Bài giảng Đại cương về Covid-19: Nguyên tắc và biện pháp kiểm soát lây nhiễm

Bài giảng Đại cương về Covid-19: Nguyên tắc và biện pháp kiểm soát lây nhiễm cung cấp đến người học các kiến thức về tình hình nhiễm Covid-19; sơ lược về Covid-19; chiến lược, nguyên tắc và biện pháp kiểm soát lây nhiễm.

Đại cương về

COVID-19

PGS TS Leâ Thò Anh Thö Chủ tịch Hội KSNK TPHCM

Nguyên tắc và biện pháp

kiểm soát lây nhiễm

Nội dung

pháp kiểm soát lây nhiễm

Các tên gọi

disease)

acute respiratory syndrome coronavirus 2)

Các văn bản pháp quy đã ban hành

phủ, ban bí thư

chan-doan-dieu-tri-kiem-soat-nhiem-

https://kcb.vn/cac-van-ban-ve-cong-tac- rut-corona-moi-ncov.html

Tình hình dịch COVID-19 đến sáng 27/2

Toàn thế giới (đến ngày 27/2/2020)

Số mắc

82336 Số tử vong2805

Việt Nam (đến ngày 27/2/2020)

From: Characteristics of and Important Lessons From the Coronavirus Disease 2019 (COVID-19) Outbreak in China: Summary of a Report of 72 314 Cases From the Chinese Center for Disease Control and Prevention

JAMA Published online February 24, 2020 doi:10.1001/jama.2020.2648

Tình hình COVID ngoài TQ

hinhanhykhoa.com

So sánh COVID -19/ SARS/ MERS-CoV

COVID 19 MERS-CoV SARS

Số cas

nhiễm

82,336 trong2,5 tháng

Khoanh vùng,

xử lý kịp thời triệt để ổ dịch

Lây lan >20 ca mắc trong nước

Đáp ứng nhanh, khoanh vùng, xử lý kịp thời triệt để các ổ dịch.

Lây lan >1000

ca mắc trong nước

Tình trạng khẩn cấp, khoanh vùng,

xử lý kịp thời triệt

để các ổ dịch.

MERS-CoV SARS-CoV-2

Genus: b-coronaviruses (b-Cov)

WHO: RO của nCoV =1,4-2,5

Nguồn lây truyền

Coronavirus mới được tìm thấy ở Vũ Hán, Trung Quốc tên là Novel coronavirus (2019-nCoV).

⚫ Động vật hoang dã: Cầy hương, dơi, lạc đà, mèo…

Những cas đầu tiên: 8/12/2019: có liên quan đến tiếp xúcvới chợ động vật sống và hải sản

⚫ Người

Các ca sau: Không liên quan đến chợ động vật sống: cóbằng chứng lây từ người sang người

⚫ Lan nhanh tại Wuhan và các tỉnh TQ

⚫ Lan truyền đến các quốc gia

SARS/ MERS-CoV:

- phân lập được virus trong bề mặt phòng bệnh hay sờ chạm: drag trải giường, cây dịch truyền, thanh giường, thiết bị y tế (Máy chụp

XQ tại giường, nhiệt kế và thiết bị thông khí

- Tồn tại sau 48 giờ ở bề mặt nhựa hoặc thép ( độ ảm 20°C -40%).

- Sống nhiều ngày đến nhiều tuần trên bề mặt môi trường

- Phân lập được trong không khí

- Nhiệt độ phát triển phù hợp nhất từ 4°C - 20°C

- Khử khuẩn dụng cụ bằng phương pháp nhiệt ( 56°C trong 25

phút hoặc 65°C trong vài phút ) hoặc các hóa chất khử khuẩn

thông dụng đều diệt được vi rus

Otler et al J Hosp Infect 2016.

