Luận văn thành phần sâu hại thuộc bộ cánh cứng vảy lepidoptera trên rau họ hoa thập tự, đặc điểm sinh học của sâu khoang và khả năng sử dụng chế phẩm metavina phòng trừ chúng vụ

luận văn

BỘ GIÁO DỤC VÀ ðÀO TẠO TRƯỜNG ðẠI HỌC NÔNG NGHIỆP HÀ NỘI

-

NGÔ THỊ HOÀNG LIÊN

THÀNH PHẦN SÂU HẠI THUỘC BỘ CÁNH VẢY LEPIDOPTERA TRÊN RAU HỌ HOA THẬP TỰ, ðẶC ðIỂM SINH HỌC CỦA SÂU KHOANG VÀ KHẢ NĂNG SỬ DUNG CHẾ PHẨM METAVINA PHÒNG TRỪ CHÚNG VU ðÔNG XUÂN NĂM 2010 - 2011 TẠI HÀ NỘI

LUẬN VĂN THẠC SĨ NÔNG NGHIỆP

Chuyên ngành : BẢO VỆ THỰC VẬT

Mã số : 60.62.10

Người hướng dẫn khoa học:1 TS TRỊNH VĂN HẠNH

2 GS.TS HÀ QUANG HÙNG

HÀ NỘI - 2011

LỜI CAM ðOAN

- Tôi xin cam ñoan rằng, ñây là công trình nghiên cứu khoa học do tôi trực tiếp thực hiện trong vụ ñông xuân năm 2010 - 2011, dưới sự hướng dẫn của GS.TS Hà Quang Hùng và TS Trịnh Văn Hạnh Số liệu và kết quả nghiên cứu trong luận văn này là trung thực chưa từng ñược sử dụng trong một luận văn nào ở trong và ngoài nước

- Tôi xin cam ñoan rằng, mọi sự giúp ñỡ cho việc thực hiện luận văn này ñã ñược cảm ơn và các thông tin trích dẫn trong luận văn này ñã ñược chỉ rõ nguồn gốc

Tác giả luận văn

NGÔ THỊ HOÀNG LIÊN

LỜI CẢM ƠN

Tôi xin chân thành bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới GS.TS Hà Quang Hùng và TS Trịnh Văn Hạnh, người ñã tận tình hướng dẫn, chỉ bảo, tạo mọi ñiều kiện giúp ñỡ tôi trong suốt thời gian thực hiện ñề tài cũng như trong quá trình hoàn thành luận văn này

Tôi xin chân thành cảm ơn các thầy, cô giáo Viện ñào tạo sau ðại học, Khoa Nông học, ñặc biệt là các thầy cô trong bộ môn Côn trùng trường ðại học Nông Nghiệp Hà Nôi

Tôi xin chân thành cảm ơn các bạn bè, ñồng nghiệp và người thân ñã tạo ñiều kiện giúp ñỡ, ñộng viên tôi trong suốt quá trình học tập và hoàn thành luận văn này

Một lần nữa cho phép tôi bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc ñến tất cả các thành viên với

sự giúp ñỡ quý báu này

Tác giả luận văn

NGÔ THỊ HOÀNG LIÊN

2.2 Những nghiên cứu về nấm Metarhizium anisopliae và chế phẩm

4.1 Tình hình sử dụng thuốc BVTV của nông dân trên rau họ hoa thập tự

vụ ñông xuân 2010 - 2011 tại vùng sản xuất rau Lĩnh Nam và ðặng

4.1 Thành phần sâu hại bộ cánh vẩy (Lepidoptera) và mức ựộ phổ biến

của chúng trên rau họ hoa thập tự vụ đông Xuân 2010 - 2011 tại Lĩnh

4.1.2 Diễn biến mật ựộ sâu khoang (Spodoptera litura F.) hại rau họ hoa

thập tự vụ chắnh đông Xuân 2010 Ờ 2011 tại Lĩnh Nam, đặng Xá 424.1.3 Diễn biến mật ựộ sâu khoang (Spodoptera litura Farb.) hại rau họ hoa

thập tự vụ muộn đông Xuân 2010 Ờ 2011 tại Lĩnh Nam, đặng Xá 444.1.3 Diễn biến mật ựộ của sâu khoang (Spodoptera litura Farb.) trên súp lơ

vụ ựông xuân 2010 - 2011 tại Lĩnh nam , đặng xá 464.2 đặc ựiểm hình thái, sinh học của loài sâu khoang (Spodoptera litura)

4.2.1 đặc ựiểm hình thái sâu khoang (Spodoptera litura) 48

4.2.3 Ảnh hưởng của thức ăn thêm ựến nhịp ựiệu sinh sản của trưởng thành

4.2.4 Ảnh hưởng của thức ăn thêm ựến tỷ lệ trứng nở của loài sâu khoang

4.3 đánh giá hiệu lực phòng trừ sâu khoang của các chế phẩm Metavina

4.3.1 đánh giá hiệu lực phòng trừ sâu khoang tuổi 2 của các chế phẩm

4.3.2 đánh giá hiệu lực phòng trừ sâu khoang tuổi 4 của các chế phẩm

4.3.3 đánh giá hiệu lực phòng trừ nhộng sâu khoang của các chế phẩm

4.3.4 đánh giá hiệu quả phòng trừ sâu khoang tuổi 2 của chế phẩm

Metavina 80LS ở các nồng ựộ và công thức khác nhau trong phòng thắ

4.3.5 đánh giá hiệu quả phòng trừ sâu khoang tuổi 2 của chế phẩm

Metavina 80LS 5% trong quá trình bảo quản ở ựiều kiện phòng thắ

DANH MỤC BẢNG

4.1 Tình hình sử dụng thuốc BVTV trên rau họ hoa thập tự vụ đông

Xuân 2010 - 2011 tại vùng sản xuất rau ở Lĩnh Nam, đặng Xá 36 4.2 Thành phần sâu hại thuộc bộ cánh vảy (Lepidoptera) trên rau họ

hoa thập tự vụ đông Xuân 2010 - 2011 tại Lĩnh Nam, đặng Xá 39 4.3 Diễn biến mật ựộ sâu khoang (S litura) hại rau bắp cải chắnh vụ

4.4 Diễn biến mật ựộ sâu khoang (S litura) hại rau bắp cải vụ muộn

4.5 Diễn biến mật ựộ sâu khoang trên súp lơ vụ ựông xuân 2010 -

4.6 Kắch thước các pha phát dục của sâu khoang S litura 49 4.7 Thời gian phát dục các pha của sâu khoang (S litura Farb) hại rau

4.8 Ảnh hưởng của thức ăn thêm ựến nhịp ựiệu sinh sản trưởng thành

cái sâu khoang (Spodoptera litura) ở nhiệt ựộ 27,60C; ẩm ựộ 81% 54 4.9 Ảnh hưởng của thức ăn thêm ựến tỷ lệ trứng nở của sâu khoang S

4.10 Hiệu lực phòng trừ sâu khoang tuổi 2 của các chế phẩm Metavina

4.11 Hiệu lực phòng trừ sâu khoang tuổi 4 của các chế phẩm Metavina

4.12 Hiệu lực phòng trừ sâu khoang ở pha nhộng của các chế phẩm

4.13 Hiệu lực phòng trừ sâu khoang tuổi 2 của chế phẩm Metavina

4.14 Sự suy giảm hiệu lực phòng trừ sâu khoang tuổi 2 của chế phẩm

4.15 Hiệu lực phòng trừ sâu khoang (Spdoptera litura) của chế phẩm

4.7 Diễn biến mật ựộ sâu khoang (S litura) hại rau bắp cải chắnh vụ

4.8 Diễn biến mật ựộ sâu khoang (Spodoptera litura Farb) hại rau bắp

cải vụ muộn đông Xuân 2010 Ờ 2011 tại Lĩnh Nam, đặng Xá 46 4.9 Diễn biến mật ựộ sâu khoang trên súp lơ vụ ựông xuân 2010 -

4.10 Các pha phát dục của sâu khoang S litura 51 4.11 Ảnh hưởng của thức ăn thêm ựến nhịp ựiệu sinh sản trưởng thành

4.12 Ảnh hưởng của thức ăn thêm ựến tỷ lệ trứng nở (%) của sâu

khoang S litura ở nhiệt ựộ 27,60C và ẩm ựộ 81% 56 4.13 Hiệu lực phòng trừ sâu khoang tuổi 2 của chế phẩm Metavina trong

4.14 Hiệu lực phòng trừ sâu khoang tuổi 4 của các chế phẩm Metavina

4.15 Các pha sâu non bị nhiễm nấm M anisoplea trong phòng thí

4.18 Hiệu quả phòng trừ sâu khoang của chế phẩm Metavina 80LS ở

1 MỞ ðẦU

1.1 ðặt vấn ñề

Rau họ thập tự là những loài cây thực phẩm rất quan trọng ñối với ñời sống của con người Chúng chiếm khối lượng lớn, trong tổng số các loài cây làm thực phẩm thường ăn của chúng ta Rau họ hoa thập tự không những có ý nghĩa kinh tế cao mà còn có giá trị về mặt dinh dưỡng, cung cấp các chất vitamin, chất khoáng, và các chất vi lượng không thể thay thế Các giống rau họ hoa thập tự ñược trồng hầu khắp thế giới và ñược tiêu thụ với số lượng rất lớn

ðể ñáp ứng nhu cầu tiêu dùng và xuất khẩu chúng ta ñã tăng diện tích sản xuất rau tập trung Chính sự gia tăng diện tích cũng như tính chuyên canh ngày càng cao ñã và ñang tạo ñiều kiện cho sâu hại phát triển mạnh trong ñó

có sâu khoang (Spodoptera litura Fabricius)

Sâu khoang là loại sâu ăn tạp là một trong những loài sâu ăn lá quan trọng, là loài sâu ña thực có thể phá hại ñến 290 loại cây trồng thuộc 99 họ thực vật bao gồm các loại rau ñậu, cây thực phẩm, cây công nghiệp, cây lương thực, cây phân xanh

ðể phòng trừ sâu khoang và các loài sâu hại khác trên rau, người nông dân chủ yếu dựa vào biện pháp hoá học Thực tế cho thấy biện pháp hoá học ñem lại hiệu quả phòng trừ cao, giải quyết nhanh những trận dịch lớn, sử dụng ñơn giản, thuận tiện, góp phần không nhỏ vào việc bảo vệ và nâng cao năng suất cây trồng Vì vậy biện pháp hoá học ñã trở thành biện pháp chủ yếu trong quy trình canh tác trong ñó có các loại rau họ hoa thập tự ở trên thế giới

và Việt Nam

Tuy nhiên việc quá lạm dụng thuốc hóa học và phòng trừ không khoa học, vừa gây lãng phí trong sản xuất, nâng giá thành sản phẩm vừa ô nhiễm môi trường sống, làm tăng khả năng kháng thuốc Kẻ thù tự nhiên của sâu hại

bị thuốc hóa học tiêu diệt, phá vỡ mối cân bằng sinh học trong tự nhiên Tần

suất xuất hiện các ựợt dịch sâu hại ngày một gia tăng Ngộ ựộc thức ăn ngày một nghiêm trọng do thực phẩm có chứa dư lượng thuốc hóa học quá mức cho phépẦ

