KHÓA LUẬN tốt NGHIỆP dược học FULL (DL và DLS) khảo sát hoạt tính chống oxy hóa của cây hồ đằng rễ mành

TRƯỜNGĐẠIHỌCTÂYĐÔKH OADƯỢC–ĐIỀUDƯỠNGKHOÁLUẬNTỐTNGHIỆPĐẠIHỌCC HUYÊN NGÀNHDƯỢCHỌC MÃSỐ:52720401 KHẢOSÁTHOẠTTÍNHCHỐNGOXYHÓACỦ ACÂYHỒĐẰNGRỄMÀNH CissusverticillataL.Nicolson&C.E.Jarvis... DAN

TRƯỜNGĐẠIHỌCTÂYĐÔKH OADƯỢC–ĐIỀUDƯỠNG

KHOÁLUẬNTỐTNGHIỆPĐẠIHỌCC HUYÊN NGÀNHDƯỢCHỌC

MÃSỐ:52720401

KHẢOSÁTHOẠTTÍNHCHỐNGOXYHÓACỦ

ACÂYHỒĐẰNGRỄMÀNH

(Cissusverticillata(L.)Nicolson&C.E.Jarvis)

LỜICẢMƠN

Từxưađếnnay,khôngcósựthànhcôngnàomàkhônggắnliềnvớisựhỗtrợ,giúpđỡd ù íthaynhiềutừmọingười.Trongthờigian5nămhọctập,gắnbóvớigiảngđườngđ ạ ihọc,

emđãnhậnđượcrấtnhiềusựgiúpđỡtừthầycô,giađìnhvàbạnbè

Vớisựbiếtơnsâusắc,emxingửilờicảmơnchânthànhnhấtđế ntấtcảthầycôởkhoaDược–

Điềudưỡngđãcùngvớitrithức,tâmhuyếtcủamìnhđểtruyềnđạttấtcảvốnkiếnthứcquýbáuchochúngemtrongsuốtthờigianhọctậptạitrường.Thầycôkhôngnhữngchỉdạychochúngemtrithứcmàcònchỉdạychochúngemcáchlàmn g ư ờ i đểchúngemcóđủhànhtrangkhibướcvàođời.Đólànhữngđiềuvôcùngquýb áu màkhôngcóbấtcứthứgìcóthểsosánhđược

Emcũngx i n gửilờicảmơnc h â n t h à n h n h ấ t đ ế n thầyT r ầnCôngLuậnvàcôT r ì KimNgọc,n g ư ờ i đ ãt ậnt ì n h h ướngd ẫnđ ể e m c ó t h ểh o à n t h à n h l

u ậnvănt ố tnghiệp.Dokiếnthứccònhạnchếnêncũngkhôngthểtránhkhỏinhữngsaisóttron

gq u á trìnhlàmluậnvănvàbáocáo,emrấtmongnhậnđượcýkiếnđónggópquýbáuc ủaquýthầycôđểemcóthểhọchỏiđượcnhiềuhơnvàhoànthiệnbàibáocáokhóaluậntốthơn.Saucùng,emxinkínhchúcthầycôcủakhoaDược–

Điềudưỡngcũngnhưtoànbột h ầycôgiáocủatrườngĐạihọcTâyĐôthậtnhiềusứckhỏevàniềmtinđểtiếptựcthựchiệnhiệnsứmệnhcaođẹptruyềnđạtkiếnthứcchothếhệmaisau.Trântrọng

TÓMTẮT

Đặtvấnđề

HồđằngrễmànhlàmộtloạicâycònkhámớiởViệtNam,nóđượcdithựctừchâuMỹ.Mọingườichỉbiếtnódùngđểlàmcảnhmàítaibiếtđược,nócũngđemlạirấtnhiềuc ô n g dụngt r ịbệnhnhư:T ă n g h u y ế t áp,đ á i t h á o đường,…

Đềt à i n à y s ẽgópphầntìmhiểuthêmvềgiátrịmàcâythuốcđemlạivớicácnộidung:Môtảđịnhdanh,khảos á t vih ọc,đ ị n h t í n h s ơ bột h ànhp h ầnhóah ọcvàkhảos á t t á c d ụ n g sinhh ọc

Sauđó,đemtoànbộdịchchiếtthuđượclắcphânbốlầnlượtvớicácdungmôihữucơ:P E , EtOAcđểđượccáccaophânđoạn.ThửhoạttínhchốngoxyhóacủacáccaophânđoạnbằngSKLMvàquangphổUV–Vis

Kếtquảvàkếtluận

ĐịnhdanhchínhxáctênkhoahọccủamẫuthựcvậtthuháiđượcdùngtrongnghiêncứulàC issusverticilla(L.)Nicolson&C.E.Jarvis,họNho(Vitaceae).

