Giáo án 5512 Thấu kính phân kỳ lý 9 TÊN BÀI DẠY: THẤU KÍNH PHÂN KỲ Môn học: Vật Lý ; lớp: 9 Thời gian thực hiện: 1 tiết I. Mục tiêu 1. Về kiến thức: HS nắm được đặc điểm của TKPK về hình dạng và đặc điểm đường truyền của chùm tia tới song song và vuông góc với mặt một TKPK. Nắm được đường truyền của 2 tia sáng đặc biệt qua TKPK: Tia đi qua quang tâm và tia tới song song với trục chính và vẽ được tia ló của các tia đó. 2. Về năng lực: Năng lực chung: Phát triển năng lực giao tiếp và hợp tác trong hoạt động nhóm, năng lực tự chủ độc lập suy nghĩ và trả lời câu hỏi. Năng lực chuyên môn: Phát triển năng lực khoa học, công nghệ trong nghiên cứu làm thí nghiệm, quan sát hiện tượng rút ra nhận xét, năng lực ngôn ngữ chuyên nghành trong thảo luận và trình bày câu trả lời, năng lực thẩm mỹ khi vẽ hình. 3. Về phẩm chất: Phát triển phẩm chất chăm chỉ, trách nhiệm khi hoạt động nhóm, hoạt động cá nhân tìm tòi kiến thức bài mới và vận dụng. Phát triển phẩm chất trung thực trong thực hành và báo cáo kết quả thực hành. II. Thiết bị dạy học và học liệu GV: Máy chiếu, bài giảng PP có trình chiếu trò chơi ở phần mở đầu và phần luyện tập, một số phần quà nhỏ. HS: +) SGK, thước kẻ có chia khoảng. +) Mỗi nhóm một bộ TN nghiên cứu đường truyền của tia sáng qua TKPK gồm: nguồn 612V, bộ phát tia laze song song, hộp khói, TKPK, giá quang học. III. Tiến trình dạy học 1. Hoạt động 1: Khởi động, xác định vấn đề cần nghiên cứu: a) Mục tiêu: Ôn lại kiến thức bài cũ về TKHT, Liên hệ và gợi tình huống có vấn đề và có liên quan đến thực tế cuộc sống và bài sắp học. b) Nội dung: Học sinh trả lời các câu hỏi trong phần trò chơi trên máy chiếu. c) Sản phẩm: Câu trả lời của HS, tình huống có vấn đề kích thích lòng ham học hỏi, tìm tòi kiến thức mới ở HS. d) Tổ chức thực hiện: GV trình chiếu các câu hỏi trên máy chiếu qua phần “Ô cửa bí mật” HS xung phong cá nhân trả lời câu hỏi, nhận xét lẫn nhau. GV đưa đáp án và trao phần thưởng nhỏ. 2. Hoạt động 2: Hình thành kiến thức mới Mục tiêu: HS thực hiện các nhiệm vụ học tập mà GV yêu cầu để nắm được đặc điểm về hình dạng và đường đi của tia sáng; nắm được các khái niệm trục chính, quang tâm, tiêu điểm, tiêu cự của TKPK. Tổ chức thực hiện Nội dung Sản phẩm Hoạt động 2.1: Tìm hiểu đặc điểm của TKPK: GV phát cho mỗi nhóm một TKPK và yêu cầu nêu đặc điểm về hình dạng của TKPK, cách ký hiệu. GV yêu cầu các nhóm lắp TN như hình 44.1 SGK, thảo luận nhóm trả lời câu hỏi ở phần 1 phiếu học tập GV chốt kiến thức, ghi bảng. HS Làm việc nhóm, thảo luận và nêu đặc điểm về hình dạng của TKPK Thống nhất, ghi vở. Các nhóm lắp TN như hình 44.1 SGK, thảo luận nhóm trả lời câu hỏi ở phiếu học tập, rút ra nhận xét về tính chất đường đi của chùm sáng song song qua TKPK. (Hoạt động này nhằm phát triển năng lực giao tiếp và hợp tác, năng lực ngôn ngữ, phẩm chất trung thực) TKPK được làm bằng vật liệu trong suốt, phần rìa dày hơn phần giữa. Ký