Chất sử thi trong truyện ngắn Rừng xà nu của Nguyễn Trung Thành

+ Sử thi là những áng văn tự sự (bằng văn vần hoặc văn xuôi), có quy mô hoành tráng, miêu tả và ca ngợi những thành tựu, những sự kiện có tính chất toàn dân và có ý nghĩa trọng đại đối[r]

VĂN MẪU LỚP 12

CHẤT SỬ THI TRONG TRUYỆN NGẮN RỪNG XÀ NU CỦA NGUYỄN TRUNG THÀNH

Chất sử thi trong truyện ngắn Rừng xà nu của Nguyễn Trung Thành mà Học247 giới

thiệu dưới đây sẽ giúp các em thấy được cái làm nên sự khác biệt và thành công của tác phẩm này nằm ở tính sử thi rõ nét, không thể lẫn lộn được Đồng thời, dàn bài chi tiết và bài văn mẫu này sẽ giúp các em định hướng được cách giải quyết dạng bài phân tích nghệ thuật

đặc sắc của một tác phẩm Mời các em cùng tham khảo!

A SƠ ĐỒ TÓM TẮT GỢI Ý

B DÀN BÀI CHI TIẾT

Học sinh có thể trình bày theo nhiều cách khác nhau nhưng phải đảm bảo các ý sau:

1 Mở bài

- Giới thiệu về tác giả, tác phẩm:

+ Tên khai sinh là Nguyễn Văn Báu, còn có bút danh khác là Nguyên Ngọc, là nhà văn trưởng thành trong kháng chiến chống Pháp

+ Ông là nhà văn sống và gắn bó sâu sắc với mảnh đất và con người Tây Nguyên

+ Rừng xà nu (1965) ra mắt lần đầu tiên trên Tạp chí văn nghệ quân giải phóng miền Trung Trung bộ (số 2- 1965), sau đó được in trong tập Trên quê hương những anh hùng Điện Ngọc

- Nêu vấn đề cần nghị luận: Chất sử thi trong truyện ngắn Rừng xà nu của Nguyễn Trung Thành

2 Thân bài

- Khái niệm Sử thi

+ Sử thi là những áng văn tự sự (bằng văn vần hoặc văn xuôi), có quy mô hoành tráng, miêu

tả và ca ngợi những thành tựu, những sự kiện có tính chất toàn dân và có ý nghĩa trọng đại đối với cộng đồng, ca ngợi những anh hùng bộ tộc mang sức mạnh thần kỳ, tiêu biểu cho phẩm chất và khát vọng của bộ tộc (như anh hùng Rama trong Sử thi Ramayana; Hecto trong sử thi Iliat, Ôđixê của Hy Lạp v.v…Ở Việt Nam có người anh hùng Đam San trong Bài

ca Đăm Săn của người Ê Đê…)

+ Mỗi bộ sử thi chính là niềm tự hào to lớn của dân tộc đó Sử thi thời cổ đại là thể loại một

đi không trở lại Nền văn học hiện nay không còn thể loại sử thi nữa nhưng cái không khí, tính chất của sử thi vẫn được người cầm bút mang vào trong các sáng tác Và chất sử thi đã làm nên giá trị, làm nên sức sống cho từng trang viết, làm sống lại không khí hùng tráng của một thời đại anh hùng Một số truyện ngắn tiêu biểu minh họa cho sự tồn tại của nền văn học sử thi trong Văn học Việt Nam giai đoạn 1945 – 1975 như: Truyện ngắn Những đứa con trong gia đình, Người mẹ cầm súng của nhà văn Nguyễn Thi, truyện ngắn Rừng Xà Nu, tiểu thuyết Đất nước đứng lên của nhà văn Nguyễn Trung Thành, tiểu thuyết Hòn Đất của Anh Đức…