Quakhảosátsơbộthànhphầnhóahọc,xá c địnhtrong câycóflavonoidvàmộtsốthànhphầnhóahọckhác:Carotenoid,tinhdầu,tannin,saponin,chấtkhửvàhợpchấtpolyuronid

Chiếtđượccaotổng

Tiếnhànhlắcphânbốlầnlượtthuđượccáccaovớikhốilượngnhưsau:47,15gcaoPE;19,43gcaoEtOAc;27,53gcaocồnnướccònlại

Kếtquảthửnghiệmtácdụngchốngoxyhóabằngsắckýlớpmỏngchothấycáccaođ ề ucótácdụngchốngoxyhóavàcóthểsơ bộkếtluậncaoEtOAcchokếtquảrõ nhất

TiếnhànhthămdòkhảnăngchốngoxyhóacủacáccaobằngphươngphápđoquangtrênmáyquangphổUV–ViscũnggiúpkhẳngđịnhcaoEtOAcchốngoxyhóamạnhn h ấttrongcáccao

DANHSÁCHBẢNG vii

DANHSÁCHHÌNH viii

DANHMỤCCHỮVIẾTTẮT ix

CHƯƠNG1.ĐẶTVẤNĐỀ 1

CHƯƠNG2.TỔNGQUANTÀILIỆU 2

2.1 Thựcvậthọc 2

2.1.1 Vịtríphânloại 2

2.1.2 ĐặcđiểmhọNho(Vitaceae) 3

2.1.3 SơlượcvềchiCissus 3

2.1.4 Cissusverticillata(L.)Nicolson&C.E.Jarvis 4

2.1.4.1 Môtảhìnhthái 4

2.1.4.2 Phânbố,sinhthái 4

2.1.4.3 Cáchtrồng 4

2.1.4.4 Thuhái,chếbiến 5

2.2 Thành phầnhóahọc 5

2.3 MộtsốtácdụngdượclýcủaHĐRM 5

2.3.1 Tácdụnghạđườnghuyết 5

2.3.2 Tácdụngchốngdịứngvàchốngviêm 6

2.4 Nghiêncứutácdụngchốngoxyhóa 6

2.4.1 Kháiniệmvềgốctựdo 6

2.4.2 Chấtchốngoxyhóa 7

2.4.3 Sựhìnhthành cácgốctựdocủaoxytrongcơthể 7

2.4.3.1 Sựhìnhthànhgốctựdotrongtraođổibìnhthường 8

2.4.3.2 Sựhìnhthànhgốctựdongẫunhiên 8

2.4.4 Ảnhhưởngcủa các yếu tốngoạisinhđếnsựhình thànhgốctựdo 9

2.4.4.1 Ảnhhưởngcủacácxenobiotic 9

2.4.4.2 Ảnhhưởngcủacáctácnhânviêmvàhoạitửgan 9

2.4.4.3 Ảnhhưởngcủatácnhântiêumáuvàbầmhuyết 10

2.4.4.4 Ảnhhưởngcủađiềukiệnsống 10

2.4.5 Sựphòngvệcủacơthểchốnglạigốctựdo 11

2.4.5.1 Hệthốngphòngvệcácgốctựdotrongcơthể 11

2.4.5.2 Hệthốngenzymchốngoxyhóaởgan 11

2.4.6 Các phươngphápkhảosáthoạttính chốngoxyhóa 13

2.4.6.1 PhươngphápứcchếgốctựdoDPPH 13

2.4.6.2 PhươngphápđánhgiákhảnăngđánhbắtgốcsuperoxydO2 -(Superoxydscavenging) 13

2.4.6.3 PhươngphápxácđịnhhàmlượngMDA 14

2.4.6.4 PhươngphápđánhgiákhảnăngkếthợpvớiionsắtII 14

2.4.6.5 Phươngpháp đánhgiákhảnăngđánhbắtperoxyhydro H2O2 14

CHƯƠNG3.PHƯƠNGPHÁPNGHIÊNCỨU 16

3.1 Đốitượngnghiêncứu 16

3.1.1 Nguyênliệu 16

3.1.2 Dungmôi,hóachất 16

3.1.3 Trangthiếtbịnghiêncứu 16

3.2 Phươngphápnghiêncứu 16

3.2.1 Môtảđịnhdanh 16

2.2.1.1 Hìnhthái 16

2.2.1.2 Vihọc 16

3.2.2 Khảosátsơbộthành phầnhóahọc 18

3.2.3 Chiếtxuấtdượcliệu 19

3.2.4 Khảosáthoạttínhchốngoxyhóa bằngthửnghệmDPPH 20

3.2.4.1 Chuẩnbịthuốcthửvàmẫuthử 20

3.2.4.2 KhảosáthoạttínhchốngoxyhóacủacáccaotrênSKLMvớiTTDPPH20 3.2.4.3 Khảosáthoạttínhchốngoxyhóacủacáccaobằngcáchđođộhấpthuquan gphổUV–Vis 21