hiệu của TKPK trên hình vẽ: Thí nghiệm Nhận xét: Khi chiếu chùm tia song song tới vuông góc với mặt một TKPK thì chùm tia ló loe rộng ra (phân kỳ). Hoạt động 2.2: Tìm hiểu các khái niệm Quang tâm, trục chính, tiêu điểm, tiêu cự của TKPK: GV yêu cầu các nhóm quan sát lại thí nghiệm một lần nữa và trả lời câu hỏi C4 ở SGK (Làm theo Yc phần 2 ở phiếu học tập) GV chốt khái niệm trục chính, vẽ hình. Yc Hs tìm hiểu khái niệm quang tâm ở SGK, nêu phương án kiểm tra bằng thí nghiệm. Yc các nhóm làm việc trả lời C5 SGK ( Phần tìm phương án kiểm tra thì chỉ có các nhóm dùng màn hứng ảnh mới có phương án phù hớp, song nếu ko có thì GV HD cách làm) Hãy tìm hiểu SGK và nêu khái niệm tiêu cự của TKPK? GV Tổng kết, đánh giá (Khen ngợi) hoạt động học của các nhóm qua các hoạt động hình thành kiến thức. Các nhóm bật lại công tắc, quan sát lại, thảo luận và trả lời C4 Nêu khái niệm trục chính của TKPK. Vẽ hình minh họa theo GV Cá nhân tự nghiên cứu sgk tìm hiểu khái niệm quang tâm, thảo luận nhóm tìm phương án kiểm tra tính chất các tia tới qua quang tâm. (Phát triển năng lực tự học, năng lực làm việc nhóm và NL giải quyết vấn đề) Các nhóm quan sát lại thí nghiệm trả lời C5 SGK Thảo luận tìm phương án kiểm tra nhận định. Thực hiện phương án và nêu kết luận. Vẽ hình biểu diễn các tia sáng và các tiêu điểm. (Phát triển NL sáng tạo) HS cá nhân tìm hiểu SGK và nêu khái niệm tiêu cự. Vẽ hình, tô đậm tiêu cự Hình ảnh kết quả của TN Khái niệm trục chính của TKPK. Hình vẽ trong vở của HS Khái niệm quang tâm (SGK) Tia sáng đặc biệt qua TKPK: Tia đi qua quang tam thì tia ló tiếp tục truyền thẳng theo phương của tia tới. Kết quả mong muốn: HS tìm được một trong 2 hoặc cả hai phương án: Đánh dấu các tia sáng trên màn chiếu, dùng 3 cây thước thẳng đặt sao cho cạnh dọc theo các điểm đã đánh dấu sẽ được các tia cắt nhau. Hoặc đánh dấu xong vẽ lên giấy, hoặc bảng. Khái niệm tiêu điểm: Chùm tia ló có đường kéo dài đi qua một điểm F trên trục chính, điểm đó gọi là tiêu điểm. Mỗi TKPK có 2 tiêu điểm F, F’ đối xứng nhau qua TK. Hình vẽ trong vở của HS. (tia sáng đặc biệt thứ 2: Tia tới song song với trục chính) Khái niệm tiêu cự: Khoảng cách từ quang tâm tới mỗi tiêu điểm: OF = OF’ = f gọi là tiêu cự của TKPK. 3. Hoạt động 3: Luyện tập Mục tiêu: HS vận dụng kiến thức đã học để trả lời các câu hỏi trong trò chơi lồng ghép “Hộp quà bí mật”. HS rèn kỹ năng vẽ hình đường đi của các tia sáng đúng, đẹp và khoa học. b) Nội dung: Hs làm câu C7 SGK, vẽ tia ló của các tia tới cho trong hình. 5 câu hỏi nhanh trình chiếu trong trò chơi “Hộp quà bí mật”: Câu 1: Trong tay em có một chiếc kính cận làm thế nào để biết đó là TKHT hay TKPK? Câu 2: Tia tới song song với trục chính của TKPK cho tia ló đi qua tiêu điểm. Câu trên đúng hay sai? Nếu sai phát biểu lại cho đúng. Câu 3: Dùng TKPK để hội tụ chùm sáng của mặt trời chiếu xuống được không? Vì sao? Câu 4: Nêu sự khác nhau về hình dạng của TKHT và TKPK? Câu 5: Có một tia sáng khi đi qua TKPK không bị đổi hướng, tia này phải đi qua đâu? c) Sản phẩm: Đáp án các câu hỏi trên máy chiếu, hình vẽ của Hs trong vở. d) Tổ chức thực hiện: Yc Hs làm câu C7 SGK, vẽ tia ló của các tia tới cho trong hình. GV quan sát và điều chỉnh nếu cần thiết. Tổ chức trò chơi “Hộp quà bí mật” trên máy chiếu. 