KHÓA LUẬN tốt NGHIỆP dược học FULL (DL và DLS) khảo sát tình hình SD và đánh giá HQ của thuốc PPI trong BL loét DD TT điều trị ngoại trú tại khoa tiêu hóa BVTW TP cần thơ

TRƯỜNGĐẠIHỌC TÂY ĐÔKHOADƯỢCKHÓALUẬNTỐTNGHIỆPĐẠIHỌCC HUYÊNNGÀNHDƯỢCHỌC MÃSỐ:52720401 KHẢOSÁTTÌNHHÌNHSỬDỤNGVÀĐÁNHGIÁ HIỆUQUẢCỦATHUỐCỨCCHẾBƠMPROTO NTRONGBỆNHLÝLOÉTDẠDÀY-TÁTRÀNGĐIỀUTRỊNGOẠI

TRƯỜNGĐẠIHỌC TÂY ĐÔKHOADƯỢC

KHÓALUẬNTỐTNGHIỆPĐẠIHỌCC HUYÊNNGÀNHDƯỢCHỌC

MÃSỐ:52720401

KHẢOSÁTTÌNHHÌNHSỬDỤNGVÀĐÁNHGIÁ HIỆUQUẢCỦATHUỐCỨCCHẾBƠMPROTO

NTRONGBỆNHLÝLOÉTDẠDÀY-TÁTRÀNGĐIỀUTRỊNGOẠITRÚTẠIKHOAT IÊUHÓABỆNHVIỆNĐAKHOATRUNGƯƠNG

CẦNTHƠ.

LỜICẢMTẠ

Trướchết,vớilòngkínhtrọngvàbiếtơntôixingửilờicảmsâusắcnhấttớiT h s DươngP h ư ớ cA nngườithầyđãtrựctiếphướngdẫn,chỉbảotậntìnhgiúpđỡtôitrongsuốtquátrìnhthựchiệnđềtài.

TôixingửilờicảmơnchânthànhBs.BồKimPhương-TrưởngKhoaTiêuhóaBệnhviệnĐ akhoaTrungƯơngCầnThơđãnhiệttìnhgiúpđỡtôithuthậpsốliệuvànhữnggópýquýbáuđểthựchiệnđềtàinày

TôicũngxingửilờicảmơnBangiámhiệu,cácthầycôPhòngĐàotạo,BộmônDượcLâmsàng-ĐạihọcTâyĐôđãtạođiềukiệnthuậnlợichotôitrongquátrìnhthựchiệnđềtàinày

Cuốicùng,tôivôcùngcảmơngiađình,bạnbèngườithânđãluônởbênđộngviêntôitronghọctậpcũngnhưtrongcuộcsống.Tôixinchânthànhcảmơn!

LỜICAMKẾT

TôixincamđoanKhóaluậntốtnghiệpnàylàdotựbảnthânthựchiệncósựhỗtrợtừgiáov i ê n hướngdẫnvàkhôngsaochépcáccôngtrìnhnghiêncứucủangườikhác.CácdữliệuthôngtinthứcấpsửdụngtrongKhóaluậnlàcónguồngốcvàđượctríchdẫnrõràng

Tôixinchịuhoàntoàntráchnhiệmvềlờicamđoannày!

Sinhviên

TÓMTẮTMởđầu

Viêmloétdạdàytátrànglàbệnhkháphổbiếnhiênnay.Đếnnay,ngườitađãtìmđượcnguyênnhângâybệnhVLDD-

TTl à dovikhuẩnH e l i c o b a c t e r pylori.Việcđiềutrịtrungb ì n h vàokhoảng1đến3thángtiếnhà

nhnhiềuđợtvàđượckếthợptừ3đến4loạiNhưngthuốcđượcsửdụnghiệnnaylàthuốcứcchếbơmproton(PPI)

Mụctiêu

mắcbệnhviêmloétdạdàyt á tràng,k h ảosáttìnhhìnhsửdụngPPItrongtoathuốcđiềutrịbệnhlýloétdạdàytátràngcủabệnhnhânvàđánhgiáhiệuquảđiềutrịcủabệnhnhân

Đốitượngvàphươngphápnghiêncứu

Tiêu chuẩnlựa chọnbệnh nhânđiềutrịngoại trú đượcchẩn đoán làviêmdạdày,loétdạdày,loéttátràngtạibệnhviênTrungƯơngthànhphốCầnThơ.Từtháng1/2017đếntháng5 / 2 0 1 7 vớiphươngphápnghiêncứuhồicứuvàmôtảcắtngangtrêntoavàtiếnhànhthôngtintheophiếuthuthậpthôngtinbệnhnhân

Kếtquảvàbànluận

Vềđộtuổimắcbệnh,lứatuổimắcbệnhnhiềunhấtlàtừ60tuổitrởlên(59%).Quanghiênc ứuthấytỷlệnữcaohơnnamcósựhợplýdonữgiớiởđộtuổitrước60cósựthayđổivềt â m sinhlý,haygặpcácvấnđềvềsứckhỏehơnlêntỷlệcaohơnởcáclứatuổitrước.Trong cácphươngphápchẩnđoánthìnộisoilàphươngphápchẩnđoáncóhiệuquảcaođặcbiệttrongphânloạibệnh.Kếtquảnghiêncứuchothấycó36%.NgoàiviệcchẩnđoánvàphânloạibệnhchínhxácthìviệcxácđịnhnguyênnhângâybệnhlàdovikhuẩnH.P,d o thuốcchốngviêmkhôngsteroidcũngcónghĩarấtquantrọngđểlựachọnthuốctrongđiềutrịmộtcáchhợplý.Theokếtquảnghiêncứuthì100%bệnhnhânnộisoiđềuđượcthựchiệnxétnghiệmtìmH.P.Đểđápứngmụctiêuđiềutrịcácnhómthuốccơbảnthườngđ ư ợ cdùngkếtquảnghiêncứuchothấy91,9%bệnhnhântrongmẫunghiêncứucósửd ụngthuốcPPI.Dượcchấtđượcdùngchủyếulàesomeprazol38, 5%.Nhìnchungsốtươngtácthuốcgặpcótỷlệkháthấp1%,tỉlệkhỏibệnhvàđỡchiếmtỉlệcao74,4%,đ ỡ là52,2%vàkhôngđạthiệuquảđiềutrịlà25,6%