CHƯƠNG4.KẾTQUẢVÀBÀNLUẬN 22

4.1 Môtảđịnhdanh 22

4.1.1 Hìnhthái 22

4.1.2 Vihọc 23

4.1.2.1 Viphẫu 23

4.1.2.2 Soibột 32

4.2 Khảosátsơbộthành phầnhóahọc 36

4.3 Chiếtxuấtdượcliệu 39

4.4 KhảosáthoạttínhchốngoxyhóabằngthửnghệmDPPH 39

4.4.1 KhảosáthoạttínhchốngoxyhóacủacáccaotrênSKLMvớiTTDPPH 39

4.4.2 Khảosáth o ạtt í n h c h ốngo x y h ó a c ủac á c c a o b ằngc á c h đ o đ ộ h ấpt h u qu angphổUV–Vis 40

4.5 Bànluận 43

CHƯƠNG5.KẾTLUẬNVÀKIẾNNGHỊ 44

5.1 Kếtluận 44

5.1.1 Thựcvậthọc 44

5.1.2 Hóahọc 44

5.1.3 Khảosáthoạttínhchốngoxyhóa 44

5.2 Kiếnnghị 44

TÀILIỆUTHAMKHẢO 45

DANHSÁCHBẢNG

Bảng2.1.CácROSvàRNStrongcơthểsinhhọc 6

Bảng3.1.PhảnứngthửnghiệmDPPH 21

Bảng4.1 Kếtquảkhảosátsơ bộthànhphầnhóahọc 37

Bảng4.2 Kếtquảxácđịnhđộẩm 39

Bảng4.3.Kếtquảthămdòkhảnăngchốngoxyhóacủa3caoởnồngđộ1mg/ml 40

Bảng4.4 KếtquảđođộhấpthucủacaoEtOAcở5nồngđộ 40

Bảng4.5 KếtquảđođộhấpthucủachấtđốichứngvitaminCở5nồngđộ 41

Bảng4.6 KếtquảxácđịnhgiátrịIC50củacácmẫu 42

DANHSÁCHHÌNH

Hình2.1.SơđồvịtríphânloạithựcvậtcủaHĐRM 2

Hình2.2.CâyHồđằngrễmành 4

Hình3.1.Sơđồchuẩnbịcácdịchchiết 18

Hình3.2.Sơđồquytrình chiếtxuấtdượcliệuHĐRM 19

Hình4.1.CácbộphậncủacâyHĐRM 22

Hình4.2.ViphẫuphiếnláHĐRMvàsơđồkèmtheo 23

Hình4.3.Chitiếtcácbộphậntrongphiếnlá 24

Hình4.4.ViphẫucuốngláHĐRMvàsơđồkèmtheo 25

Hình4.5.Chitiếtcácbộphậntrongcuốnglá 26

Hình4.6.ViphẫuthângiàHĐRMvàsơđồkèmtheo 27

Hình4.7.Chitiếtcácbộphậntrongt h â n già 28

Hình4.8.ViphẫuthânnonHĐRMvàsơđồkèmtheo 29

Hình4.9.Chitiếtcácbộphậntrongthân non 29

Hình4.10.Viphẫurễgiàbất địnhHĐRMvàsơđồkèmtheo 30

Hình4.11.ChitiếtcácbộphậntrongrễgiàbấtđịnhHĐRM 31

Hình4.12.Viphẫurễnon bấtđịnhHĐRMvàsơđồkèmtheo 32

Hình4.13.Chitiếtcácbộphậntrongr ễnon 32

Hình4.14.Bộtlá 33

Hình4.15.CáccấutửtrongbộtláHĐRM 33

Hình4.16.Bộtthân 34

Hình4.17.CáccấutửtrongbộtthânHĐRM 34

Hình4.18.Bộtrễ 35

Hình4.19.CáccấutửtrongbộtrễHĐRM 35

Hình4.20.SKLMthămdòhoạttính chốngoxyhóa 39

Hình4.21.BiểuđồđườngchuẩncủacaoEtOAc 41

Hình4.22.BiểuđồđườngchuẩncủavitaminC 41

Hình4.23.BiểuđồsosánhgiátrịIC50củacácmẫu 42

CHƯƠNG1.ĐẶTVẤNĐỀ

ViệtNamlàmộttrongnhữngđấtnướccóđiềukiệntốtkhíhậutốtđểthựcvậtphátt r i ểnvàtạoranguồnnguyênliệudồidàochoviệcnghiêncứutạoracácsảnphẩmcógiátrịtrịbệnhchoconngười.Chínhvìvậy,từngànxưa,ôngchatađãkhámphásứcmạnhcủathiênnhiênvàbiếtsửdụngnhiềuloạithựcvậtnhằmmụcđíchchữabệnh,đồngthờitránhđượcmộtsốtácnhâncóhạichosứckhỏeconngườivàđượcđặtlênh àn g đầu

