Phép thử độ hòa tan (Dissolution test) là phép thử xác định khả năng hòa tan dược chất từ các dạng bào chế (viên nén, viên nang, thuốc đạn,…) vào môi trường hòa tan. Phép thử độ hòa tan đã được qui định trong Dược điển Việt Nam cũng như nhiều dược điển nước ngoài. Phép thử độ hòa tan là một trong các chỉ tiêu quan trọng để đánh giá chất lượng thuốc.
Trang 1KIỂM NGHIỆM THUỐC BẰNG PHƯƠNG
PHÁP ĐỘ HÒA TAN
Trang 21 KHÁI NIỆM VỀ ĐỘ TAN VÀ PHÉP THỬ ĐỘ HÒA TAN
Hòa tan là quá trình chất rắn tan ra trong môi trường dung môi
để tạo thành dung dịch Chất rắn hòa tan được là nhờ sự tác động qua lại giữa các tiểu phân chất rắn và phân tử dung môi
Tốc độ hòa tan của chất rắn phụ thuộc vào tính chất hóa lý, độ kết tinh, trạng thái rắn, cấu trúc tinh thể của chất tan, hình dạng
kích thước tiểu phân, tính thấm, khả năng ngậm nước (solvate
hóa)
Trang 31 KHÁI NIỆM VỀ ĐỘ TAN VÀ PHÉP THỬ ĐỘ HÒA TAN
Phép thử độ hòa tan (Dissolution test) là phép thử xác định khả năng hòa tan dược chất từ các dạng bào chế (viên nén, viên nang,
thuốc đạn,…) vào môi trường hòa tan Phép thử độ hòa tan đã
được qui định trong Dược điển Việt Nam cũng như nhiều dược điển nước ngoài Phép thử độ hòa tan là một trong các chỉ tiêu quan trọng để đánh giá chất lượng thuốc
Trang 4- Chất liệu:
Tất cả các bộ phận của thiết bị có thể tiếp xúc với chế phẩm thử hoặc với môi trường hòa tan đều phải trơ về mặt hóa học, không hấp thụ, không phản ứng hoặc gây trở ngại cho chế phẩm thử
2 THIẾT BỊ TRONG PHÉP THỬ ĐỘ HÒA TAN
2.1 Yêu cầu chung đối với thiết bị và môi
trường thử độ hòa tan
Trang 5- Vị trí lắp đặt thiết bị:
Thiết bị phải được lắp đặt cố định, không dao động và được chống rung, đảm bảo yêu cầu không ảnh hưởng đến chuyển động của máy (tức là chuyển động chỉ do hệ thống quay của thiết bị trong môi trường hòa tan)
2 THIẾT BỊ TRONG PHÉP THỬ ĐỘ HÒA TAN
2.1 Yêu cầu chung đối với thiết bị và môi
trường thử độ hòa tan
Trang 62 THIẾT BỊ TRONG PHÉP THỬ ĐỘ HÒA TAN
2.1 Yêu cầu chung đối với thiết bị và môi
trường thử độ hòa tan
- Môi trường hòa tan:
Môi trường phải được khử khí trước khi cho vào cốc hòa tan và được duy trì ở nhiệt độ 37,0 0,50C pH của môi trường được điều chỉnh nằm trong khoảng 0,05 đơn vị pH so với giá trị trong phương pháp