Hiện nay chúng ta ựang phát triển nền nông nghiệp bền vững, không những ựạt hiệu quả về kinh tế mà còn phải bảo vệ ựược môi trường sống Cho nên vấn ựề sử dụng thuốc bảo vệ thực vật một cách hợp lý, an toàn không gây ảnh hưởng ựến sức khỏe con người và môi trường ựang ựược xã hội và dư luận quan tâm

Nấm Metarhizium anisopliae và các chế phẩm sinh học ựang ựược

quan tâm nghiên cứu và sử dụng trong phòng chống sâu hại là ựịnh hướng ựúng trong quản lý dịch hại tổng hợp Viện phòng trừ mối và bảo vệ công trình ựã sử dụng loài nấm này ựể sản xuất các chế phẩm Metavina ựể phòng

trừ mối và một số loài sâu hại có kết quả tốt

Xuất phát từ mục ựắch muốn tìm hiểu sâu sắc hơn về sâu khoang hại rau họ hoa thập tự và sử dụng chế phẩm sinh học ựể phòng trừ chúng không gây ảnh hưởng ựến môi trường và sức khỏe con người chúng tôi tiến hành

nghiên cứu ựề tài: Ộ Thành phần sâu hại thuộc bộ cánh vảy Lepidoptera

trên rau họ hoa thập tự, ựặc ựiểm sinh học của sâu khoang và khả năng sử dụng chế phẩm Metavina phòng trừ chúng vụ đông Xuân năm 2010 - 2011 tại Hà NộiỢ

1.2 Mục ựắch và yêu cầu của ựề tài

1.2.1 Mục ựắch

Trên cơ sở xác ựịnh thành phần sâu hại thuộc bộ cánh vảy, ựặc ựiểm

sinh học, biến ựộng mật ựộ và sự gây hại của sâu khoang (Spodoptera litura

Fabr.) trên rau họ hoa thập tự, ựề xuất khả năng phòng trừ chúng bằng chế phẩm sinh học Metavina

1.2.2 Yêu cầu

- Xác ựịnh ựược tình hình sử dụng thuốc BVTV phòng chống sâu hại rau họ hoa thập tự vụ đông Xuân 2010 - 2011 tại Lĩnh Nam, đặng Xá

- Xác ựịnh thành phần sâu hại thuộc bộ cánh vảy (Lepidoptera) trên rau

họ hoa thập tự vụ đông Xuân 2010 - 2011 tại Lĩnh Nam, đặng Xá

- điều tra diễn biến mật ựộ của sâu khoang (Spodoptera litura F.) trên

rau họ hoa thập tự vụ ựông xuân 2010 - 2011 tại Lĩnh Nam, đặng Xá

- Xác ựịnh ựược một số ựặc ựiểm sinh học của sâu khoang (Spodoptera

litura F.)

- đánh giá hiệu quả phòng trừ sâu khoang (Spodoptera litura F.) bằng

chế phẩm sinh học Metavina trong phòng thắ nghiệm và ngoài ựồng ruộng

1.3 Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của ựề tài

1.3.1 Ý nghĩa khoa học

Bổ sung thêm những dẫn liệu nghiên cứu về loài sâu khoang

Spodoptera litura F hại rau họ hoa thập tự Xác ựịnh vai trò và tiềm năng ứng

dụng của chế phẩm nấm Metavina ựối với sâu khoang S litura và trong sinh

quần cây trồng họ hoa thập tự

1.3.2 Ý nghĩa thực tiễn

Thông qua ựiều tra, nghiên cứu xác ựịnh ựược một số ựặc ựiểm sinh vật

học của loài sâu khoang S litura và hiệu quả phòng trừ sâu khoang của chế

phẩm Metavina trên rau họ hoa thập tự; ựể từ ựó làm cơ sở ựề xuất các biện pháp sử dụng chế phẩm sinh học phòng trừ hiệu quả ựối với sâu khoang hại rau họ hoa thập tự nhằm hướng tới việc sản xuất rau sạch, chất lượng cao

2 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU

2.1 Cơ sở khoa học của ñề tài

Rau là loại cây thực phẩm có giá trị dinh dưỡng cao, ñóng vai trò quan trọng trong bữa ăn hàng ngày của người dân (Tạ Thu Cúc, 2002) [4] Trong các

loại rau thì rau họ hoa thập tự (Brassiceae)là nhóm cây thực phẩm quan trọng

cho con người Tuy nhiên, một trong những khó khăn lớn nhất cho việc trồng loại rau này là sự phá hoại nghiêm trọng của các loại sâu hại như sâu tơ, bọ nhảy, sâu khoang Mức ñộ tàn phá của chúng ñã ñặt ra không ít những bài toán khó cho các nhà khoa học và nguời sản xuất (Nguyễn Trần Oánh, 1992) [27]

Trong sản xuất nông nghiệp có mâu thuẫn là khi thâm canh cây trồng cao thì sâu bệnh phát sinh nhiều, càng phun thuốc ñể phòng trừ thì càng hủy diệt nhiều sinh vật có ích với con người và gây nên tính kháng thuốc với sâu hại thường sau khi phun thuốc hoá học thì sâu bệnh lại tăng nhanh ñến mức bùng phát trận dịch mới, cứ như vậy ở hầu hết các vùng nông thôn nước ta diễn

ra hàng năm mà chưa thể khắc phục hạn chế này

Việc sử dụng các chế phẩm sinh học như chế phẩm nấm Metavina, virus NPV, vi khuẩn BT… ñể phòng trừ một số sâu hại ñã mở ra những triển vọng trong phòng trừ chúng Sử dụng con ñường ñấu tranh sinh học ñể tạo ra những hệ thống tổng hợp bảo vệ cây trồng và bảo vệ môi trường ñã cho thấy hết ñược ý nghĩa to lớn của chúng trong lĩnh vực bảo vệ thực vật (Trần Văn Mão, 2002) [23]

Hệ sinh thái nông nghiệp truyền thống ña dạng và bền vững (ñược tự nhiên chọn lọc qua nhiều năm mang những ñặc tính di truyền quí hiếm như chịu ñược ñiều kiện bất lợi của ngoại cảnh, chống chịu tốt với sâu bệnh, … ) ñược thay thế dần thành hệ sinh thái mới có năng suất cao nhưng khiếm khuyết, không bền vững, dễ phát sinh sâu bệnh Do ñó ñẩy mạnh sử dụng biện pháp sinh học phòng trừ sâu bệnh làm giảm nhẹ thiệt hại do sâu bệnh gây ra, góp phần ñảm bảo an toàn lương thực, thực phẩm cho xã hội là ñiều cần thiết (Nguyễn Văn ðĩnh, 2006) [7]

2.2 Những nghiên cứu về nấm Metarhizium anisopliae và chế phẩm

Metavina

Theo Hajek và St Leger (1994) [56]; Shah và Pell (2003) [71] nấm ký sinh trên côn trùng là thiên ñịch phổ biến của các loài chân khớp trên khắp thế giới và ñược xem như là các ñối tượng kiểm soát sinh học Nhóm nấm này có

sự phân bố rộng, sự phân bố và tính ña dạng của các loài nấm ký sinh côn trùng tùy thuộc vào ñiều kiện môi trường, tính ña dạng của các loài côn trùng

và tình trạng của ký chủ Khu vực có khí hậu nhiệt ñới hay ôn ñới, ñặc biệt ở các nước nhiệt ñới có ẩm ñộ không khí cao, có sự ña dạng và phong phú của các loài côn trùng là ñiều kiện lý tưởng cho nấm ký sinh trên côn trùng phát triển

Nhiều loài nấm ký sinh trên côn trùng ñã ñược ứng dụng rộng rãi trong ñấu tranh sinh học kiểm soát dịch hại, trong ñó phổ biến là các loài

B.bassiana, M.anisopliae và N.rileyi Theo McCoy (1990) [48], các tiêu chí

quan trọng ñể các loài nấm ký sinh trên côn trùng có thể ñược sử dụng làm thuốc trừ sâu sinh học bao gồm (1) khả năng gây ñộc cho ký chủ cao; (2) có tác dụng nhanh; (3) có phổ ký chủ rộng; (4) có tính ổn ñịnh trong nuôi cấy và bảo quản; (5) dễ dàng lên men chìm; (6) dễ kiểm soát và phân tích số lượng

và (7) an toàn cho con người Theo Taborsky (1992) [74], ứng dụng ñầu tiên

sử dụng M.anisopliae cho ñấu tranh sinh học ñược thực hiện vào năm 1888

bởi Krassilstchik Tại Việt Nam, nhiều nghiên cứu ñã thành công trong việc

sử dụng nấm côn trùng phòng trị các loại côn trùng và sâu hại cây trồng, ñiển

hình như nấm M.anisopliae và B.bassiana ñã ñược ứng dụng trong phòng trừ

mối nhà (Nguyễn Dương Khuê, 2005) [18], sâu khoang hại cải xanh (Võ Thị Thu Oanh và cộng sự, 2005) [25] , sâu hại ñậu tương và ñậu xanh (Phạm Thị Thùy và cộng sự, 2005) [33], rầy mềm và các loài sâu hại lúa (Trần Văn Hai

và cộng sự, 2006) [11] ; Nguyễn Thị Lộc và cộng sự, 2002) [21]

2.2.1 Một số ñặc ñiểm của nấm Metarzhium anisopliae

Metarhizium là nhóm nấm sợi thuộc lớp nấm bất toàn (Deuteromycetes), có khả năng ký sinh gây chết cho hơn 200 loài côn trùng,

trong ñó M anisopliae ñược xác ñịnh là loài có hiệu lực gây chết cao ñối với

một số loài mối thuộc Coptotermes và Nasutitermes Nấm có màu xanh nên ở nước ta gọi là nấm lục cương Trên thế giới nhiều nước ñã sản xuất thành chế phẩm với tên thương mại là Metaquino (Anh, Mỹ) ðến nay người ta thấy có