- Hoàn cảnh sáng tác Rừng xà nu

+ Truyện ngắn Rừng Xà Nu được in trong tập truyện ngắn Trên quê hương những anh hùng Điện Ngọc Tác phẩm được viết vào năm 1965 Đây là thời điểm Mỹ đổ quân tham chiến ở miền Nam Cuộc kháng chiến chống Mỹ ở Miền Nam ở vào hồi quyết liệt: giặc Mỹ điên cuồng đánh phá Cách mạng miền Nam Trước sự hủy diệt tàn bạo của kẻ thù, tinh thần đấu tranh cách mạng của nhân dân (từ miền ngược đến miền xuôi) càng kiên cường và bất khuất “Họ

đã xuống đường và đem cả lương tâm và nhân phẩm bắn tỏa lên bầu trời đầy giặc giã” (Chu Lai)

- Chất sử thi thể hiện trong tác phẩm Rừng xà nu

* Chất sử thi được thể hiện qua bức tranh thiên nhiên hùng vĩ, tráng lệ vừa đậm chất thơ của núi rừng Tây Nguyên

+ Thiên nhiên trong Rừng xà nu thấm đẫm một cảm hứng sử thi và chất thơ hào hùng thể hiện qua từng trang sách miêu tả về rừng xà nu Mở đầu tác phẩm là hình ảnh “cả rừng xà nu hàng vạn cây”, thì kết túc tác phẩm vẫn là rừng xà nu “nối tiếp nhau chạy đến chân trời” Đó chính là bức tranh thiên nhiên toàn cảnh về cuộc chiến tranh nhân dân rộng lớn và hào hùng của dân tộc ta

+ Bằng nhiều thủ pháp nghệ thuật như: nhân cách hóa, ẩn dụ, tượng trương, so sánh, bi tráng hóa… nhà văn đã dựng nên bức tranh rừng xà nu ở nhiều góc độ:

 Rừng xà nu chịu nhiều đau thương mất mát do bom đạn của kẻ thù gây ra

 Sức sống mãnh liệt của cây xà nu không bom đạn nào có thể khuất phục được (So sánh với sức sống của con người Xô man)

 Cây xà nu ham ánh sáng, yêu tự do, luôn vươn lên đón ánh nắng và khí trời

 Cây xà nu vững chãi với thế đứng “ưỡn tấm ngực lớn của mình ra che chở cho cả dân làng”

Một cây ngã cả rừng cây lại mọc Người tiếp người đã mấy vạn mùa xuân

(Nhà văn Nguyễn Trung Thành)

Người hi sinh đất hồi sinh Máu người hóa ngọc lung linh giữa đời

(Phan Thị Bích Hằng)

* Tnú – hình ảnh người anh hùng bất tử của dân làng Xô Man

+ Đến với truyện ngắn Rừng xà nu, chúng ta được thả hồn theo những cánh rừng xà nu bát ngát, xanh rờn đến tận chân trời, được chứng kiến sức sống mãnh liệt không gì hủy diệt được của những cây xà nu Mặt khác chúng ta lại khâm phục biết bao người anh hùng Tnú với những phẩm chất tốt đẹp Xây dựng hình tượng người anh hùng này cũng là biểu hiện chất “Sử thi”

+ Tnú: Cuộc đời đầy đau khổ, cay đắng, bị kẻ thù giết hại cả gia đình, anh đã biến đau thương thành hành động trở thành anh lực lượng đi đánh giặc trả thù nhà nợ nước

+ Tnú và chặng đường đầu của cách mạng (Nuôi giấu cán bộ, làm liên lạc, bị giặc bắt)

 Vượt ngục trở về trực tiếp lãnh đạo dân làng Xô Man đánh giặc

 Cùng một lúc phải hứng chịu hai tấn bi kịch do tội ác của giặc gây ra (vợ con bị giặc giết, bản thân anh bị giặc đốt cụt mười đầu ngón tay)

