Gián án Một vài suy nghĩ trong việc xây dựng kho mở và công tác phục vụ bạn đọc

Tuy nhiên trong quá... Trên đây là một số kinh nghiệm nhỏ của tôi trong công tác thư viện trường học.

Trang 1

A.ĐẶT VẤN ĐỀ:

Như chúng ta điều biết, tài liệu có một vị trí quan trọng trong đời sống tinh thần của mọi người cũng như toàn xã hội, mà thư viện lại là nơi tàng trữ các loại hình tài liệu vô giá của nhân loại, là ngân hàng tri thức của mọi tầng lớp xã hội nói chung và của nhà trường nói riêng Ngoài chức năng tàng trữ, mục đích của thư viện là truyền bá các loại hình tài liệu đến tay bạn đọc, giúp cho tài liệu trở thành công cụ có ích cho bạn đọc Để thực hiện điều đó, nhiệm vụ của thư viện càng trở nên quan trọng và cấp thiết trong thời kì bùng nổ thông tin như hiện nay

Tài liệu quan trọng như vậy, nhưng có phát huy được tác dụng hay không là nhờ vào công tác phục vụ bạn đọc ở thư viện Có thể nói phục vụ bạn đọc là một chức năng chính của thư viện,

do đó hiệu quả phục vụ cũng chính là thước đo để đánh giá khả năng hoạt động và sự phát triển

của một thư viện Như Lê Nin nói: “Đánh giá thư viện không phải thư viện đó có bao nhiêu sách quý hiếm, có trụ sở khang trang hiện đại, mà chính là thư viện đó thu hút và phục vụ được bao nhiêu dân đến đọc và sử dụng sách báo”.

Công tác phục vụ bạn đọc là công đoạn cuối cùng của chu trình đường đi của tài liệu trong thư viện Đây chính là tấm gương phản ánh một cách rõ nét và đầy đủ trình độ tổ chức của thư viện, cũng như năng lực làm việc của cán bộ thư viện trong tất cả các khâu: từ bổ sung, xử lý tài liệu đến khâu phục vụ bạn đọc…Cán bộ thư viện, nhất là những người có tâm huyết với nghề đã suy nghĩ, trăn trở, tìm tòi và học hỏi với mục đích đổi mới nhằm nâng cao hiệu quả phục vụ Vì vậy, công tác phục vụ bạn đọc luôn được thư viện trường TH Long Hưng đặc biệt quan tâm và đánh giá là một trong những công việc trọng tâm để phát triển

B.NỘI DUNG, BIỆN PHÁP GIẢI QUYẾT:

I QUÁ TRÌNH THỰC HIỆN HỆ THỐNG KHO MỞ, PHÒNG ĐỌC MỞ TẠI THƯ VIỆN:

1 Thực trạng của thư viện:

Trong những năm qua, công tác phục vụ bạn đọc của thư viện trường chủ yếu vẫn theo hình thức là bạn đọc mượn sách thư viện về nhà đọc ( kho đóng) Trong điều kiện vốn tài liệu của thư viện còn hạn chế thì việc cho bạn đọc mượn tài liệu đem về nhà đã là khó khăn không đáp ứng được nhu cầu của nhiều người đọc Do vậy, việc tổ chức phục vụ bạn đọc ngay tại phòng đọc là một nhu cầu cấp bách của thư viện trường phổ thông hiện nay

Khi đến thư viện, bạn đọc thường tiếp cận tài liệu dưới hai hình thức: tiếp cận trực tiếp ( kho mở) và tiếp cận gián tiếp ( kho đóng) Tiếp cận tài liệu gián tiếp còn tùy thuộc vào số lượng sách báo hiện có trong thư viện, sách cho mượn phải được chọn lọc kỹ, phù hợp với đối tượng cho mượn Loại hình này tài liệu chỉ được mang về nhà trong một thời gian nhất định, nhưng bạn đọc phải mất công tìm kiếm thông tin thông qua các hệ thống tra cứu mà không thể trực tiếp rà soát trên nội dung tài liệu để khẳng định nội dung mà họ cần Hơn nữa, làm cho đọc giả mất thời gian chờ đợi, thậm chí tài liệu khi lấy được lại không phù hợp với đề tài mà họ cần hoặc tài liệu đã bị mượn hết Phương pháp này thư viện trường tiểu học Long Hưng dùng chủ yếu khi cho mượn sách nghiệp vụ với một dung lượng thời gian nhất định và có thể mang tài liệu về nhà Trong quá trình hoạt động của thư viện, số lượng tài liệu bổ sung ngày càng nhiều, chất lượng ngày càng nâng cao, đội ngũ cán bộ thư viện chỉ là bán chuyên trách Tuy nhiên trong quá