2 loài nấm chính gây bệnh trên côn trùng ñó là M.anisopliae kí sinh trên mối,

châu chấu, cào cào, bọ hại dừa, bọ xít, rầy nâu và nhiều sâu non thuộc họ ngài

ñêm thuộc bộ cánh vẩy Metarhizium flavoviride kí sinh trên châu chấu, cào

cào, bọ cánh cứng và một số sâu non thuộc bộ cánh vẩy ðộc tố của

M.anisopliae là Dextruxin A,B,C,D Tập trung chủ yếu ở 2 loại là : Dex A,B

Dextruxin A có công thức nguyên là : C29H47O7N5 có ñiểm sôi là : 188 0C Dextruxin B có công thức nguyên là : C30H51O7N5 có ñiểm sôi là 234 0C (Karnataka, 2007) [58]

2.2.2 Một số ñặc ñiểm chế phẩm sinh học Metavina

Từ năm 2007, Viện Phòng trừ Mối và Bảo vệ công trình (Viện WIP)

ñã nghiên cứu và sản xuất thành công 4 chế phẩm sinh học: Chế phẩm Metavina 10DP, Metavina 90DP, Metavina 80LS, Metament 90DP sử dụng trong lĩnh vực phòng chống mối cho các công trình xây dựng ñê ñập và phòng trừ cho một số loài sâu hại nông nghiêp (Trịnh Văn Hạnh, 2007) [12]

Chế phẩm Metavina10DP, Metavina90DP, Metavina80LS, Metament

90DP là các sản phẩm sinh học, có hiệu lực cao, có hoạt chất là nấm M

anisopliae, có khả năng kí sinh trên 200 loại côn trùng Hoạt ñộng theo cơ

chế lây nhiễm và kí sinh

Một số sản phẩm chính hiện ñã ñược ñăng ký trong danh mục thuốc bảo vệ thực vật ñang có bán trên thị trường ở Việt Nam (Trịnh Văn Hạnh, 2007) [12]

• Chế phẩm Metavina 90DP:

- Chế phẩm Metavina 90DP ñược sản xuất bằng công nghệ lên men xốp tiên tiến

- ðối tượng phòng trừ: mối và một số loài sâu hại

- Tên hoạt chất: M anisopliae var anisopliae M1 & M3 109- 1010 bt/gam

- Hàm lượng hoạt chất: 90% (w/w) bào tử nấm M anisopliae, dạng

bột, có màu xanh ñặc trưng của nấm

- Chế phẩm không ñộc cho người, gia súc, môi trường (ñất, nước và không khí)

- Bảo quản chế phẩm nơi thoáng mát (từ 25- 300C) có thể sử dụng trong thời hạn 12 tháng

• Chế phẩm Metavina 10DP

- Chế phẩm Metavina 10DP ñược sản xuất bằng công nghệ lên men xốp tiên tiến

- ðối tượng phòng trừ: mối và 1 số loài sâu hại

- Tên hoạt chất: M.anisopliae var anisopliae M2 & M5 108- 109bt/gam

- Hàm lượng hoạt chất: 10% (w/w) bào tử nấm M.anisopliae, dạng bột,

có màu xanh ñặc trưng của nấm

- Chế phẩm không ñộc cho người, gia súc, môi trường (ñất, nước và không khí)

- Bảo quản chế phẩm nơi thoáng mát (từ 25- 300C) có thể sử dụng trong thời hạn 12 tháng

• Chế phẩm Metavina 80LS:

- Chế phẩm Metavina 80LS ñược sản xuất bằng công nghệ lên men dịch thể tiên tiến, chứa nhiều thành phần phức tạp: hệ sợi nấm dạng bó, dạng sợi, cùng hơn 25 loại ñộc tố destruxin và các enzyme ngoại bào khác…

- ðối tượng phòng trừ: mối và 1 số loài sâu hại

- Tên hoạt chất: M anisopliae var anisopliae M1& M7 108- 109 bt/ml

- Hàm lượng hoạt chất: hàm lượng sinh khối nấm M.anisopliae chiếm

80% (v/v) Chế phẩm dạng dịch thể, có màu vàng và mùi thơm

- Chế phẩm không ñộc cho người, gia súc, môi trường (ñất, nước và không khí)

- Bảo quản chế phẩm nơi thoáng mát (từ 25- 300C) có thể sử dụng trong thời hạn 3 tháng

Ngoài việc sử dụng ñể phòng trừ mối các sản phẩm Metavina ñã ñược nghiên cứu, thử nghiệm hiệu lực phòng trừ 1 số loài sâu hại rau như: sâu tơ, sâu xám, sâu xanh bướm trắng, sâu xanh da láng, sâu ñục quả

2.2.3 Tình hình nghiên cứu sử dụng nấm Metarhizium anisopliae trong

nước

Từ năm 1992, Phạm Thị Thuỳ và cộng sự thuộc Viện Bảo vệ thực vật

ñã phân lập, nuôi cấy và thử nghiệm các chủng Metarhizium thuộc hai loài

Metarhizium anisopliae và Metarhizium flavoviride ñể phòng trừ các loài sâu

hại cây nông, lâm nghiệp bằng phương pháp phun trực tiếp bào tử

Metarhizium trên ñồng ruộng [33], [34], [35]

Năm 2004, Trung tâm Phòng trừ Mối và Sinh vật có hại ñã tiến hành thực

hiện dự án SXTN ”Hoàn thiện công nghệ sản xuất chế phẩm Metarhizium có

hoạt lực cao ñể phòng trừ mối ” và kết quả ñã ñược Bộ NN và PTNT cho phép ñăng ký sử dụng các chế phẩm Metavina 90DP, Metavina 10DP và Metavina 80LS ñể phòng trừ mối gây hại công trình ñê, ñập và kiến trúc vào năm 2006, các chế phẩm này ñược nghiên cứu sản xuất và sử dụng có hiệu quả rất cao trong phòng trừ mối Các kết quả ñạt ñược ñều cho tiềm năng lớn, ứng dụng

M.anisopliae phòng trừ không chỉ trên mối và một số ñối tượng sinh vật hại

khác (sâu hại cây công nghiệp, cây rau màu) (Trịnh Văn Hạnh, 2007) [12]

Trịnh Văn Hạnh và cộng sự, 2008 [13] ñã tiến hành nghiên cứu hoàn thiện qui trình sản xuất chế phẩm Metavina và nghiên cứu thử nghiệm sử

dụng chế phẩm Metavina phòng trừ một số loại côn trùng trong ñất gây hại trong sản xuất rau an toàn, cây ăn quả an toàn tại các quận huyện như Hoàng Mai, Long Biên, Gia Lâm ( Hà Nội) Từ kết quả khảo nghiệm ngoài thực ñịa, tác giả ñã ñưa ra 1 số qui trình sử dụng trên 1 số ñối tượng gây hại chính Với

15 kg Metavina 90DP sử dụng cho 1ha trồng nhãn, vải diệt bọ hung (Adoretus sp) Sử dụng chế phẩm Metavina 10 DP phòng trừ bọ nhảy hại rau cải xanh, với liều lượng 10kg chế phẩm cho 1 sào (360m2) (Trịnh Văn Hạnh 2008) [13]

Viện phòng trừ mối và bảo vệ công trình tiến hành thử nghiệm hiệu quả của chế phẩm Metavina trên sâu xanh, bọ nhảy, sâu ñục quả… tại Thái Bình tại 1 số huyện như Hưng Hà, Vũ Thư, thành phố Thái Bình… (Trịnh Văn Hạnh, 2008) [13]

Chế phẩm Metavina ñạt hiệu quả khá cao trong phòng trừ 1 số côn trùng hại trong sản xuất rau và cây ăn quả an toàn, thích hợp sử dụng tại các vùng chuyên canh cây công nghiệp và lương thực Chế phẩm sinh học Metavina an toàn với con người, gia súc và thân thiện với môi trường Chế phẩm Metavina là 1 giải pháp hiệu quả trong bảo vệ môi trường, giảm thiểu lượng thuốc trừ sâu hóa học sử dụng trong sản xuất nông nghiệp Kết hợp Metavina với các biện pháp khác theo chương trình quản lý dịch hại tổng hợp (IPM) và hướng tới tiêu chuẩn GAP trong sản xuất nông nghiệp sạch ñáp ứng thị trường Việt Nam và thế giới là rất tiềm năng (Trịnh Văn Hạnh, 2008) [13]

2.2.4 Tình hình nghiên cứu sử dụng nấm M anisopliae và B brassiana ở

nước ngoài

Theo Kunimi (2004) [76], nấm côn trùng ñược phát hiện cách ñây hơn

150 năm và hiện nay có khoảng hơn 700 loài ñã ñược xác ñịnh và mô tả Tiềm năng của các loại nấm côn trùng là rất lớn, người ta ñã dùng ñể phòng trừ dịch hại do côn trùng gây ra ñặc biệt là nhóm côn trùng thuộc bộ Lepidoptera và Coleoptera

Các nước châu Mỹ la tinh cũng nghiên cứu sử dụng vi nấm

M.anisopliae trong phòng trừ sâu hại Họ có xu hướng sử dụng M.anisopliae

ñể phòng trừ côn trùng sống trong ñất, cá thể trưởng thành của sâu hại khoai

lang (Cylas puncticollis) Loài nấm này cũng ñã ñược sử dụng rộng rãi như là một tác nhân sinh học tại Brazil ñể phòng trừ loài rệp Mahanarva posticata

cho các cánh ñồng mía Vào tháng 3 năm 1993, một loại chế phẩm

M.anisopliae ñã ñược cơ quan bảo vệ môi trường Mỹ cho phép ñăng ký ñể

phòng trừ các loài sâu bọ gây hại và gián (Mc Coy, 1990) [48]

Theo xu hướng ñó, những năm gần ñây, xuất hiện nhiều công trình

nghiên cứu khả năng gây chết của nhiều loài côn trùng của nấm M.anisopliae trên nhiều loài côn trùng và kết quả là 11 chế phẩm nấm M.anisopliae diệt

côn trùng ñã ñược ñưa vào sử dụng: chế phẩm Green muscle của Nam Phi ñể diệt châu chấu (Locusta), chế phẩm BioGreen của Úc diệt bọ ngô ñầu ñỏ (Red-head cokchafer)… Ngoài ra, còn có 1 số chế phẩm ñang trong quá trình

sản xuất thử nghiệm ñó là chế phẩm Biocane dạng hạt (nuôi cấy M.anisopliae trên hạt gạo ẩm) dựa vào chủng M.anisopliae FI-1045 ñang ñược thử nghiệm

ở qui mô 9 tấn sản phẩm trên một vùng rộng lớn của Úc ñể phòng trừ ấu trùng sâu xám (Mc Coy, 1990) [48]

2.3 Tình hình nghiên cứu sâu hại rau họ hoa thập tự ngoài nước

2.3.1 Nghiên cứu về thành phần sâu hại trên rau họ hoa thập tự

Ở vùng bán ñảo Thái Bình Dương sâu tơ là loại gây hại phổ biến nhất,

các loại khác như Crocidolomia binotalis, Hellula undalis cũng khá phổ biến

nhưng ít quan trọng hơn so với sâu tơ (Water house, 1992) [78] Ở Jamaica có

17 loài sâu hại, trong ñó có 7 loài sâu hại chính, riêng sâu tơ Plutella xylostella