Kếtluận

Dựatrên cáckếtquảthuđược, nghiên cứu đềnghịtiếpthục theo dõithuốc được chỉđịnhđ i ề utrịkhibệnhnhântáikhám.ĐánhgiáđượcvềtuânthủsửdụngthuốcPPIvềgiờsửd ụngthuốcvàảnhhưởngănuống.Đánhgiáhiệuquảkhithayđổithuốcvàheodõitácdụngphụkhiđiềutrịvàcácbiếncốcóhại

LỜICẢMTẠ i

LỜICAMKẾT ii

TÓMTẮT iii

MỤCLỤC iv

DANHMỤCBẢNG vii

DANHMỤCHÌNH viii

ĐẶTVẤNĐỀ x

CHƯƠNG1.TỔNGQUAN 1

1.1 ĐẠICƯƠNGVIÊMLOÉTDẠDÀY-TÁTRÀNG 1

1.1.1 Kháiniệm 1

1.1.2 Phânloại 1

1.1.2.1 Viêmdạdày: 1

1.1.2.2 Loétdạdày-tátràng: 1

1.1.3 Cơ chếbệnhsinh 1

1.1.4 VaitròcủavikhuẩnHelicobacterpyloritrongviêmloétdạdày-tátràng 2

1.1.4.1 Vi khuẩnHelicobacterpylori 2

1.1.4.2 Cơchếgâyviêmloétdạdày-tátràngcủavikhuẩnHelicobacterpylori 3

1.1.5 Triệu chứnglâmsàng 3

1.1.6 Cậnlâmsàng 4

1.1.6.1 ChụpXQuang 4

1.1.6.2 Nộisoidạdàytátràng 4

1.1.6.3 Xétnghiệmtìmvikhuẩn Helicobacterpylori 4

1.2 ĐIỀU TRỊVIÊM LOÉTDẠDÀY-TÁTRÀNG 5

1.2.1 Mụcđíchđiềutrị 5

1.2.2 Chếđộdinhdưỡng 6

1.2.3 Điều trịnguyên nhângâybệnh 6

1.2.3.1 Điềutrịviêmloétdạdày–tátràngdonhiễmHelicobacterpylori 6

1.2.3.2 Điềutrịviêmloétdạdày-tátràngnguyênnhânkhôngdonhiễmHelicobacterpylori 8

1.3 CÁC THUỐCĐIỀUTRỊ 9

1.3.1 Thuốcứcchếbơmproton 9

1.3.2 ThuốckhángthụthểH2histamin. 11

1.3.3 Thuốctrunghòaaciddịchvị 12

1.3.4 Thuốcbảovệniêmmạcvàbăngổloét 14

1.3.4.1 Phânloại 14

1.3.4.2 Misoprotol 14

1.3.4.3 Sucralfat 15

1.3.4.4 Hợpchấtbismuth 15

1.3.5 ThuốcdiệtH.P 16

1.3.5.1 Amoxycilin 17

1.3.5.2 Clarithromycin 17

1.3.5.3 Metronidazol,làdẫnxuấtcủa5-nitroimidazolthếhệ1 18

1.3.5.4 Levofloxacin 18

CHƯƠNG2.ĐỐITƯỢNGVÀ PHƯƠNGPHÁPNGHIÊNCỨU 20

2.1 ĐỐITƯƠNGNGHIÊNCỨU 20

2.2 PHƯƠNGPHÁPNGHIÊNCỨU 20

2.3 NỘIDUNGNGHIÊNCỨU 20

2.3.1 Đặcđiểmmẫunghiêncứu 20

2.3.2 Sửdụngthuốctrongđiềutrị 20

2.4 CÁC TIÊUCHUẨNĐÁNHGIÁ 20

2.5 XỬLÍKẾTQUẢNGHIÊNCỨU 21

CHƯƠNG3.KẾTQUẢNGHIÊNCỨU 22

3.1 MÔHÌNHBỆNHVIÊMLOÉTDẠDÀYTÁTRÀNG 22

3.1.1 Đặcđiểmchungcủađốitượngnghiêncứu 22

3.1.2 Phânnhómcácbệnh 23

3.1.3 Triệu chứnglâmsàng 24

3.1.4 Phươngphápchẩnđoán 24

3.1.5 XétnghiệmH.P 25

3.1.6 KếtquảxétnghiệmH.P 26

3.1.7 Đánhgiánguyênnhângâyviêmloétdạdày-tátràng 27

3.2 CÁC THUỐCPPITRONGĐIỀUTRỊ 28

3.2.1 CácloạithuốcPPIđượcđiềutrịtrongVLDD -TT 28

3.2.2 Tỷlệbệnhnhânsửdụngt h u ốcPPItrongbệnhviêmloétdạdày–tátràng 30

3.2.3 Sốngàysửdụng 31

3.2.4 PhốihợpkhángsinhtrịH.P 31

3.2.5 ThuốcPPI đượcsửdụngphốihợpH.P 32

3.2.4 Cácnhómthuốcđiềutrịhỗtrợ 32

3.2.5 Tương tácthuốc 33

3.2.6 Tuânthủđiềutrị 34

3.2.7 Kếtquảđiềutrị 34

CHƯƠNG4.B À N LUẬN 36

4.1 VỀMÔHÌNHBỆNHVIÊM LOÉT DẠDÀY-TÁTRÀNG 36

4.1.1 Vềtuổi,giớitínhvànghềnghiệp: 36

4.1.2 Cácphươngphápchẩnđoáncậnlâmsàng 36

4.2 VỀSỬDỤNGTHUỐCTRONGĐIỀUTRỊ 37

4.2.1 Cácthuốcsửdụngtrongđiềutrị 37

4.2.2 Nhómthuốcđiềutrịhỗtrợ 38

4.2.3 Vềtươngtácthuốc 38

4.3.VỀKẾTQUẢĐIỀUTRỊ 38

CHƯƠNG5.KẾTLUẬNVÀĐỀXUẤT 39

TÀILIỆU THAMKHẢO 41

PHỤCLỤC 44

DANHMỤCBẢNG