 Hình tượng đôi bàn tay Tnú (đôi tay cần cù lao động, đôi tay chứng nhân tội ác kẻ thù, đôi tay chưa bao giờ biết phản bội…)

-> “Gấp trang sách lại, hình ảnh Tnú với bao phẩm chất tốt đẹp vẫn sống mãi trong lòng bạn đọc nhiều thế hệ Tnú tiêu biểu cho hình mẫu người anh hùng dân tộc Tây Nguyên và cũng mang những nét chung của hình mẫu anh hùng dân tộc thấm đượm chất “Sử thi” Cùng với Trần Quốc Toản, La Văn Cầu, Bế Văn Đàn, Nguyễn Văn Trỗi và biết bao anh hùng, liệt sĩ khác các anh ca lên bài ca khải hoàn chiến thắng cho dân tộc Việt Nam yêu dấu” (Phan Huy Dũng)

* Tính cộng đồng trong tác phẩm:

+ Bên cạnh việc miêu tả,làm nổi bật lên hình ảnh của người anh hùng Tnú, người ta còn thấy được hình ảnh của những con người khác xung quanh nhân vật này, những người gan dạ dũng cảm trong cộng đồng làng Xô-man Mỗi con người là một sức mạnh, mỗi ngọn giáo đứng lên là thể hiện một lòng căm thù Sức sống mãnh liệt đó được truyền từ đời này qua đời khác, từ thế hệ các cụ già đến những em bé còn ngây thơ nhưng đã có ý thức về nỗi đau mất nước, mất người thân, mất chủ quyền dân tộc Tính chất cộng đồng được thể hiện trong

tác phẩm rất rõ:

+ Đó là hình ảnh sum vầy, quây quần bên nhau, nương tựa vào nhau “cơm nước xong từ phía nhà rông có ai đấy đánh lên một hồi mõ dài ba tiếng, dân làng lũ lượt kéo tới nhà cụ Mết” Tất cả mọi người từ các cụ già các cô gái, những đứa trẻ sum tụ bên nhau để nghe câu chuyện cuộc đời Tnú

+ Cụ Mết, thế hệ đi trước, một con người từng xông pha trong kháng chiến chống Pháp, nay lại tiếp tục sứ mệnh tiếp thêm sức mạnh cho con cháu, là người chỉ đường dẫn lối, là người truyền lại kinh nghiệm cho thế hệ mai sau “chúng nó đã cầm súng, mình phải cầm giáo”

+ Dít, một cô gái với lòng dũng cảm, sự thông minh, ấn tượng bởi “đôi mắt mở to và bình thản” Bình thản trước súng gươm của kẻ thù Phẩm chất kìm nén đau thương để biến thành hành động, nhanh chóng trở thành cô bí thư chi bộ, cấp chỉ huy cao nhất của làng Xô Man

+ Rồi đến Heng “đội cái mũ sụp xin được của một anh giải phóng, mặc chiếc áo bà ba dài phết đít, vẫn đóng khố, súng đeo chéo ngang lưng ra vẻ một người lính thực sự”, cũng dũng cảm, cũng nhanh nhẹn như Tnú Cũng là một cây xà nu con mọc lên, tiếp bước với cây lớn làm nên rừng xà nu, làm nên bản làng Xô man mạnh mẽ

+ Có thể nói chất anh hùng tự ngàn đời đã chảy vào huyết quản của già làng Mết, từ già làng chảy qua Tnú, Tnú chảy qua Mai, Mai chảy qua Dít, Dít chảy qua Heng, Heng chảy vào những cây xà nu con mới mọc đã nhọn hoắt như những mũi lê chóc thẳng lên bầu trời Dân tộc Việt Nam dù có hy sinh, dù có mất mát nhưng vẫn không bao giờ lùi bước trước quân thù:

Nước Việt Nam từ trong biển máu Người vươn lên như những thiên thần

(Tố Hữu)

Nước Việt Nam từ trong máu lửa

Rũ bùn đứng dậy sáng lòa

(Nguyễn Đình Thi)