4. Hoạt động 4: Vận dụng a) Mục tiêu: Phát triển năng lực tự học và NL tư duy của HS qua các nhiệm vụ học tập. b) Nội dung: Tìm đường truyền đặc biệt của một tia sáng nữa qua TKPK ngoài hai tia đặc biệt đã học trong bài, giải thích bằng lý thuyết tự tìm hiểu được. c) Sản phẩm: HS tìm được đường truyền của tia sáng có phương đi qua tiêu điểm phía bên kia TKPK thì tia ló song song với trục chính. Giải thích bằng tính thuận nghịch của tia sáng mà HS tìm hiểu được qua mạng Internet, tài liệu. d) Tổ chức thực hiện: Giao cho học sinh thực hiện ngoài giờ học trên lớp và trả lời trên lớp trong những tiết học tiếp theo GV trao đổi, HD và đánh giá vào các thời điểm phù hợp trong các tiết học sau. 5. Hoạt động 5: Hướng dẫn học ở nhà Yc nghiên cứu lại bài học, học và ghi nhớ phần “Ghi nhớ” ở SGK. Đọc mục có thể em chưa biết và xem trước bài 45 “Ảnh của vật tạo bởi TKPK” Thực hiện nhiệm vụ ở hoạt động 4.
Trang 1PHÒNG GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THẠCH HÀ
TRƯỜNG THCS THẮNG TƯỢNG
===***===
KẾ HOẠCH BÀI DẠY
dự thi GVDG cấp Huyện năm học 2020 - 2021
MÔN: VẬT LÝ 9 BÀI: THẤU KÍNH PHÂN KỲ
GV: Nguyễn Tiến Thuận Trường THCS Thắng Tượng
Ngày 16 tháng 3 năm 2021
Trang 2TÊN BÀI DẠY: THẤU KÍNH PHÂN KỲ
Môn học: Vật Lý ; lớp: 9 Thời gian thực hiện: 1 tiết
I Mục tiêu
1 Về kiến thức:
- HS nắm được đặc điểm của TKPK về hình dạng và đặc điểm đường truyền của chùm tia tới song song và vuông góc với mặt một TKPK
- Nắm được đường truyền của 2 tia sáng đặc biệt qua TKPK: Tia đi qua quang tâm
và tia tới song song với trục chính và vẽ được tia ló của các tia đó
2 Về năng lực:
- Năng lực chung: Phát triển năng lực giao tiếp và hợp tác trong hoạt động nhóm, năng lực tự chủ độc lập suy nghĩ và trả lời câu hỏi
Năng lực chuyên môn: Phát triển năng lực khoa học, công nghệ trong nghiên cứu làm thí nghiệm, quan sát hiện tượng rút ra nhận xét, năng lực ngôn ngữ chuyên nghành trong thảo luận và trình bày câu trả lời, năng lực thẩm mỹ khi vẽ hình
3 Về phẩm chất:
- Phát triển phẩm chất chăm chỉ, trách nhiệm khi hoạt động nhóm, hoạt động cá nhân tìm tòi kiến thức bài mới và vận dụng
- Phát triển phẩm chất trung thực trong thực hành và báo cáo kết quả thực hành
II Thiết bị dạy học và học liệu
- GV: Máy chiếu, bài giảng PP có trình chiếu trò chơi ở phần mở đầu và phần luyện tập, một số phần quà nhỏ
- HS: +) SGK, thước kẻ có chia khoảng
+) Mỗi nhóm một bộ TN nghiên cứu đường truyền của tia sáng qua TKPK gồm: nguồn 6-12V, bộ phát tia laze song song, hộp khói, TKPK, giá quang học
III Tiến trình dạy học
