Như vậy đối với bài toán này ta phải tính đến bốn luỹ thừa sau đó cộng lại sẽ được tổng Do đó khi viết chương trình giải các bài toán như thế này hay bài toán phức tạp hơn thường rất d[r]
Trang 1Chương VI CHƯƠNG TRÌNH CON VÀ LẬP TRÌNH CĨ CẤU TRÚC
Bài dạy: CHƯƠNG TRÌNH CON VÀ PHÂN LOẠI
I MỤC ĐÍCH, YÊU CẦU:
Kiến thức:
- Nắm được khái niệm chương trình con
- Sự khác biệt cơ bản giữa hàm và thủ tục
- Phân biệt điểm giống nhau và khác nhau về cấu trúc của chương trình và chương trình con
- Biết được mới quan hệ giữa tham số hình thức và tham số thực sự
- Biến cục bộ: cách khai báo và phạm vi sử dụng
Kỹ năng:
- Chưa địi hỏi phải cĩ kỹ năng cụ thể
Thái độ:
- Tiếp tục rèn luyện phẩm chất của người lập trình như tinh thần hợp tác, sẵn sàng làm việc theo nhĩm
II PHƯƠNG PHÁP, PHƯƠNG TIỆN:
- Phương pháp gợi mở nêu vấn đề, phương pháp hỏi – đáp, phương pháp
thuyết trình
-Máy chiếu Projector
- Một số bài về chương trình con: Tính_tong, Tinh_tong2 (Co sử dụng chương trình con)
III NỘI DUNG TIẾT DẠY
A Tổ chức lớp: Ổn định và kiểm tra sĩ số.
B Kiểm tra bài cũ: Khơng kiểm tra.
C Tiến trình tiết dạy:
Trang 2HOẠT ĐỘNG GIÁO VIÊN HOẠT ĐỘNG HỌC SINH NỘI DUNG
Xét bài tốn:
Tính tổng bốn luỹ thừa:
Tluythua=an+bm+cp+dq
để tính tổng bốn luỹ thừa này ta làm như thế
nào?
Tính tất cả bao nhiêu luỹ thừa để được tổng
luỹ thừa?
Như vậy đối với bài tốn này ta phải tính đến
bốn luỹ thừa sau đĩ cộng lại sẽ được tổng
Do đĩ khi viết chương trình giải các bài tốn
như thế này hay bài tốn phức tạp hơn thường
rất dài, cĩ thể dùng rất nhiều lệnh Khi đọc
những chương trình dài Khi đọc rất khĩ nhân
biết được chương trình thực hiện những cơng
việc gì và việc hiệu chỉnh chương trình cũng
khĩ khăn Vậy phải cấu tạo chương trình như
thế nào để cho chương trình dể đọc, dể hiệu
chỉnh nâng cấp Trong chương trình này ta sẽ
nghiên cứu một vấn đề mới đĩ là chương
trình con Vậy chương trình con là gì? Cách
viết, cách sử dụng chúng như thế nào? Ta tìm
hiểu qua bài 17: CHƯƠNG TRÌNH CON VÀ
PHÂN LOẠI
-ghi tựa bài vài phần I
Hoạt động 1: Khái niệm chương trình con
Trở lại bài tốn tinh tổng luỹ thừa ở trên
Chúng ta phải tính kết quả của bốn bài tốn
nhỏ cộng lại mới cĩ được tổng luỹ thừa Cĩ
nghĩa là chúng ta chia bài tốn thành bốn bài
tốn con, mỗi bài tốn con cĩ thể chia thành
các bài tốn con nhỏ hơn Đây là cách thiết kế
từ trên xuống
Để giải các bài tốn trên máy tính cĩ thể phân
chia chương trình thành các khối (Modul),
mỗi khối bao gồm các lệnh giải một bài tốn
con nào đĩ Chương trình chính sẽ được xây
dựng từ các chương trình con này
+ Chương trình con là gì?
