Bài 3 - Đánh giá lợi ích và chi phí trong điều kiện thị trường không biến dạng. Sau khi học xong chương này, người học có thể hiểu được một số kiến thức cơ bản về: Đánh giá lợi ích và chi phí tài chính trong CBA, đánh giá lợi ích và chi phí kinh tế trong CBA. Mời các bạn cùng tham khảo để biết thêm các nội dung chi tiết.
Trang 1BÀI 3:
ĐÁNH GIÁ LỢI ÍCH VÀ CHI PHÍ
TRONG ĐIỀU KIỆN THỊ
TRƯỜNG KHƠNG BIẾN DẠNG
ThS Nguyễn Thanh Sơn
1
II Đánh Đánh giá giá lợi lợi ích ích và và chi chi phí phí tài tài chính chính trong trong CBA CBA
1 Khi nào cần thực hiện phân tích tài chính
Phân tích tài chính được thực hiện để xem xét khả năng sinh lời về mặt tài chính của dự án
Thường được sử dụng bởi các DN tư nhân
Một số dự án cơng cần thực hiện cả phân tích tài chính và phân tích kinh tế:
◦Tác động đến ngân sách
◦Tác động đến phúc lợi xã hội
Nguyên tắc:
◦Lợi ích của dự án là doanh thu (rịng) nhận được từ đầu
ra của dự án
◦Chi phí của dự án là khoản chi phí tài chính thực tế cho
đầu vào của dự án
◦Bản cân đối tài chính, đo lường theo giá cả thị trường
2
II Đánh Đánh giá giá lợi lợi ích ích và và chi chi phí phí tài tài chính chính trong trong CBA CBA
2 Đánh giá lợi ích tài chính của dự án
3
Q p
Q0 Sản lượng 0
P
Giá
S0
Sp
D F E
◦Cầu co giãn hồn tồn, cung sản
phẩm (đầu ra) tăng do dự án
hoặc giảm NK
◦Tương tự với trường hợp thay đổi biên
tế (dự án nhỏ)
◦Giá thị trường (P): nếu cĩ biến
dạng (P d) thì phải điều chỉnh theo
trợ giá (SD) hoặc thuế NK (T)
T
SD
P
)
(Q Q0
P
II Đánh Đánh giá giá lợi lợi ích ích và và chi chi phí phí tài tài chính chính trong trong CBA CBA
2 Đánh giá lợi ích tài chính của dự án
4
◦Dự án đủ lớn (cầu dốc xuống) để làm thay đổi giá của sản phẩm
đầu ra
biên với chi phí cao đã từ bỏ thị
trường: Q 0 -Q s
◦Giá thị trường: giá sau dự án
◦Nếu cĩ biến dạng thị trường
) ( p s
P
Giá
S 0
S p
E F
D
P 0
Q 0
P p
Q s
T SD P
Đầu ra của dự án khơng được bán trên thị
trường
dự án tạo ra sản phẩm trung gian được tiêu thụ
ngay…
thế
5
II Đánh Đánh giá giá lợi lợi ích ích và và chi chi phí phí tài tài chính chính trong trong CBA CBA
2 Đánh giá lợi ích tài chính của dự án
II Đánh Đánh giá giá lợi lợi ích ích và và chi chi phí phí tài tài chính chính trong trong CBA CBA
3 Đánh giá chi phí tài chính của dự án
6
◦Cung co giãn hồn tồn, cầu sản phẩm (đầu vào) tăng do dự án
hoặc giảm XK
◦Tương tự với trường hợp thay đổi biên
tế (dự án nhỏ)
◦Giá thị trường (P): nếu cĩ biến dạng (P d) thì phải điều chỉnh theo
trợ giá (SD) hoặc thuế NK (T)
Giá
D p
D0
F E
Qp
Q0 Lượng 0
S T P
) (Q Q0
P
Trang 2Dự án làm thay đổi giá đầu vào
7
◦Thị trường đầu vào bị giới hạn