Đặc điểm coronavirus trong môi trường

soát độ lây truyền CoV

qua đường giọt bắn và

không khí

Prussin et al.Applied and Environmental Microbiology June 2018

Ở nhiệt độ 22 °C

Biểu hiện lâm sàng

⚫ Thời gian ủ bệnh: 3-14 ngày*

⚫ Khởi phát bệnh: cấp tính với hội chứng viêm longđường hô hấp: Ho, hắt hơi, sổ mũi, đau rát họng

hinhanhykhoa.com

X quang phổi bn nhiễm n-CoV đầu tiên tại

BVCR – Bn Nam 65 tuổi từ Wuhan

Làm việc hoặc có mặt tại cácCSYT đang điều người bệnh

có thể hoặc xác định nCoV Và tiếp xúc trực tiếpvới người bệnh này

2019-Ca bệnh có thể

ngờ nhưng không lấy được bệnh

phẩm hoặc chưa có kết quả xét

nghiệm chẩn đoán khẳng định

Tiếp xúc gần

⚫ Người trực tiếp chăm sóc/điều trị; người sống/làm việc/nằm điều trị cùng phòng/khu vực điều trị, cùng gia đình với trường hợp xác định;

⚫ Người ngồi cùng hàng hoặc trước sau một hàng ghế trên cùng một chuyến xe/toa tàu/máy bay với trường hợp xác định;

⚫ Có tiếp xúc trực tiếp với trường hợp xác

định trong bất cứ hoàn cảnh nào.

Tiếp xúc gần (theo CV số 322/BYT)

⚫ Tiếp xúc tại các cơ sở y tế, bao gồm: trực tiếp chăm sóc

NB nhiễm 2019-nCoV; làm việc cùng với NVYT nhiễm 2019-nCoV; thăm NB hoặc ở cùng phòng bệnh có NB nhiễm 2019-nCoV.

⚫ Tiếp xúc trực tiếp trong khoảng cách 1-2m với ca bệnh nghi ngờ hoặc xác đinh nhiễm 2019-nCoV.

⚫ Sống cùng nhà với ca bệnh nghi ngờ hoac xác định nhiễm 2019-nCoV.

⚫ Làm việc cùng phòng, học cùng lớp, sinh hoat chung với ca bệnh nghi ngờ hoặc xác định nhiễm 2019-nCoV

⚫ Di chuyển trên cùng phương tiện với bệnh nghi ngờ hoac xác định nhiễm 2019-nCoV

Xét nghiệm chẩn Đoán

– Real time PCR

– Giải trình tự gen virus.

Ca bệnh xác định

⚫ Là ca bệnh có biểu hiện lâm sàng như

đã nêu trên và được khẳng định bằng

XN Real time RT - PCR dương tinh với nCoV hoặc giải trình tự gen virus

Chẩn đoán phân biệt

⚫ Cúm

⚫ Viêm phổi không điển hình do các căn nguyên khác: Vi rut SRV, adenovirus, mycoplasma,

Điều trị

⚫ Chưa có vắc-xin, chưa có thuốc kháng vi rút đặc trị

⚫ Chủ yếu điều trị triệu chứng các biến chứng (suy

hô hấp, suy thận, hồi sức tích cực (thở máy, lọc thận, ECMO)

⚫ Điều trị hỗ trợ, điều trị bội nhiễm, có thể dùng

Gamma Globulin 200-400 mg/kg liều duy nhất

⚫ Điều trị bệnh nền (nếu có).

