Chẩn đoán sớm bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD): Tiếp cận ngay sau đợt cấp

Trên phạm vi toàn cầu COPD là một trong số ít các bệnh lý có tỷ lệ tử vong đang tăng. Trong COPD, sự suy giảm thể chất từ từ khiến cho các biện pháp chẩn đoán sớm và điều trị hỗ trợ dường như không được đặt ra một cách tích cực. Bài viết trình bày việc chẩn đoán COPD ở tuyến chăm sóc sức khỏe ban đầu, bệnh học COPD và triệu chứng.

ĐẶT VẤN ĐỀ

Trên phạm vi toàn cầu COPD là một trong

số ít các bệnh lý có tỷ lệ tử vong đang tăng

khiến cho các biện pháp chẩn đoán sớm và

điều trị hỗ trợ dường như không được đặt ra

một cách tích cực gần 50% bệnh nhân xuất

viện vì đợt cấp COPD sẽ tử vong trong 2 năm

(2) Những dấu hiệu như mức độ nặng của

bệnh, tình trạng dinh dưỡng kém, bệnh tim

đồng mắc, trầm cảm, giảm chất lượng sống,

tuổi cao đã cho thấy có kết hợp với tiên lượng

xấu (3,4) Vấn đề phát hiện sớm, chẩn đoán

xác định, thực hiện các biện pháp điều trị dự

phòng và điều trị sớm là giải pháp chìa khóa

để giảm gánh nặng bệnh tật và tử vong

Các nghiên cứu cho thấy chẩn đoán COPD trong thực hành hàng ngày (không

phải từ các nghiên cứu điều tra dịch tễ) thông

thường là đã ở giai đoạn nặng và rất nặng

(5-7) Dữ liệu từ Third National Health and

Nutrition Examination Study (NHANES III)

hô hấp nhưng không được chẩn đoán nguyên

nhân Nhiều trường hợp chỉ được chẩn đoán

Mặc dù đánh giá khả năng thông khí phổi (spirometry) là tiêu chuẩn xác định COPD

nhưng thực hiện thử nghiệm (test) này vì

nhiều lý do không phải là cách để tầm soát

bệnh (case-finding) nên cũng không thể áp dụng thường quy trong điều kiện thực hành ở tuyến chăm sóc sức khỏe ban đầu Trong khi

đó, một thực tế quan trọng là hầu hết bệnh nhân COPD lại có nhu cầu cần được chẩn đoán và chăm sóc ở y tế tuyến chăm sóc ban đầu Vậy đâu là giải pháp khả thi nhất với tiêu chí phát hiện và chẩn đoán sớm COPD Rất nhiều nghiên cứu đã đi theo hướng đánh giá phương pháp tầm soát lâm sàng và xác định COPD bằng spirometry Phương pháp tầm soát lâm sàng cần đơn giản, dễ áp dụng và

Nam, trong vấn đề chẩn đoán sớm, chúng ta vẫn còn những khoảng trống (ai?, ở đâu?, bằng cách nào?) rất cần được xác định CHẨN ĐOÁN COPD Ở TUYẾN CHĂM SÓC SỨC KHỎE BAN ĐẦU

giống như chẩn đoán hen, chẩn đoán COPD dường như được xem là công việc của bác

chăm sóc sức khỏe ban đầu, của bác sỹ đa khoa Ở tuyến y tế ban đầu (bác sỹ đa khoa, bác sỹ gia đình) spirometry lại ít khi được thực hiện (11) Trong khi kết quả đo từ các bác

sỹ đa khoa thường có lỗi và có khuynh hướng đánh giá dưới mức mức độ giảm chức năng

hô hấp (12) Nhìn từ một góc độ khác, trên những bệnh nhân đã có chẩn đoán COPD và điều trị, trong một nghiên cứu ở cộng đồng

CHẨN ĐOÁN SỚM BỆNH PHỔI TẮC NGHẼN MẠN TÍNH (COPD): TIếP CậN NGAy SAU ĐỢT CẤP

TS.BS Nguyễn Văn Thành

PCT Hội Lao và Bệnh phổi Việt Nam E-mail: thanhbk@hcm.vnn.vn

năm 2007 ở Bỉ (13), chỉ có khoảng 1/3 số bệnh

nhân được test spirometry, trong khi các bác

sỹ cho rằng chẩn đoán COPD như vậy là

không chắc chắn trên một nửa số bệnh nhân

Khi phân tích nguyên nhân khiến cho thực

hành COPD không được như các guideline

khuyến cáo cần phải đề cập tới 2 khía cạnh:

1) Trở ngại thực tế khi triển khai spirometry

trong thực hành thường quy và 2) giá trị của

chẩn đoán COPD không spirometry Trong

một nghiên cứu, các bác sỹ đa khoa cho rằng

việc thực hiện spirometry có những trở ngại

như sau: Thiếu khả năng duy trì chất lượng

hoạt động tốt trang thiết bị, thiếu kiến thức

trong việc thực hiện đo, bệnh nhân không

sẵn sàng thực hiện, tăng chi phí khám và

quản lý, tăng thời gian khám, không đủ tự

tin phân tích kết quả (14) Từ đó thái độ ứng

xử với thực hành trong COPD như sau: Miễn

cưỡng thực hiện một chẩn đoán chính thức,

cho rằng thuật ngữ “khí phế thũng” bệnh

nhân không thích, nghĩ rằng COPD không

phải là từ dễ hiểu khi giải thích cho bệnh

nhân, không quan tâm tới sự khác biệt về

spirometry giữa hen và COPD, lo ngại rằng

kết quả sprirometry bình thường sẽ không

khuyến khích được bỏ thuốc lá, xem COPD

là trạng thái bệnh mạn tính cũng như nhiều

bệnh khác và thường không phải là quan

trọng nhất, chỉ định thuốc dựa trên đáp ứng

lâm sàng, không cho rằng theo dõi spirometry

là hữu ích cho bệnh nhân (14) Cũng không

thể nói những lý giải như trên là hoàn toàn

vô lý Như vậy, nếu không có quy trình tiếp

cận chẩn đoán một cách rõ ràng và hệ thống,

việc chẩn đoán quá mức hay dưới mức là

hoàn toàn có thể xảy ra Dự án PLATINO

thực hiện ở các nước Mỹ La-tinh (năm 2005)

phân tích trên 578 bệnh nhân được xác định

là COPD trong đó 28,3% bệnh nhân COPD

chẩn đoán trước đó không đúng và 15,8%

bệnh nhân COPD không được chẩn đoán

trước đó Chỉ có khoảng một nửa (52,3%) số bệnh nhân được chẩn đoán COPD trước đó

cũng không có cơ sở để nói rằng thực trạng chẩn đoán, quản lý điều trị COPD ở cộng đồng, nhất là ở y tế tuyến chăm sóc ban đầu,

có thể tốt hơn Chúng ta còn thiếu dữ liệu đánh giá thực trạng chẩn đoán COPD ở cộng đồng Theo NV Nhung (năm 2011): “Chỉ có một số ít bệnh nhân được quản lý thích hợp

và điều trị hiệu quả” mà nguyên nhân được cho là do có những bất cập của hệ thống

y tế hiện nay trong đó có vai trò của Bảo hiểm y tế và những vấn đề giống như đã ghi nhận của các nước khác (như hiểu biết của người dân về bệnh, kiến thức và năng lực chuyên môn của cán bộ y tế, nhất là tuyến y

cả khi bệnh nhân vào đợt cấp cần nhập viện điều trị, khi xuất viện, thông thường bệnh nhân không có một kế hoạch đặt trong một

hệ thống theo dõi, chẩn đoán và có các biện pháp điều trị thích hợp (16)

Hình 1 Tỷ lệ bệnh nhân có spirometry và đặc điểm

chẩn đoán trước nghiên cứu PLATINO (*p <0.0001 so với chẩn đoán đúng, †p <0.001 so với chẩn đoán đúng).

BỆNH HỌC COPD VÀ TRIỆU CHỨNg Bệnh học nền tảng COPD là viêm mạn tính, rối loạn chức năng bảo vệ đặc hiệu và không đặc hiệu dẫn đến phá hủy cấu trúc và suy giảm chức năng sinh lý phổi Tình trạng bệnh diễn biến chậm, tăng dần nên triệu chứng thường

được xem là bình thường, không khiến bệnh

nhân quan tâm và đi khám bệnh cho đến khi

có đợt cấp, với các triệu chứng nặng hơn Tình

trạng viêm tạo nên triệu chứng rất thay đổi,

không giống nhau giữa người này với người

khác (heterogeneous) Trên nền bệnh học như

vậy, tính đặc hiệu của triệu chứng là thấp, kể

cả triệu chứng khó thở gắng sức và khò khè

(17,18,19) hay kết hợp nhiều triệu chứng hô hấp

soát những bệnh nhân có nguy cơ cao

(case-finding) để từ đó xác định chẩn đoán bằng

spirometry Các yếu tố xác định nhóm người

cần tầm soát bao gồm: tuổi (thường từ 35-40

trở lên), hút thuốc hay có nguy cơ phơi nhiễm

bụi nghề nghiệp, có ít nhất một trong các triệu

chứng hô hấp kéo dài (ho, khạc đàm, khó thở)