1 Hoạt động 1: Khởi động, xác định vấn đề cần nghiên cứu:
a) Mục tiêu: Ôn lại kiến thức bài cũ về TKHT, Liên hệ và gợi tình huống có vấn đề
và có liên quan đến thực tế cuộc sống và bài sắp học
b) Nội dung: Học sinh trả lời các câu hỏi trong phần trò chơi trên máy chiếu
c) Sản phẩm: Câu trả lời của HS, tình huống có vấn đề kích thích lòng ham học hỏi, tìm tòi kiến thức mới ở HS
d) Tổ chức thực hiện:
- GV trình chiếu các câu hỏi trên máy chiếu qua phần “Ô cửa bí mật”
- HS xung phong cá nhân trả lời câu hỏi, nhận xét lẫn nhau
- GV đưa đáp án và trao phần thưởng nhỏ
2 Hoạt động 2: Hình thành kiến thức mới
Trang 3Mục tiêu: HS thực hiện các nhiệm vụ học tập mà GV yêu cầu để nắm được đặc điểm về hình dạng và đường đi của tia sáng; nắm được các khái niệm trục chính, quang tâm, tiêu điểm, tiêu cự của TKPK
Tổ chức thực hiện Nội dung Sản phẩm
Hoạt động 2.1: Tìm hiểu đặc điểm của TKPK:
- GV phát cho mỗi
nhóm một TKPK và
yêu cầu nêu đặc điểm
về hình dạng của
TKPK, cách ký hiệu
- GV yêu cầu các nhóm
lắp TN như hình 44.1
SGK, thảo luận nhóm
trả lời câu hỏi ở phần 1
phiếu học tập
- GV chốt kiến thức,
ghi bảng
- HS Làm việc nhóm, thảo luận và nêu đặc điểm về hình dạng của TKPK
- Thống nhất, ghi vở
- Các nhóm lắp TN như hình 44.1 SGK, thảo luận nhóm trả lời câu hỏi ở phiếu học tập, rút ra nhận xét về tính chất đường đi của chùm sáng song song qua TKPK
(Hoạt động này nhằm phát triển năng lực giao tiếp và hợp tác, năng lực ngôn ngữ, phẩm chất trung thực)
- TKPK được làm bằng vật liệu trong suốt, phần rìa dày hơn phần giữa
- Ký hiệu của TKPK trên hình vẽ:
- Thí nghiệm
- Nhận xét: Khi chiếu chùm tia song song tới vuông góc với mặt một TKPK thì chùm tia ló loe rộng ra (phân kỳ)
Hoạt động 2.2: Tìm hiểu các khái niệm Quang tâm, trục chính, tiêu điểm, tiêu cự
của TKPK:
- GV yêu cầu các nhóm
quan sát lại thí nghiệm
một lần nữa và trả lời
câu hỏi C4 ở SGK
(Làm theo Y/c phần 2
ở phiếu học tập)
- GV chốt khái niệm
trục chính, vẽ hình
- Y/c Hs tìm hiểu khái
niệm quang tâm ở
SGK, nêu phương án
kiểm tra bằng thí
nghiệm
- Các nhóm bật lại công tắc, quan sát lại, thảo luận
và trả lời C4
- Nêu khái niệm trục chính của TKPK
- Vẽ hình minh họa theo GV
- Cá nhân tự nghiên cứu sgk tìm hiểu khái niệm quang tâm, thảo luận nhóm tìm phương án kiểm tra tính chất các tia tới qua quang tâm
(Phát triển năng lực tự học, năng lực làm việc nhóm và NL giải quyết vấn đề)
- Các nhóm quan sát lại thí
- Hình ảnh kết quả của TN
- Khái niệm trục chính của TKPK
- Hình vẽ trong vở của HS
- Khái niệm quang tâm (SGK) Tia sáng đặc biệt qua TKPK: Tia đi qua quang tam thì tia ló tiếp tục truyền thẳng theo phương của tia tới
- Kết quả mong muốn: HS tìm được một trong 2 hoặc cả hai
Trang 4- Yc các nhóm làm việc
trả lời C5 SGK
( Phần tìm phương án
kiểm tra thì chỉ có các
nhóm dùng màn hứng
ảnh mới có phương án
phù hớp, song nếu ko
có thì GV HD cách
làm)
- Hãy tìm hiểu SGK và
nêu khái niệm tiêu cự
của TKPK?