Xãhộingàycàngpháttriểnthìconngườicàngphảiđốiđầuvớinhữngloạibệnhmới,nguyhiểmhơnrấtnhiềunhư:Đáitháođường,tănghuyếtáp,ungthư,…

Từnguyênnhântrên,nhucầuvềcácloạithuốccũngtăngcao.Dođó,việcnghiêncứucácchấtmanghoạttínhsinhhọccaocótrongcácloàicây,cỏcótácdụngthiếtthựctrongđờisốnghàngngàylàvấnđềquantâmcủatoànxãhội

r o n g c â y c ó s ựh i ệnd i ệnc ủa:Flavonoid,saponin,coumarin,steroid.DocâymớixuấthiệnởViệtNamtrongkhoảngthờigiangầnđâyn ê n việctheodõisựpháttriểncủacâyvớisinhthái,thổnhưỡngcầnđượcquantamn h iềuhơn

2Loài Cissus verticillata (L.) Nicolson & C.E.Javis Hình 2.1 Sơ đồ vị trí phân loại thực vật của HĐRM

2.1.2 ĐặcđiểmhọNho(Vitaceae)(TrươngThịĐẹp,2007)

Thân:Câybụileohaydâyleothângỗbằngvòicuốnmọcđốidiệnvớilá

Lá:Đơn,mọccách,cókhíarănghoặccóthùyhìnhchânvịthoặcláképhìnhchânvịtvới3–5láchét.Lákèmnhỏ, dễrụng

Cụmhoa:Xim,tán,ngù,chùm,đôikhichùmképởnáchláhayđốidiệnvớilá(dosựpháttriểncộngtrụcủathân)

Hoa:Nhỏ, đều,lưỡngtínhhayđơntínhvìtrụy,mẫu4hay5,4vòng

Baohoa:4–5láđài,4–

5cánhhoa,tiềnkhaivan;cánhhoacóthểrờihaydínhnhauở chópnhưmộtcáinón

Bộnhị:Sốnhịbằngsốcánhhoa,rờivàmọctrướccánhhoa.Đĩamậtdàynằmởphíatrongvòngnhị

Bộnhụy:2lánoãndínhnhauthànhbầutrên2ô,mỗiô2noãn.Quả:Mọng,ch

ứa2–4hạt,hạtcónộinhũ

2.1.3 SơlượcvềchiCissus

Câybụileo,cótuacuốnđốidiệnvớilá.Láđơn,thườngcórăng,cókhichiathùy;lákèm2,nhỏ.Cụmhoacócuống,thànhtánhayngù,đốidiệnvớilá;hoacócuống.Đàih ìn h đấu

đốidiệnvớicánhhoa,đínhxungquanhđĩa;baophấnhướngtrong.Đĩamậtnguyên,lượnsónghaychiathùy.Bầudínhsuốtchiềucaovớiđĩamật;2ô,2noãncong;vòidạngcột;đầunhụyítrõ.Quảmọngh ơi n ạ c;h ạtđ ộ cn h ất,c ó 2 h ốn h ỏở gốc(VõV ănC h i , 2 0 0 4 ; PhạmHoàngHộ,2000)

Gồmtới350loàiphânbốởcácvùngnhiệtđớivàvùngnóng.Ởnướctacómộtsốloàiđượcsửdụng(VõVănChi,1997;PhạmHoàngHộ,2000):

- Lámọcđơnsole,phiếnláhìnhtimhẹp,dài6–10cm,rộng4–6cm,cuốngládài2–

3cm,đậmmàu,tuacuốnmảnhđốidiệnvớicuốnlá

- Cụmhoalàmộtximngắndạngtánđứngđốidiệnvớilá,mangnhiềuhoanhỏlưỡngtínhvới4cánhhoamàuvànglục, 4nhịđứngđốidiệncánhhoa,bầutrên

- Ởnướcta,câyđượctrồnglàmcảnhởnhiềunơi

2.1.4.3 Cáchtrồng

- Câyrấtdễtrồng,chọnphầnthânbánhtẻ,bỏlá,chỉchừamộtphầncuống,cắtthành từngđoạncótừhaiđếnbamắtláđểlàmhomgiâm,cắmtrongnhữngtúibầu(Nguồndẫn:Http://caycanhsanvuon.vn;http://trongraulamvuon.com).