L và sâu khoang Spodoptera litura F gây hại 74 - 100% năng suất bắp cải

(Alam, 1992) [43] Ở Thổ Nhĩ Kì 1987 - 1990 ñã ghi nhận có 6 loài sâu gây hại chủ yếu trên bắp cải (Avciu, 1994) [44] Nhật Bản có 5 loài (Koshihara, 1985) [59], Trung Quốc có 7 loài (Chang et al, 1983 [49], Liu et al 1995) [62] Ở

Malaysia có 7 loài (Lim et al 1984) [60] Tuy số loài gây hại chủ yếu có khác nhau nhưng sâu tơ, sâu khoang, bọ nhảy ñều ñược coi là những ñối tượng gây hại quan trọng ở hầu hết các nước (Bhala và Buibey 1995) [46]

2.3.2 Nghiên cứu về thành phần thiên ñịch của sâu hại rau họ hoa thập tự

Từ lâu nhiều nhà khoa học ñã quan tâm nghiên cứu và ứng dụng về thiên ñịch trong phòng chống sâu hại Biện pháp này tuy không mang lại hiệu quả tức thời như biện pháp hoá học, nhưng về lâu dài lại ổn ñịnh hơn và còn bảo vệ ñược con người và môi trường sống

Thành phần của thiên ñịch rất phong phú bao gồm các loại ong ký sinh, côn trùng và nhện bắt mồi, nấm, vi khuẩn, virus Việc xác ñịnh thành phần thiên ñịch, ñánh giá vai trò của chúng là cơ sở khoa học trong việc sử dụng chúng ñể phòng trừ dịch hại Ở các vùng sinh thái khác nhau, số lượng các loài thiên ñịch ñã phát hiện ñược cũng khác nhau Trong số gần 900 loài côn trùng ñã biết thì sâu hại chỉ chiếm trên 10% còn lại phần lớn là kẻ thù tự nhiên của sâu hại (trích theo Giáo trình Côn trùng chuyên khoa, 2004) [1]

Tại Châu Âu , thành phần thiên ñịch của các loài sâu hại cũng ñược các nhà khoa học quan tâm nghiên cứu Fitton et al (1992) [54] ñã cho biết thành phần thiên ñịch trên rau họ hoa thập tự ở Anh gồm 41 loài ong ký sinh, 6 loài

nấm và 6 loài virus

Trong các loài thiên ñịch của sâu tơ thì ong kí sinh Cotesia Plutellae là

ñối tượng phổ biến nhất Nó có mặt ở hầu hết các nước và hiệu quả kí sinh trên sâu non sâu tơ cũng khá cao, ở Malaysia 29,5% ( Ooi,1985) [67] Ở Nhật Bản

cao nhất vào tháng 10 tới 50% (Wakisaka et al 1992) [77] Ong kí sinh Cotesia

Plutellae là thành phần chủ lực trong tập hợp các loài kí sinh tự nhiên ở các

vùng khí hậu nóng và các nước bình nguyên (Chua và Ooi 1985) [66]

Theo Eddy (1938 ) [53] Braconid perilitus epitricis là loại côn trùng kí sinh bọ nhảy Phyllotreta striolata Fabr trưởng thành nhưng số lượng loài này

không nhiều, Lix và Wang (1990) [63] ñã tiến hành một thử nghiệm phòng

trừ sâu non bọ nhảy ngoài ñồng và trong phòng Trong thí nghiệm một số dòng tuyến trùng như A24 của Steinernema, KG của S,glaseri, 8.701 của S.species và 86H-1 của Heterohabditis sp ñã ñược phân lập từ ñất, ñược sử dụng ñể kí sinh sâu non bọ nhảy trên rau cải củ Kết quả thí nghiệm cho thấy dòng tuyến trùng A24 ñã kí sinh 86,6% - 100% sâu non bọ nhảy trong ống nghiệm và 77% - 94,2% sâu non bọ nhảy ngoài ñồng Huang và cộng sự (1992) [57] ñã thử nghiệm ñộc tố của vi khuẩn Bacillus firmus ñể phòng trừ

bọ nhảy Phyllotreta striolata Fabr ở Guangxi - Trung Quốc

Theo tập hợp kết quả nghiên cứu ở Trung Quốc của Liu và Wang (1995) [61], có tới 19 loài ong kí sinh, 34 loài bắt mồi ăn thịt là thiên ñịch của sâu xanh bướm trắng Trong số các loài ong kí sinh có tới 5 loài ñóng vai trò quan trọng trong ñiều hoà số lượng quần thể của sâu xanh bướm trắng là:

Pteromalus sp, Apanteles glomerams, A.mbecula, và Phryxe vulgaris Loài P.puparum phát sinh mạnh trong tháng 5 và tháng 6, tỷ lệ nhộng sâu xanh

bướm trắng bị ký sinh khoảng 60% ở Hàng Châu, khoảng 35 - 60 % ở Quý

Châu và tới 70 - 80 % ở An Huy Còn A.glometalus lại là ký sinh quan trọng ở

vùng thung lũng sông Trường Giang với tỷ lệ ký sinh lên tới 90% trong tháng 6

và tháng 7 Còn P.vulgaris là loài ký sinh nhộng chủ yếu ở vùng ñông bắc

Trung Quốc, gây tỷ lệ ký sinh trên nhộng sâu xanh bướm trắng từ 40 - 60 %

Ở Mỹ các loài bắt mồi ăn thịt có thể làm giảm mật ñộ trứng và sâu non sâu xanh bướm trắng từ 51 - 79% (Shelton et al, 1996) [73] Ngoài ra còn xác ñịnh

ñược hai loài ong ký sinh trứng sâu xanh bướm trắng là P.vulgaris và Compsilura

consinata, nhưng hai loài này có tỷ lệ ký sinh thấp (Shelton et al 1996) [73]

2.3.3 Những nghiên cứu về loài sâu khoang Spodoptera litura

Sâu khoang Spodoptera litura Fabr là ñối tượng gây hại phân bố rộng

ở nhiều nước thuộc khu vực nhiệt ñới và á nhiệt ñới ðây là loài sâu hại ăn tạp

có thể sống và gây hại trên 290 loại cây trồng thuộc 90 họ thực vật khác nhau Sâu khoang thường phát sinh gây hại nặng trên các cây trồng như: rau xanh

(rau họ thập tự, ñậu trạch, ñậu ñũa…), cây màu (ñậu tương, thuốc lá, khoai tây…) và trên nhiều loại cây trồng khác (ñiền thanh, thầu dầu…)

Trên rau họ hoa thập tự, sâu khoang là ñối tượng ñược xếp vị trí quan trọng sau sâu tơ Tuy sự gây hại của sâu khoang không thường xuyên nhưng sức ăn của ấu trùng rất lớn Liu et al (1995) [62], Zhu et al (1996) [79], Duodu and Biney (1982) [52] nhận thấy trong suốt thời gian 6 tuổi một sâu non của sâu khoang có thể ăn hết 174,4 cm2 lá bắp cải Riêng tuổi 5 và 6 sâu

ăn hết 114,1 cm2 lá, chiếm 63,3% tổng lượng thức ăn của sâu non Sức ăn của sâu non gấp 85,4 lần so với sâu tơ và gấp 3,9 lần so với sâu xanh bướm trắng

Muniappan and Murutani (1992) [64], Liu et al (1995) [62] cho rằng trong ñiều kiện nhiệt ñộ không khí cao 29 – 300C và ẩm ñộ không khí trên 90% thích hợp cho sâu khoang phát triển về số lượng Mưa là yếu tố hạn chế lớn nhất ñối với số lượng quần thể sâu khoang trên ñồng ruộng bởi sâu khoang thường hoá nhộng trong ñất và nước mưa ngập ñã làm cho nhộng chết Các tác giả cũng cho biết quần thể sâu khoang phát triển nhanh với mật

ñộ cao trên bắp cải (185,7 con/10 cây), cải dưa và cải cuốn (169 con/10 cây) Ngược lại chúng có mật ñộ thấp trên cải trắng (27,7 con/10 cây) và cải xanh (40,4 con/10 cây) Roweli et al (1992) [69] cho rằng sự giảm sút nhanh chóng về số lượng sâu khoang trên ñồng ruộng có liên quan chặt chẽ tới các loài kẻ thù tự nhiên ñặc biệt là các loài ong ký sinh

2.3.4 Nghiên cứu về biện pháp phòng trừ sâu hại rau họ hoa thập tự

2.3.3.1 Biện pháp canh tác

Biện pháp canh tác là biện pháp rẻ tiền dễ áp dụng, ñem lại hiệu quả cao

ñã và ñang ñược nghiên cứu và triển khai áp dụng ở hầu hết các nước trên thế giới.Theo Chelliah và Srinivasan (1985) [72] xác ñịnh việc trồng xen hành tỏi, lúa mạch, thì là, hướng dương với bắp cải có thể làm giảm mật ñộ sâu tơ còn 20- 50 % Xen canh bắp cải với cà chua thì mật ñộ còn 49 % so với sâu tơ trên bắp cải trồng thuần Việc trồng cà chua xen bắp cải, làm giảm việc phun thuốc

trừ sâu từ 9 lần xuống còn 2 lần/vụ và ñưa năng suất bắp cải tăng 2,3 tấn/ha so với không trồng xen

Ngoài ra việc sử dụng lưới chắn ñể phòng chống số lượng bọ nhảy hại cây con giống họ cải ñã ñược Eddy tiến hành có hiệu quả cao ở Canada, Eddy (1983) [53] cho rằng việc dọn sạch tàn dư sau thu hoạch cũng góp phần ngăn chặn sự tái sinh của bọ nhảy trên ñồng ruộng Vun xới ñúng thời ñiểm, ñúng kỹ thuật cũng

là một trong những biện pháp làm giảm số lượng sâu non bọ nhảy trên ñồng ruộng, lại không gây ô nhiễm môi trường

Không xử lý cỏ dại khi gieo cải lá vào cuối tháng 7 ñã làm giảm rõ rệt năng suất chất khô so với việc dọn sạch cỏ cùng tàn dư cây trồng Bởi bọ nhảy sinh sản nhanh, tỷ lệ sống sót cao, gây hại nặng cho cây trồng khi có cỏ dại và rác thực vật trên ñồng ruộng (Reed và Byer,1981) [67]

Bẫy cây trồng là biện pháp canh tác quan trọng trong phòng trừ sâu hại rau Theo Srinivasan K và Krishma Moothy P.N (1992) [72] loại cải mù tạt