và thường đi khám bệnh vì nhiễm trùng hô

hấp (20,21).Năm 2005, D.B Price và cs (22) trên

cơ sở một khảo sát ở cộng đồng trên những

người hút thuốc lá chưa từng được chẩn đoán

bệnh hô hấp, chưa từng sử dụng thuốc hô hấp

đã xác định có 8 yếu tố có giá trị hồi quy đa

biến có ý nghĩa trong tầm soát COPD là: Tuổi,

số thuốc lá đã hút, ho, khạc đàm, ho đàm về

sáng, khò khè, BMI và tiền sử dị ứng Theo

các các tác giả giá trị tầm soát (diện tích dưới đường cong, AUC) của 8 yếu tố này 0,81 với

độ nhậy là 0,82 và độ đặc hiệu là 0,72 (hình 2) Cũng trong một khảo sát ở cộng đồng, NV

với các yếu tố lâm sàng như trên, nếu có thêm các yếu tố đã từng nhập viện cấp cứu vì bệnh phổi, đã sử dụng thuốc hô hấp (dãn phế quản, corticosteroid) thì AUC rất cao: 0,95 Trong nghiên cứu này các tác giả cũng đề xuất việc

sử dụng dụng cụ đo lưu lượng đỉnh (PEF) Nếu giá trị PEF giảm <70% giá trị ước tính kết hợp triệu chứng lâm sàng AUC lên tới 0,99 (bảng 1)

Hình 2 Đường cong ROC đối với bảng câu hỏi cuối

cùng (n = 246) AUC=0.8158 (theo DB Price 2005) (22)

Bảng 1 Bảng điểm chẩn đoán COPD: CT- COPD-S (NV Thành và cs 2012) (23)

Không

69 0

2 Hút thuốc lá (hoặc đã ngưng hút) từ 15 gói/năm trở lên Có

Không

15 0

3 Khạc đàm (cảm giác đàm từ trong phổi) hàng ngày Có

Không

13 0

Không

31 0

Không

23 0

Những nghiên cứu đầu tiên về COPD

vào những năm thập niên 50-60 thế kỷ 20

đã ghi nhận các biến đổi bệnh học, nhất là

những thay đổi có khuynh hướng mạn tính

trên đường thở và phổi ở người hút thuốc

lá Một kết luận quan trọng là đặc điểm tổn

thương trên đường thở suất hiện sớm và toàn

bộ, trong khi khí phế thũng xuất hiện muộn

hơn, không phải trường hợp nào cũng có

và đặc tính khí phế thũng cũng khác so với

những trường hợp khí phế thũng do thiếu

hụt anpha1-antitrypsin (24-26) Sau đó, khoảng

thập niên 60-70, những nghiên cứu sinh lý

chức năng hô hấp của người hút thuốc lá đã

xác định tình trạng thông khí tắc nghẽn và

vị trí tăng trở kháng đường thở đưa đến triệu chứng hô hấp Cũng vào thời điểm đó, COPD được định nghĩa là tình trạng tắc nghẽn với hình ảnh chức năng đặc biệt là giảm FEV1

sớm nhất trong COPD là giảm FVC do hiện

này gây ra do thu hẹp cố định đường thở nhỏ (<2mm đường kính) do dầy thành, xơ hóa, bít tắc Ngược lại với hình ảnh tắc nghẽn trong hen, chủ yếu ở đường thở lớn hơn và phân bố không đồng đều, ngoại trừ hen ở người lớn tuổi và hen hút thuốc lá có biểu hiện tương

tự COPD

6 Đã được sử dụng thuốc kháng viêm steroid cho bệnh phổi Có

Không

16 0

7 Đã đi khám bệnh cấp cứu vì triệu chứng bệnh phổi Có

Không

25 0

8 Đã đi nhập viện cấp cứu vì triệu chứng bệnh phổi Có

Không

28 0

Không

15 0

Không

26 0

Không

37 0

Không

72 0

13 Xquang ngực thường quy có hình ảnh khí phế thũng Có

Không

88 0

Chẩn đoán COPD khi:

- Từ 1-11: 114 điểm

- Từ 1- 11 + 12 hoặc 13: 210 điểm

PEF: Peak expiratory flow

PHÁT HIỆN VÀ CHẨN ĐOÁN SỚM

Spirometry được chấp nhận như là test chẩn

đoán nhằm xác định tình trạng tắc nghẽn và

phân loại mức độ tắc nghẽn Bình thường

lá cũng giảm theo tuổi, khoảng 30mL/năm

với giới hạn trên là 50mL/năm (30) Do vấn

đề này mà có những tranh luận về việc sử

dụng điểm cắt cố định đơn (single fixed

cut-off) để chẩn đoán tắc nghẽn trong COPD vì

có thể giá trị bình thường thấp (LLN-lower

limit of normal) làm tăng chẩn đoán COPD

Do vậy đã có ý kiến cho rằng sử dụng giá trị

(31) trong khi các guideline vẫn khuyến cáo

sử dụng giá trị cố định đơn Mặc dù việc xác

định tình trạng thông khí tắc nghẽn là rõ ràng,

cụ thể nhưng, như đã trình bày ở phần trên,

tình trạng không chẩn đoán COPD ở cộng

đồng là phổ biến Trong một khảo sát cộng

đồng ở Australia trên những người từ 40 tuổi

trở lên, chỉ có 5,2% những người được xác

Cũng ở Australia, trong số những người có

chẩn đoán COPD, 31% và 42% là tỷ lệ những

người không được phân loại COPD trong 2

đo chức năng hô hấp (spirometer) tại cơ sở

khám cũng không làm cải thiện hiệu quả chẩn

đoán (34)

Ý nghĩa của chữ “sớm” trong phát hiện

và chẩn đoán sớm là ở chỗ chẩn đoán được

COPD ở ngay lần đầu tới y tế khám và/hoặc

chẩn đoán được COPD ở giai đoạn sớm Đây

thông thường là công việc của tuyến y tế ban

đầu Ở đây, việc kết hợp chẩn đoán bằng

spirometry trên những người có nguy cơ cao

là chiến lược hiệu quả (35) Spirometry nên

được tập trung trên những người trung niên

hút thuốc lá Bằng cách như vậy, một tỷ lệ rất

đáng kể COPD được chẩn đoán thêm (36,37)

Biện pháp làm tăng tính thực hành là sử dụng bảng câu hỏi (questionnaire) tầm soát trước trên nhóm có nguy cơ bằng các câu hỏi (thí dụ bảng câu hỏi IPAg, Hội Hô hấp và Chăm sóc

tố nguy cơ của DB Price và cs như đã trình bày ở trên Trong một nghiên cứu ở Australia, các tác giả vừa sử dụng bảng câu hỏi IPAg vừa kết hợp sử dụng cụ thổi cầm tay để đo

thấy có hiệu quả chẩn đoán cao với AUC là

độ nhậy chẩn đoán COPD của phương pháp này là 81% và độ đặc hiệu là 71% (39)

Như vậy bệnh nhân không được quản

lý điều trị như một trường hợp COPD sẽ ở trong 2 trạng thái: 1) Có bệnh nhưng không biết bệnh nên không đi khám mặc dù có hay không triệu chứng, kể cả đợt cấp và 2) Có

đi khám vì triệu chứng hô hấp hoặc đợt cấp nhưng không được chẩn đoán hoặc được chẩn đoán nhưng không được quản lý điều trị Trong khi lợi ích thực từ việc tầm soát (screening) COPD ở cộng đồng hiện nay vẫn còn bị hoài nghi (40,41) thì việc xác định một trường hợp COPD bằng chẩn đoán lâm sàng

để có hướng tác động điều trị sớm, nhất là tác động không dùng thuốc, là rất cần thiết Với phân tích như vậy, thái độ phù hợp nhất là tiếp cận COPD từ những đợt cấp Một nghiên cứu đã khảo sát thực hành ở y tế ban đầu trên một số lượng lớn bệnh nhân ho cấp tính tới khám, nếu chỉ xác định bằng 2 yếu tố: >40 tuổi và có hút thuốc lá thì đã có 79,8% bệnh nhân khai đã có triệu chứng hô hấp mạn tính Nhóm có triệu chứng hô hấp mạn tính có tuổi đời cao hơn, tỷ lệ phơi nhiễm nhiều hơn và chất lượng sống thấp hơn Đặc biệt là ở nhóm bệnh nhân có triệu chứng hô hấp mạn tính

số lần đã đi khám trong 12 tháng trước nhiều hơn và đã được điều trị kháng sinh nhiều hơn

