Phân tích bài thơ Hai chữ nước nhà của Trần Tuấn Khải

Ở nh ững câu thơ tiế p theo trong ph ần 2 tác giả đã hóa thân vào ngườ i trong cu ộc li tan để phác ra tình cảnh đau thương của đất nướ c l ầm than nô lệ... Con nên nhớ t ổ tông khi [r]

VĂN MẪU LỚP 8

ĐỀ BÀI: PHÂN TÍCH BÀI THƠ HAI CHỮ NƯỚC NHÀ CỦA TRẦN TUẤN KHẢI

A SƠ ĐỒ TÓM TẮT GỢI Ý

B DÀN BÀI CHI TIẾT

1 Mở bài

- Giới thiệu bài thơ Hai chữ nước nhà và tác giả Trần Tuấn Khải

- Dẫn dắt vào vấn đề

2 Thân bài

- Khái quát chung

• Đề tài và hoàn cảnh ra đời:

o Bài thơ lấy cảm hứng từ một đề tài lịch sử (chuyện về cha con Nguyễn Trãi khi xưa)

o Bài thơ ra đời năm 1924, khi đất nước đang chịu sự xâm lược của thực dân Pháp

• Vị trí đoạn trích: Bài thơ dài 101 câu Đoạn trích là 36 câu đầu bài thơ

• Thể thơ: Song thất lục bát

• Bố cục đoạn trích: 3 phần

- Nội dung:

• Cảnh ngộ và tâm trạng của người cha

o Thế bất lực của cha cũng như nhắc đến cơ nghiệp tổ tông nhằm khợi khợi niềm

tự hào và nỗi nhục

o Bối cảnh không gian và thời gian ( ải Bắc… sầu ảm đạm, … gió đìu hiu,… hổi thét chim kêu…)  nơi heo hút, thê lương, ảm đạm

o Hình ảnh thơ :

✓ Cha : hạt máu nóng

✓ Con : tầm tã châu rơi…

Tình nhà nghĩa nước đều sâu đậm nên đau đớn, xót xa

• Hiện tình đất nước

o Quân Minh xâm lăng…

o Bốn phương khó lửa…

o … xương rừng máu sông

o ……thành tung quách vỡ,

o ……bỏ vợ lìa con

Chết chóc bi thảm

Nỗi đau mất nước được thể hiện bằng giọng thơ thống thiết lẫn căm hờn (xé tâm can, đất khóc giời than… )

• Lời trao gởi, nhắn nhủ

o Cha : tuổi già sức yếu

o … đành chịu bó tay

Khích thích lòng yêu nước, tinh thần trách nhiệm

Hun đúc ý chí gánh vác non sông cho con

3 Kết bài:

- Nêu đánh giá, nhận xét chung về bài thơ

- Mở rộng vấn đề bằng những cảm nhận và suy nghĩ của mỗi cá nhân

C BÀI VĂN MẪU

Trần Tuấn Khải thường mượn những chuyện lịch sử để giãi bày tấm lòng yêu nước, nỗi đau mất nước, qua đó mà thức tỉnh tinh thần của đồng bào Ở những năm đầu thế kỉ

XX, ông là một trong những gương mặt thơ tiêu biểu với giọng điệu bi tráng, thống thiết Hai chữ nước nhà là tác phẩm tiêu biểu của ông Dưới hình thức song thất lục bát, bài thơ

Hai chữ nước nhà để lại một ấn tượng mạnh mẽ, sâu sắc trong lòng người đọc "Tâm trạng

xã hội khoảng 1926 uất ức, bi tráng, điệu lục bát du dương êm hòa không đủ, mà đòi hỏi một điệu thơ song thất lục bát để toát, để thoát, xé nỗi niềm u uất đè nặng tâm hồn" (Xuân

Diệu)

Cuộc chia tay cảm động giữa hai cha con Phi Khanh và Nguyễn Trãi trong bối cảnh nước mất nhà tan trong bài thơ là những khoảnh khắc đặc biệt, có sức lay động lớn đã được Trần Tuấn Khải sử dụng để kí thác tâm trạng, cảm xúc hiện tại, thực của mình Lời trăng trối của người cha đối với con khi vĩnh biệt trĩu nặng ân tình, nhuốm đậm những đau thương Tiếng lòng sầu thảm, ai oán kia khi thì trùng điệp dồn nén, khi thì da diết xót

xa Tác giả quả là đã không uổng công chút nào khi lựa chọn âm điệu phong phú của thể thơ song thất lục bát để dồn tả những tiếng lòng ấy