- Chenắngvàtheodõiđểtướinướcbổsungsaochovừađủấm.Saumộtthờigian,cácchồináchpháttriểnthànhcànhmớithìđemtúibầuđitrồng(Nguồndẫn:Http://

caycanhsanvuon.vn;http://trongraulamvuon.com;http://chohoaonline.com)

2.3 MộtsốtácdụngdượclýcủaHĐRM

2.3.1 Tácdụnghạđườnghuyết

TheoAlmeidaE.R.,etal(2007),dịchchiếtlátươicủacâyHĐRMlàmgiảmđángkểlư ợn g đ

ườngtrongmáuởchuộtmắcbệnhtiểuđường

TheoPepatoM T , e t a l ( 2 0 0 3 ) , việcs ửd ụngl â u d à i dịchc ủal á c â y H Đ R M ảnhhư

ởngđ ế nc á c b i ếnđ ổ isinhl ý vàt r a o đ ổ ichấtc ủac a r b o h y d r a t , l i p i d , p r o t e i n c ủachuộtbịbệnhtiểuđường

5

2.4 Nghiêncứutácdụngchốngoxyhóa

2.4.1 Kháiniệmvềgốctựdo

Cácgốctựdohaynóichínhxáchơnlàcácchấthoạtđộngchứaoxyvànitơ(ROSvàRNS),làcácdẫnxuấtdạngkhửcủaoxyvànitơphântử.Chúngđượcchiathànhhainhómlớnlàcácgốctựdovàcácdẫnxuấtkhôngphảigốctựdo

Bảng2.1.CácROSvàRNStrongcơthểsinhhọc

O2•– Gốcsuperoxyd 1O2 Oxyđơn

OH• Gốchydroxyl NO• OxydnitridROO•

H2O2

GốcperoxydHydrogenperoxyd

ONOOHOCl

-PeroxynitridAcidhypochlorique

Cácgốctựdolàcácphântửhoặcnguyêntửcómộthoặcnhiềuđiệntửđộcthân.Cácdẫnxuấtkhôngphảigốctựdonhưoxyđơn,hydroperoxyd,nitroperoxydlàtiềnchấtcủacácgốctựdo.CácROSvàRNSphảnứngrấtnhanhvớicácphântửquanhnódođógâytổnthươngvàlàmthayđổigiátrịsinhhọccủacácđạiphântửsinhhọcnhưADN,protein,lipid(ProctorP.H.,1989;

FavierA.,2003;PincemailJ.,etal,1998).

CácROSvàRNSđượctạoramộtcáchtấtyếutrong quátrìnhtrao đổichấtvàtùythuộcvàonồngđộmàchúngcótácđộngtốthoặcxấuđếncơthể.Ởnồngđộthấp,cácROSvàRNSlàcáctínhiệulàmnhiệmvụ:Điềuhòaphânlytếbào,kíchhoạtcácyếutốphiênmãchocácgenthamgiaquátrìnhmiễndịch,khángviêmvàđiềuhòabiểuhiệncácgenmãhóachocácenzymchốngoxyhóa.Ởnồngđộcao,cácROSvàRNSoxyhóacácđạiphântửsinhhọcgâynên:ĐộtbiếnởA

DN,biếntínhprotein,oxyhóalipid(FavierA.,2003;PincemailJ.,etal,1998).

SựpháhủycácđạiphântửsinhhọcbởiROSvàRNSlànguyênnhâncủarấtnhiềub ệnhnguyhiểm.SựoxyhóacủacácLDLdẫnđếnsựhìnhthànhcácvạchlipidtrênthànhmạchmáu,giaiđoạnđầutiêncủabệnhtănghuyếtápvànhiềubệnhtimmạch.CácROSvàRNStấncôngphospholipidmàngtếbàolàmthayđổitínhmềmdẻocủamàng,thayđổichứcnăngcủanhiềuthụthểtrênmàngdođóảnhhưởngđếntínhthẩmt h ấucủamàngcũngnhưviệctraođổithôngtingiữatếbàovàmôitrường.Sựoxyhóa

cácADNbởicácROSvàRNSgâynênbiếndịditruyềnlàmộttrongnhữngnguycơp h á t triểnungthư.NhiềuenzymvàproteinvậnchuyểncũngbịoxyhóavàvôhoạtbởiR O S vàRNS(FavierA.,2003;Gardès–

AlbertM.,etal,2003;PincemailJ.,etal,1 9 9 8 ) Sựtíchlũycácsảnphẩmcủasựoxyhóacá

ccấutửtếbàogâynênhiệntượnglão hóasớm.CácROSvàRNScũngthamgiavàoquátrìnhgâycácbệnhsuygiảmhệthầnkinhnhưAlzheimer,trongđóhiệntượngchếtcủacáctếbàothầnkinhgắnliềnvớih i ệnt ư ơ n g p h â n l y t ế b à o gâyn ê n b ởicácR O S vàRNS( G a r d è s –

AlbertM.,et al,2003).

ĐểbảovệcơthểkhỏitácđộngxấucủacácROSvàRNS,tếbàođượctrangbịmộthệt h ốngbảovệgồmcácchấtchốngoxyhóa

2.4.2 Chấtchốngoxyhóa

Cácchấtchốngoxyhóalàcáchợpchấtcókhảnănglàmchậmlại,ngăncảnhoặcđảongượcquátrìnhoxyhóacáchợpchấtcótrongtếbàocủacơ

thể(JovanovicS.V.,etal20 00 ;LachmanJ.,etal,2000;SinghN.,etal,2004).