(42) Một nghiên cứu khác phân tích bệnh nhân

đợt cấp COPD sau khi xuất viện cho thấy tỷ

lệ tử vong trong 90 ngày là 5% Cũng trong

90 ngày, có 37% bệnh nhân tái nhập viện và

trong số đó tử vong là 6,5% Nếu gộp chung,

cả tử vong trong và ngoài bệnh viện sau 90

vong từ nghiên cứu này cho thấy một hình

ảnh tiên lượng rất xấu của bệnh nhân đợt cấp,

nhất là đợt cấp nhập viện Những phân tích

như trên là cơ sở để nhấn mạnh việc cần thiết

phải chẩn đoán lâm sàng COPD ngay khi tiếp

cận lần đầu trên bệnh nhân có những yếu tố

nguy cơ cao COPD Bằng một lộ trình theo

dõi và xử trí hợp lý sẽ không chỉ làm tăng

khả năng chẩn đoán COPD mà còn làm giảm

gánh nặng bệnh tật và tử vong

Bảng 2 Bảng câu hỏi tầm soát COPD của IPAg (38)

50-59 60-69

≥ 70

0 4 8 10 Lượng thuốc lá đang

(hoặc đã) hút (gói-năm) 15-240-14

25-49

≥ 50

0 2 3 7

25.4-29.7

>29.7

5 1 0

Có bị ho khi thay đổi

Có khạc đàm ngay cả

Có khạc đàm vào buổi

sáng khi thức dậy không KhôngCó 30

Có bị khò khè không Không

Thỉnh thoảng hoặc thường xuyên

0 4

Có bao giờ bị dị ứng

Tổng số ≥ 17 điểm là có nguy cơ cao COPD

ĐỀ XUẤT THỰC HÀNH Như vậy với triệu hô hấp cấp tính đi khám hoặc nhập viện cấp cứu ở những bệnh nhân

có nguy cơ cao COPD, thầy thuốc cần sử dụng bảng câu hỏi hoặc tối thiểu là xác định các yếu tố nguy cơ, khám và thực hiện các xét nghiệm có sẵn để chẩn đoán COPD Sẽ có

2 tình huống: 1) Ở các phòng khám chuyên khoa hoặc nhập viện điều trị và 2) Ở các phòng khám đa khoa và ngoại trú

Ở các phòng khám chuyên khoa, hoặc bệnh viện, bằng khám và xét nghiệm nếu không có một chẩn đoán nào cần phân biệt (nhất là suy tim, lao phổi, hen) thì bệnh nhân cần được chẩn đoán lâm sàng COPD khi: Từ

40 tuổi trở lên, hút thuốc lá, có triệu chứng hô hấp mạn tính Các hướng dẫn điều trị không

sử dụng thuốc (như dinh dưỡng, vận động, vaccin, tránh phơi nhiễm) cần thực hiện ngay khi có chẩn đoán lâm sàng Ngay sau trị liệu đợt cấp (5-7 ngày điều trị) hay khi xuất viện, cần thực hiện spirometry để xác định chẩn đoán COPD này Nếu spirometry có tình trạng

thuốc dãn phế quản), cần có kế hoạch quản lý

và điều trị COPD duy trì trong 12 tháng tiếp theo Trong trường hợp như vậy việc quản lý

và điều trị cần theo hướng bệnh nhân COPD

có nhiều đợt cấp như gOLD đề xuất (46) Spirometry cần thực hiện lại sau mỗi 3 tháng

quản lý và điều trị Nếu bệnh nhân vẫn tiếp

tục hút thuốc lá và/hoặc phơi nhiễm với khói

theo dõi đến hết 12 tháng mới xác định nên

hay không nên tiếp tục điều trị duy trì COPD

vì nhiều trường hợp tình trạng tắc nghẽn có

thể đạt điểm cắt sau nhiều lần spirometry nếu

bệnh nhân tiếp tục hút thuốc lá và/hoặc phơi

điều trị để phát hiện và chẩn đoán sớm COPD

ngay sau đợt cấp ở các phòng khám chuyên

khoa hoặc bệnh viện cho những bệnh nhân

chưa được chẩn đoán COPD trước đó

Đến khám vi triệu chứng hô hấp cấp tính

> 40 tuổi, hút thuốc lá Spirometry ngay sau ngưng điều trị đợt cấp FEV 1 /FVC < 70%