Chiến lược, nguyên tắc và biện pháp kiểm soát lây nhiễm

Qua tiếp xúc

CÁC ĐƯỜNG LÂY TRUYỀN COVID 19

Qua giọt bắn

Qua không khí

trong trường hợp cĩ làm thủ thuật tạo khí dung

TRUYỀN BỆNH DO TIẾP XÚC

⚫ Tiếp xúc trực tiếp: tiếp

xúc giữa da & da

– tay rửa không sạch

– không thay găng

⚫ Tiếp xúc gián tiếp: tiếp

xúc qua trung gian

truyền bệnh

– thiết bị bị nhiễm

– Bề mặt bị nhiễm

TRUYỀN BỆNH QUA KHÔNG KHÍ

➢ vi sinh vật phân tán rộng,

lơ lửng trong không khí

trong thời gian dài

➢ được hít vào bởi vật chủ

nhạy cảm ở cùng phòng

hoặc ở phạm vi xa hơn

 việc xử lý không khí rất cần thiết

Giọt phân tử > 5 µm Giọt phân tử < 5 µm

30-80cm/giây

0.06-1.5cm/giây

Nước

Bốc hơi

Truyền bệnh qua

giọt bắn Truyền bệnh qua đường không khí

Khoảng > 1 m

Đôi khi trên 50 m

CÁC BIỆN PHÁP PHÒNG NGỪA

Vệ sinh hô hấp

+ Phòng ngừa chuẩn

+

P hòng ngừa qua tiếp xúc và giọt bắn trong chăm

sóc bn thường quy Phòng ngừa qua tiếp xúc, giọt bắn, và qua không

khí trong thủ thuật tạo khí dung

Những thủ thuật có thể tạo ra hạt khí dung

– Thông khí tần số cao dao động

– Những thủ thuật cấp cứu khác

– Phẫu tích bệnh phẩm nhu mô phổi sau tử vong

NHỮNG BIỆN PHÁP PHÒNG NGỪA CHUẨN

CẨN TRỌNG TRONG VỆ SINH HÔ HẤP

⚫ Mọi NB có các triệu chứng về

đường hô hấp đều phải tuân thủ

quy tắc về vệ sinh hô hấp

⚫ Che miệng mũi bằng khăn, vệ

sinh tay ngay sau đó Dùng mặt

trong khuỷu tay để che nếu

không có khăn, không dùng bàn

tay

⚫ Mang khẩu trang y tế

⚫ Đứng hay ngồi cách xa người

khác khoảng 1 mét

BIỆN PHÁP PHÒNG NGỪA LÂY TRUYỀN

DO TIẾP XÚC

⚫ Mang găng sạch, áo choàng và

bao chân trước khi vào phòng

bệnh

– Không sờ bất cứ bề mặt bị

nhiễm mà không mang găng

⚫ Tháo găng áo choàng và bao

chân trước khi ra khỏi phòng và

rửa tay ngay bằng dung dịch sát

khuẩn

⚫ Hạn chế tối đa vận chuyển

bệnh nhân

⚫ Khử hoặc tiệt khuẩn thiết bị, vật

dụng chăm sóc bệnh nhân

BIỆN PHÁP PHÒNG NGỪA LÂY TRUYỀN QUA GIỌT BẮN

⚫ Phịng riêng hoặc phịng theo nhĩm chẩn đốn Chú ý giữ khoảng cách xa thích

hợp (ít nhất trên 1 mét)

⚫ Mang khẩu trang, nhất là với những

thao tác cần tiếp xúc gần với bệnh

nhân

⚫ Rửa tay

⚫ Hạn chế tối đa vận chuyển bệnh nhân, đeo khẩu trang cho bệnh nhân

CHIẾN LƯỢC KIỂM SỐT LÂY NHIỄM COVID19

Kiểm soát hành chánh

Kiểm soát môi trường

Phòng hộ cá nhân

Tở chức thực hiện, xây dựng quy trình, chuẩn bị nguờn lực

Phịng riêng, vệ sinh mơi trường

Sử dụng phương tiện phịng hợ và rửa tay

⚫ Quy trình sàng lọc nhận biết sớm bn COVID 19

⚫ Quy trình phân luồng bn COVID 19

⚫ Quy trình tiếp nhận bn COVID 19

⚫ Quy trình theo dõi NVYT tiếp xúc

COVID 19

Kiểm soát hành chánh

Kiểm soát môi trường

Quy trình vệ sinh mơi trường Quy trình kiểm sốt thơng khí Quy trình xử lý dụng cụ

Quy trình quản lý đồ vải

Quy trình quản lý chất thải

Vệ sinh môi trường

- Các hóa chất khử khuẩn từ mức độ trung bình như hợp chất chứa Clo có thể diệt

được virus SARS-CoV-2

-Đảm bảo thông khí tốt (đặc biệt trong

trường hợp có làm thủ thuật tạo khí dung)

Những vùng nguy cơ cao cần

thông khí tốt

▪ Phòng cách ly bệnh đường không khí

▪ Phòng đợi và phòng chọn bệnh

▪ Bất kỳ những khu vực có làm những thủ thuật tạo khí dung (chẳng hạn như nội soi phế quản, lấy đàm, hút đàm và đăt rút nội khí quản)

Chú ý thủ thuật tạo khí dung

▪ Chỉ thực hiện thủ thuật tạo

khí dung khi cần thiết

Trang thiết bị, dụng cụ

Để riêng cho mỗi bệnh nhân

Tuân theo nguyên tắc phịng ngừa chuẩn

▪ Không thiết yếu - Tiếp xúc da lành lặn

Khử trùng mức độ thấp hoặc trung bình

▪ Bán thiết yếu - Tiếp xúc niêm mạc, da không lành lặn

Khử trùng mức độ cao

▪ Thiết yếu - Tiếp xúc mô vô trùng, mạch máu

Tiệt trùng

Tay chưa rửa 30 giây sau rửa tay

Hiệu quả diệt vi sinh vật bằng xà phòng

kháng khuẩn hay dung dịch rửa tay cĩ chứa cồn

đã được chứng minh

Influenza: Respiratory Infection Control in Health Care Facilities 2−54

Rửa tay có thể giảm nguy cơ nhiễm

trùng hô hấp

Trung tâm đào tạo Navy ở U.S.: rửa tay

đường hô hấp hơn

bệnh hô hấp

(Am J Prev Med 2001;21:79-83)