Ấn ðộ Brassica juncea là ký chủ mà sâu tơ và một số loại sâu hại khác trên

rau rất ưa thích ñến ñẻ trứng Các tác giả này ñều ñề xuất biện pháp trồng xen cải mù tạt với cải bắp với tỷ lệ hợp lý (một luống cải mù tạt xen một luống cải bắp) ñể thu hút bướm sâu tơ và các loại sâu hại khác vào cải mù tạt sau ñó tiêu diệt chúng bằng thuốc hoá học Việc làm này giúp giảm mật ñộ sâu và giảm lượng thuốc trừ sâu sử dụng trên bắp cải, góp phần ñảm bảo chất lượng rau ñồng thời làm tăng năng suất và hiệu quả kinh tế

Kết quả nghiên cứu của Nakahara et al (1985) [65] cũng cho thấy biện pháp tưới phun mưa còn làm giảm ñáng kể lượng trưởng thành sâu tơ từ 20 con/20 vợt xuống còn 0,2 con/20 vợt, góp phần làm tăng năng suất cải xoong lên 93%, chi phí lao ñộng và thuốc trừ sâu giảm 89% Wakisaka et al (1992) [77] xác ñịnh với cường ñộ tưới phun mưa 60 mm/giây và sau 3 lần tưới có thể làm rửa trôi tới 72,4% số trứng, 80,5% sâu non và 5,6% nhộng sâu tơ Tuy vậy biện pháp tưới mưa ñòi hỏi hệ thống ñồng bộ (máy móc, giàn phun…)

Biện pháp này chỉ thích hợp với các nước tiên tiến, sản xuất quy mô trang trại, còn ñối với nước ñang phát triển như nước ta thì việc áp dụng phương pháp này còn khó khăn

2.3.4.2 Biện pháp cơ giới vật lý

Một số biện pháp cơ giới vật lý như bẫy dính mầu vàng, bẫy ñèn, quây lưới xung quanh ruộng rau, cũng ñược các nhà khoa học quan tâm nghiên cứu Rushtapakornchai et al (1992) [70] nhận ñịnh bẫy dính mầu vàng có thể trừ sâu tơ, bình quân một bẫy có thể bắt ñược 570,7 trưởng thành sâu tơ/vụ rau bắp cải trong ñó 55,9% là trưởng thành ñực và 44,1% là trưởng thành cái

2.3.4.3 Biện pháp sinh học

Các kết quả nghiên cứu về thiên ñịch trên ruộng rau ñều thấy các loài thiên ñịch có vai trò khá quan trọng trong ñiều hoà số lượng quần thể các loài sâu hại trong sinh quần ñồng ruộng Hiệu quả khống chế sâu hại của thiên ñịch ở các vùng, các nước rất khác nhau Vì vậy các biện pháp bảo vệ và thúc ñẩy sự gia tăng số lượng các thiên ñịch tự nhiên là một bộ phận quan trọng của hệ thống phòng trừ tổng hợp sâu hại (Lim et al, 1984) [60]

Theo Lim, Sivaprasam và Ruwaida (1985)[59], chế phẩm sinh học

Dipel (Bacillus thuringiensis có tính ñộc chọn lọc với sâu tơ và không ñộc với

ký sinh C plutellae Thuốc hoá học Sevithion lại rất ñộc với ký sinh mà

không ñộc với sâu tơ, nhưng thuốc Cartap có ñộ ñộc cao với cả sâu tơ và ký sinh của nó

Nhiều công trình nghiên cứu của các nước ñều chỉ rõ việc dùng các loại thuốc có phổ tác dụng rộng hoặc lạm dụng thuốc hoá học ñể trừ sâu trên rau

họ hoa thập tự ñã làm ảnh hưởng ñáng kể ñến quần thể thiên ñịch ðây là một trong số các nguyên nhân dẫn tới hiện tượng tái phát các quần thể của sâu hại

Vì vậy việc dùng thuốc hoá học có tính chọn lọc một cách hợp lý trên rau họ hoa thập tự là hướng chiến lược trong ñiều khiển tính kháng thuốc của sâu hại (UKS và Harris, 1996) [75], ñồng thời là biện pháp quan trọng ñể bảo vệ các

loài thiên ñịch trên ruộng rau (Lim, 1990)[59]

Thành công lớn nhất trong phòng trừ sâu hại rau họ hoa thập tự là việc nghiên cứu, sản xuất quy mô công nghiệp và sử dụng rộng rãi các chế phẩm sinh học như NPV, GV ñặc biệt là chế phẩm Bt [46]

Một trong những nghiên cứu biện pháp sinh học ñược quan tâm nhiều là nhân thả các loại ký sinh có hiệu quả cao trong khống chế sâu hại, việc nhân thả các loài ký sinh ñược tiến hành dưới hai phương thức: nhân thả tràn ngập với số lượng ñủ gây áp lực khống chế số lượng quần thể sâu hại Nhân thả bổ sung nhằm tạo lập quần thể tự nhiên (Lim et al., 1990) [59], (Shelton et al, 1996) [73]

2.3.4.4 Biện pháp hoá học

Cho ñến nay việc dùng thuốc trừ sâu hoá học vẫn là biện pháp quan trọng

ñể trừ sâu hại các loại rau ở nhiều nước trên thế giới Biện pháp hóa học vẫn giữ

vị trí chủ ñạo về quy mô và hiệu quả sử dụng Nếu sử dụng ñúng biện pháp hoá học sẽ ñem lại hiệu quả kinh tế to lớn, góp phần ổn ñịnh năng suất cây trồng Nhiều nhà khoa học cho rằng, chương trình quản lý dịch hại tổng hợp muốn thành công, không thể thiếu sự hỗ trợ của thuốc hoá học và việc sử dụng thuốc cần phải cân nhắc một cách thận trọng trong việc xác ñịnh ngưỡng gây hại kinh

tế, ngưỡng phòng trừ cũng như loại thuốc sử dụng (Blair, 1975) [47]

Nhưng thực tế tại nhiều nước trên thế giới trong ñó có Việt Nam thuốc hóa học bị người dân sử dụng như một biện pháp duy nhất ñể phòng trừ dịch hại Theo tổng kết của FAO (1996) [55] ở Ấn ðộ và Bangladesh nông dân phun thuốc 40 lần/vụ, thậm chí còn nhúng cả rau vào dung dịch thuốc sau khi thu hoạch ñể tăng ñộ ñẹp cảm quan của sản phẩm

UKS và Harris (1996) [75] khẳng ñịnh biện pháp hoá học phải ñược áp dụng theo chiến lược ñiều khiển tính kháng thuốc và ñược ñặt trong hệ thống chương trình phòng trừ tổng hợp nhất ñịnh Một số tác giả cho rằng biện pháp

sử dụng thuốc hoá học hữu hiệu nhất ñể trừ sâu tơ và các loại sâu hại khác trên rau họ hoa thập tự là phải lựa chọn một bộ thuốc có cơ chế kháng khác

nhau, sử dụng luân phiên các loại thuốc ñó và xen kẽ với các chế phẩm sinh học [73] Qua nghiên cứu sự phát triển tính kháng thuốc của sâu tơ, Richard (1996) [68] ñã có khuyến cáo, không nên phun thuốc trừ sâu hoá học quá sớm ðặc biệt không nên dùng thuốc nhóm Pyrethroid và nhóm ñiều hoà sinh trưởng côn trùng vào thời gian trước 20 ngày sau khi trồng rau

Hoàn thiện biện pháp hoá học là việc làm cấp thiết hiện nay, trên cơ sở dùng thuốc hoá học một cách hợp lý ðể khắc phục tác hại của thuốc hoá học gây ra cho môi trường Người ta ñã ñưa vào sử dụng nhiều thuốc hoá học với nhiều ưu ñiểm như: tính chọn lọc cao, lượng thuốc dùng ít, không lưu tồn lâu trong môi trường, ít ñộc với ñộng vật máu nóng và môi sinh nhưng có hiệu lực ñối với dịch hại (Barbara, 1993) [45]

2.4 Tình hình nghiên cứu sâu hại rau họ hoa thập tự trong nước

2.4.1 Nghiên cứu về thành phần sâu hại trên rau họ hoa thập tự

Ở nước ta ñiều tra ở các tỉnh phía Bắc xác ñịnh trên rau họ hoa thập tự

có 23 loài sâu hại thuộc 13 họ và 6 bộ Trong 23 loài phát hiện thì chỉ có 14 loài gây hại rõ rệt Theo Hồ Khắc Tín và cộng sự (1980) [30] thì ở Việt Nam

có 4 loài sâu hại chủ yếu trên rau họ hoa thập tự gồm: sâu tơ, bọ nhảy sọc cong, sâu khoang và rệp muội hại rau Theo Nguyễn Thị Hoa và cộng sự (2001) [14] sâu hại rau họ hoa thập tự chủ yếu có 6 loài: sâu tơ, sâu khoang, sâu xám, bọ nhảy, rệp và sâu xanh bướm trắng Theo Nguyễn Công Thuật (1995) [32] thì trên bắp cải có 4 loài sâu hại chủ yếu và 12 loài thứ yếu Ở các tỉnh phía Nam ñã phát hiện ñược 23 loài sâu hại trong ñó có 14 loài gây hại rõ rệt (Mai Văn Quyền và ctv 1994) [28]

Các tác giả Hồ Thu Giang (1996- 2002) [9] [10]; Hoàng Anh Cung và ctv (1995) [5]; Lê Thị Kim Oanh (1997) [26] ñều cho biết tại khu vực phía Bắc thành phần sâu hại trên rau họ hoa thập tự khá phong phú trong ñó có một số loại gây hại quan trọng là: sâu tơ, sâu khoang, sâu xanh bướm trắng,

rệp xám…Một vài năm gần ñây dòi ñục lá Liriomyza sativae B với khả năng

ăn rộng ñã trở thành một trong những ñối tượng gây hại quan trọng không chỉ trên rau họ hoa thập tự mà còn trên nhiều loại cây trồng khác Theo Nguyễn Quý Hùng (1995) [16] trên cải bắp có 4 loài sâu hại chủ yếu và 12 loài thứ yếu Kết quả ñiều tra 3 năm 1995-1997 ở vùng ðồng bằng Sông Hồng của Lê Văn Trịnh (1997) [30] ñã xác ñịnh ñược 31 loài côn trùng gây hại trên rau họ hoa thập tự với mức ñộ khác nhau, trong ñó có 12 loài gây hại rõ rệt và quan trọng là các ñối tượng sâu tơ, sâu xanh bướm trắng, sâu khoang, bọ nhảy

Theo Nguyễn Thị Hoa và cộng sự (2002) [14] sâu hại rau họ hoa thập

tự chủ yếu có 6 loài: sâu tơ, sâu khoang, sâu xám, bọ nhảy, rệp và sâu xanh bướm trắng Bọ nhảy gây hại quanh năm từ tháng 1 ñến tháng 12 Trong năm