- GV Tổng kết, đánh
giá (Khen ngợi) hoạt
động học của các nhóm
qua các hoạt động hình
thành kiến thức
nghiệm trả lời C5 SGK
- Thảo luận tìm phương án kiểm tra nhận định
- Thực hiện phương án và nêu kết luận
- Vẽ hình biểu diễn các tia sáng và các tiêu điểm
(Phát triển NL sáng tạo)
- HS cá nhân tìm hiểu SGK
và nêu khái niệm tiêu cự
- Vẽ hình, tô đậm tiêu cự
phương án: Đánh dấu các tia sáng trên màn chiếu, dùng 3 cây thước thẳng đặt sao cho cạnh dọc theo các điểm đã đánh dấu sẽ được các tia cắt nhau Hoặc đánh dấu xong vẽ lên giấy, hoặc bảng
- Khái niệm tiêu điểm: Chùm tia ló có đường kéo dài đi qua một điểm F trên trục chính, điểm đó gọi là tiêu điểm Mỗi TKPK có 2 tiêu điểm F, F’ đối xứng nhau qua TK
- Hình vẽ trong vở của HS (tia sáng đặc biệt thứ 2: Tia tới song song với trục chính)
- Khái niệm tiêu cự: Khoảng cách từ quang tâm tới mỗi tiêu điểm:
OF = OF’ = f gọi là tiêu cự của TKPK
3 Hoạt động 3: Luyện tập
Mục tiêu: HS vận dụng kiến thức đã học để trả lời các câu hỏi trong trò chơi lồng ghép “Hộp quà bí mật” HS rèn kỹ năng vẽ hình đường đi của các tia sáng đúng, đẹp và khoa học
b) Nội dung:
- Hs làm câu C7 SGK, vẽ tia ló của các tia tới cho trong hình
- 5 câu hỏi nhanh trình chiếu trong trò chơi “Hộp quà bí mật”:
Câu 1: Trong tay em có một chiếc kính cận làm thế nào để biết đó là TKHT hay TKPK?
Câu 2: Tia tới song song với trục chính của TKPK cho tia ló đi qua tiêu điểm Câu trên đúng hay sai? Nếu sai phát biểu lại cho đúng
Câu 3: Dùng TKPK để hội tụ chùm sáng của mặt trời chiếu xuống được không? Vì sao?
Câu 4: Nêu sự khác nhau về hình dạng của TKHT và TKPK?
Trang 5Câu 5: Có một tia sáng khi đi qua TKPK không bị đổi hướng, tia này phải đi qua đâu?
c) Sản phẩm: Đáp án các câu hỏi trên máy chiếu, hình vẽ của Hs trong vở
d) Tổ chức thực hiện:
- Y/c Hs làm câu C7 SGK, vẽ tia ló của các tia tới cho trong hình
- GV quan sát và điều chỉnh nếu cần thiết
- Tổ chức trò chơi “Hộp quà bí mật” trên máy chiếu
4 Hoạt động 4: Vận dụng
a) Mục tiêu: Phát triển năng lực tự học và NL tư duy của HS qua các nhiệm vụ học tập
b) Nội dung: Tìm đường truyền đặc biệt của một tia sáng nữa qua TKPK ngoài hai tia đặc biệt đã học trong bài, giải thích bằng lý thuyết tự tìm hiểu được
c) Sản phẩm: HS tìm được đường truyền của tia sáng có phương đi qua tiêu điểm phía bên kia TKPK thì tia ló song song với trục chính Giải thích bằng tính thuận nghịch của tia sáng mà HS tìm hiểu được qua mạng Internet, tài liệu
d) Tổ chức thực hiện: Giao cho học sinh thực hiện ngoài giờ học trên lớp và trả lời trên lớp trong những tiết học tiếp theo
- GV trao đổi, HD và đánh giá vào các thời điểm phù hợp trong các tiết học sau
5 Hoạt động 5: Hướng dẫn học ở nhà
- Y/c nghiên cứu lại bài học, học và ghi nhớ phần “Ghi nhớ” ở SGK
- Đọc mục có thể em chưa biết và xem trước bài 45 “Ảnh của vật tạo bởi TKPK”
- Thực hiện nhiệm vụ ở hoạt động 4