Bảng1.1.ĐộnhạyvàđộđặchiệucủacácphươngphápxétnghiệmH.P 5

Bảng1.2.ChỉđịnhvàliềudùngcùacácthuốcPPI 10

Bảng1.3.ChỉđịnhvàliềudùngcùacácthuốckhángthụthểH2-histamin 11

Bảng3.1.Đặcđiểmcủađốitượngnghiêncứu 22

Bảng3.2.Phânnhómcácbệnh 23

Bảng3.3.Triệuchứnglâmsàng 24

Bảng3.4.Tỷlệbệnhnhânđượcchẩnđoánquanộisoi 25

Bảng3.5.KếtquảbệnhnhâncóxétnghiệmH.P 26

Bảng3.6.KếtquảxétnghiệmH.P 26

Bảng3.7.ĐánhgiánguyênnhângâyVLDD-TT 27

Bảng3.8.TầnsuấtcácloạithuốcPPIđượcsửdụngtrongđiềutrị 28

Bảng3.9.TỷlệbệnhnhânsửdụngthuốcPPItrongbệnhVLDD-TT 30

Bảng3.10.Sốngàysửdụng 31

Bảng3.11.TỷlệphốihợpkhángsinhtrịH.P 31

Bảng3.12.TỷlệthuốcPPIđượcsửdụngphốihợpH.P 32

Bảng3.13.Tỷlệsửdụngcácnhómthuốcđiềutrịhỗtrợ 32

Bảng3.14.Tươngtácgặptrongđơn 33

Bảng3.15.Tuânthủđiềutrị 34

Bảng3.16.Hiệuquảđiềutrịdựavàotriệuchứnglâmsàng 34

DANHMỤCHÌNH

Hình3.1.Phânnhómcácbệnh 23

Hình3.2.Tỷlệbệnhnhânđượcchẩnđoánquanộisoi 25

Hình3.3.TỷlệbệnhnhâncóxétnghiệmtìmH.P 26

Hình3.4.KếtquảxétnghiệmH.P 27

Hình3.5.NguyênnhângâyVLDD-TT 28

Hình3.6.TỷlệbệnhnhânsửdụngthuốcPPI trongbệnh VLDD -TT 30

Viêmloétdạdàyt á

tràng(VLDD-TT)làbệnhkháphổbiếnởnướctavànhiềunướctrênthếgiới(NhàxuấtbảnYhọcHàNội,2013).ỞViệtNamtỷlệnàykhoảng7%dânsố,tuổimắcbệnhnhiềunhất làtừ20-40(NhàxuấtbảnY họcHàNội,2013)

Viêmloétdạdàylàmộtbệnhmạntính,dễtáiphátvàcónhiềubiếnchứngnghiêmtrọngnhưxuấthuyếttiêuh ó a , thủngdạdày,ungthưdạdày(WHO,2004).Trướcđây,trongđiềutrịloétdạdàytát r à n gthườngđượcthựchiệnbằngcanthiệpngoạikhoalàcắtdạdàyloạitrừổloét(Nhàx uấtbảnYhọcHàNội,2013).Đếnnayngườitađãtìmđượcnguyênnhângâybệnhlàmộtloạivikhuẩnnằmởdạdàydướil

ớpchấtnhầy,gọilàHelicobacter

pylori,đólàloạixoắnk h u

ẩnhìnhchữS.Dođómổcắtdạdạyđiềutrịloétđãgiảmkhánhiều,tới80-90%sovớitrướcđây,chủyếuđiềutrịnộikhoalàchính(NguyễnKhánhTrạch,2011)

Điềutrịviêmloétdạdàytátràngbằngnộikhoacóthờigianđiềutrịtrungbìnhvàokhoảng1 đến3tháng.Trêncácbệnhnhânmắcbệnhnày

đơnthuầnthuốcđượcsửdụngtrongđas ốcáctrườnghợplàsựkếthợpcủa3đến4loạithuốc,vớicácbệnhnhâncóbệnhmắckèmc ò n cầnphảiphốihợpnhiềuthuốchơnnữa(NguyễnKhánhTrạch).Nhưvậyxácđịnhđúngb ệnhvàsửdụngthuốcphùhợpsẽgópphầnnângcaohiệuquảđiềutrị,antoàn,tiếtkiệm.Đồngthờigiảmđượccácbiếnchứngcủabệnhvàphòngngừacácphảnứngcóhạicủathuốc.Nhữngnăm

gầnđây,đãcónhiềuđềtàinghiêncứukhoahọcnhưngchưacóđềtàinàonghiêncứvềviệcsửdụngthuốcantoànhợplýtrongđiềutrịbệnhviêmloétdạdàytátràngtạibệnhviệnvìvậychúngtôithựchiệnđề

tài“Khảosáttìnhhìnhsửdụngvàđánhg í a hiệuquảcủathuốcứcchếbơmprotontrongbệnhl ýloétdạdày-

tátràngđiềutrịngoạitrútạikhoaTiêuhóaBệnhviệnTrungƯơngthànhphốCầnThơ”vớ

icácmụctiêusau:

• KhảosátđặcđiểmbệnhnhânmắcbệnhviêmloétdạdàytátràngtạikhoaTiêuhóaBệnhv i ệnTrungƯơngCầnThơ

• Khảosáttìnhhìnhsửdụngthuốcứcchếbơmproton(PPI)trongtoa

thuốcđiềutrịbệnhlýloétdạdàytátràngcủabệnhnhân

• Đánhgiáhiệuquảđiềutrịcủabệnhnhân

- LDD-TTdonhiễmvikhuẩnHelicobacterpylori.