Trang 2

hiệu quả nguồn tài liệu hiện có trong thư viện, nhằm cung cấp cho bạn đọc những thông tin hữu ích trong công tác giảng dạy và học tập, thông qua cách tiếp cận tài liệu thuận tiện nhanh chóng và thân thiện

Xuất phát từ những nhu cầu trên, tôi đã mạnh dạng đưa ra một phương pháp tổ chức phòng đọc mở ( tiếp cận trực tiếp), nhằm giúp bạn đọc có điều kiện tiếp cận trực tiếp với tài liệu để định hướng đúng sự lựa chọn những tài liệu mà họ cần

2 Phương pháp cải tiến tổ chức hệ thống kho mở, phòng đọc mở:

2.1 Đặc điểm chung :

- Về nguyên tắc hoạt động: Quá trình giao tiếp với từng bạn đọc được xây dựng trên mối quan hệ lẫn nhau của tất cả các hình thức và phương pháp Điều kiện quan trọng cho cách tiếp cận tổng hợp với bạn đọc thành công là có sự phối hợp hoạt động của tất cả các cơ quan đồng minh với thư viện như: các cơ quan giáo dục chính trị, các phương tiện thông tin đại chúng Đồng thời phải nghiên cứu nhu cầu hứng thú đọc và nhận xét đánh giá của người đọc đối với quyển sách họ đã đọc để xây dựng kho sách mở, hướng dẫn đọc cho phù hợp

- Tổng số sách của thư viện :

+ sách giáo khoa : 3059 bản

+ Sách nghiệp vụ : 1224 bản

+ Sách tham khảo : 3871 bản

- Tổng số báo, tạp chí : 20 loại

2.2 Việc tổ chức, sắp xếp tài liệu trong kho mở :

a/ Sắp xếp theo phân loại:

- Khung phân loại nào cũng có thể sử dụng để tổ chức kho mở Tuy nhiên, các bản phân loại được xuất bản dùng cho thư viện thuộc các loại hình khác nhau Ngay các thư viện có cùng loại hình cũng khác nhau về đối tượng, về thành phần kho sách, nên ta phải căn cứ tình hình, đặc điểm của thư viện để thu hẹp hoặc mở rộng chi tiết phân loại

- Khi sách được xếp theo phân loại mọi cuốn sách được quy định theo nhóm chữ cái la tinh, chữ cái tượng hình

b/ Ký hiệu xếp giá cho sách:

Đối với kho mở, việc tổ chức sắp xếp tài liệu theo các lớp, mục của khung phân loại Căn cứ vào ký hiệu xếp giá của tài liệu, ký hiệu xếp giá được cấu tạo bằng ký hiệu phân loại ( theo khung phân loại mà thư viện đó sử dụng), kết hợp với ký hiệu tác giả Ký hiệu xếp giá được cấu tạo bằng chỉ số phân loại DEWEY Nhưng với thư viện nhỏ, vốn tài liệu ít thì chỉ sắp xếp theo ngành học trong bảng phân loại kết hợp với đăng ký cá biệt Cụ thể là ngoài ký hiệu phân loại vẫn sử dụng theo khung phân loại DDC thì tác giả được cấu tạo bởi 3 chữ cái đầu liền nhau của họ và 1 chữ cái đầu tiên của tên, hai phần sẽ ngăn cách nhau bằng dấu gạch ngang

Ví dụ :

“ TOÁN 2 ” của tác giả Đỗ Đình Hoan, xuất bản năm 2010 sẽ có kí hiệu tác giả: 51/ Đ-H/

2010, nhãn hiệu sẽ có cấu trúc như sau:

Trang 3

Kí Kí hiệu phân loại

Kí hiệu tác giả

Năm xuất bản

Nhìn chung, kho mở ngày nay không còn xa lạ đối với đọc giả, khi chúng ta vào bất cứ một hiệu sách hay một siêu thị chúng ta sẽ cảm nhận được sự tự do chọn lựa cái mà mình thích, thư viện cũng cho ta cảm giác đó Thật thoải mái khi đọc giả được trực tiếp tiếp xúc với một rừng kiến thức và tự thỏa mãn nhu cầu hiểu biết của mình, tuy nhiên tổ chức kho mở như thế nào là tùy thuộc vào điều kiện của mỗi thư viện

2.3 Phương pháp phục vụ kho mở:

Phục vụ bạn đọc là việc thư viện tạo cho bạn đọc khả năng sử dụng các ấn phẩm và các

nguồn thông tin khác tại phòng đọc

- Công tác phục vụ kho mở rất đặc biệt do tổ chưc sắp xếp của loại hình tổ chức Vì vậy người các bộ thư viện ở đây phải có một trình độ nhất định về chuyên môn nghiệp vụ và các kiến thức cơ bản về khoa học thư viện

- Tài liệu mới nhập được sắp xếp vào đúng vị trí đã được sắp xếp từ trước và bạn đọc không được xếp sách lên gía sau khi sử dụng, vì nếu bạn đọc xếp sách lên giá không đúng vị trí sẽ làm xáo trộn kho sách

- Bạn đọc có thể tự vào kho sách chọn những tài liệu mình cần và lập phiếu yêu cầu đưa cho cán bộ thư viện để làm thủ tục cho mượn

- Thư viện phải xây dựng công nghệ mã vạch phục vụ cho công tác quản lí tài liệu, quản lí đọc giả thuận tiện hơn, nhằm giảm thiểu thời gian làm thủ tục mượn trả tài liệu

II THUẬN LỢI VÀ KHÓ KHĂN KHI TỔ CHỨC KHO MỞ, PHÒNG ĐỌC MỞ:

1 Thuận lợi:

- Bạn đọc có thể tùy thích lựa chọn những loại tài liệu mà mình cần, không cần thông qua mục lục cũng có thể tìm chọn sách theo bộ môn cần nghiên cứu

- Sách trên giá được sắp xếp theo môn loại, kí hiệu xếp giá và theo ngôn ngữ, nên đọc giả có thể tự tìm tài liệu một cách dễ dàng và nhanh chóng Tuy cùng thời gian nhưng có thể chọn lựa được nhiều loại tài liệu, thuận tiện cho việc so sánh và tra cứu tài liệu

- Báo tạp chí hằng ngày được xử lí và đem ra phục vụ ngay, đã đáp ứng được nhu cầu thông tin cần thiết cho đọc giả

- Số lượng đọc giả tăng hơn, số lần tài liệu luân chuyển cũng nhiều hơn

- Công tác phục vụ bạn đọc, tìm tài liệu của cán bộ thư viện thuận tiện hơn

Việc hình thành kho mở đã đáp ứng được nhu cầu bạn đọc, không những về nghiên cứu chuyên môn mà còn đáp ứng cả nhu cầu giải trí nữa Từ hình thức phục vụ kho kín chuyển sang

51

Đ – H

2010

Trang 4

cũng đã nảy sinh ra không ít khó khăn, đòi hỏi cán bộ thư viện phải có tâm huyết, nổ lực lớn mới có thể hoàn thành tốt nhiệm vụ

2 Khó khăn:

- Cán bộ thư viện phải luôn theo dõi và hướng dẫn bạn đọc, vì quyển nào bạn đọc cũng lấy ra xem

- Tài liệu mau hư hỏng do bạn đọc lấy ra nhiều

- Tài liệu phục vụ trực tiếp nên khó khăn trong khâu quản lí, vì bạn đọc có thể cắt xén, để lẫn lộn hoặc thất thoát tài liệu ( nhất là đối với bạn đọc học sinh )

III MỘT SỐ GIẢI PHÁP CHO HỆ THỐNG PHÒNG ĐỌC MỞ:

- Cần xây dựng sơ đồ chỉ dẫn vị trí sắp xếp các môn loại tri thức trên giá, để đọc giả dễ dàng hình dung một cách tổng quan về vị trí sắp xếp của tất cả các môn loại tri thức và nhận biết môn loại mình cần tìm