(cung dốc lên) khiến dự án làm
thay đổi giá của đầu vào
sử dụng đầu vào này đã rời bỏ thị
◦Giá thị trường: giá sau dự án
◦Nếu cĩ biến dạng thị trường
)
( p d
P
SD T P
II Đánh Đánh giá giá lợi lợi ích ích và và chi chi phí phí tài tài chính chính trong trong CBA CBA
3 Đánh giá chi phí tài chính của dự án
Qd Q p
Giá
S
D0
D p
F E
0
P 0
P p
Dự án làm thay đổi giá đầu vào với cung cố định
8
◦Thị trường đầu vào cố định (cung hồn tồn khơng co giãn)
việc thay thế nguồn lực đầu vào từ những người sử dụng đầu vào khác
) (Q Q0
W
II Đánh Đánh giá giá lợi lợi ích ích và và chi chi phí phí tài tài chính chính trong trong CBA CBA
3 Đánh giá chi phí tài chính của dự án
W p
W 0
D 0
D p
B A
Số lượng bác sĩ
Qp
Q0
II
II Đánh Đánh giá giá lợi lợi ích ích và và chi chi phí phí kinh kinh tế tế trong trong CBA CBA
1 Cơ sở của phân tích kinh tế
Đo lường lợi ích thực sự của cộng đồng, quốc gia:
◦Giá thị trường chỉ phản ánh đúng trong điều kiện cạnh
tranh hồn hảo
◦Các dự án cơng theo đuổi mục đích tăng phúc lợi cộng
đồng hơn là lợi nhuận tài chính
Những nguyên nhân khiến phân tích tài chính khơng
phản ánh đầy đủ phúc lợi xã hội:
◦Giá thị trường khơng phải lúc nào cũng phản ánh đúng
sẵn sàng chi trả, chi phí cơ hội
◦Thất bại thị trường: bất cân xứng thơng tin, ngoại ứng,
cạnh tranh khơng hồn hảo
◦Sự can thiệp của chính phủ:
9
II II Đánh Đánh giá giá lợi lợi ích ích và và chi chi phí phí kinh kinh tế tế trong trong CBA CBA
2 Nguyên tắc của phân tích kinh tế
Phân tích kinh tế sẽ sử dụng giá ẩn để phản ánh thay đổi phúc lợi XH
◦Giá ẩn là mức giá thị trường đã được điều chỉnh cho thất bại của thị trường, can thiệp của chính phủ, ngoại tác, thặng dư tiêu dùng và thặng dư sản xuất
Nguyên tắc tính lợi ích và chi phí KT:
◦Lợi ích: xác định trên thị trường đầu ra
người tiêu dùng
phí biên của nhà sản xuất rời bỏ thị trường
◦Chi phí: xác định trên thị trường đầu vào
của người tiêu dùng khác cho đầu vào
sản lượng
10
II
II Đánh Đánh giá giá lợi lợi ích ích và và chi chi phí phí kinh kinh tế tế trong trong CBA CBA
3 Đánh giá lợi ích kinh tế của dự án
11
◦Cầu co giãn hồn tồn, cung sản
phẩm (đầu ra) tăng do dự án: lợi
ích dự án chỉ đến từ việc đáp ứng
nhu cầu mới
◦Lợi ích kinh tế:
D Giá
Sản lượng
S
S p
Q0 Qp
)
(Q Q0
P
◦Dự án đủ lớn để làm thay đổi giá của sản phẩm đầu ra
trên thị trường:
•Lượng: Q p -Q 0
• Giá ẩn: phải được đo lường bằng sự sẵn biên
xuất biên với chi phí cao hơn:
•Lượng: Q 0 -Q s
• Giá ẩn: phải được đo bằng chi phí cơ hội của những nhà sản xuất bị thay thế
II II Đánh Đánh giá giá lợi lợi ích ích và và chi chi phí phí kinh kinh tế tế trong trong CBA CBA