* Nghệ thuật trong truyện ngắn Rừng xà nu

+ Hình thức kể chuyện với cách tạo không khí truyện rất Tây Nguyên đậm đà màu sắc sử thi truyền thống Bao trùm lên toàn bộ thiên truyện là một khung cảnh nghiêm trang, hào khí lại vừa mang đậm chất lãng mạn cuốn hút về làng Xô man bất khuất kiên cường

+ Giọng văn trong Rừng xà nu là giọng văn mang âm hưởng vang dội như tiếng cồng tiếng chiêng của đất rừng Tây Nguyên đại ngàn hùng vĩ Giọng văn đó ẩn chứa chất liệu làm nên tính sử thi hoàng tráng của tác phẩm

+ Kết cấu truyện theo lối vòng tròn hay còn gọi là đầu cuối tương ứng Chính kết cấu đó tạo nên dư âm hùng tráng Lối kết cấu này như cái khung bền vững để nhà văn khai triển câu truyện Đây là lối kết cấu vừa đóng vừa mở Câu chuyện đóng lại để mở một câu truyện khác Điều này làm chúng ta tưởng tượng đây chỉ là một chương trong lịch sử ngàn đời của

người Xô man, chỉ là một chương trong bản anh hùng ca vô tận của Tây Nguyên

+ Biện pháp nhân cách hóa, miêu tả cây xà nu như con người Xô man Vì vậy cây xà nu hiện

ra như một nhân vật của câu truyện Nguyễn Trung Thành đã biến rừng xà nu thành cả một

hệ thống hình ảnh được miêu tả song song với hệ thống hình tượng nhân vật

+ Sử dụng kiểu thời gian gấp khúc “đau thương nuôi con người vụt lớn lên” (Tnú ngày bị bắt mới chỉ đứng ngang bụng cụ Mết, 3 năm sau trở về đã là chàng thanh niên lực lưỡng; Dít ngày Tnú đi còn bé, 3 năm sau anh trở về Dít đã là bí thư chi bộ)

3 Kết bài

- Khẳng định vẻ đẹp sử thi của tác phẩm, của thời đại

- Liên hệ Những đứa con trong gia đình

C BÀI VĂN MẪU

Đề bài: Phân tích tính sử thi trong truyện ngắn Rừng xà nu của Nguyễn Trung Thành

Nguyễn Trung Thành (Nguyên Ngọc) là nhà văn có thời gian dài gắn bó với mảnh đất Tây Nguyên hùng vĩ nên ông được gọi là nhà văn của núi rừng Tây Nguyên Những trang viết của ông đậm chất Tây Nguyên, là tiếng nói, là nỗi lòng của người dân nơi đây Truyện ngắn Rừng

xà nu là tình cảm, tấm lòng của tác giả đối với thiên nhiên và con người Tây Nguyên Cái làm nên sự khác biệt và thành công của tác phẩm này nằm ở tính sử thi rõ nét, không thể lẫn lộn được

Sử thi là một thể loại văn tự sự, có quy mô hoành tráng, mang ý nghĩa của cộng đồng, dân tộc, ngợi ca những người anh hung tiêu biểu với những tính cách tiêu biểu cho một dân tộc

Sử thi toát lên từ ngôn ngữ, giọng điệu, cảm xúc chủ đạo, nội dung của tác phẩm Rừng xà nu không phải tác phẩm sử thi nhưng yếu tố sử thi được làm nền rất rõ nét Âm hưởng sử thi lan rộng ra toàn bộ tác phẩm nhưng linh hồn và sự bất diệt của mảnh đất Tây Nguyên