- Cần bổ sung thường xuyên các loại báo, tạp chí, sách tham khảo, các loại tài liệu chuyên sâu, chuyên đề Đặc biệt là tài liệu nghiên cứu cho các ngành khoa học mới, đảm bảo cho kho sách mang tính đa dạng, phong phú về các loại hình tài liệu

- Tăng cường cơ sở vật chất, trang thiết bị cho phòng đọc, mở rộng thêm diện tích kho, phòng đọc

- Phải có nơi dành riêng cho bạn đọc để nón, cặp, áo mưa trước khi vào phòng đọc để tránh tình trạng lấy cấp tài liệu

- Cán bộ thư viện cần bố trí nơi làm việc hợp lí để có thể nhìn bao quát được tình trạng đọc, mượn tài liệu của bạn đọc, hướng dẫn bạn đọc sử dụng tài liệu kịp thời

- Tùy theo cấu trúc của thư viện mà chúng ta có thể trang bị thêm cho phòng đọc tấm gương lớn, để cán bộ thư viện đỡ vất vả trong khâu quản lí tài liệu

IV HIỆU QUẢ THỰC TẾ:

- Từ một thư viện còn nghèo nàn về cơ sở vật chất cũng như vốn tài liệu, đến nay đã được trang bị cho phòng đọc khá đầy đủ các trang thiết bị và đã trở thành một thư viện hoạt động có hiệu quả, thu hút được toàn thể giáo viên và học sinh của trường đến đọc sách Thư viện đã thật sự góp phần nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện trong nhà trường

- Trong 2 năm học qua, phòng đọc mở của thư viện đã trở thành một trung tâm thu hút được nhiều bạn đọc Hoạt động đọc, mượn sách của giáo viên và học sinh được duy trì theo đúng kế hoạch đề ra Số lượng giáo viên mượn và trả sách thường xuyên chiếm tỉ lệ 95%, chủ yếu các đầu sách mới, sách có nội dung sát với chương trình đổi mới giáo dục

Từ khi áp dụng phòng đọc mở, hoạt động thư viện thật sự khởi sắc, số lượng bạn đọc tìm đến thư viện mượn và đọc sách tăng lên đáng kể, cụ thể:

Trang 5

- Nhờ cách quản lí sách một cách khoa học, tránh được tình trạng thất thoát sách Đặc biệt là những đầu sách bồi dưỡng nâng cao, sách tham khảo luôn được luân chuyển nhiều lượt trong giáo viên và học sinh: 725 bản

- Thư viện đã tổ chức giới thiệu sách mới : 07 lượt

- Đặc biệt tổ chức các cuộc thi kể chuyện sách thiếu nhi trong học sinh giữa các khối lớp, thi đố vui tìm hiểu kiến thức nhân các ngày lễ lớn trong năm Tuyên truyền vận động học sinh đóng góp được 259 bản sách giáo khoa và 66 sách thiếu nhi

- Năm 2003 thư viện được sử dung chung với phòng thiết bị và chỉ có 2 tủ để sách, đến nay thì thư viện đã có 08 cái tủ, 01 tủ mục lục, 02 giá báo… có đầy đủ trang thiết bị phục vụ cho giáo viên và học sinh Đặc biệt bộ phận thư viện và thiết bị đã được tách riêng

- Năm học 2007 - 2008: thư viện trường đã đạt 5 tiêu chuẩn theo qui định của Bộ Giáo Dục Thư viện thực sự là trung tâm sinh hoạt văn hóa và khoa học của nhà trường, thư viện đã góp phần nâng cao chất lượng giảng dạy và học tập của thầy cô giáo Bồi dưỡng kiến thức cơ bản, xây dựng thói quen tự học, tự nghiên cứu của học sinh

V BÀI HỌC KINH NGHIỆM:

Để tổ chức tốt việc đọc, nghiên cứu tài liệu tại thư viện thì thư viện cần lưu ý những vấn đề sau:

- Hệ thống tra cứu phải hoàn thiện, để luôn phản ánh đúng vị trí sách trong kho ( Liên quan đến kĩ thuật xếp giá )