-

LDD-TTdonguyênnhânkhác:stress,sửdụngaspirinvàcácthuốcNSAIDhaycorticoid,uống rượu,hút thuốc lá(NguyễnTiến Dũng,2011),(Bittencourt p.F, PeditrJ,etal,2006)

1.1.3 Cơchếbệnhsinh.

songchođếnnaycơchếbệnhsinhvẫnchưađượcxácđịnhrõràng,giảthuyếtđượcnhiềungườichấpnhậnnhấtlàdomấtcânbằnggiữacácyếutốtấncôngvàcácyếutốbảovệ(FauciAnthonyS,2008),( G i s e l a ChelimskyandStevenCzinn,2001)

- Chấtnhầy: chấtnhầybaophủniêmmạcđường tiêu hóaởdạng gel,mangtínhkiềm,n g ă n cảnpepsinvàaciddịchvịkhuếchtánsâuvàotrongniêmmạc(NguyễnHữuSản,2014)

- Bicarbonat:trunghòaaciddịchvịởbềmặtniêmmạc,chốnglạisựkhuếchtánngượcc ủaH+ (NguyễnHữuSản,2014)

- Dòngmáuquaniêmmạc:nằmdướilớpbiểumôcóvaitròmangđiH+,cungcấpoxyvàcácchấtdinhdưỡngchotếbàobiểumô(NguyễnHữuSản,2014)

- Prostaglandin:cótácdụngứcchếtrựctiếpcáctếbàothànhlàmgiảmbàitiếtacidhydroclorid,kíchthíchtếbàobiểumôtăngcườngbàitiếtnhàyvàbicarbonat,duytrìdòngmáutớiniêmmạcdạdày(NguyễnThịThuCúc),(NguyễnHữuSản,2014)

Cácyếutốtấncông(TrườngđạihọcDượcHàNội,2003),(FauciAnthonyS,2008)

- Acidclohydricvàpepsin:gâyănmònvàgâytổnthươngniêmmạcdạdày

- Cácthuốcnhưaspirin,thuốcnhómNSAIDhaycorticoid:cũngcóthểlàmtổnthươngniêmmạcdoứcchếtổnghợpprostaglandin

pepsintrongdịchvị.S a u khibámvàomàngtếbào,vikhuẩnH.Ptiếtracácnộiđộctốgâytổnthươngtrựctiếpcáctếbàobiểumôdạdày,gâythoáihóahoạitử,tạođiềukiệnđểacid-

pepsinthấmv ào tiêuhủygâytrợtrồiloét(BộYtế,2007),(TạLong,2003)

1.1.5 Triệuchứnglâmsàng(Nhà xuấtbản Yhọc HàNội, 1997),(Nhà xuấtbảnYhọcHàNội,2013),(PhạmThịNgọcTuyết,2008).

Chủyếulàđauvùngthượngvị.Triệuchứngđaunàyrấtcóđặcđiểmrấtriêng,đólàp h ầnđaulâmrâm,ítkhiđaudữdội.Kéodàitrungbìnhmộttuần.Cókhảnăngtựkhỏi,k h ô n g điềutrịgìcũngkhỏi,cókhitới2-3nămhoặc5-

6năm,sauđólạitrởlại,sựthậtlàkhỏiđauthôi,ổloétvẫncòntồntại

Đaucótínhchấtchukỳ:đaulúcđóihoặclúcno,đauvàomùaréthoặcnóng,đaukhicăng thẳngtinhthần,thểlực,đaugầnvềsáng.Tínhchấtđaunhưtrênlặplạirấtgiốngn h au ởcácđợtđau,ngườitagọilàđaucótínhchấtchukỳ

Đau thượng vị“kinhđiển” củaloétdạdày-tátràngxuấthiệnkhi acid đượctiếtramàkhôngcóthứcănlótdạ.Loétdạdàytriệuchứngxuấthiện2-

5giờsaubữaănhaykhiđói,đaucưtrúbênphảithượngvị.Cònloéttátràngtriệuchứngxuấthiệnvềđêm,thườngtừ11 giờtốiđến2hsáng, đau khu trúvùng bên tráithượngvịlúcnàyacid tiếtr a nhiềunhấttrongngày

Ngoàitriệuchứngđauthườnggặptrêncòncóthểgặp:máutiêuhóa,chậmtiêu,đầybụng,ợhơi,ợchua

Bệnhkhôngcócáctriệuchứngnhưtrên,chỉkhicócácbiếnchứngnhư:xuấthuyếttiêuh ó a vớinônramáuvàđiphânđen,hẹpmônvịvớióitáidiễn,thủngổloét,ungthưhóa,v i êm tụycấp

1.1.6 Cậnlâmsàng(NhàxuấtbảnYhọcHàNội,2013).

1.1.6.1 ChụpXQuang

ChụpXQuang:khôngcònđượcsửdụngnhiềudođộnhạykémvàtínhgâyhại.Tuynhiênnóđượcchỉđịnhtrongmộtsốíttrườnghợp:bệnhnhântừchốinộisoi,ngườilớntuổi,cóchốngchỉđịnh:suytim,khóthở

1.1.6.2 Nộisoidạdàytátràng.

Nộisoi dạdày:có độnhạyvà đặc hiệu cao nhất chochuẩn đoán, theo dõi bệnh lý

loét,ph át hiệnthươngtổnkèmtheovànhấtlàquađóthựchiệnsinhthiếttìmHelicobacterpyl ori.