Rừng xà nu lấy bối cảnh cuộc chiến tranh kháng chiến chống Mỹ cứu nước đang diễn ra mạnh mẽ ở miền Nam; khởi nghĩa Đồng Khởi đang sôi sục diễn ra và cảnh tang thương khi quân Mỹ lê máy chém đi khắp miền Nam Hiện thực đau lòng, mất mát ấy dội lên ý chí quật cường, đứng lên khởi nghĩa của người dân Tây Nguyên nói riêng và cả nhân dân miền Nam nói chung Tính sử thi vì thế mà được “thế” trỗi dậy phát huy hết tác dụng của mình

Tính sử thi của truyện ngắn Rừng xa nu trước hết nằm ở thiên nhiên, núi rừng hung vĩ, bao

la, rộng lớn làm nền cho câu chuyện phát triển Thiên nhiên ấy góp phần ngợi ca những con người kiên cường, anh dũng bất khuất trong cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước Thiên nhiên nơi đây chính là một biểu tượng cho một dân tộc hùng mạnh, không khuất phục trước

kẻ thù và hình ảnh “rừng xà nu” là tượng trưng tiêu biểu ấy

Bối cảnh lịch sử của câu chuyện dẫn người đọc đi từ đau thương mất mát này đến đau thương mất mát kia Đất nước lầm than, nhân dân cùng cực khi chứng kiến cảnh Mỹ ngang tàng lê máy chém đi khắp miền Nam tàn sát nhân dân vô tội Hành động gian ác ấy khiến nhân dân vô cùng căm phẫn và cách mạng Đồng Khởi năm 1959 đang sôi sục được chuẩn bị

Cuộc cách mạng này là cả một quá trình dồn nén đau thương, máu và nước mắt của toàn dân tộc, sẽ là sự bùng lên của một thời gian dài chìm trong cảnh nô lệ cay nghiệt Nguyễn Trung Thành đã xây dựng nên hình ảnh làng Xô man anh hùng, bất khuất Hình ảnh cả một ngôi làng ấy biểu tượng cho cả một dân tộc thu nhỏ không chịu đầu hàng và khuất phục trước kẻ thù gian ác Con người Tây Nguyên và con người dân làng Xô man chìm vào cảnh máu lửa, bị o ép, bị dồn vào bước đường cùng Chứng kiến cảnh nước mất nhà tan, máu loang thành sông, những người nơi đây chỉ còn cách đứng dậy đấu tranh, cầm vũ khí tự cứu lấy mình Âm hưởng sử thi từ đó mà vang lên thật hào hùng, oanh liệt Tinh thần, sự kiên cường dũng cảm đã là âm hưởng chủ đạo của toàn tác phẩm

Hơn hết trong tác phẩm này Nguyễn Trung Thành đã xây dựng thành công một tập đoàn người, không phải một người riêng lẻ mà là sự cộng đồng rất nhiều người Đây cũng chính là chủ ý của tác giả, vì họ tượng trưng cho một dân tộc, tượng trưng cho tinh thần và ý chí quật cường, không gục ngã của dân tộc Việt Nam Mỗi người, mỗi tính cách, một ý chí sắt đá, một

số phận bi thảm riêng nhưng đều chung một tinh thần chiến đấu kiên cường, bất khuất Có thể nói cả dân tộc Xô man như trong truyền thuyết bước ra, sự hào hùng vang lên dữ dội như một cơn sóng cuộn trào dữ dội và mãnh liệt Họ là con người Tây Nguyên, là anh Tnú, chị Mai, cụ Mết, bé Heng…Bản hùng ca của Tây Nguyên bắt đầu được vẽ nên từ những con người kiên cường, dũng cảm, gan dạ ấy Họ đóng góp sức lực của mình vào công cuộc đánh đuổi giặc ngoại xâm Họ biến suy nghĩ thành hành động, biến máu và nước mắt thành lòng căm thù sôi sục, chỉ có con đường đấu tranh mới có thể mang lại tự do cho họ