3 Đánh giá lợi ích kinh tế của dự án
12
2 ) ( 2
) ( 2
)
P
Q s Q p Sản
lượng
0
Giá
S 0
S p
F
D
P p
Q 0
E
P 0
Trang 3◦Phương trình Harberger tổng quát:
lượng:
II
II Đánh Đánh giá giá lợi lợi ích ích và và chi chi phí phí kinh kinh tế tế trong trong CBA CBA
3 Đánh giá lợi ích kinh tế của dự án
13
d d
s
s
d d d s
s
s
p
s
Q AvP
Q
AvP
EB
Q P P Q
P
P
EB
F Q
EQ
E
Q
AQ
EB
∆
+
∆
=
∆ + +
∆
+
=
+
=
2 2
1 0 1
0
0
0
Q s Q p Sản
lượng
0
Giá
S
S’
D
Q 0
E
P 0 =P 0s =P 0d
d
s
d
d
s
s
Q
Q
Q
AvP
Q
AvP
eb
∆
+
∆
∆
+
∆
=
P p =P 1s =P 1d
s d d s s d d d
s d d s s s d
d
s
Q Q Q AvP Q Q AvP W
AvP
W
AvP
eb
η ε η η
ε ε
−
− +
−
=
+
=
◦Trường hợp dự án làm thay đổi cách thức sản xuất đầu ra nhưng khơng mở rộng tổng sản lượng
được giải phĩng bởi các nhà sản xuất bị
thay thế
tế trên từng đơn vị sản lượng:
• Nếu đầu ra chi thay thế người sản xuất
W d →0, W s→1, lợi ích kinh tế sẽ tính
theo giá cung AvP s
• Nếu đầu ra chỉ đáp ứng nhu cầu mới thì
đường cầu hồn tồn co giãn, W d→1,
W s→0, lợi ích kinh tế sẽ tính theo giá cầu
AvP d
II II Đánh Đánh giá giá lợi lợi ích ích và và chi chi phí phí kinh kinh tế tế trong trong CBA CBA
3 Đánh giá lợi ích kinh tế của dự án
14
P 0s
P 1s
Giá
S 0
D
S p
B
C
0
Sản lượng
A
Q 0
Q s
2 ) ( 0 1
0s P s Q Q s P
0
1s Q Q s P
FB= −
〉
II
II Đánh Đánh giá giá lợi lợi ích ích và và chi chi phí phí kinh kinh tế tế trong trong CBA CBA
4 Đánh giá chi phí kinh tế của dự án
15
◦Cung co giãn hồn tồn, cầu sản
phẩm (đầu vào) tăng do dự án:
chi phí của dự án chỉ đến từ việc
tăng sản lượng đáp ứng nhu cầu
mới của dự án
◦Lợi ích kinh tế:
Giá
P 0
S
Dp
D0
F E
Qp Lượng
)
( 0
0Q Q
P
16
◦Dự án đủ lớn để làm thay đổi giá của sản phẩm đầu vào
trên thị trường:
•Lượng: Q p -Q 0
• Giá ẩn: phải được đo lường bằng chi phí cơ hội của những nhà sản xuất biên
tiêu dùng với sẵn sàng chi trả thấp hơn:
•Lượng: Q 0 -Q d
• Giá ẩn: phải được đo bằng sự sẵn sàng thay thế
II II Đánh Đánh giá giá lợi lợi ích ích và và chi chi phí phí kinh kinh tế tế trong trong CBA CBA
4 Đánh giá chi phí kinh tế của dự án
Qp
Pp
P0
Giá
S
D 0
Dp F
2 ) ( 2
) ( 2
)
P
E
17
II
II Đánh Đánh giá giá lợi lợi ích ích và và chi chi phí phí kinh kinh tế tế trong trong CBA CBA
4 Đánh giá chi phí kinh tế của dự án
◦Phương trình Harberger tổng quát:
lượng:
d d
s
s
d d d s
s
s
d p
Q AvP
Q
AvP
EC
Q P P Q
P
P
EC
E Q
FQ
F
Q
GQ
EC
∆
+
∆
=
∆ + +
∆
+
=
+
=
2 2
1 0 1
0
0
0
d
s
d
d
s
s
Q
Q
Q
AvP
Q
AvP
ec
∆
∆
=
s d d s s d d d
s d d s s s d
s
Q Q Q AvP Q Q AvP W
AvP
W
AvP
ec
η ε η η
ε ε
−
− +
−
=
+
=
Q p
Giá
S
D0
D p S
G E
P p =P 1s =P 1d
P 0 =P 0s =P 0d
F
◦Trường hợp dự án sử dụng đầu vào cĩ lượng cung cố định
thế
tế trên từng đơn vị sản lượng:
• Nếu đầu vào thay thế người tiêu dùng
giãn W s →0, W d→1, chi phí kinh tế sẽ
tính theo giá cầu AvP d
• Nếu đầu vào chỉ đáp ứng bằng cung mới
thì đường cung hồn tồn co giãn, W s→1,
W d→0, chi phí kinh tế sẽ tính theo giá
cung AvP s
18
2 ) ( 0 1
0d P d Q Q d P
0
1d Q Q d P
FC= −
〈
II II Đánh Đánh giá giá lợi lợi ích ích và và chi chi phí phí kinh kinh tế tế trong trong CBA CBA
4 Đánh giá chi phí kinh tế của dự án
Qd Q0
P 1d
P 0d
D0
D p
S
F G
E
Trang 4II Đánh Đánh giá giá lợi lợi ích ích và và chi chi phí phí kinh kinh tế tế trong trong CBA CBA
5 Sử dụng CS và PS để đo lường lợi ích và chi phí
thơng qua lợi ích XH:
◦∆SB: lợi ích xã hội
◦∆PS: thặng dư tiêu dùng
◦∆CS: thặng dư sản xuất
◦∆GB: thay đổi ngân sách chính phủ (chi phí hoặc doanh
thu tài chính của dự án cơng)
◦∆EE: thay đổi do ảnh hưởng của ngoại ứng
19
EE GB CS PS
∆
II II Đánh Đánh giá giá lợi lợi ích ích và và chi chi phí phí kinh kinh tế tế trong trong CBA CBA
5 Sử dụng CS và PS để đo lường lợi ích và chi phí
Chi phí kinh tế:
Harberger:
ích XH:
Thay đổi thặng dư tiêu dùng khi cĩ dự án: -(B+C)
Thay đổi thặng dư sản xuất khi cĩ dự án: (B+C+D)
Thay đổi ngân sách chính phủ (chi phí tài chính thực hiện dự án cơng): -(C+F+H+D+G)
Thay đổi do ngoại ứng: 0
20
Dự án làm tăng cầu đầu vào
G H F C
)
SB
G D H F C D C B C B SB
+ + +
−
∆
−
−
−
−
− + + +
−
−
∆
II
II Đánh Đánh giá giá lợi lợi ích ích và và chi chi phí phí kinh kinh tế tế trong trong CBA CBA
5 Sử dụng CS và PS để đo lường lợi ích và chi phí
Lợi ích kinh tế:
Harberger:
ích XH:
Thay đổi thặng dư tiêu dùng khi cĩ dự
án: (B+C)
Thay đổi thặng dư sản xuất khi cĩ dự
án: -B
Thay đổi ngân sách chính phủ (doanh
thu tài chính thực hiện dự án cơng): F
Thay đổi do ngoại ứng: 0
21
Dự án làm tăng cung đầu ra
F
C
F
C
SB
F B
C
B
SB
+
=
∆
+
−
+
=
∆
lượng
0
Giá
S S’
C
D
B
P 0
F
P 1
D A
Kết Kết luận luận
◦Mở rộng sản lượng
◦Thay thế sản lượng
◦Thay đổi trong sẵn sàng chi trả và chi phí cơ hội
◦Harberger tổng quát: lưu ý đến giá cung và giá cầu
◦Theo mơ hình thay đổi lợi ích XH
22
Bài
Bài tập tập
Bài 1: Chứng minh cơng thức Harberger cho lợi ích kinh tế trên từng đơn
vị sản lượng (eb) theo độ co giãn cung, cầu (slide 13).
Bài 2: Cho các thơng tin sau về thị trường chịu tác động của một dự án xây
dựng nhà ở:
d = 1000 – 2P i
s = P o – 120; (D) Q o = 960 – P o /2
Dự án sẽ sử dụng 100 đơn vị vật liệu xây dựng để xây nên 120 đơn vị nhà
ở.
Bài 3: Với nội dung như bài 2, hãy tính lợi ích kinh tế (eb) và chi phí kinh
tế (ec) trên từng đơn vị sản lượng và tổng lợi ích kinh tế (EB) và chi phí
kinh tế (EC) của dự án theo cơng thức Harberger.
23