Ký túc xá đại học ở U.S so sánh ngẫu

nhiên giữa sử dụng sát khuẩn tay bằng

dung dịch có chứa cồn vs không rửa tay:

– Nhóm rửa tay giảm 15%-40% bệnh hô

hấp; giảm ngày bệnh 43%

(Am J Infect Control 2003;31:364-70)

Rửa tay có thể giảm nguy cơ nhiễm trùng hô

hấp do lây truyền qua đường giọt bắn

Mục đích của PHCN

⚫ Ngăn ngừa nguy cơ lây nhiễm n-CoV từ người bệnh sang nhân viên y tế, người nhà người bệnh và khách thăm.

⚫ Ngăn ngừa nguy cơ phát tán nguồn

bệnh tới người bệnh khác, môi trường xung quanh người bệnh và cộng đồng

Nguyên tắc sử dụng

⚫ Sử dụng phương tiện PHCN theo nguyên tắc phòng ngừa chuẩn kết hợp với phòng ngừa qua đường lây truyền

⚫ Đảm bảo luôn sẵn có cơ số PTPHCN tại các khu vực cách ly, buồng cánh ly

⚫ Tuân thủ đúng thời điểm và quy trình sử dụng các phương tiện PHCN này

trước khi chăm sóc

người nhiễm hoặc

nghi ngờ n-CoV

⚫ Phải đảm bảo phương tiện PHCN phủ kín toàn

bộ cơ thể, không được hở da trần.

⚫ Thay găng khi chuyển từ người bệnh này sang chăm sóc người bệnh khác, thay găng nếu bị

rách, vệ sinh tay trước khi mang găng mới

Nguyên tắc khi tháo phương tiện

PHCN

⚫ Mặt ngoài nguy cơ lây nhiễm hơn mặt trong Phải lộn mặt ngoài vào trong, luôn cuộn

-PHCN khi tháo.

⚫ Phần trước có nguy cơ lây nhiễm cao hơn

phần sau, nên sờ vào phần sau để tháo

⚫ Tháo các trang phục phòng hộ cá nhân ở

vùng mặt sau cùng, khẩu trang phải tháo sau cùng.

⚫ Sau khi tháo phải bỏ ngay vào thùng chất thải lây nhiễm có nắp đậy tự động.

Hướng dẫn phòng và kiểm soát COVID -19-BYT

SO SÁNH NVYT BỊ SARS VÀ KHÔNG SARS

Yếu tố nguy cơ độc lập

Sử dụng khẩâu trang, găng,

áo choàng, kính bảo vệ không đầy đủ

Nhận thức không đầy đủ về biện pháp phòng hộ

Đuơc đào tạo về kiểm sốt nhiễm khuẩn < 2 giờ *

Mội truòng bệnh viện **

Tình trạng bn

*Lau JT et al, Feb 2004, 72 cas bệnh /144 chứng

** Zou Q, Mar 004, 13 bệnh viện Quảng Châu, TQ

SO SÁNH NVYT BỊ SARS VÀ KHÔNG SARS

Loại vật dụng phòng hộ

Khẩâu trangRửa tay

Găng Aùo choàng

Cả 4 biện pháp

Vs thiếu 1 biện pháp

0.00010.0060.047

0.0224

p

13 cas bệnh /241 chứng

Seto WH et al, May 2003

Tỉ lệ bị mắc bệnh 61.5% nếu không dùng phòng hộ

Tỉ lệ bảo vệ có thể 100% nếu dùng đủ các biện pháp

phòng hộ

Yin WW Gian 004

77 bệnh/180 chứng

TĨM TẮT

⚫ Tuân thủ đúng các hướng dẫn

phòng ngừa lây nhiễm COVID

19 là biện pháp tối cần thiết

để làm giảm nguy cơ

⚫ Xây dựng quy trình chuẩn trongcác hoạt động phòng ngừa lây

nhiễm COVID 19

Chân thành cám ơn