2000, trên cây cải ngọt bọ nhảy phát sinh mạnh vào tháng 5 ñến tháng 10, mật

ñộ từ 100-135 con/m2 Nhưng năm 2001 bọ nhảy phát sinh mạnh vào tháng 3, mật ñộ trưởng thành bọ nhảy là 107,5 con/m2 Bọ nhảy gây hại nặng trên cải xanh, cải củ hơn bắp cải, xu hào Vùng chuyên canh bị bọ nhảy hại nặng hơn vùng xen canh Mật ñộ bọ nhảy giảm mạnh khi có mưa lớn hoặc mưa kéo dài

2.4.2 Nghiên cứu về thành phần thiên ñịch của sâu hại rau họ hoa thập tự

Ở nước ta, những nghiên cứu về côn trùng bắt mồi, ăn thịt ñược tiến hành trong nhiều năm Kết quả ñiều tra cơ bản về côn trùng năm 1967 - 1968

[42] của Viện BVTV cho thấy có 75 loài thuộc bọ xít ăn sâu ( Reduvidae), 67 loài thuộc họ chân chạy (Carabidae), 20 loài thuộc họ hổ trùng (Cicindelidae)

Theo Hà Quang Hùng, 1998 [17] khi thực hiện thống kê nguồn gen côn trùng

có ích vùng Hà Nội ñã ñiều tra thành phần côn trùng ký sinh gồm 29 loài ong

ký sinh trứng, 67 loài ong ký sinh sâu non, 67 loài ong ký sinh nhộng trên những sâu hại chính của những cây trồng chủ yếu vùng Hà Nội

Theo kết quả theo dõi của Lê Văn Trịnh và ctv (1996) [37] cho thấy có

11 loài thiên ñịch xuất hiện trên các vùng trồng rau trong mùa ñông, bao gồm

5 loài nhện (thuộc bộ nhện lớn Aranedae), 3 loài côn trùng cánh cứng (Bộ

Coleoptera), 2 loài ong kắ sinh (Bộ Hymenoptera) và 1 loài nấm kắ sinh chưa

xác ựịnh

Nghiên cứu trên rau họ hoa thập tự, Hồ Thu Giang (1996) [9] ựã thu thập ựược 29 loài côn trùng bắt mồi, 18 loài nhện bắt mồi, 6 loài côn trùng ký sinh, (2002)[10] 77 loài côn trùng ký sinh, côn trùng bắt mồi và nhện bắt mồi

Lê Thị Kim Oanh (1996- 1997) [26] thu thập ở Song Phượng - Hoài đức - Hà Tây 37 loài thiên ựịch trong ựó có 18 loài côn trùng bắt mồi, 5 loài côn trùng

ký sinh và 14 loài nhện bắt mồi trên rau họ hoa thập tự

Theo dõi thiên ựịch của sâu tơ trên ruộng bắp cải, Nguyễn Quý Hùng

và ctv,1994 [15] phát hiện có một loài ong kắ sinh (Cotesia Plutellae), một

nấm kắ sinh chưa ựịnh loại, 2 loài nhện, 1 loài bọ ba khoang và nhái Ong kắ

sinh (Cotesia Plutellae) xuất hiện phổ biến từ tháng 12 trở ựi và mật ựộ ựạt tới

6,2-8,4 kén/ cây vào cuối vụ bắp cải muộn trong tháng 2 ựầu tháng 3

Bùi Tuấn Việt (1993) [41] xác ựịnh vùng Hà Nội có 2 loài ong kắ sinh nhộng xuất hiện từ cuối tháng 3 ựến ựầu tháng 5 với tỷ lệ kắ sinh chung trên sâu tơ 2,8%-31,0%

Thiên ựịch của sâu khoang bao gồm các loại nhện, ong kén nhỏ

(Braconidae), nấm kắ sinh (Beauveria) và bệnh chết nhũn đáng chú ý là nấm

Braconidae ký sinh trên sâu non vào tháng 1, tháng 2 và tháng 3 hàng năm

với tỷ lệ cao từ 20 - 50 %, cao nhất vào ựầu tháng 2 với tỷ lệ ký sinh tới 100% Tỷ lệ sâu non sâu khoang bị ký sinh cao trong thời gian từ tháng 4 ựến tháng 7, sâu còn bị bệnh chết nhũn trong mùa mưa nóng gây chết hàng loạt sâu non ựã góp phần làm giảm ựáng kể các lứa sâu trong tháng 7, tháng 8 (Lê Văn Trịnh, 1997)[30]

2.4.3 Những nghiên cứu về sâu khoang Spodoptera litura

Ở Việt Nam các nghiên cứu của Nguyễn Duy Nhất công bố vào năm

1970 [24] cho ựến nay là một nghiên cứu khá ựầy ựủ về sâu khoang Khi nhiệt

ñộ không khí dưới 200C thời gian phát dục của sâu bị kéo dài và ẩm ñộ dưới 78% thì quá trình phát dục của sâu cũng bị ảnh hưởng, nhất là sâu tuổi 1 – 2 ðiều kiện nhiệt ñộ thích hợp cho phát dục của sâu là 28 – 300C và ẩm ñộ không khí là 85 – 92% Ngoài ra ñộ ẩm thích hợp cho sâu hoá nhộng khoảng 20%, nếu bị ngập nước 4 – 5 ngày thì nhộng chết 100%

Sâu khoang có tiềm năng sinh sản cao, một ngài cái ñẻ từ 2,3 – 6,4 ổ trứng với tổng số lượng trứng ñẻ từ 123,3 – 1605,0 trứng Tác giả cho rằng thức ăn là ñiều kiện chủ yếu quyết ñịnh số lượng phát sinh của quần thể sâu khoang trên ñồng ruộng Nếu bắp cải trồng mật ñộ dày làm ẩm ñộ trong tầng

lá cao từ 84 – 89% thì mật ñộ sâu cao hơn hẳn so với ruộng trồng thưa và ruộng chăm sóc tốt mật ñộ sâu non cao hơn ruộng chăm sóc kém, cây cằn cỗi (Nguyễn Duy Nhất, 1970) [24]

Theo Lê Văn Trịnh (1998) [38] cho biết vòng ñời của sâu khoang từ 22 –

30 ngày trong ñó giai ñoạn trứng là 2 – 3 ngày, sâu non 14 – 17 ngày, nhộng 6 –

8 ngày và thời gian ñẻ trứng của trưởng thành là từ 1 – 3 ngày Tiềm năng sinh sản của sâu khoang rất lớn Lượng trứng ñẻ của một trưởng thành cái là 125 –

1524 trứng tuỳ thuộc vào ñiều kiện thời tiết và lượng thức ăn cho sâu non

Sâu khoang là loài sâu ña thực phá hại trên 29 loại cây trồng thuộc 99

họ thực vật khác nhau (Trích dẫn theo Giáo trình côn trùng chuyên khoa, 2004) [1]

Ngoài các cây rau họ hoa thập tự: su haò, bắp cải, rau cải, chúng còn phá hại nặng trên các cây quan trọng khác như bông, ñay, thuốc lá, cà chua, cây họ ñậu Trên thế giới chúng phân bố ở các nước như Ấn ñộ, Miến ðiện, Malayxia, Cămpuchia, Lào, trung Quốc, Triều Tiên, Nhật Bản, Ai Cập, Châu Mỹ…Ở Việt Nam chúng có mặt khắp nơi trồng các cây trên (Theo Nguyễn Văn ðĩnh, 2006) [7]

Mặc dù là những loài sâu hại khá phổ biến nhưng Sâu khoang

(Spodoptera litura Farb) chưa thực sự ñược quan tâm và nghiên cứu nhiều,

có thể là do tác ựộng về thiệt hại kinh tế của loài sâu hại trên chưa cao và cũng chưa bao giờ bùng phát thành dịch hại nguy hiểm nên chưa ựược nghiên cứu cụ thể Chắnh vì vậy những nghiên cứu ở Việt Nam hay trên thế giới về

Sâu khoang (Spodoptera litura Farb) còn khá hạn chế

Ở Việt Nam, theo một số nghiên cứu mới ựây, người ta ựã phát hiện thấy sâu khoang trên các cây trồng khác nhau như cà chua, ựậu xanh, khoai tây, rau muống, dưa chuộtẦ tại Hải Dương, Hưng Yên, Bắc Ninh, Bắc Giang,

Hải Phòng, Vĩnh Phúc, Hà Nội, Ầ Sâu khoang (Spodoptera litura Farb.)

thường gây hại nặng trong mùa khô, từ tháng 11 ựến tháng 4, ắt phá hại trong mùa mưa (Nguyễn Công Thuật, 1995) [32]

2.4.4 Nghiên cứu về biện pháp phòng trừ sâu hại rau họ hoa thập tự

2.4.4.1 Biện pháp canh tác

Ở nước ta nhiều nghiên cứu cho rằng hàng cây cà chua có tác dụng xua ựuổi trưởng thành sâu tơ khi di chuyển ựến luống rau bắp cải ựể ựẻ trứng Các tác giả ựều nhấn mạnh biện pháp luân canh, xen canh cây trồng và tưới phun mưa vào chiều tối có tác dụng làm giảm số lượng sâu tơ trên cải bắp (Nguyễn đình đạt, 1980 [7], Lê Văn Trịnh và ctv 1996 [37] Nguyễn Quý Hùng và ctv 1994) [15] tưới phun mưa vào buổi tối có tác dụng làm giảm số lượng sâu tơ trên rau

Nguyễn Quý Hùng và cộng tác viên (1994) [15] ựã thử nghiệm trồng xen 2 hàng cà chua vào 4 hàng bắp cải, tiến hành trong vụ ựông xuân năm 1992- 1993 trên diện tắch 60 m2 ở vùng rau thành phố Hồ Chắ Minh Kết quả cho thấy trên bắp cải, ở ruộng trồng xen cà chua, sâu tơ có mật ựộ cao nhất

là 80 trứng và 105 sâu non /cây, so với 134 trứng và 187 sâu non/cây ở ruộng trồng thuần

Lê Văn Trịnh và cộng tác viên, 1997 [30] ựã thực hiện mô hình trồng xen cà chua với bắp cải với tỷ lệ 2 luống cà chua với 4 luống bắp cải thì ở lứa sâu 1 không có sự sai khác giữa trồng xen và trồng thuần Nhưng ở ựỉnh

cao sâu rộ lứa 2 trên ruộng trồng xen chỉ bằng 43,2% ruộng trồng thuần và tương ứng ở lứa 3 chỉ bằng 47% nghĩa là ựã có sự sai khác rõ rệt giữa 2 phương thức canh tác