Quản lý và điều trị COPD nhiều đợt cấp Spirometry kiểm tra sau mỗi 3 tháng

Xác định có hay không COPD

Quản lý điều trị tiếp theo phenotype ít hay nhiều đợt cấp

FEV 1 /FVC ≥ 70%

Hình 3 Sơ đồ tiếp cận phát hiện và chẩn đoán sớm

COPD từ đợt cấp ở các cơ sở y tế chuyên khoa hoặc

nhập viện cấp cứu

Đối với bệnh nhân đến khám ngoại trú vì triệu chứng hô hấp tại các cơ sở y tế không

chuyên khoa, bằng khám và ít nhất với hình

ảnh Xquang ngực nếu không có một chẩn

đoán nào cần phân biệt (nhất là suy tim, lao

phổi, hen) thì bệnh nhân cần được chẩn đoán

lâm sàng COPD khi: Từ 40 tuổi trở lên, hút

thuốc lá, có triệu chứng hô hấp mạn tính Các

hướng dẫn điều trị không sử dụng thuốc (thí

dụ như dinh dưỡng, vận động, vaccin, tránh

phơi nhiễm) cần thực hiện ngay khi có chẩn

đoán lâm sàng Ngay sau trị liệu đợt cấp (5-7

ngày) cần đo lưu lượng đỉnh (PEF) (hoặc

spirometry nếu có thể) để xác định chẩn đoán

COPD Nếu PEF (hoặc spirometry) có tình

<70%), cần có kế hoạch quản lý và điều trị COPD duy trì trong 12 tháng tiếp theo Trong trường hợp này việc quản lý và điều trị cần theo hướng bệnh nhân COPD có nhiều đợt

nhất 1 lần đi khám trong 3 tháng trước hoặc 1 lần phải vào nhập viện điều trị vì triệu chứng

hô hấp trong 12 tháng trước Hình 4 thể hiện

sơ đồ quản lý và điều trị để phát hiện và chẩn đoán sớm COPD ngay sau đợt cấp ở các cơ sở

y tế không chuyên khoa cho những bệnh nhân chưa được chẩn đoán COPD trước đó

Đến khám vì triệu chứng hô hấp cấp tính

> 40 tuổi, hút thuốc lá Điều trị đợt cấp và đánh giá ngay sau đợt cấp PEF < 70% (hoặc FEV1/FVC < 70%) PEF ≥ 70% (hoặc FEV1 /FVC ≥ 70%)

Có ít nhất 1 lần trong 3 tháng trước đi khám hoặc đã nhập viện ít nhất 1 lần trong 12 tháng trước vì triệu chứng hô hấp

Quản lý và điều trị COPD nhiều đợt cấp COPD không nhiều đợt cấp Quản lý và điều trị

Spirometry kiểm tra sau mỗi 3 tháng

Xác định có hay không COPD

Quản lý điều trị tiếp theo phenotype ít hay nhiều đợt cấp

Hình 4 Sơ đồ tiếp cận phát hiện và chẩn đoán sớm

COPD từ đợt cấp đến khám ngoại trú ở các cơ sở y tế

không chuyên khoa

KẾT LUẬN Thực trạng chẩn đoán và quản lý COPD đang được xem như mới tiếp cận được phần nổi của khối băng chìm Có nhiều nguyên nhân

mà trong đó vấn đề phát hiện và chẩn đoán sớm là một thành tố then chốt Một kế hoạch hành động và theo dõi ngay sau đợt cấp sẽ giúp tăng được tỷ lệ chẩn đoán để từ đó tăng hiệu quả quản lý và điều trị Trong khi chờ các nghiên cứu đánh giá, cách tiếp cận này nên được xem là giải pháp hợp lý, cụ thể và

có tính thực hành nhất hiện nay

1 Mannino DM, Buist AS Global burden of COPD:

risk factors, prevalence, and future trends Lancet

2007;370:765-73.

2 Connors AF, Dawson NV, Thomas C, Harrell

F, Desbiens N,Fulkerson WJ, et al Outcomes

following acute exacerbation of chronic obstructive

lung disease The SUPPORT investigators Am J

Respir Crit Care Med 1996;154:959-67.

3 Connors AF, Dawson NV, Thomas C, Harrell

F, Desbiens N, Fulkerson WJ, et al Outcomes

following acute exacerbation of chronic obstructive

lung disease The SUPPORT investigators Am J

Respir Crit Care Med 1996;154:959-67.

4 Almagro P, Calbo E, de Echagüen AO, Quintana

BBS, Heredia JL, Garau J Mortality after

hospitalization for COPD Chest 2002;121;1441

5 Mannino DM, Gagnon RC, Petty TL, Lydick

E Obstructive lung disease and low lung function

in adults in the United States: data from the

National Health and Nutrition Examination Survey,

1988-1994 Arch Intern Med

archinte.160.11.1683

6 Hvidsten SC, Storesund L, Wentzel-Larsen

T, Gulsvik A and Lehmann S Prevalence and

predictors of undiagnosed chronic obstructive

pulmonary disease in a Norwegian adult general

population The Clinical Respiratory Journal 2010;

4: 13–21.

