầuđonhưvậyphảiđượcbùtrừbằngmộtcảmbiếnnhiệtđộM á y đocóthểđượcthiếtkếtựđộngHiệuứngthứhaiđượctạorabởisựphụthuộccủamẫuvànhiệtcủađộcủaoxyhòatantrongmẫuĐộmuốicũngcóthểcóhiệuứngđángk ể

1.2.2 KhíCacbonic(CO 2)

KhíCO2l àchấtkhíkhôngmàu,cómùi,vịhơichua,nặnghơnkhngkhí(tỉkhốisovớikhôngkhílà1,5292).Khícacbonicdễhoálỏng,dễhoárắn;nhiệtđ ộ nóngchảylà-

54,6oCở5,11atm;đ ộ ta nCO2trong1lítnướcở25oClà0,759.Khícacboniclàmộtthànhphầnquantrọngcủakhíquyển.NồngđộCO2trongkhôngkhíkhoảng3%chưacónguyhạichoconngườinhưngđãcótácđộngđ ế n trungươngt h ầ nkinhdosựkíchthíchc ủaCO2ta

ntrongmáu;n ếunồngđộtrên10%cóthểnhanhchóngtửvong[16]

CO2làchấtcótínhacidđồngthờicótínhoxyháonêndễphảnứngvớicáccấtcótínhbazơvàchấtcótínhkhửmạnh[16]

KhíCO2tankhánhiềutrongnước,khitanmộtphầntácdụngvớinướcchophảnứngnênđộtantoànphầncủanókhngtuântheođịnhluậtHenry

NhữngphântửH2CO3khôngbềnvàkhn g táchđượcởtrạngtháitựdo.Sựphânlycủ

aH2CO3tuỳthuộcvàopHcủanướcNướccấtcópHdaođộngtrongkhoảng5–7[6,7,16].1.3 Tổngquanmộtsốcôngtrình nghiêncứu

1.3.1 Cácnghiêncứutrongnước:

Năm2009,NguyễnThịHậu(TrườngĐạihọcDượcHàNội)đãnghiêncứuảnhhưởngcủakhíoxyvàkhícarbonictrongdungmi đếnđộổnđịnhcủathuốct i ê m Vitamin

C 10%.K ếtquảđ ã chỉr a ảnhhưởngc ủakhíoxyv à carbonicđếnđộổnđịnhcủathuốctiêmVitaminC10%vàđánhgiáđượcảnhhưởngcủahaichấtđiềuchỉnhpHlàNaOHvàNaHCO3tớiđộổnđịnhvềmàusắccủathuốctiêmvitaminC.Cáckhíhòatanảnhhưởngđếnđộổnđịnhcủadungmôiv ềmàus ắctheot hứtựlàO2;CO2vàN2.SửdụngNaOHthaychoNaHCO3trongcôngthứcphachếthuốctiêmvitaminCvàsụcdungmi trướckhiphabằngkhíN2giúpđộổnđịnhcủaVitaminCcaohơn[2]

Năm2010,DươngThịÁnhHồngvàcộngsự(TrườngĐạihọcDượcHàNội)đãnghiêncứucácbiệppháplàmtăngđộổnđịnhcủathuốctiêmVitaminC10%.Kếtquảnghiêncứuđãđánhgiáảnhhưởng

củabatádượckiềmđốivớiđộổ n địnhc ủathuốctiêmVitaminC trongđ ó natrihydroxydthíchhợphơnc ả Nghiêncứuđánhgiávaitròcủatád ư ợ cA(Triethanolamin)vàB(Natribircabonat)đốivớiđộổnđịnhcủathuốctiêmVitaminC K ếtq u ảchothấythuốctiêmVitaminC c ó độổnđịnhc a oh ơ n khidùngchấtphụA (Triethanolamin)vớit ỉl ệ0,5%trongthànhp h ần.Xâyd ựngcôngt h ứcthuốct i ê m VitaminC10%cóthểđảmbảocáctiêuchíchấtlượngtrongvòng30ngàyởđiềukiệnphòngthínghiệm[1]

1.3.2 Cácnghiêncứunướcngoài:

Năm1986,G.L.RobertsonvàC.M.L.Samaniegođãnghiêncứuảnhhưởngc ủacácnồngđộoxyhòatanbanđầukhácnhau(0,41;1,44và3,74mg/