2.4.4.2 Biện pháp sinh học

Trước hiện tượng sâu tơ kháng thuốc hoá học và hậu quả của chúng khi

sử dụng thuốc hoá học nên biện pháp sinh học ngày càng ựược chú ý Nhiều tài liệu ựã thể hiện rõ 3 ựịnh hướng nghiên cứu phát triển biện pháp sinh học trong phòng trừ tổng hợp sâu hại rau họ hoa thập tự ựó là:

Duy trì bảo vệ và tạo ựiều kiện ựể các thiên ựịch tự nhiên phát triển

Sử dụng rộng rãi các chế phẩm sinh học như Bt, VBT, NPV, GV

Nhân thả một số loài ong ký sinh có hiệu quả cao ựế phòng trừ sâu hại trên ruộng rau

Ở nước ta cũng có rất nhiều nghiên cứu phòng trừ sâu tơ hại rau họ hoa thập tự bằng biện pháp sinh học, các tác giả (Nguyễn đình đạt 1980 [6], Lê Văn Trịnh và ctv 1996 [37], Nguyễn Quý Hùng và ctv 1994) [15], Nguyễn Văn Cảm và ctv (1975) [3] từ những năm 1975 ựã tiến hành việc nghiên cứu

sử dụng BT ựể trừ sâu tơ Các tác giả ựã khẳng ựịnh: chế phẩm BT có hiệu lực trừ sâu rất tốt ựối với lượng dùng 3 kg/ ha, khi trời rét ựậm thì lượng dùng 5kg/ha, khi mật ựộ sâu cao có thể dùng kép 2 lần Sử dụng chế phẩm BT ựã góp phần làm tăng năng suất bắp cải, suplơ và giá trị thu hoạch cao hơn hẳn

so với dùng thuốc hoá học Việc ựánh giá hiệu lực của các dạng chế phẩm sinh học BT và một số chế phẩm mới vẫn ựược tiếp tục ở các cơ quan nghiên cứu bảo vệ thực vật

Thiên ựịch trên ruộng rau cũng ựã ựược quan tâm nghiên cứu trong những năm gần ựây nhưng mới chỉ ở mức ựiều tra, khảo sát thành phần [11],[40], Khuất đăng Long 1993 [22] ựã ựi sâu nghiên cứu về ựặc ựiểm hình thái sinh học và tập tắnh của ong ựen ký sinh sâu tơ

Những năm gần ựây, nhiều giải pháp tiến bộ kỹ thuật mới ựã ựược

nghiên cứu và thử nghiệm, ứng dụng cĩ hiệu quả vào sản xuất rau an tồn ở một số nước như: các chế phẩm thuốc bảo vệ thực vật sinh học, nguồn gốc sinh học, bả protein phịng trừ ruồi hại quả; bẫy Pheromone giới tính phịng trừ một số lồi sâu hại Tại Australia, các pheromone tổng hợp nhân tạo đang được sử dụng để trừ nhiều đối tượng sâu hại như sâu khoang, sâu keo, sâu cuốn lá Ngồi ra, một số hợp chất tương tự pheromone là alomone (cĩ tác dụng xua đuổi) hoặc kairomone (cĩ tác dụng hấp dẫn) cũng đang được nghiên cứu để sử dụng trong phịng trừ sinh học (Lê Văn Trịnh, 2002) [39]

Năm 2006, Chi cục Bảo vệ thực vật Hà Nội đã nghiên cứu ứng dụng bẫy pheromone trong biện pháp phịng trừ tổng hợp hai đối tượng sâu hại rau là sâu tơ và sâu khoang Kết quả nghiên cứu cho thấy: Bẫy pheromone cĩ hiệu lực cao đối với sâu tơ và sâu khoang, đã giúp giảm trên 60% sâu non gây hại

so với đối chứng (gần tương đương sử dụng thuốc bảo vệ thực vật) ðối với sâu xanh hại rau, bẫy pheromone cĩ hiệu lực thấp hơn (giảm 30 - 40% sâu non so với đối chứng) (Lê Văn Trịnh, 2004) [40] Qua nghiên cứu cũng đã xác định được mối tương quan giữa cao điểm trưởng thành vào bẫy với sự phát sinh của sâu non ở cả 2 đối tượng sâu tơ và sâu khoang, từ đĩ cĩ cơ sở

dự báo sâu non phát sinh gây hại thơng qua theo dõi số lượng cá thể trưởng thành vào bẫy để chủ động tổ chức phịng trừ đạt hiệu quả cao

2.4.4.3 Biện pháp hố học

Theo Phạm Văn Lầm (1994) [20] thuốc hố học bảo vệ thực vật là biện pháp khơng thể thiếu trong thâm canh cây trồng và chưa cĩ một nhà khoa học nghiêm túc nào trên thế giới dám dự đốn được thời điểm khơng cần sử dụng thuốc hố học

Việc sử dụng thuốc hố học để trừ sâu hại rau họ hoa thập tự ở Việt Nam đã được chú ý từ những năm 60, đã tiến hành khảo nghiệm hiệu lực trừ sâu tơ của các loại thuốc nhĩm Clo hữu cơ [3],[12] Cơng tác này đến nay vẫn được tiến hành đều ở nhiều cơ quan nghiên cứu khoa học nơng nghiệp, để xác

ñịnh những loại thuốc mới, bổ sung và loại bỏ những loại thuốc cũ không còn phù hợp [11], [12], [23], [26], [27]

Nguyễn Trần Oánh (1992) [27] cho biết thuốc hoá học dùng hiện nay không có tính chọn lọc cao, số lần sử dụng nhiều Phạm Bình Quyền và Nguyễn Văn Sản (1995) [29] ñiều tra ở vùng trồng rau họ hoa thập tự vùng

Từ Liêm - Hà Nội người dân phun tới 28 - 30 lần/vụ

Theo Nguyễn Duy Trang (1996) [36] , nguyên nhân của các hiện tượng này là do trình ñộ hiểu biết về dịch hại và kĩ thuật sử dụng thuốc của người dân còn quá thấp nên họ thường phun rất tuỳ tiện, phun ñịnh kì, phun theo tập quán hoặc bắt chước nhau Ngoài ra 100% số hộ nông dân vùng trồng rau thường hỗn hợp các loại thuốc trừ sâu trong quá trình sử dụng theo nhận ñịnh của nông dân, việc pha trộn thuốc là biện pháp nâng cao hiệu lực của thuốc,

mở rộng phổ tác ñộng, giảm giá thành (do không phải mua thuốc ñắt tiền) Do hỗn hợp theo cảm tính, liều lượng thường áng chừng nên lượng thuốc thực tế cao hơn 2 - 3 lần so với khuyến cáo Từ các kết quả nghiên cứu về thuốc hoá học trừ sâu hại rau họ hoa thập tự Nguyễn Quý Hùng, Lê Trường và ctv (1995) [16] ñã chỉ rõ 2 nguyên tắc sử dụng thuốc hoá học:

Lựa chọn một bộ thuốc thích hợp, có tính chọn lọc ñể sử dụng luân phiên với nhau và xen kẽ với chế phẩm sinh học Bt và chế phẩm thảo mộc

Ấn ñịnh một phương pháp dùng thuốc hợp lý, chỉ dùng thuốc hoá học khi các biện pháp khác không còn hiệu quả khống chế sâu ở dưới mức an toàn

và phải phun thuốc ñều trên cây khi sâu ở tuổi 1 và tuổi 2

Ngày nay, người ta không chỉ quan tâm ñến hiệu lực phòng trừ của thuốc hoá học ñối với sâu hại mà còn quan tâm một cách toàn diện ñến các chỉ tiêu an toàn cho môi trường, môi sinh (Nguyễn Viết Tùng, 1999) [31]

3 đỊA đIỂM, THỜI GIAN, NỘI DUNG VÀ

PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

3.1 địa ựiểm và thời gian nghiên cứu

3.1.1 địa ựiểm nghiên cứu

- Nghiên cứu ngoài ựồng ruộng: Vùng trồng rau ở Lĩnh Nam và đặng Xá

- Nghiên cứu trong phòng thắ nghiệm: tại Bộ môn Côn trùng - trường đại học Nông nghiệp Hà Nội; phòng sinh hóa - Viện Nghiên cứu phòng trừ mối và bảo vệ công trình

3.1.2 Thời gian nghiên cứu

Vụ đông Xuân 2010 - 2011 ( Từ tháng 10/2010 ựến 6 năm 2011)

3.2 đối tượng và vật liệu nghiên cứu

3.2.1 đối tượng nghiên cứu

- Sâu hại: các loài sâu thuộc bộ Lepidoptera hại rau họ hoa thập tự như:

sâu tơ (Plutella xylostella L.), sâu khoang (Spodoptera litura F.), sâu xanh bướm trắng (Pieris rapae L.), sâu xám ( Agrotis segetum Schifferuler), sâu ựo xanh ( Chrysodeixis eiosoma Doubleday), sâu ựục nõn cải (Hellula undalis Fabricaus) đặc biệt ựi sâu nghiên cứu sâu khoang ( Spodoptera litura Farb.)

3.2.2 Vật liệu nghiên cứu

- Cây trồng: 1 số loại rau thuộc họ hoa thập tự

- Ba loại chế phẩm Metavina 90DP, 10DP, 80LS (ựã ựược ựăng ký trong danh mục thuốc BVTV ựược sử dụng ở Việt Nam do Viện nghiên cứu mối và bảo vệ côn trùng sản xuất)

- Dụng cụ thu bắt sâu hại: Vợt, khung, khay, ống hút, hộp nhựa ựựng mẫu, ống nghiệm, túi nilon

- Dụng cụ nuôi sinh học: Hộp nuôi sâu, lồng lưới nuôi sâu, ựĩa petri, chậu trồng cây, giấy thấm, bút dạ

- Dụng cụ thắ nghiệm: Ống ựong, bình phun thuốc

- Hóa chất: cồn 70 % , formaldehyt ( formon 5%)

- Các dụng cụ khác: Bảng biểu, sổ ghi chép, bút bi, bút chì, máy tắnhẦ

3.3 Nội dung nghiên cứu

- Xác ựịnh ựược tình hình sử dụng thuốc BVTV phòng chống sâu hại rau họ hoa thập tự vụ ựông xuân 2010 - 2011 tại Lĩnh Nam, đặng Xá

- Xác ựịnh thành phần sâu hại thuộc bộ cánh vảy (Lepidoptera) trên rau

họ hoa thập tự vụ ựông xuân 2010 Ờ 2011 tại Lĩnh Nam, đặng Xá

- điều tra diễn biến mật ựộ của sâu khoang (Spodoptera litura F.) trên

rau họ hoa thập tự vụ ựông xuân 2010 - 2011 tại Lĩnh Nam, đặng Xá

- Xác ựịnh ựược một số ựặc ựiểm sinh học của sâu khoang (Spodoptera

litura F.)