- Áp dụng những biện pháp khả thi để giảm thiểu tối đa việc thất thoát tài liệu ( Để cặp, nón, áo mưa đúng nơi qui định, tăng cường nhân sự trong khâu quản lí phục vụ…)

- Ban Giám Hiệu trường phải luôn quan tâm chỉ đạo hoạt động của thư viện trường, thường xuyên kiểm tra đánh giá theo từng học kì, năm học

- Mọi thành viên trong nhà trường cần nâng cao nhận thức về vai trò, vị trí và nhiệm vụ của thư viện trường học trong việc xây dựng, hình thành nhân cách

- Thường xuyên bổ sung tài liệu mới ( sát với nhu cầu của bạn đọc) làm phong phú, đa dạng kho sách nhằm thu hút bạn đọc đến thư viện nhiều hơn

- Cần tích cực xây dựng cơ sở vật chất của thư viện bằng nhiều hình thức: từ ngân sách, xã hội hóa Phối hợp chặt chẽ với chính quyền địa phương, đặc biệt là Đoàn thanh niên, hội cha mẹ học sinh để tuyên truyền vận động đầu tư cơ sở vật chất xây dựng và phát triển thư viện

- Cán bộ thư viện phải có tinh thần trách nhiệm cao trong công việc, làm tốt công tác tham mưu với lãnh đạo nhà trường về đầu tư cơ sở vật chất Tổ chức hướng dẫn sử dụng thư viện trước khi cấp thẻ cho đọc giả, nhằm củng cố ý thức của bạn đọc, tạo mối quan hệ gắn bó hơn giữa đọc giả với cán bộ thư viện nói riêng và thư viện nói chung

Tóm lại:

Từ khi hệ thống phòng đọc mở được xây dựng đã đánh dấu một bước phát triển mới trong công tác phục vụ bạn đọc của trường Nó đã thật sự là một nơi không thể thiếu và phục vụ đắc

Trang 6

C KẾT LUẬN:

Thư viện trường học là một bộ phận trọng yếu không thể thiếu được của trường phổ thông,

bằng phương tiện sách báo đang “Góp phần quyết định chất lượng và không ngừng nâng cao năng lực giảng dạy của giáo viên, mở rộng kiến thức và xây dựng thói quen tự học, tự nghiên cứu cho học sinh”

Là một “Giáo viên” thư viện làm công tác giáo dục trực tiếp học sinh bằng phương tiện sách báo, đồng nghiệp đáng tin cậy của giáo viên Khi áp dụng sáng kiến này tôi chỉ mong ước một điều duy nhất là đẩy mạnh được hoạt động thư viện, cụ thể là phong trào đọc sách trong nhà trường, đồng hành cùng với thầy cô và các em học sinh nâng cao chất lượng giảng dạy và học tập

Trên đây là một số kinh nghiệm nhỏ của tôi trong công tác thư viện trường học Vì thời gian và trình độ nghiệp vụ còn hạn chế nên chắc chắn cũng còn nhiều thiếu sót Rất mong sự đóng góp xây dựng của đồng nghiệp để công tác phục vụ ban đọc trong nhà trường ngày càng đạt hiệu quả hơn

Chân thành cảm ơn!

Long Hưng, ngày 09 tháng 11 năm 2010 Người viết

Nguyễn Thị Ngọc Quý

Trang 7

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1/- Các văn bản chỉ đạo của ngành về “công tác thư viện trường học”

2/- Tài liệu bồi dưỡng nghiệp vụ thư viện

3/- Quyết định số 61/1998/ QĐ/ BGD – ĐT của Bộ trưởng về việc ban hành quy chế tổ chức và hoạt động thư viện trường phổ thông

4/- Công văn số 11185/ GDTH của Bộ giáo dục và Đào tạo về việc hướng dẫn thực hiện tiêu chuẩn thư viện trường phổ thông

5/- Báo cáo tổng kết thư viện trường học năm 2008-2009, năm 2009 – 2010

Tiêu đề	Một vài suy nghĩ trong việc xây dựng kho mở và công tác phục vụ bạn đọc
Tác giả	A. Đặt Văn Đề
Chuyên ngành	Quản trị thư viện
Thể loại	Bài luận
Năm xuất bản	2010

Định dạng
Số trang	8
Dung lượng	87,5 KB