Có thể hình dung bố cục của văn bản trích Hai chữ nước nhà thành ba phần Phần 1 (8 câu thơ đầu): diễn tả tâm trạng của người cha trong cảnh ngộ éo le, đau lòng; phần 2 (20 câu tiếp): phác họa tình cảnh đau thương tang tóc của đất nước; phần 3 (8 câu thơ còn lại): xót phận mình bất lực, người cha trao gửi cho con tâm nguyện cứu nước Đi vào tìm hiểu từng phần ta sẽ cảm nhận được mạch xúc cảm thống thiết, chân thành của bài thơ

Ở 8 câu thơ đầu, tác giả gợi ra bối cảnh không gian biên ải ảm đạm, hun hút và tâm trạng của nhân vật trữ tình Bốn câu đầu là không gian chia li:

Chốn ải Bắc mây sầu ảm đạm, Cõi giời nam gió thảm đìu hiu

Bốn bề hổ thét chim kêu, Đoái nom phong cảnh như khêu bất bình

Trong cuộc ra đi không có ngày trở lại thì biên ải này chính là điểm mà Nguyễn Phi Khanh vĩnh biệt tổ quốc, quê hương, vĩnh biệt người con thân yêu của mình Tâm trạng của kẻ sắp ra đi vĩnh viễn phủ lên khung cảnh vốn đã heo hút, ảm đạm một màu tang tóc, thê lương Tâm sầu, cảnh sầu cũ khơi gợi lẫn nhau thành một mối sầu thảm tái tê, u hoài dằng dặc Đoạn thơ này tạo ra không khí chung cho toàn bài, không khí thời cuộc năm xưa (thời Phi Khanh - Nguyễn Trãi) và cũng là không khí của xã hội Việt Nam những năm

20 thế kỉ XX Bốn câu tiếp đầm đìa máu lệ:

Hạt máu nóng thấm quanh hồn nước, Chút thân tài lần bước dặm khơi, Trông con tầm tã châu rơi,

Con ơi, con nhớ lấy lời cha khuyên

Giờ phút này đây, cha sẽ ra đi mà chẳng bao giờ về nữa Đất nước lầm than, cha con

li biệt, tình đất nước lớn lao hòa trong tình phụ tử sâu nặng Nguyễn Phi Khanh bị giải sang Tàu Để làm tròn đạo hiếu với cha già, Nguyễn Trãi muốn đi theo để phụng dưỡng Nhưng Phi Khanh gạt tình riêng, dằn lòng khuyên con trở lại để trả thù nhà, đền nợ nước Người sắp ra đi vĩnh viễn thường nói những lời gan ruột, những lời mà người còn sống phải khắc cốt ghi xương

Tấm lòng đối với đất nước của người cha thật cảm động Ở những câu thơ tiếp theo trong phần 2 tác giả đã hóa thân vào người trong cuộc li tan để phác ra tình cảnh đau thương của đất nước lầm than nô lệ Trong đó tác giả sử dụng cả tự sự và miêu tả xen lẫn những lời cảm thán để làm nổi bật nỗi đau mất nước nhà tan, tất cả đang chìm ngập trong

thảm họa "xương rừng máu sông"; uất hận sầu đau đang ngùn ngụt ngút trời:

Thảm vong quốc kể sao xiết kể,

Trông cơ đổ nhường xé tâm can, Ngậm ngùi đất khóc giời than, Thương tâm nòi giống lầm than nỗi này!

Nỗi đau ở đây là một nỗi đau lớn, vượt lên nỗi đau riêng để thành nỗi đau cao cả, thiêng liêng của cả đất nước, giống nòi Sự lớn lao ấy được diễn tả bằng hàng loạt các hình ảnh mang tầm vóc vĩ mô: vong quốc, cơ đồ, đất khóc, giời than, nòi giống Dòng xúc cảm mãnh liệt thống thiết biểu hiện qua những từ ngữ diễn tả tình cảm ở cung bậc mạnh, bi thiết: kể sao kể xiết, xé tâm can, ngậm ngùi, khóc than, thương tâm Mỗi dòng thơ là một tiếng kêu than đứt ruột, đầy những hờn căm, bi phẫn Chẳng đủ nước mắt để khóc than cho những đớn đau đang tràn ngập giang sơn, đắng cay đành nuốt sâu trong dạ, người cha nhắn nhủ tâm huyết lại cho con:

Cha xót phận tuổi già sức yếu,

Lỡ sa cơ đành chịu bó tay, Thân lươn bao quản vũng lầy, Giang sơn gánh vác sau này cậy con