Dựatrênnguyêntắchoạtđộng,cácchấtchốngoxyhóađượcphânthànhhailoại:Cácc h ấtchốngoxyhóabậcmộtvàcácchấtchốngoxyhóabậchai.Cácchấtchốngoxyhóabậcmộtkhửhoặckếthợpvớicácgốctựdodođókìmhãmphakhởipháthoặcbẻgãydâychuyềnphảnứngcủaquátrìnhoxyhóa.Cácchấtchốngoxyhóabậchaikìmhãmsựtạothànhcácgốctựdo(hấpthụcáctiacực

tím;tạophứcvớicáckimloạikíchh o ạtsựtạothànhgốctựdonhưđồng,sắt;vôhoạtoxyđơn).Hệthốngcácchấtchốngoxyhóacủacơthểngườiđượccungcấpbởihainguồn:Bêntrongvàbênngoài.Cácchấtchốngoxyhóabêntrongbaogồmcácprotein(ferritin,transferrin,albumin,p r o t e i n s ốcn h i ệt)vàc á c e n z y m c h ốngo x y h ó a ( s u p e r o x y d dismutase,glutathionperoxidase,catalase).Cácchốngoxyhóabênngoàilàcác

cấutửn h ỏđượcđưavàocơthểquaconđườngthứcănbaogồmvitaminE,vitaminC,cácca

ro teno id vàc á c hợpc h ấtp h e n o l i c (NikiE , e t a l ,1 9 9 5 ; LachmanJ , e t a l ,2 0 0 0 ; Pi ncemailJ.,etal,1998;VansantG.,etal,2004).Cácchấtnàycónhiềutrongrauvàq u ả.Chúng

đượccoilàcácchấtchốngoxyhóatựnhiên.Việcsửdụngnhiềurauquảlàconđườngđơngiảnvàhữuhiệunhấtđểtăngcườnghoạtđộngcủahệthốngchốngo x y hóavàngănngừacácbệnhcónguồngốcstressoxyhóa

2.4.3 Sựhìnhthànhcácgốctựdocủaoxytrongcơthể

Trongtếbào,gốctựdođượcsinhradocácphảnứngchuyểnnhườngđiệntử.Nhữngphảnứngnàycóthểđượcthựchiệnbởienzymhoặckhôngenzym,thôngquasựoxyhóakhửcủacácionkimloạichuyểntiếp(ViệnDượcliệu,2006)

2.4.3.1 Sựhìnhthànhgốctựdotrongtraođổibìnhthường

Trongsinhhọc,nguồnquantrọngsinhragốctựdolàsựcungcấpđiệntửởchuỗihôhấptếbàotrongtylạpthểchooxy.Trongtylạpthểcómộthệthốngenzymvàcácchấttrunggianlàmnhiệmvụvậnchuyểnhydrovàđiệntửtừcơchấttớioxy.Nhữngh ợpchấtnàytạoramộtloạicácphảnứngdâychuyềnnốitiếpnhaugọilàchuỗihôhấptếbào(ViệnDượcliệu,2006)

Cơchất

Quátrìnhoxynhậnđiệntửởchuỗihôhấptếbàothựctếphảixảyraquanhiềugiaiđoạn.Mỗigiaiđoạnoxychỉnhậnđượcmộtđiệntử.Oxynhậnđiệntửđầutiêntạoragốcsuperoxyd( O2•–).Oxyn h ậnđ i ệ nt ửc h ủy ếuở màngt y l ạpt h ể.Khoảng8 0 % l ư ợ ngO2•–

h ì n hthànhchuyểnvàotrongtylạpthể,còn20%thoátrabàotương.O2•–

c ócácchứcnăngnhưsau:LànguồnsinhraH2O2;cùngvớiNO2vàcácchấtphóngthảitừtếbàothànhthamgiachiphốitrạngtháitĩnhhayhoạtđộngcủatiểucầu,quyếtđịnhsựbámdínhhaykếttụcủatiểucầuvàothànhmạch(ViệnDượcliệu,2006)

2.4.3.2 Sựhìnhthànhgốctựdongẫunhiên

RấtcóthểdochuyểnđộngnhiệthoàntoànngẫunhiênmàcácgốcO2•–

vàH2O2vađậpvớinhau,khôngcómenđặchiệuxúctáctạoramộtsốphảnứngphụsau(ViệnDượcliệu,2006):

 SựhìnhthànhgốctựdokhôngcóenzymSODxúctác

cókhảnăngphảnứngvớinhautrongđiềukiệnkhôngcóenzymSODx ú c táctheophảnứngsau:

O2•–+ O2•–+ 2H+→ H2O2+O2

Ionkimloạichuyểntiếp(Fe2+, Cu2+)dễdàngphântáchH2O2t h à n hgốcOH•

H2O2+Fe2+→Fe3++OH•+OHBìnhthườngphảnứngnàytrongsinhhọcítxảyra,vìH2O2ởnồngđộthấpcònFe2+,Cu2+t h ư ờngbịkhóaởdạngphức,ítởtrạngtháitựdo

-CácionkimloạichuyểntiếpcóthểphảnứngvớioxytạoragốcO2•–.Phảnứngnàyđặcbiệtquantrọngvìnókhơimàochocácphảnứnggốctựdoxảyra

Fe2++ O2→F e3++O2•–

Cu+1+O2→ Cu 2++O2•–

Nhưvậy,từ4tiểuphânO2•–,H2O2,O2vàkimloạichuyểntiếpcùnghợpbiếnsinhragốcOH•

và1O2nhữngtácnhâncókhảnăngphảnứngmạnh.GốcOH •

p hảnứngmạnhvớihầuhếtcácphântửsinhhọcởtốcđộkhuếchtán,cókhảnănggâytổnthươnglớntrongphạmvibánkínhnhỏmànósinhra

2.4.4 Ảnhhưởngcủacácyếutốngoạisinhđếnsựhìnhthànhgốctựdo

2.4.4.1 Ảnhhưởngcủacácxenobiotic

Đâylàcácchấthóahọc,cơthểkhôngtổnghợpsẵnrađược,vídụnhưcácthuốctrừsâu,diệtcỏ,cáchợpchấtnitrohữucơ,cácphẩmnhuộm.Khixâmnhậpvàocơthể,cáchóachấtnàycógiaiđoạntrunggiantạoracácgốctựdo(ViệnDượcliệu, 2006)

2.4.4.2 Ảnhhưởngcủacáctácnhânviêmvàhoạitửgan

Cáchợpchấthalogenhữucơ,điểnhìnhlàCCl4l àchấtgâyviêmhoạitửgan.Khivàoganđượcchuyểnhóanhưsau:

Chínhc á c d ạnggốct r u n g giann à y làmtăngq u á t r ìnhp e r o x y h ó a l i p i d Quát r ì n h peroxyhóalipidmãnhliệtsẽgâyphávỡmàngtếbào,gâyviêmvàcókhảnănggâyh o ạitửgan(ViệnDượcliệu,2006)

2.4.4.3 Ảnhhưởngcủatácnhântiêumáuvàbầmhuyết

Điểnhìnhlàcácdiazonaphtol,diphenylhydrazin…,cácchấtnàyphảnứngvớioxyhemoglobintạoramethemoglobinvàgốcphenylhydrazin.Gốcnàynhườngđiệntửc h o oxytạoraO2

thìhàmlượnggốctựdocủaoxythườngcaohơn1,5đến2l ầnsovớiđốichứng.Thôngquacácdâythầnkinhhướngtâmvàvùngdướiđồi,cơ

thểc ó nhữngđápứngvớicácstress.Sựgiảiphóngraadrenalinvànoradrenalin,khicơt

h ểbịstresstácđộngsẽdẫntớikhảnăngchuyểnhóatươngtácvớioxytạoracácgốcO2 •.Đồngthờinhiềuacidbéochưanođượcgiảiphóngratừcáclipid.Nhữngyếutốđ ó (gốcO2•

tăng,acidbéochưanotăng,…)thúcđẩyquátrìnhperoxyhóatăngkhibịstress(ViệnDượcliệu,2006)

 Ảnhhưởngcủakhuvựcđịalý

Cácbứcxạmặttrời,bứcxạnềnởmộtmiềnnàođócóphátranhữngtiaảnhhưởngtớisựhìnhthànhcácgốctựdocủaoxytheocơchếnhưsau:

(hv:Tiacựctím,tiaphóngxạ)Tómlại,d o ả n h h ư ở ngc ủac á c đ i ề ukiệns ốngn h ư bịô n h i ễmq u á n h i ều,n h i ềustress,…

thìgốctựdogiatăng.Nếusựgiatăngquámứcvàkéodàisẽdẫnđếntìnht r ạngmấtcânbằnggiữacácdạngoxyhoạtđộngvàcácchấtchốngoxyhóa.Lượngcácdạngoxyhoạtđộngtăngsẽgâyranhiềuphảnứngbấtlợi,tổnthươngchocơthểvàlànguyênnhâncủanhiềubệnhtật(ViệnDượcliệu,2006)