- Vịtríổloét:haygặpnhấtlàhangvịdạdày,hànhtátràng.Ngoàiracòncógặploétởth ân vị,phìnhvị,mặttrướchoặcmặtsaudạdày,tâmvịhaymônvị,ởtátràngthậmchíc ò n ởxahơn,ởruộtđầu.Loétdạdày chủyếunằmởphíabờcong(90%)nhấtlàgócbờcongnhỏ

- Kíchthước:nhỏ0,5cm,lớn2-3cm,trungbình1cm

- Sốlượng:thườnglàmộtổloét,mộtsốítcótớihaihoặcbahoặcnhiềuhơn,nhữngổloétcóthểnằmởdạdàyhoặctátràng,hoặcởcảhai

989810095

95-9895-98

1.2.2 Chếđộdinhdưỡng(ĐặngPhươngKiệt,1994),(NhàxuấtbảnYhọc2002),

(CheyWD,WongB.C.PracticeParametersCommitteeoftheAmericanCollegeofGastroent erology,2007).

Bệnhnhânnên ănbìnhthường cầnđảmbảonhucầu dinhdưỡng nhiềuvitamin,ăncácloạithứcăndễtiêu,ănnhiềubữakhôngdùngchè,càphêhaycácgiavịnhướt,hạttiêuvìcácchấtnàykíchthíchbàitiếtacid

trongđiềutrịtiệttrừH.P.Năm2012,Hộikhoa học TiêuhóaViệtNamđã có khuyếncáo vềchẩnđ o á n vàđiềutrịH.P.GầnđâycóthêmđồngthuậnMaastrichtIVvàFlorencegiúpcácb

ácsĩlựachọnthuốcphùhợptheotìnhhìnhkhángkhángsinhtạikhuvựccủamình.N h ì n chung,đểtiệttrừH.Pcó3nhómthuốcđểchọnlựa,đólà:khángsinh,PPIvàbismuthvớithờigianđiềutrịtừ1-

2tuần.PhácđồđượclựachọnrộngrãinhấttrênthếgiớicũngnhưởViệtNamtrongsuốtmộtthậpkỉqualàsựphốihợpgiữa3thuốcPPI,clarithromycinvàamoxicillin(cònđượcgọilàphácđồchuẩn)đãđạthiệuquảtiệttrừtừ80-

90%.Nghiêncứunăm2006tạibệnhviệnBạchMaivớiphácđồchuẩn,tỷlệthànhcônglà88,6%(NguyễnThếPhương,ĐàoVănLong,PhạmThịThuHồ,2006).Tuynhiêngầnđây

hiệuquảcủaphácđồnàyđã,bịgiảmxuốngdưới70%dosựxuấthiệnkhángclarithromycinngàycànggiatăng,vìvậykhuyếncáochorằngkhôngnêndùngởnhữngnơimàH.Pkhángclarithromycintrên20%.Đãcócôngthứcđiềutrịmớih ơ n đượcứngdụngvàđạtkếtquảvượttrội

ĐồngthuậnMaastrichtIVvềH.Pliênquanđếnvấnđềđềkhángkhángsinhclarithromycincókhuyếncáovềviệclựachọnthuốcđiềutrịtheocácnghiêncứucũngc h o thấynếukéodàithờigianđiềutrịlên14ngày,tỷlệdiệtH.Psẽcaohơnthờigianđiềutrị7ngàyvà10ngàykhoảng5

%.CònnếudùngPPIcaogấpđôithìtỷlệthànhc ô n g

sẽtăngtừ6-10%.Vớinhữngngườiphảidungaspirinvànon-steroidkéodài

việctiệttrừH.Psẽlàmgiảmđượctỷlệtổnthươngởdạdàytátràngvàngườicótiềnsửb ệnhlýdạdàytátràngnếuphảidùngaspirinvànon-steroidthìnêndiệtH.Ptrước.

- Thờigianđiềutrị:6-8tuần

-Phácđồđiềutrị:khuyếncáođiềutrịkhởiđầu1-2tuầnPPIđểứcchếtoantốt,điềutrịsangthươngdạdàyvàchờkếtquảcấyH.P.Sauđóphốihợpbộ3PPIvà2loạikhángsinhtrong14ngày,tránhdùngđơntrịliệukhángsinhvìkhôngcótácdụngvàlàmtăngnguycơkhángthuốc.Saukhiđiềutrịđủ14ngàykhángsinh,cầntiếptụcđiềutrịPPIcho đủ6-8tuầnđểlàmlànhổloét

Lựachọnphácđồtiệttrừđầutiên:trongtìnhhìnhđềkhángkhángsinhvàtỷlệthấtbạitiệttrừgiatăng,cầnđợikếtquảcấyvàkhángsinh.Khicấykhôngmọc,dựavàotiềnsửd ù n g khángsinhvàmứcđộđềkhángclarithromycintiênpháttrongkhuvực.Nếutrướcđãt ừ ngs ửd ụngn h i ềul o ạimacrolidđ

ể đ i ề ut r ịb ệnhh ô h ấph o ặctỷlệđ ề k h á n g c l a r i t h r o m y c i n tiênphátlớnhơn20%,khôngnênchọnclarithromycin.Lựachọnphácđ ồ đầutiêntheokhuyếncáonếunuôicấyH.Pkhôngmọc:

- Amoxicillin+clarithromycin+PPI

- Amoxicillin+metronidazol+PPI

- Bismuth+amoxicillin+metronidazol

- Amoxicillin+PPItrong5ngày,sauđóamoxicillin+metronidazol+PPItrong5ngày.Liềucácthuốc:

- Amoxicillin:50mg/kg/ngàychia2lần,tốiđa2g/ngày

- Metronidazol:20mg/kg/ngàychia2lần,tốiđa1g/ngày

ngày.PPIuốngtrướcănítnhất30phút,thuốcphảiđượcuốngnguyênviênđểtránhsựpháhuỷcủaacid dạdày.Nếuphải sửdụngliều nhỏ, cần chọnnhững chếphẩmPPIc ó thểchianhỏliều(thuốccócôngnghệMUPS).Khángsinhuốngsauăn.

Trongphácđ ồ cóbismuth,bismuthuốngsauăn1giờ

Điềutrịthaythếsauthấtbạitiệttrừlầnđầu:cóchỉđịnhtiệttrừH.Pnhưngcácxétn g h i ệmH.Pcòndươngtínhsauphácđồtiệttrừlầnđầunênđượcnộisoiđánhgiálạisựtiếntriển

sangthươngdạdày,cấyH.Pvàlàm kháng sinhđồ, lựachọn khángsinhtheok ếtquảkhángsinhđồ.TrườnghợpkhôngthểnộisoilạihoặccấyH.Pkhôngmọc,chọnlựaphácđồthaythếtheokhuyếncáo:

bơmproton.Thuốcbảovệniêmmạcdạdàyđượcsửdụngkhithấycótổnthươngniêmmạc(Bittencourtp.F,PediatrJ,2006),(GiselaC h e l i m s k y andStevenCzinn,2001)

VLDDTTdosửdụngNSAID:

BệnhnhânnêndừngsửdụngNSAID.Nếuđãxuấthiệnổloét,thuốcđiềutrịhàngđầulàứcchếbơmproton,vàcóthểdùngkếthợpvớicácthuốckhángH2.Trongtrườnghợpk h ô n g thểngừngsử

d ụngN SA ID n ê n d ù n g k è m thuốcứ cchếb ơ m proton ( B r i t i s h MedicalAssociation,RoyalPharmaceuticalSociety,2009)

* Tácdụngvàcơchế:

ThuốcứcchếtiếtHClbằngliênkếtkhôngthuậnnghịchvớibơmproton.Nênngăncảnb à i tiếtaciddịchvịdomọinguyênnhân.Tácdụngchốngtiếtmạnhvàkéodài

nhautrênthànhtếbàodạdày.Sựứcchếtiếtacidkhôngđạtmứctốiđasauliềuđiềutrịđầutiênvìchỉcó755tếb ào thànhhoạtđộngbịứcchếvìthếcácPPIthểhiệntácdụngtốiđasau3-

4ngàyđiềutrị.HầuhếtcácPPIđềulàm

tăngpHdạdàylớnhơn4trongkhoảng80%thờigian24giờ.Sau5ngàyđiềutrịliêntiếp,ởngàythứ5,thờigianduytrìpHlớnhơn4là24giờ.L â u nhấtlàesomeprazol,tiếptheolàraberprazol,omeprazol,lansoprazolvàcuốicùngl à pantoprazol.TácdụngứcchếvikhuẩnH.Pđangđượcnhiềunhànghiêncứutranhluận.Thửnghiệminvitro,ngườitathấycácPPIcũngcóhiệuquảứcchếsựsinhtrưởngc ủaH.P

* Dượcđộnghọc:

BịbiếnđổibởipHacidnênphảiđượcbàochếdướidạngviênbaotanởruột(nếudùngđườnguống).Nồngđộtốiđađạtsau1-4h

Thuốcgắnmạnhvàoproteinhuyếttương(>95%)vàphânbốvàocácmô,đặcbiệtởtếb à o thànhdạdày

Thuốcchuyểnhóanhanhquagan.ThờigiantácdụngkhôngliênquanđếnT1/2vìthuốct í c h lũytrongtếbàoviền,vìvậythờigianbánthảithựctếtới48h.Dođóthuốcchỉcầndùng1lần/

ngày,trừtrườnghợpsửdụngvớimụcđíchphốihợpvớikhángsinhdiệtH.P

-CácPPIthảitrừchủyếuquanướctiểu

-Chỉđịnhvàliềudùng:

* Tươngtácthuốc:

Có2kiểutươngtáctráingượcnhautrênhệcyt.P450củagan:omeprazolứcchếcònlansoprazolkíchthích,2chấtcònlạikhôngcótươngtácnày.CácPPIcóthểlàmthayđ ổisựhấpthucácthuốcdùngđườnguốngkhác(ketoconazol,itraconazol)dolàmtăngp H dịchvịlớnhơn4.MặtkhácthờigianlàmtăngpHdịchvịkéodàilớnhơn80%trong2 4 giờnênliệuphápdùngcácthuốcbịảnhhưởngcáchPPI2giờkhôngtránhđượctươngtácnày.CácantacidvàsucralfatcóthểlàmgiảmhấpthuPPI,nêntránhdùngđồngthờivớicácthuốcnày

* Thậntrọng:

Cầnloạitrừkhảnăngungthưdạdàytrướckhidiềutrịchobệnhnhânloétdạdàyvìthuốccóthểchelấpcáctriệuchứngchẩnđoánbệnh

Chỉdùngthuốcchophụnữcóthaikhithậtcầnthiết.Khôngdùngchophụnữđangchoc o n bú,nếudùngphảingừngchotrẻbú