Tình từng luỹ thừa Tính bốn luỹ thừa
Nghe giảng
HS suy nghĩ trả lời -Một học sinh trả lời
- Một học sinh khác phát biểu lại
Chương VI:Chương Trình
Trúc
Bài 17:CHƯƠNH TRÌNH CON VÀ PHÂN LOẠI
I Khái niệm chương trình con
Chương trình con là một dãy lệnh mơ
tả các thao tác nhất định và cĩ thể được thực hiện từ nhiều vị trí trong chương trình
Trang 3-Nhấn mạnh khái niệm Chương trình con
và cho học sinh ghi vào tập
-Nhắc lại kiến thức cũ cách tính luỹ thừa
bên tốn học
a3=a*a*a
a4=a*a*a*a
an=a*a* *a (n lần)
Để hiểu rõ hơn tác dụng của chương trình
con ta tìm hiểu ví dụ sau:
Chương trình nhập dữ liệu từ bàn phím tính
và đưa ra màn hình giá trị Tluythua được mô
tả với a,b,c,d kiểu thực và m,n,p,q có kiểu
nguyên có thề viết bằng Pascal như sau
Program tinh_tong;
Var Tluythừa, luythua1, luythua2, luythua3,
luythua4:real;
a, b, c, d:real;
i,n,m,p,q:integer;
Begin
Write(‘Hãy nhập dữ liệu theo thứ tự
a,b,c,d,m,n,p,q’);
Readln(a,b,c,d,m,n,p,q);
Luythua1:=1.0
For i:=1 to n do
Luythua1:=luythua1*a;
Luythua2:=1.0
For i:=1 to m do
Luythua2:=luythua2*b;
Luythua3:=1.0
For i:=1 to p do
Luythua3:=luythua3*c;
Luythua4:=1.0
For i:=1 to q do
Luythua4:=luythua4*d;
Tluythua:=luythua1+luythua2+luythua3+luy
thua4;
Writeln(‘Tong luy thua= ‘,Tluythua 8:4);
readln
end
Hãy nêu nhận xét về đoạn chương trình đổi
Mỗi HS tự đọc đoạn chương trình đđổi màu và nêu nhận xét về đoạn chương trình đó
Nghe giảng
HS suy nghĩ trả lời
Trang 4-Nhấn mạnh:trong đoạn này có bốn đoạn
lệnh tương tự nhau dẫn đến chương trình dài
và khó theo dõi
-Để xử lí vấn đề này các ngôn ngữ lập trình
bậc cao cung cấp khả năng xây dựng các
chương trình con dạng tổng quát “đại diện”
cho nhiều đoạn lệnh tương tự nhau
- Thay vì phải gõ nhiều đoạn lệnh ta chỉ cần
gõ một đoạn và gọi chương trình con nhiều
lần
Ví dụ: tính luythua=xk
,
Trong đó:
Luythua,x:real
k:integer
Var j:integer;
Tich:=1.0;
For j:=1 to k do
Tich:=Tich*x;
Khi đó ta đặt tên cho chương trình con này
là luythua và tên các biến chứa dữ liệu vào
của nó là x và k
Khi cần tính luythua của những giá trị cụ thể
chỉ cần viết tên gọi chương trình con và
thay thế( x, k) bằng giá trị cụ thể tương ứng
Ví dụ để tính an,bm,cp,dq ta viết
Luythua(a,n),Luythua(b,m),Luythua(c,p),Lu
ythua(d,q)
Hoạt động 2 :Lợi ích của việc sử dụng
chương trình con
Khi sử dụng CTC nó có lợi ích gì ?
Giới thiệu từng lợi ích và lấy ví dụ minh hoạ
-Ví dụ:bài luỹ thừa
-Ví dụ:quản lí điểm HS
-Ví dụ:khi sử dụng các hàm toán học ta
không cần xem nó được xây dựng như thế
nào
-Ví dụ:trong bài toán luỹ thừa ta xây dựng
thêm được chương trình con luỹ thừa
Chú ý lắng nghe và ghi bài
Chú ý lắng nghe
* Lợi ích của iệc sử dụng chương trình con
-Tránh được việc phải viết lặp đi lặp lại một dãy lệnh nào đó
-Hổ trợ việc thực hiện các chương trình lớn
-Phục vụ cho quá trình trừu tượng hoá
-Mở rộng khả năng ngôn ngữ -Thuận tiện cho phát triển , nâng cấp chương trình
II Phân loại và cấu trúc chương trình
1.Phân loại
*Hàm (function) là chương trình
Trang 5Hoạt động 3 :Để xây dựng được một
chương trình con có hiệu quả ta sẽ tìm hiểu
sang phần II: Phân loại vàïù cấu trúc của
chương trình con
Trong nhiều ngôn ngữ lập trình, chương
trình con thường gồm hai loại: hàm và thủ
tục
Vậy hàm là gì? Thủ tục là gì?
Giới thiệu hàm và thủ tục
Hãy nêu sự khác nhau giữa hàm và thủ tục?
Chốt lại
Cho ví dụ minh họa hàm và thủ tục.
Một chương trình con cĩ cấu trúc như thế nào
tìm hiểu sang phần 2
Chương trình con cĩ cấu trúc tương tự như
chương trình chính.Hãy nêu cấu trúc chương
trình chính?