2.4.5 Sựphòngvệcủacơthểchốnglạigốctựdo

2.4.5.1 Hệthốngphòngvệcácgốctựdotrongcơthể

Doviệcsinhracácgốctựdotrongtếbàolàkhôngthểtránhkhỏi,nênviệcbảovệc h ốnglạinhữngtáchạicủagốctựdolàtấtyếu.Đólàsựphòngvệcủacácchấtchốngox yh ó a n ộis i n h t r o

n g c ơ t h ể vớih a i p h ư ơ n g c á c h tácđộngsau(ViệnD ư ợ cl i ệu,2 0 0 6 ) :

Vídụ:Cácproteinđãbịoxyhóasẽbịproteinasephânhủy;cáclipidmàngsẽbịcácli p a se phânhủy,acyltransferasetácđộng

2.4.5.2 Hệthốngenzymchốngoxyhóaởgan

Ganl à c ơ q u a n c ó n h i ềue n z y m trongđó c ó nhữngenzymđóngvait r òq u a n t r ọngtrongnhiềuviệcchốngoxyhóalà:Cácchấtchốngperoxyd,enzym SOD,phânhủyc ác gốctựdokhác,nhữngionkhóakimloạichuyểntiếp…,trongđócácchấtchốngp ero x y d ch

iếmthànhphầnchủyếuởgan(ViệnDượcliệu,2006).

 Cácchấtchốngperoxyd

TrongtếbàocónhiềuchấtcócấutrúctươngtựvitaminEnhưubiquinon(coenzymQ10)cũngcótínhchấtnày

Cácgốckiểusemiquinonlànhữnggốcbền,cónồngđộkhálớn(10

-8M)sovớicácgốctựdocủaoxylànhữnggốckhôngbền.Vìthếnhữnggốcnàycóthểphảnứngvới

n h a u tạoracácsảnphẩmkhôngphảilàgốc

+ AHChất kháng oxy hóa

VitaminClànhữngchấtcókhảnăngloạibỏcác gốctựdoởphanướccủatếbào.Ngoàira,vitaminCcòncókhảnăngtáitạovitaminEdạngoxyhóatrởvềdạngkhử

Nguyêntắc:

- Cácchấtcókhảnăngkhángoxyhóasẽdùnghydrogenlàmgiảmđộhấpthutạib ư ớ csóngcựcđạiở517nmvàlàmtímcủaDPPHnhạtdầnvớichấtđốichiếulàacidascorbic(vitaminC)

15phút.Dựatrênsựgiảmcườngđộhấpthucủaphức,t a tínhđượ ckhảnăngkhángoxyhóacủahoạtchất(ViệnDượcliệu,2006).

Phảnứngminhhọa:

2.4.6.4 Phươngphápđánhgiá

khảnăngkếthợpvớiionsắtIINguyêntắc:

- Ionsắthayđồngởtrạngtháitựdodễdàngxúctácsinhragốctựdo.KhichoionFe2+p hảnứngvớithuốcthửFerrozintạophứcmàucócựcđạihấpthuở bướcsóng562nm

- Mẫuthửsẽkhóacáckimloạivàodạngphức,khôngchokimloạitồntạidướid ạngtựdo,làmmấtkhảnăngxúctáccủakimloại

l ànhữngphântửvàgốccókhảnăng phảnứngrấtcao,dễdàngphảnứngvớicácchấthữucơtạoracácperoxydvàtừđ ót ạ o r a nhiềus ả nphẩmđộch ạ i chot ế bào.Hoạttínhc h ố n g oxyh ó a vàmẫut h ử đượcthểhiệnquaviệclàmgiảmlượngH2O2đưađếnlàmgiảmphảnứngmàugiữaH2O2vàđỏphenol(màuđỏpheno

củaenzymperoxydasetừcảigiavị(horseradish))(HosoeaH.,etal,2 0 0 2 )

 Soibột(TrầnHùng,etal,2010)

- Râybộtdượcliệuthôquarâythíchhợp0,25–

0,5mm.Phầncònlạitiếptụcđượcxayvàrâychođếnkhitấtcảbộtdượcliệuđềutrởthànhbộtmịn

- Lấymộtlượngbộtdượcliệukhoảngbằngđầutămcholênlame,nhỏ1–

2giọtn ư ớ ccất,khuấykỹ

- Đậylamellebằngcáchđặtnghiêngmộtcạnhlamellelênlamerồihạdầnđầukiacủalamellechođếnkhilamellenằmngangtrênmặtlame

- Dùngngóntaygìnhẹtrênlamellechobộtphântánđều

- Dùnggiấylọcthấmnhanhnướcthừaởméplamelle

- Soitrênkínhhiểnvilầnlượtvớicácvậtkính10x,

40xđểquansátcácđặcđiểmc ủabộtdượcliệu

3.2.2 Khảosátsơbộthànhphầnhóahọc

QuytrìnhchiếtvàđịnhtínhcácnhómhợpchấttừdượcliệubằngphươngphápphântíchsơbộthànhphầnhóahọcCiulei

Dịchchiếtnướcthủy phân

Hình3.1.Sơđồchuẩnbịcácdịchchiết