- đánh giá hiệu quả phòng trừ sâu khoang (Spodoptera litura F.) bằng

chế phẩm sinh học Metavina trong phòng thắ nghiệm và ngoài ựồng ruộng

3.4 Phương pháp nghiên cứu

3.4.1 Phương pháp ựiều tra xác ựịnh thành phần sâu hại rau họ hoa thập

tự vụ đông Xuân 2011 tại Lĩnh Nam, đặng Xá

điều tra ựịnh kỳ 7 ngày/lần Trên các vùng trồng rau ở khu vực Lĩnh Nam, đặng Xá từ khi gieo trồng ựến khi thu hoạch [2]

Kết hợp với ựiều tra tự do, càng nhiều ựiểm càng tốt, ựiều tra bổ sung tại một số ruộng trồng rau hoa họ thập tự lân cận Khi xác ựịnh ựiểm ựiều tra, quan sát tổng thể trên ruộng rau phát hiện sâu hại, tiến hành ựiều tra thu thập các mẫu vật có liên quan ựến triệu chứng gây hại ở tất cả các bộ phận của cây

Lấy mẫu cho vào túi nilon, ghi thông tin về ựịa ựiểm, thời gian lấy mẫu ựem về phòng Tất cả các mẫu thu ựược cho vào hộp nuôi sâu ựể tiếp tục theo dõi ựể phân loại Các mẫu sâu non thuộc bộ Cánh vảy ựược bảo quản bằng cách ngâm mẫu trong cồn 700, mẫu trưởng thành ựược cắm kim và sấy khô Mẫu vật ựược ựịnh loại tại bộ môn côn trùng, đại học Nông nghiệp I.Người giúp ựỡ phân loại GS.TS Hà Quang Hùng

Ớ Chỉ tiêu theo dõi : Tần suất xuất hiện, mức ựộ phổ biến

3.4.2 Phương pháp ựiều tra diễn biến mật ựộ của sâu khoang (Spodoptera

litura F.) vụ đông Xuân 2011 tại Lĩnh Nam, đặng Xá

Áp dụng phương pháp ựiều tra của Bộ Nông nghiệp Phát triển nông thôn, 2001 [2] điều tra ựịnh kỳ 7 ngày/lần (từ khi gieo trồng ựến khi thu hoạch); chọn 3 ruộng trồng rau bắp cải, su hào ựại diện cho khu vực nghiên cứu tại mỗi ruộng ựiều tra 5 ựiểm chéo góc, mỗi ựiểm 1m2

đối với các loại rau trồng từ cây con như cải bắp, súp lơ mỗi ựiểm ựiều tra 20 cây khi cây còn nhỏ (giai ựoạn hồi xanh ựến trải lá), mỗi ựiểm 10 cây (thời kỳ trải lá), mỗi ựiểm 3-5 cây (khi cây sắp thu hoạch)

* Chỉ tiêu theo dõi: Mật ựộ sâu hại (con/m2)

3.4.3 Nghiên cứu ựặc ựiểm sinh học, sinh thái của sâu khoang

3.4.3.1 Phương pháp nuôi sinh học

Nuôi sinh học sâu khoang trong hộp nuôi sâu nhỏ theo phương pháp cá thể Tiến hành thu thập sâu tuổi lớn (tuổi 4, tuổi 5) hoặc nhộng ngoài tự nhiên ựưa về tiếp tục nuôi tại phòng thắ nghiệm Khi trưởng thành vũ hoá, tiến hành ghép ựôi trong lồng lưới ựã chuẩn bị sẵn chậu cải với thức ăn là mật ong nguyên chất Khi trưởng thành cái ựẻ trứng sau 6 tiếng thì chuyển trưởng thành sang lồng khác ựể tiến hành thu trứng nuôi cá thể

Chuẩn bị ựĩa petri ựể chuyển trứng vào như sau: lót một lớp giấy thấm nước không màu, không mùi, ựặt chiếc lá cải ngọt sạch (nguồn rau cải ngọt ựược trồng riêng biệt trong khu nhà lưới) lên bề mặt giấy và dùng bút lông chuyển nhẹ nhàng từng quả trứng vào ựĩa petri ựã ựược ựánh số

Theo dõi và ghi chép số liệu 2 lần/ngày (vào 6 sáng và 6 tối cùng ngày)

từ khi trứng nở ựến khi trưởng thành vũ hoá và ựẻ quả trứng ựầu tiên ựể xác ựịnh ựặc ựiểm hình thái, vòng ựời và ựặc ựiểm sinh thái học của loài sâu

khoang Spodoptera litura Hàng ngày thay lá cải mới và xịt nước ẩm vào giấy

thấm ựể giữ nguồn thức ăn luôn tươi và mới, khi tiến hành làm vệ sinh hộp nuôi chú ý không gây ảnh hưởng ựến sâu non

Quan sát khi sâu non tuổi 6 ngừng ăn và chuyển ñộng chậm chạp, lúc này chúng tôi tiến hành chuyển sâu non tuổi 6 vào hộp nuôi sâu kích thước 15

x 20 cm ñã chuẩn bị sẵn 1 lớp ñất tơi xốp và ñược ñánh dấu cùng số thứ tự với ñĩa petri nuôi cá thể ñể sâu tiến hành hoá nhộng

Khi trưởng thành vũ hoá, chúng tôi tiến hành phân biệt ñực cái dựa vào kích thước, ñặc ñiểm hình thái ñể ghép ñôi Chuyển hộp nhựa của trưởng thành ñực, trưởng thành cái vào trong lồng lưới ñã chuẩn bị sẵn chậu cải ngọt với thức ăn là mật ong nguyên chất 100% (mật ong nguyên chất ñược thấm vào trong cục bông không màu, không mùi, cố ñịnh cục bông bằng sợi dây thép treo từ phía trên của lồng lưới xuống) Mở nắp hộp ñể trưởng thành tự bay ra, tránh làm xây xước ñến trưởng thành ảnh hưởng ñến thí nghiệm

Hàng ngày bổ sung thức ăn là mật ong, theo dõi và ghi chép xác ñịnh một số chỉ tiêu sinh học như nhịp ñiệu ñẻ trứng và ñời của sâu khoang

Spodoptera litura ñược nuôi trong ñiều kiện nhiệt ñộ và ñộ ẩm của phòng

nuôi sâu bán tự nhiên

* Phương pháp xác ñịnh tỷ lệ trứng nở của sâu khoang

Khi trưởng thành vũ hoá, tiến hành ghép ñôi, tính số trứng ñẻ từng ngày Chuyển toàn bộ số trứng của các cặp trưởng thành trong thí nghiệm nuôi sinh học cá thể ñẻ từ ngày thứ 2 ñến ngày thứ 8 vào ñĩa petri mới ñể theo dõi tiếp Hàng ngày quan sát và kiểm tra tỷ lệ trứng nở

Tổng số trứng nở

Tỷ lệ nở trứng (%) = Tổng số trứng theo dõi x 100

3.4.3.2 Nghiên cứu ảnh hưởng của thức ăn thêm ñến khả năng sinh sản của

sâu khoang (Spodoptera litura F.)

Tiến hành ghép ñôi trưởng thành mới vũ hoá trong lồng mica có sẵn bó cải ngọt, chuẩn bị thức ăn thêm với 4 loại khác nhau theo công thức sau:

Công thức 1: ðối chứng (nước lã)

Công thức 2: Dung dịch chua ngọt

Công thức 3: Mật ong 10%

Công thức 4: Mật ong 50%

Công thức 5: Mật ong nguyên chất 100%

Cách làm dung dịch chua ngọt: hoà tan 4 phần ñường + 4 phần dấm + 1 phần rượu + 1 phần nước Cho vào bình ñậy kín sau 3 - 4 ngày khi thấy mùi chua ngọt thì thấm dung dịch vào bông và cố ñịnh bằng dây thép treo trong lồng

Mỗi công thức tiến hành theo dõi 5 cặp, hàng ngày thay bó cải, ghi chép ñếm số trứng ñược ñẻ ra cho ñến khi trưởng thành chết sinh lý

Chỉ tiêu theo dõi: Số trứng ñẻ/ngày (quả)

3.4.5 Phương pháp ñánh giá hiệu lực của chế phẩm Metavina ñối với sâu

khoang (Spodoptera litura F.)

3.4.5.1 Thí nghiệm trong phòng:

* Bố trí thí nghiệm

- Sâu khoang ñược thu thập tại các ruộng cải bắp tại Lĩnh Nam Sau ñó ñược nuôi tập thể trong phòng thí nghiệm tại Viện Phòng trừ mối và bảo vệ công trình Lựa chọn sâu khoang có các ñộ tuổi khác nhau ñể tiến hành thí nghiệm

- Mỗi hộp nhựa nuôi sâu thả 15 con sâu khoang, trong ñĩa ñược bổ sung rau xanh và ñủ ẩm ñể sâu hoạt ñộng bình thường Nuôi sâu ổn ñịnh qua 1 ñêm Sau ñó tiến hành thí nghiệm

* Thí nghiệm 1: xác ñịnh loại chế phẩm Metavina có hiệu quả nhất

ñối với một số pha phát dục của sâu khoang S litura

- Tiến hành thử nghiệm hiệu lực phòng trừ sâu khoang (Spodoptera

litura F.) ở các tuổi khác nhau bằng 3 loại chế phẩm gồm: Metavina 90DP,

Metavina 10DP, Metavina 80LS theo phương pháp phun Potter Spray Tower với nồng ñộ khuyến cáo của nhà sản xuất với loài sâu ñã khảo nghiệm

- Bố trí thí nghiệm:

Công thức 1: Chế phẩm Metavina 90DP với nồng ñộ 1%

Công thức 2: Chế phẩm Metavina 10DP với nồng ñộ 5%

Công thức 3: Chế phẩm Metavina 80LS với nồng ñộ 5%

Công thức 4: ðối chứng (phun nước lã)

- Thí nghiệm tiến hành trên các pha phát dục khác nhau: sâu khoang tuổi 2, sâu khoang tuổi 4 và pha nhộng

- Cách phun: Phun theo khuyến cáo của nhà sản xuất

- Mỗi công thức ñược lặp lại 3 lần

- Thí nghiệm ñược theo dõi hàng ngày, kiểm tra tỉ lệ sâu chết sau 3, 5,

- Tiến hành thử nghiệm hiệu lực phòng trừ sâu khoang tuổi 2 của chế phẩm ñược chọn qua thí nghiệm 1 ở các nồng ñộ xử lý khác nhau và chế phẩm có thêm chất bổ trợ

Mỗi công thức thí nghiệm ñược lặp lại 3 lần

Thí nghiệm ñược theo dõi hàng ngày, kiểm tra tỉ lệ sâu chết sau 3, 5, 7,