* Dượcđộnghọc:

Thuốchấpthunhanhquađườnguống.Thuốcgắnítvớiproteinhuyếttương(khoảng10

-35%),phânbốởnhiềumôtrongcơthể,quađượcnhauthaivàbàitiếtvàosữamẹ.H ầuhếtcácthuốckhángthụthểH2histamin(trừnizatidin)đềubịchuyểnhóavòngđầuq u a gan.Đặcbiệt,cimetidinứcchếmạnhhệCytochromP450(Cyt.P450).Thảitrừchủyếuquathận

ần/ngày

75mg/ngàyhoặc75mgx2l

ần/ngày

10mg/

ngàyhoặc10mgx2lần/ngày

150mgx2lần/ngàyhoặc300mgx1lần

20mgx2lần/ngày

hoặc40mgx1lần

ĐiềutrịcủngcốLDD-TT

20mgcách6h1lầnđến160mg6h/lầnhoặchiệuchỉnhtheonhucầu

Cáchdùng:trongcáctrườnghợpsửdụngthìhầuhếtcácthuốcnhómnàyđượcchỉđịnhu ốngbuổitốitrướckhiđingủ

* Tácdụngkhôngmongmuốn:

Lànhómthuốctươngđốiantoàn;nguycơgặpADRchỉ1,1-7%baogồm:đauđầu,chó n g mặt,mệtmỏi,ỉachảyhoặctáobón

Cimetidinvàranitidinkhidùngliềucaolàmtăngprolactinmáu.Cimetidincótácdụngk h á n g androgen,làmtăngnồngđộestradiolởnamgiớibìnhthườngnênkhidùngliềuc a o kéodàicóthểgâynữhóa,yếuhoặcliệtdương

* Tươngtácthuốc:

CimetidinứcchếhệCyt.P450ởgannênlàmtăngnồngđộcủamộtsốthuốcchuyểnhóaq u a hệCyt.P450khidùngphốihợpnhư:carbamazepin,diazepam,glipizid,theophylin,t o l b u t a m i d , terfendin

ẢnhhưởngđếnmứcđộvàtốcđộhấpthucủacácthuốchấpthuphụthuộcpHdạdàyn h ư

c á c thuốc chốngnấmnhómazol, kháng sinhnhóm cephalosporin, quinolon,muốisắt.Cáchdùng:trongcáctrườnghợpsửdụngthìhầuhếtcácthuốcnhómnàyđượcchỉđịnhu ốngbuổitốitrướckhiđingủ

* Phânloại:

Nhómantacidhấpthu:hấpthuđượcquađườngtiêuhóanhưnatribicarbonat,c a l c i c a r b

o n a t cácthuốcnàyhiệnnayítdùngvìcóthểlàmtăngpHmáuvànướctiểu.N h ó m antacidkhônghấpthu:hầunhưkhônghấpthuhoặchấpthurấtítquađườngtiêuh ó a, gồmcácchấtchứamagievànhôm,hiệnnayđượcsửdụngrộngrãi

* Tácdụngvàcơchế:

Trunghòaaciddịchvị,làmtăngpHdịchvị,ứcchếhoạttínhcủapepsin,tăngtácdụngc ủahàngràochấtnhầy,sănse,tạolớpgelbaophủniêmmạc,kíchthíchkhảnăngđềk h á n g củaniêmmạcdạdày

Hợpchấtchứanhôm(trừnhômphosphat)gâyxốpxương,nhuyễnxươngnếudùngliềuc a o vàkéodài

CóthểgâyrốiloạnđiệngiảikhidùngNaHCO3(tăngNa+máu),hoặcCaCO3(tăn gC a ++ máu),nhữngthuốcnàycòngiảiphóngCO2làmcăngdạdày,dễchảymáuvàthủngổloét

*Tươngtácthuốc:

Thuốcchứa calci,magnesi,nhômtạophức

vớimộtsốthuốcnhưtetracyclin,quinolond ẫnđếngiảmhấpthunhữngthuốcnày

DothuốclàmtăngpHdạdàydẫnđếnthayđổihấpthucácthuốcnhưk e t o c o n a z o l , digoxin,muốisắt,khángH2

1.3.4 Thuốcbảovệniêmmạcvàbăngổloét.

1.3.4.1 Phânloại.

Thuốcbảovệcơhọc:tạolớpáobảovệniêmmạcvàbăngổloétn h ư sucralfat,hợpchấtbismuth.Thuốctăngcườngkhảnăngphòngvệcủalớpchấtnhầydokíchthíchtiếtchấtnhầyt ư ơ n

g tựprostaglandin:misoprotol,carbenoxolo,enoxolon,dịchchiếtcamthảo.Hiệnn a y chủyếusửdụngmisoprostolvàsuncralfatchotácdụngbảovệniêmmạcvàbăngb ó ổloét.CáchợpchấtbismuthđượcxếpvàonhómthuốcdiệtH.P,còncácthuốckhácc h ỉdùnghỗtrợ

200microgamcótácdụngngăntiếtacidcơbảnvàobanđêmv à tiếtaciddonhiềukíchthích

Thuốccótácdụngbảovệniêmmạcdạdàynhưmộtprostaglandinngoạisinhdolàmtăngtiếtbicarbonat,tăngtiếtnhầy,tăngcườngdòngmáutớilớpnhầy

Misoprotolgâycobópcơtrơntửcung,làmmềmcổtửcung,kíchthíchtăngcườngkhản ă n g giãntửcunggâysảythai

*Tácdụngkhôngmongmuốn.