Đặc biệt hơn nữa tác giả đã khắc họa đậm nét hình ảnh nhân vật Tnú, người con của Tây Nguyên chịu nhiều mất mát, đau thương, gia đình anh bị kẻ thù giết sạch, anh bị tra tấn dã man Hình ảnh hai bàn tay của Tnú bị đôt, cháy lên như một lời cảnh tỉnh mang ý nghĩa sâu

xa nhất, buộc người Tây Nguyên phải vùng lên đấu tranh

Hình ảnh “rừng xà nu”gắn với hình ảnh dân làng Xô man có ý nghĩa cộng hòa nhau hỗ trợ cho nhau cũng làm nên sự thành công của tính sử thi trong tác phẩm này Tác giả mở đầu là hình ảnh rừng xà nu và kết thúc cũng là hình ảnh rừng xà nu bạt ngàn Rừng xà nu chính là biểu tượng của cả dân tộc Xô man, sức sống mạnh mẽ của loại cây này cũng là sức sống của người dân Tây Nguyên

Khi đọc tác phẩm Rừng xà nu của nguyễn Trung Thành âm hưởng chủ đạo chính là giọng hào hùng, đanh thép Mặc dù mất mát đau thương nhưng không hề bi lụy Bởi rằng âm hưởng chính đã lân át đi những mất mát đau thương đó

Có thể thấy rằng Rừng xà nu là một câu chuyện vang dội tính sử thi từ đầu câu chuyện cho đến khi kết thúc câu chuyện; lắng lại trong lòng người đọc nhiều dư ấm vang dội nhất Sự thành công của tác giả chính là làm sống dậy một dân tộc có ý chí quật cường, làm sôi sục lên tinh thần đấu tranh không ngừng nghỉ khi có áp bức bóc lôt

Website HOC247 cung cấp một môi trường học trực tuyến sinh động, nhiều tiện ích thông minh, nội dung bài giảng được biên soạn công phu và giảng dạy bởi những giáo viên nhiều năm kinh nghiệm, giỏi về kiến thức chuyên môn lẫn kỹ năng sư phạm đến từ các trường Đại học và các trường chuyên danh tiếng

I Luyện Thi Online

dựng các khóa luyện thi THPTQG các môn: Toán, Ngữ Văn, Tiếng Anh, Vật Lý, Hóa Học và Sinh Học

trường PTNK, Chuyên HCM (LHP-TĐN-NTH-GĐ), Chuyên Phan Bội Châu Nghệ An và các trường Chuyên khác cùng TS.Trần Nam Dũng, TS Pham Sỹ Nam, TS Trịnh Thanh Đèo và Thầy Nguyễn Đức Tấn

II Khoá Học Nâng Cao và HSG

lớp 6, 7, 8, 9 yêu thích môn Toán phát triển tư duy, nâng cao thành tích học tập ở trường và đạt điểm tốt

ở các kỳ thi HSG

học sinh các khối lớp 10, 11, 12 Đội ngũ Giảng Viên giàu kinh nghiệm: TS Lê Bá Khánh Trình, TS Trần Nam Dũng, TS Pham Sỹ Nam, TS Lưu Bá Thắng, Thầy Lê Phúc Lữ, Thầy Võ Quốc Bá Cẩn cùng đôi HLV đạt

thành tích cao HSG Quốc Gia

III Kênh học tập miễn phí

môn học với nội dung bài giảng chi tiết, sửa bài tập SGK, luyện tập trắc nghiệm mễn phí, kho tư liệu tham khảo phong phú và cộng đồng hỏi đáp sôi động nhất

phí từ lớp 1 đến lớp 12 tất cả các môn Toán- Lý - Hoá, Sinh- Sử - Địa, Ngữ Văn, Tin Học và Tiếng Anh

Vững vàng nền tảng, Khai sáng tương lai

Học mọi lúc, mọi nơi, mọi thiết bi – Tiết kiệm 90%

Học Toán Online cùng Chuyên Gia

HOC247 NET cộng đồng học tập miễn phí HOC247 TV kênh Video bài giảng miễn phí