7 Hvidsten SC, Storesund L, Wentzel-Larsen T, Gulsvik

A and Lehmann S Prevalence and predictors of

undiagnosed chronic obstructive pulmonary disease

in a Norwegian adult general population The Clinical

Respiratory Journal 2010; 4: 13–21.

8 Roche N, Gaillat J, Garre M, et al Acute respiratory

illness as a trigger for detecting chronic bronchitis

in adults at risk of COPD: a primary care survey

Prim Care Respir J 2010;19(4):371- 377 Doi:

http://dx.doi.org/10.4104/pcrj.2010.00042

9 Han MK, Steenrod AW, Bacci ED, et al for

the High-Risk-COPD Screening Study Group

Identifying patients with undiagnosed COPD in

primary care settings: Insight from screening

tools and epidemiologic studies J COPD F

2015; 103-121 Doi:http://dx.doi org/10.15326/

jcopdf.2.2.2014.0152

10 MJ Abramson et al Accuracy of asthma and

COPD diagnosis in Australian general practice: a

mixed methods study Prim Care Respir J 2012;

21(2): 167-173

11 Matheson MC, Abeysena C, Raven JM, et al

How have we been managing chronic obstructive

pulmonary disease in Australia? Intern Med J

2006;36(2):92-9.

12 den Otter JJ, de Bruyn-Schmidt MA, Wolters

MJ, et al Lung function measurement in general practice General practice measurements compared with laboratory measurements during the DIMCA trial Fam Pract 2000; 17(4):314-16 http://dx.doi.org/10.1093/fampra/17.4.314

13 Buffels J, Degryse J, Liistro G Diagnostic certainty, co-morbidity and medication in a primary care population with presumed airway obstruction: the DIDASCO2 study Prim Care Respir J

2009;18(1):34-40 http://dx.doi.org/ 10.3132/pcrj.2008.00047

14 Julia AE Walters, Emily Hansen, Peter Mudge

et al Barriers to the use of spirometry in general practice Australian Family Physician Vol 34, No

3, March 2005

15 Menezes AM, Perez-Padilla R, Jardim JB, et al Chronic obstructive pulmonary disease in five Latin American cities (the PLATINO study): a prevalence study Lancet 2005; 366:1875–1881

16 NV Nhung Giải pháp cho quản lý hen và bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính ở Việt Nam Tạp chí Lao và bệnh phổi số 3 4/2011

17 Nathalie Saad, Maria Sedeno, KatrinaMetz et al Early COPD Diagnosis in Family Medicine Practice: How to Implement Spirometry? International Journal of Family Medicine Volume 2014, Article

ID 962901, http://dx.doi.org/10.1155/2014/962901

18 Hani A Jokhdar, Mohammed A Garout, Mohammad M Alkot et al Early Detection of Chronic Obstructive Pulmonary Disease (COPD)

in Family Practice Journal of Family Medicine and Health Care 2017; 3(1): 1-5

19 Keiichiro Akamatsu, Toshiyuki Yamagata, Yohei Kida et al Poor Sensitivity of Symptoms in Early Detection of COPD COPD: Journal of Chronic Obstructive Pulmonary Disease, 2008, 5:269–273

20 Ulla Borup Hemmingsen, Margit Stycke, Jens Dollerup et al Guideline-Based Early Detection

of Chronic Obstructive Pulmonary Disease in Eight Danish Municipalities: The TOP-KOM Study Hindawi Pulmonary Medicine Volume 2017, Article ID 7620397.

21 Janelle M Guirguis-Blake, Caitlyn A Senger, Elizabeth M Webber et al Screening for

Chron-ic Obstructive Pulmonary Disease: A SystematChron-ic Evidence Review for the U.S Preventive Services Task Force AHRQ Publication No 14-05205-EF-1 April 2016

22 David B Price, David G Tinkelman, R.J Halbert et

al Symptom-Based Questionnaire for Identifying COPD in Smokers

23 Nguyễn Văn Thành, Cao Thị Mỹ Thúy, Võ Phạm Minh Thư và cs Xây dựng mô hình hệ thống

Tài liệu tham khảo:

quản lý và điều trị hiệu quả COPD và Hen phế quản trong bệnh viện và ở cộng đồng NXB Y Học

2012, tr 57-69

24 Anderson DO, Ferris BG Role of Tobacco

Smoking in the Causation of Chronic Respiratory Disease N Engl J Med 1962;267:787-94.