Thườnggặpnhứcđầu,đaubụng,khótiêu,đầyhơivàtiêuchảy

Misoprotolcóthểgâytiêuchảytừ10-40%ngườibệnhởliềuđiềutrịuống,đâylàtácd ụngkhôngmongmuốnlàmhạnchếsửdụngthuốcnày

Ngoàira,thuốcgâycobóptửcunglàmrốiloạnkinhnguyệt,rongkinhvàđaurútbụng.D ù n g Misoprotolchophụnữcóthaicóthểgâysảythai

* Chỉđịnh.

DựphòngloétdạdàytátràngdosửdụngNSAIDởnhữngngườicónguycơcaobịtổnth ương đườngtiêuhóadodùngNSAIDnhư:ngườicaotuổi,tiềnsửloét,dùngliềucaoh oặcdùngđồngthờinhiềuNSAID,dùngđồngthờivớicorticoid,thuốcchốngđông

1.3.4.4 Hợpchấtbismuth.

* Cơchếtácdụng:

ThuốccótácdụngdiệtH.Pdogâyđôngvónproteincủavikhuẩn.Khidùngđ ơ n trịliệutỉlệdiệttrừvikhuẩnH.Plà20%, khiphốihọpvớithuốcứcchếbơm

protont ỉlệd i ệtH P là9 5 % N g o à i r a thuốcc ò n c ó t á c d ụngtạoh à n g r à o b ảovệniêmmạctránhtácđộngcủaacid.

(RicciC,HoltonJ , VairaD,2007).

Kểtừkhiđượcpháthiệnđếnnay,khángsinhđãđượcchỉđịnhtrongđiềutrịcácbệnhc ủadạdàytátràngdoH.Pgâyra.Vớihơn30nămđượcsửdụngtronglâmsàng,vấnđ ề tiệttrừH.Pđãđạtdượcrấtnhiềuthànhcôngnhưngcũngđặtranhữngtháchthứcmớitrongđóquantrọngnhấtlàvấnđềkháng

thuốccủaH.P(MalfertheinerP,MegraudF,O’MorainCA,2012).Cáckhángsinhđượclựachọnđểđiềutrịphảithỏamãnđượcc á c yêucầusau:

- NhạyvớiH.P(cầnchúýlàkhiH.Pởdạngsaochépnósẽnhạycảmvớikhángsinhh ơ n làởdạngkhônghoạtđộng)

-NồngđộkhángsinhtrongdạdàyphụthuộcrấtlớnvàopHdạdày.pHtrungbìnhcủad ạdàytrong24giờlà1,4.ỞmôitrườngnàyphầnlớncáckhángsinhnhạyvớiH.Pđềuítnhiềubịpháhủybởiacidhoặcpepsin,vídụclarithromycinởpH=1thì90%khôngcòntácdụngnhưngkhịpHlớnhơn4thìkhángsinhnàygầnnhưkhôngbịpháhủy,điềun ày đồngnghĩavớiviệcclarithromycin sẽcómặtvớinồngđộrấtcaotrongdạdày( M a l f e r t h e i n e r P,SelgradM,2010).Vìvậysửdụngkhángsinhmộtmìnhthườngkhônghiệuquả.CácnghiêncứuđãcôngnhậnviệcnângpHdạdàygắnliềnvớikhảnăngliềnloétvàtiệttrừH.P(ĐàoVănLong,2014)

Vấnđềtiếptheolàcấutrúcđặctrưngcủahàngràolớpnhầy.Đểtiêudiệtđượcvikhuẩn

,khángsinhphảivượtquađượchàngràochấtnhầyđểđếnlớpbiểumôbềmặtnớicó

H.Pcưtrú.Hơnthếnữa,nồngđộkhángsinhphảicaovàthuốcphảitồntạiđượcmộtthờigianđủđểdiệtvikhuẩn.Trêncơsởnày,ngườitađãthốngnhấtrằngcácPPI,kháng

16

* Đặctínhdượcđộnghọc:

Amoxicilinbềnvữngvớiaciddịchvịnêncóthểdùngquađườngtiêuhóa,sinhkhảdụngtừ74-

92% , t h u ốcp h â n b ốn h a n h v à o c á c d ịchcơt h ể vàl i ê n kếtp r o t e i n huyếtt ư ơ n g

1 7 - 20% T h ảit r ừ8 0 % q u a t h ận,thờig i a n b á n t h ải1 - 2 g i ờ

*Tácdụngkhôngmongmuốn:

Amoxicilinthườnggâyngoạiban,nôn,buồnnôntiêuchảy,màyđay,banđỏ,đặcbiệtlàhộichứngStevens–Jonson

23S-* Đặctínhdượcđộnghọc:

Sinhkhảdụngđườnguốngcủathuốckhoảng50-

68%,tỷlệthuốcliênkếtproteinhuyếttươnglàtừ65-70%.Thuốcchuyểnhóanhiềuởganvàthảiquaphânquađưòngmật,mộtphầnquathận.Bềnvững,hiệuquảcao.Lantỏa,thấmtốtvàolớpnhầyvàniêmmạcdạdày

Phânbốrộngrãitrongcơthể,tuynhiênthuốckhóthấmvàodịchnãotủy.Tỷlệgắnp r o t e i

n là 30 - 40 %.Thải trừgần nhưhoàntoàn qua nước tiểu ởdạngcònnguyênhoạttính,chỉdưới5%liềuđiềutrịđượctìmthấytrongnướctiểudướidạngchuyểnhóadesmethylvàN-

oxid,cácchấtchuyểnhóanàycórấtíthoạttínhsinhhọc.Thờigianb á n thảicủalevofloxacintừ6-8giờ,vàkéodàiởngườibệnhsuythận

*Tácdụngkhôngmongmuốn:

Thườnggặp:buồnnôn,ỉachảy,tăngenzymgan.,mấtngủ,đauđầu