L)đếntỉl ệphânhủycủaVitaminCtrongnướcchanh khibảo quảnở36°C.Sựphânhủy

củaAcidascorbicchủyếulàkỵkhíCácmhnhđộnghọcbậcnhấtvàbậchaiđ ư ợ cđưarachocácphảnứngphânhủykhácnhauởnướcchanhtrongquátrìnhbảoquản.KếtquảchothấytỷlệAcidascorbicphânhủyvàhìnhthànhfurfuralc ó thểđượcquychomứcoxyhòatanbanđầukhácnhau.Sựphânhủycủaacidascobicsẽxuấthiệnchủyếulàkỵkhívàcóthểđượcmôtảtốtnhấtbằngmôhìnhbậchai[26].

Năm1992,JohnF.KennedyvàcộngsựđãnghiêncứuvềđộổnđịnhcủaacidascorbictrongnướccamđượcxửlývôtrùngtrongcáchộpTetraBrikvàảnhhưởngcủaoxy.Tốcđộphânhủycủaacidascorbictrongnướccamđượcxửlývôtrùngtrongcác

hộpTetrarikđượcđánhgiáởcácnhiệtđộbảo

quảnkhácnhau.Trongloạimẫunày,mứcđộoxyhòatancótrongmẫusaukhiđónggóiảnhhưởngđángkểđếnhàmlượngacidascorbic,ảnhhưởngcóliênquantrựctiếpđếnnhiệtđộTươngtựnhưvậy,tốcđộtiêuthụoxyhòatanphụthuộctrựctiếpvàonồngđộacidascorbic.Cảhaiquátrìnhphânhủyhiếukhívàkỵkhícủaacidascorbicxảyratrongcùngmộthệthống.Quátrìnhhiếukhíchiếmưuthếv à quátrìnhkỵkhídiễnrakhimứcđộ

oxyhòatanđãđạtđếntrạngtháicânbằng[21]

Năm2004,MehmetOzkanđãnghiêncứuvềảnhhưởngcủahydroperoxideđ ế nđộổnđịnhcủaacidascorbictrongquátrìnhb ảoquảncácloạin ư ớ céptráicâykhácnhau.Sựphânhủyacidascorbictrongnướccam,nhovàl ựu,vàmậthoaanhđàochuađượcnghiêncứuở20,30và40°C,cóhoặckhôngc ó t h ê m hydroperoxide( H2O2).Phântíchdữliệuđộngh ọcchot h ấyrằngsựphânhủyphùhợphơnvớimôhìnhbậckhôngsovớimôhìnhbậcnhất.Cáchằngs ốtốcđ ộ tăngn h ẹ vớis ựhiệndiệncủa0 , 5 ppmH2O2.T u y nhiên,v i ệctăngnồngđộH2O2từ0,5đến5ppmđãlàmtăngđángkểtốcđộphânhủycủaacidascorbicAnthocyaninl à m t ă n g đángkểs ựthoáihóac ủaacidascorbictrongmậthoaanhđàovànướcéplựu,đặcbiệtlàởnồngđộ5ppmH2O2.Phânhủylàc h ậmnhấttrongnướccam,cóhoặckhôngcóthêmH2O2Nănglượngkíchhoạt

làthấpnhấtđốivớinướcnho(26,2kJ.mol-1)vàcaonhấtđốivớinướcéplựu

(71,0kJ.mol-1)vớisựhiệndiệncủa0,5ppmH2O2[25].

2.2 Phươngphápnghiêncứu

2.2.1 PhươngpháploạikhíoxytrongdungmôiphachếdungdịchVitaminC 10%

2.2.1.1 PhươngphápsụckhíN 2 vàonướccấtphadungdịch

Lấykhoảng300mln ư ớ cc ấtvàobìnhnútmàic ó dungtích500ml.SửdụngvòisụckhíN2vàobìnhvớitốcđộsaochonướckhôngtràorangoài.Saukhisụcxongliềnđậynắpkín,đonồngđộoxyhòatantrựctiếpbằngcáchsửdụngmáyđooxyhòatanvàdùngphachếdungdịch

Cácbướcs ửdụngmáyđ onồngđộoxyh ò a tanđểxácđịnhDOtrongdungmôiphachế:

2.2.1.4 Phươngphápchuẩnbịd u n g dịchVitaminC10%