25 Dunnill MS The classification and quantification

of emphysema Proceedings of the Royal Society

of Medicine 1969;62:1024-7.

26 Flotte TR, Mueller C Gene therapy for

alpha-1 antitrypsin deficiency Hum Mol Genet 2011;20:R87-92.

27 Macklem PT The physiology of small airways Am

J Respir Crit Care Med 1998;157:S181-3.

28 Macklem PT A Century of the Mechanics

of Breathing Am J Respir Crit Care Med 2004;170:10-5.

29 Macklem PT Therapeutic implications of the

pathophysiology of COPD Eur Respir J 2010;35:676-80.

30 Kerstjens HA, Rijcken B, Schouten JP, et al

Decline of FEV1 by age and smoking status: facts, figures, and fallacies Thorax 1997;52:820-7.

31 Schermer TR, Quanjer PH COPD screening in

primary care: who is sick? Prim Care Respir J 2007;16:49-53.

32 Toelle BG, Xuan W, Bird TE, et al Respiratory

symptoms and illness in older Australians: the Burden of Obstructive Lung Disease (BOLD) study Med J Aust 2013;198:144-8.

33 Walters JA, Walters EH, Nelson M, et al Factors

associated with misdiagnosis of COPD in primary care Prim Care Respir J 2011;20:396-402.

34 Zwar NA, Marks GB, Hermiz O, et al Predictors

of accuracy of diagnosis of chronic obstructive pulmonary disease in general practice Med J Aust 2011;195:168-71.

35 David P Johns, Julia A.E Walters, E Haydn

Walters Diagnosis and early detection of COPD using spirometry J Thorac Dis 2014;6(11):1557-1569

36 Van Schayck CP, Loozen JM, Wagena E, et al

Detecting patients at a high risk of developing chronic obstructive pulmonary disease in general practice: cross sectional case finding study BMJ 2002;324:1370.

37 Sichletidis L, Spyratos D, Papaioannou M, Chloros

D, Tsiotsios A, Tsagaraki V, Haidich A A combination of

the IPAG questionnaire and PiKo-6® flow meter is

a valuable screening tool for COPD in the primary care setting Prim Care Respir J 2011;20(2):184-189

38 Haroon S, Adab P, Griffin C, et al Case finding for chronic obstructive pulmonary disease in primary care: a pilot randomised controlled trial Br J Gen Pract 2013;63:e55-62.

39 Frith P, Crockett A, Beilby J, et al Simplified COPD screening: validation of the PiKo-6 in primary care Prim Care Respir J 2011;20:190-8.

40 Guirguis-Blake JM, Senger CA, Webber EM, Mularski R, Whitlock EP Screening for Chronic Obstructive Pulmonary Disease: A Systematic Evidence Review for the U.S Preventive Services Task Force Evidence Synthesis No 130 AHRQ Publication No 14-05205-EF-1 Rockville, MD: Agency for Healthcare Research and Quality; 2016.

41 Kaplan A, Thomas M Screening for COPD: the gap between logic and evidence Eur Respir Rev 2017; 26: 160113 [https://doi org/10.1183/16000617.0113-2016].

42 Prieto Centurion et al.: Confirmatory spirometry for adults hospitalized with a diagnosis of asthma or chronic obstructive pulmonary disease exacerbation BMC Pulmonary Medicine 2012 12:73.

43 Pozo-Rodrı´guez F, Lo´pez-Campos JL, A´ lvarez-Martı´nez CJ, Castro-Acosta A, Agu¨ ero R, et al (2012) Clinical Audit of COPD Patients Requiring Hospital Admissions in Spain: AUDIPOC Study PLoS ONE 7(7): e42156 doi:10.1371/journal pone.0042156

44 Rea H, Kenealy T, Adair J, Robinson E, Sheridan N: Spirometry for patients in hospital and one month after admission with an acute exacerbation

of COPD Int J Chron Obstruct Pulmon Dis 2011, 6:527–532.

45 Conthe Gutie´rrez P, Garcı´a Alegrı´a J, Pujol Farriols

R, Alfageme Michavilla I, Artola Mene´ndez S,

et al (2010) [Consensus for hospital discharge reports in medical specialities] Med Clin (Barc) 134: 505–510.

46 Global Initiative for Chronic Obstructive Lung Disease (report 2017).

47 Tjard R Schermer, Bas Robberts, Alan J Crockett

et al Should the diagnosis of COPD be based

on a single spirometry test? npj Primary Care Respiratory Medicine (2016) 26, 16059.