Con nên nhớ tổ tông khi trước,

Đã từng phen vì nước gian lao

Bắc Nam bờ cõi phân mao, Ngọn cờ độc lập máu đào còn đây

Nói phận mình bất lực để ủy thác tất cả cho con, cha "tuổi già sức yếu", lại gặp cơn

nguy nan, đành uất hận, tủi hờn mà bó tay Khơi gợi lại truyền thống kiên cường bất khuất của tổ tiên, người cha muốn thắp lên trong người con tin yêu của mình ngọn lửa căm thù xâm lăng, ngọn lửa ý chí quyết tâm khôi phục cơ đồ nước nhà và là cả niềm hi vọng lớn vào con trước khi đi mãi Lời trao gửi nặng tựa Thái sơn Nước mất thì nhà cũng tan, thù nhà chỉ có thể trả được khi thù nước đã rửa sạch Nguyễn Phi Khanh muốn con mình biến nỗi đau mất cha thành nỗi hận mất nước

Mượn xưa để nói nay, mượn người để nói ta vốn là thủ pháp có từ lâu đời trong truyền thống văn học Trần Tuấn Khải đã rất thành công khi lựa chọn chuyện chia li giữa hai cha con Nguyễn Phi Khanh và Nguyễn Trãi để gửi gắm tâm sự, nỗi đau mất nước nhằm khơi gợi tinh thần yêu nước thương nòi khi non sông đang bị giày xéo bởi gót giày thực dân Bằng tình cảm sâu đậm, mãnh liệt, với một giọng điệu thống thiết, thán ca, tác giả của Hai chữ nước nhà đã thực hiện bổn phận, sứ mệnh cao cả của người nghệ sĩ yêu nước Thơ ông thôi thúc lòng người, khích lệ mọi người tranh đấu cho giang sơn độc lập, tự do

Website HOC247 cung cấp một môi trường học trực tuyến sinh động, nhiều tiện ích thông minh, nội dung bài giảng được biên soạn công phu và giảng dạy bởi những giáo viên nhiều năm kinh

nghiệm, giỏi về kiến thức chuyên môn lẫn kỹ năng sư phạm đến từ các trường Đại học và các

trường chuyên danh tiếng

I Luyện Thi Online

- Luyên thi ĐH, THPT QG: Đội ngũ GV Giỏi, Kinh nghiệm từ các Trường ĐH và THPT danh tiếng xây dựng các khóa luyện thi THPTQG các môn: Toán, Ngữ Văn, Tiếng Anh, Vật Lý, Hóa Học và Sinh Học

- Luyện thi vào lớp 10 chuyên Toán: Ôn thi HSG lớp 9 và luyện thi vào lớp 10 chuyên Toán các

trường PTNK, Chuyên HCM (LHP-TĐN-NTH-GĐ), Chuyên Phan Bội Châu Nghệ An và các trường Chuyên khác cùng TS.Trần Nam Dũng, TS Pham Sỹ Nam, TS Trịnh Thanh Đèo và Thầy Nguyễn Đức Tấn

II Khoá Học Nâng Cao và HSG

lớp 6, 7, 8, 9 yêu thích môn Toán phát triển tư duy, nâng cao thành tích học tập ở trường và đạt điểm tốt

ở các kỳ thi HSG

- Bồi dưỡng HSG Toán: Bồi dưỡng 5 phân môn Đại Số, Số Học, Giải Tích, Hình Học và Tổ Hợp dành cho

học sinh các khối lớp 10, 11, 12 Đội ngũ Giảng Viên giàu kinh nghiệm: TS Lê Bá Khánh Trình, TS Trần

Nam Dũng, TS Pham Sỹ Nam, TS Lưu Bá Thắng, Thầy Lê Phúc Lữ, Thầy Võ Quốc Bá Cẩn cùng đôi HLV đạt

thành tích cao HSG Quốc Gia

III Kênh học tập miễn phí

- HOC247 NET: Website hoc miễn phí các bài học theo chương trình SGK từ lớp 1 đến lớp 12 tất cả các

môn học với nội dung bài giảng chi tiết, sửa bài tập SGK, luyện tập trắc nghiệm mễn phí, kho tư liệu tham khảo phong phú và cộng đồng hỏi đáp sôi động nhất

- HOC247 TV: Kênh Youtube cung cấp các Video bài giảng, chuyên đề, ôn tập, sửa bài tập, sửa đề thi miễn

phí từ lớp 1 đến lớp 12 tất cả các môn Toán- Lý - Hoá, Sinh- Sử - Địa, Ngữ Văn, Tin Học và Tiếng Anh

Vững vàng nền tảng, Khai sáng tương lai

Học mọi lúc, mọi nơi, mọi thiết bi – Tiết kiệm 90%

Học Toán Online cùng Chuyên Gia

HOC247 NET cộng đồng học tập miễn phí HOC247 TV kênh Video bài giảng miễn phí