-Giới thiệu cấu trúc chương trình con
-Giảng phần đầu, phần khai báo , phần thân
+Phần đầu là phần sử dụng chương trình con
loại hàm hoặc thủ tục
+Phần khai báo cĩ thể cĩ khai báo biến cho
dữ liệu vào và ra, các hằng và biếndùng trong
Suy nghĩ trả lời
suy nghĩ trả lời [(phần khai báo)]
<phần thân>
HS khác nhận xét
HS ghi bài
HS chú ý lắng nghe
con thực hiện một số thao tác nào đó và trả về một giá trị qua tên của nó
*Thủ tục (procedure) là chương
trình con thực hiện các thao tác nhất định không trả về giá trị nào qua tên của nó
2.Cấu trúc chương trình con
<phần đầu>
[<phần khai báo>]
<phần thân>
Tham số hình thức
-Tham số hình thức của chương trình con là các biến được khai
Là chương trình con Thực hiện một số thao tác nào đĩ Trả về giá trị qua tên hàm
Hàm
Là chươngtrình con Thực hiện một số thao tác nào đĩ
Thủ tục
Khơng trả về giá trị qua tên hàm
Trang 6chương trình con
+Phần thân của chương trình con là dãy câu
lệnh thực hiện để từ nhungữ dữ liệu vào ta
nhận được dữ liệu ra hay kết quả mong muốn
GV giới thiệu tham số hình thức
Cho ví dụ :trong chương trình con
luythua(x,k) thì x,k là tham số hình thức và j
là biến cục bộ
Chú ý:
-Chương trình con sử dụng được biến tồn
cục nhưng chương trình chính khơng sử dụng
được biến cục bộ
-Một chương trình con thường cĩ thể cĩ hoặc
khơng cĩ tham số hình thức cũng như biến
cục bộ
Để gọi một chương trình con ta làm nhụ thế
nào tìm hiểu sang phần 3
Yêu cầu HS trả lời các câu hỏi
+Cách gọi chương trình con là gì?
+Tham số thực sự là gì?
Gọi HS trả lời
GV nhận xét và cho HS ghi bài
GV đưa ra ví dụ
Luythua(x,k) Tên CTC TS hình thức
Luythua(a,n) Tên CTC TS thực sự
-Yêu cầu HS nắm chắc khái niệm chương
trình con
Nhấn mạnh: Một chương trình nên được
xây dựng từ các chương trình con nhằm đạt
hiểu quảcao trong giải quyết vấn đề
Tóm lại : Qua bài học hôm nay ta cần nắm
những kiến thức nào?
HS ghi bài vào vở
HS chú ý lắng nghe và ghi bài
HS trả lời
báo cho dữ liệu vào ra của chương trình con
-Biến cục bộ là các biến được khai báo trong chương trình con -Biến toàn cuc là biến được khai báo trong chương trình chính
3.Thực hiện chương trình con
-Cách gọi chương trình con phải có lệnh gọi nó bao gồm tên chương trình con với tham số -Các hằng và biến chứa dữ liệu vào và ra tương ứng với các tham số hình thức đặt trong cặp
ngoặc( ).Các hằng và biến này được gọi là các tham số thực sự
Trang 7GV trình chiếu khái quát các nội dung đã
học
+khái niệm chương trình con và lợi ích của
chương trình con
+Phân loại: hàm và thủ tục
+Cấu trúc của chương trình con
+Tham số hình thức, tham số thực sự và
cách gọi chương trình con
+Biến toàn cục, biến cục bộ
D.Củng cố:
Vận dụng kiến thức đã học hãy trả lời các câu hỏi qua các bài tập sau
GV đưa ra bài tập yêu cầu HS thảo luận theo nhóm và trả lời
Bài tập1: Hãy chọn câu trả lời đúng
1)Sự giống nhau về cấu trúc của chương trình chính và chương trình con là A/ [<phần khai báo>] B/ <phần đầu > C/ <phần đầu> <phần thân> [<phần khai báo>] <phần thân> 2)Sự khác nhau về cấu trúc của chương tình chính và chương trình con là A/ [<phần khai báo>] B/ <phần đầu> C/ <phần thân>
Bài tập 2:Chương trình Tinh_tong có sử dụng chương trình con
Program tinh_tòng;
Var Tluythua, a, b, c, d:real;
i,n,m,p,q:integer;
function luythua(a:real; k:integer):real;
var j:integer;
tich:real;
begin tich:=1.0;
for j:=1 to k do tich:=tich*a;
luythua:=tich;
end;
begin Writeln(‘Hay nhap du lieu theo thu tu a,b,c,d,m,n,p,q ‘);
Readln(a,b,c,d,m,n,p,q);
Tluythua:=luythua(a,n) + luythua(b,m) +luythua(c,p) + luythua(d,q) ; Writeln(‘Tong luy thua=’,tluythua:8:4);
Readln End
a) Hãy cho biết dãy các lệnh nào thể hiện chương trình con trong chương trình trên
b) Nêu các tham số hình thức, tham số thực sự trong chương trình
Trang 8c) Nêu các biến toàn cục, biến cục bộ và phạm vi ảnh hưởng của chúng trong chương trình Nêu sự khác nhau giữa biến toàn bộ và biến cục bộ
E.Dặn dò:
- Về nhà học bài và xem lại các bài tập đã giải
-Tiết học hôm nay ta đã biết khái niệm chương trình con còn cách viết và sử dụng chương trình con như thế nào ta sẽ tìm hiểu qua bài 18
- Chuẩn bị bài tiếp theo bài 18 Ví dụ về cách viết và sử dụng chương trình con