Trang 72 THIẾT BỊ TRONG PHÉP THỬ ĐỘ HÒA TAN
Trang 82 THIẾT BỊ TRONG PHÉP THỬ ĐỘ HÒA TAN
2.2 Vận hành thiết bị
- Cho mẫu thử vào cốc hòa tan
Nếu không có chỉ dẫn gì khác, cho mỗi đơn vị viên nén/nang/1 cốc cho một lần thử
Thiết bị kiểu giỏ quay: Cho viên nén hay viên nang vào trong giỏ khô
Hạ thấp giỏ tới đúng vị trí rồi mới cho giỏ quay Cẩn thận để không
có bọt khí bám trên bề mặt của mẫu thử
Trang 92 THIẾT BỊ TRONG PHÉP THỬ ĐỘ HÒA TAN
2.2 Vận hành thiết bị
- Cho mẫu thử vào cốc hòa tan
Thiết bị kiểu cánh khuấy: Nếu không có chỉ dẫn gì khác, cần cho viên nén/viên nang chìm xuống đáy cốc thử đựng môi trường hòa tan trước khi cho quay cánh khuấy vận hành ở tốc độ cài đặt Có thể dùng một dây xoắn bằng kim loại hay thủy tinh để giữ cho viên thuốc chìm xuống đáy cốc Cần chú ý không để bọt khí bám vào bề mặt viên
Cho thiết bị vận hành ngay ở tốc độ được chỉ dẫn trong chuyên luận riêng
Trang 102 THIẾT BỊ TRONG PHÉP THỬ ĐỘ HÒA TAN
2.3 Lấy mẫu dung dịch thử độ hòa tan
- Thời điểm lấy mẫu:
Theo qui định của chuyên luận 2%
- Vị trí lấy mẫu:
Ở khoảng giữa bề mặt môi trường hòa tan và mặt trên của
giỏ hay cạnh trên của cánh khuấy và cách thành cốc hòa tan ít nhất 10 mm Trong trường hợp dùng thiết bị kiểu dòng chảy thì lấy mẫu ở dòng chảy sau khi đi ra khỏi buồng
Trang 112 THIẾT BỊ TRONG PHÉP THỬ ĐỘ HÒA TAN 2.3 Lấy mẫu dung dịch thử độ hòa tan
- Với các trường hợp mẫu lấy ra sau khi phân tích lại quay trở lại bình hòa tan phải thêm một thể tích môi trường hòa tan bằng thể tích mẫu thử đã lấy để phân tích, hoặc cũng có thể dùng phép tính hiệu chỉnh khi tính kết quả
Trang 122 THIẾT BỊ TRONG PHÉP THỬ ĐỘ HÒA TAN
2.3 Lấy mẫu dung dịch thử độ hòa tan
- Lọc mẫu lấy phân tích ở 36,5-37,50C và xác định lượng hoạt chất chứa trong mẫu bằng phương pháp được chỉ dẫn trong chuyên luận riêng Sử dụng màng lọc trơ, không hấp thu đáng kể hoạt chất trong mẫu, không chứa các chất dễ bị hòa tan trong môi trường thử và phải có kích thước lỗ xốp thích hợp
Trang 13- Thiết bị
Thiết bị phải được hiệu chuẩn và còn thời hạn hiệu chuẩn Thiết bị phải được đặt lên một mặt phẳng và có biện pháp chống rung phù hợp
+ Máy thử độ hòa tan: Mức nước thích hợp trong bồn hòa tan.
+ Cốc hòa tan sạch và khô
+ Cốc thử, cánh khuấy được lắp đúng vị trí
MỘT SỐ ĐIỂM CẦN CHÚ Ý TRONG PHÉP THỬ ĐỘ
TAN
Trang 14MỘT SỐ ĐIỂM CẦN CHÚ Ý TRONG PHÉP THỬ ĐỘ
+ Môi trường đệm pH loại muối, nồng độ mol của muối pha trong môi trường hòa tan phải pha đúng quy định
+ Nếu môi trường hòa tan là dung dịch đệm thì phải điều chỉnh pH không sai khác quá 0,05 đơn vị so với pH quy định trong chuyên luận
Trang 15MỘT SỐ ĐIỂM CẦN CHÚ Ý TRONG PHÉP THỬ ĐỘ
+ Nhiệt độ môi trường trong cốc hòa tan trong suốt quá trình thử nghiệm phải dao động trong khoảng nhiệt độ quy định
+ Cần đậy các cốc thử hòa tan trong quá trình thử nghiệm để hạn chế sự bốc hơi của môi trường hòa tan
Trang 16MỘT SỐ ĐIỂM CẦN CHÚ Ý TRONG PHÉP THỬ ĐỘ
+ Một số môi trường cần được đuổi khí hòa tan Có thể
áp dụng một trong các cách đuổi khí sau
•Đun nóng môi trường, vừa đun vừa khuấy tới 41oC, lọc chân không ngay qua màng lọc có kích thước nhỏ hơn hoặc bằng 0,45 µm, vừa lọc vừa khuấy mạnh Tiếp tục hút chân không thêm khoảng 5 phút sau khi đã lọc xong
•Dùng thiết bị đuổi khí môi trường do các hãng sản xuất thiết bị cung cấp
•Lắc siêu âm
Trang 17MỘT SỐ ĐIỂM CẦN CHÚ Ý TRONG PHÉP THỬ ĐỘ
+ Thể tích môi trường cần được đo chính xác, không nên sử dụng các dụng cụ đo lường thiếu chính xác (nên sai khác không quá 1%) Cần đong môi trường hòa tan
ở nhiệt độ phòng thí nghiệm từ 20 đến 25ºC Khi chuyển vào cốc hòa tan không nên đổ mạnh vì có thể hòa tan không khí trở lại
Trang 18MỘT SỐ ĐIỂM CẦN CHÚ Ý TRONG PHÉP THỬ ĐỘ
+ Làm ấm môi trường hòa tan đến nhiệt độ trong khoảng 36,5 – 37,5oC Nhiệt độ này đo trực tiếp trong các cốc thử chứ không phải nhiệt độ hiển thị trên màn hình thiết bị vì đa phần nhiệt độ hiển thị này là nhiệt độ của bồn cách thủy còn nhiệt độ của môi trường trong cốc thử cần có thời gian mới cân bằng
Trang 19MỘT SỐ ĐIỂM CẦN CHÚ Ý TRONG PHÉP THỬ ĐỘ
+ Thời điểm sai khác không quá 2% so với thời gian quy định trong chuyên luận
+ Vị trí lấy mẫu phải đúng theo hướng dẫn Nên sử dụng pipet hoặc ống hút riêng đối với mỗi cốc hòa tan
Trang 20MỘT SỐ ĐIỂM CẦN CHÚ Ý TRONG PHÉP THỬ ĐỘ
+ Nếu phép thử qui định phải lấy mẫu nhiều lần, tùy theo qui định trong chuyên luận, cần cấp bù một thể tích môi trường hòa tan mới ở 37 °C bằng thể tích dịch mẫu thử đã lấy đi, hoặc tiến hành hiệu chỉnh sự thay đổi thể tích trong tính toán kết quả
Trang 21- Lọc mẫu
+ Lọc mẫu ngay sau khi lấy mẫu bằng giấy lọc hoặc màng lọc phù hợp về bản chất, kích thước lỗ lọc và phù hợp với phương pháp phân tích
+ Chú ý thao tác pha loãng mẫu (để dung dịch thử về nhiệt độ phòng, cách sử dụng pipet)
MỘT SỐ ĐIỂM CẦN CHÚ Ý TRONG PHÉP THỬ ĐỘ TAN
Trang 22MỘT SỐ ĐIỂM CẦN CHÚ Ý TRONG PHÉP THỬ ĐỘ
+Sử dụng phương pháp phân tích được qui định trong chuyên luận hoặc phương pháp phân tích đã được thẩm định
Trang 23MỘT SỐ ĐIỂM CẦN CHÚ Ý TRONG PHÉP THỬ ĐỘ
+ Chất chuẩn và dung dịch chuẩn:
* Pha dung dịch chuẩn theo đúng hướng dẫn trong chuyên luận
* Dung dịch chuẩn được lọc tương tự như dung dịch thử
* Với dược chất khó tan, có thể sử dụng dung môi hữu cơ như methanol, ethanol để hòa tan chuẩn nhưng phải sử dụng với thể tích nhỏ hơn 5% so với thể tích toàn phần của dung dịch chuẩn
Trang 24TRÂN TRỌNG CẢM ƠN !