Tiểu luận môn Chính sách đối ngoại II: Hình ảnh kẻ thù dưới góc độ ý thức hệ và lợi ích quốc gia trên báo Nhân dân giai đoạn 1975-1978

Tiểu luận này nhóm nghiên cứu sẽ đi sâu phân tích hình ảnh “kẻ thù” dưới góc nhìn của ý thức hệ và lợi ích quốc gia trong giai đoạn 1975- 1978, một giai đoạn được coi là nhạy cảm. Bằng cách sử dụng các phương pháp: phân tích, định lượng và định tính qua các bài viết trên trang báo Nhân Dân để làm rõ hơn về tình hình các sự kiện, cái nhìn từ bao quát đến cụ thể về hành động của Mỹ cũng như Trung Quốc – Cam-Pu-Chia đối với Việt Nam và những bài học sâu sắc trong việc thiết lập quan hệ với các nước để biến từ “thù” sang “bạn”.

HỌC VIỆN NGOẠI GIAO KHOA CHÍNH TRỊ QUỐC TẾ VÀ NGOẠI GIAO

MÔN: CHÍNH SÁCH ĐỐI NGOẠI II

Đề tài:

HÌNH ẢNH KẺ THÙ DƯỚI GÓC ĐỘ Ý THỨC HỆ VÀ LỢI ÍCH QUỐC

GIA TRÊN BÁO NHÂN DÂN GIAI ĐOẠN 1975 - 1978

Giảng viên hướng dẫn :Thầy Vũ Đoàn Kết Nhóm sinh viên thực hiện : Nhóm 8

Lớp : CT43A

Hà Nội , 2018

LỜI MỞ ĐẦU 4

HÌNH ẢNH “KẺ THÙ” DƯỚI GÓC NHÌN Ý THỨC HỆ VÀ LỢI ÍCH QUỐC GIA TRÊN BÁO NHÂN DÂN GIAI ĐOẠN 1975-1978 5

I KHÁI QUÁT CHUNG 5

1 Bối cảnh 5

1.1 Tình hình thế giới 5

1.2 Tình hình trong nước 6

2 Sơ lược về một số thông tin quan trọng trong quan hệ Việt Nam với các nước giai đoạn 1975- 1978 7

2.1 Với các nước Đông Nam Á (ASEAN) 7

2.2 Với Hoa Kì 8

2.3 Với Trung Quốc 8

2.4 Với Cam-pu-chia 8

3 Khái niệm về kẻ thù 9

3.1 Khái niệm kẻ thù 9

3.2 Kẻ thù mang tính ý thức hệ 9

3.3 Kẻ thù mang tính lợi ích quốc gia 9

4 Tổng quan về hình ảnh “kẻ thù” trong báo nhân dân 10

II NỘI DUNG 14

1 Hình ảnh kẻ thù dưới góc độ ý thức hệ trên báo nhân dân giai đoạn 1975-1978 14

1.1 Xét về định lượng 14

1.2 Về định tính 17

1.2.1 Kẻ thù giai đoạn đầu năm 1975 đến lúc thống nhất đất nước 21

1.2.2 Kẻ thù từ sau khi thống nhất đất nước đến hết năm 1978 32

1.2.3 Có hay không cơ hội bình thường hóa quan hệ giữa Mỹ với Việt Nam dựa trên thông tin của báo Nhân dân giai đoạn 1975-1978 34

2 Hình ảnh kẻ thù dưới góc độ lợi ích quốc gia trên báo Nhân dân giai đoạn 1975-1978 38

2.1 Báo nhân dân khi nói về “kẻ thù” Mỹ dưới góc độ lợi ích quốc gia

giai đoạn 1975- 1978 41

2.1.1 Tham vọng của Mỹ khi tiến hành xâm lược Việt Nam 42

2.1.2 Về định lượng 43

2.1.3 Về định tính 44

2.2 Báo Nhân dân khi nói về “kẻ thù” Trung Quốc dưới góc độ lợi ích quốc gia giai đoạn 1975- 1978 48

2.2.1 Về định lượng 50

2.2.2 Về định tính 50

2.3 Báo nhân dân khi nói về “kẻ thù” Campuchia dưới góc độ lợi ích quốc gia giai đoạn 1975- 1978 55

2.3.1 Quan hệ Việt Nam – Campuchia giai đoạn 1975-1978 55

2.3.2 Về định lượng 59

2.3.3 Về định tính 60

III NHẬN XÉT, ĐÁNH GIÁ 63

1 Giọng điệu của những bài viết trên báo nhân dân về “kẻ thù” 63

2 Đánh giá 64

2.1 Ưu điểm: 64

2.2 Hạn chế: 65

3 Lợi ích của Việt Nam khi công khai lên án, chỉ trích kẻ thù trên báo nhân dân giai đoạn 1975-1978 66

KẾT LUẬN 70

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 71

LỜI MỞ ĐẦU

Theo suốt chiều dài lịch sử của Việt Nam, trong ý thức của dân tộc ta luôn có hai chữ “bạn – thù” Những kẻ luôn có âm mưu xâm lược và chiếm hữu nước ta thì coi là kẻ thù Chúng ta đã gặp phải nhiều “kẻ thù” khác nhau từ lớn đến nhỏ như: Đức, Pháp, Mỹ,…Tính đến nay đã hơn 40 năm kể từ khi chấm dứt cuộc kháng chiến chống Mỹ và thiết lập quan hệ ngoại giao nhưng để có được kết quả này Việt Nam đã phải trải qua một thời gian đầy gian khổ Giai đoạn sau 1975, khi kết thúc chiến tranh tưởng chừng như êm đẹp thì ta vẫn gặp phải lệnh cấm vận của Mỹ Bên cạnh đó, vấn đề Cam-pu-chia lại liên quan trực tiếp đến quan hệ Việt – Trung nên một lần nữa Việt nam bị “chảy máu” Về đối ngoại, Việt Nam bị cô lập về chính trị, bị bao vây về kinh tế trong khi đó chúng

ta phải đối phó với cuộc khủng hoảng kinh tế - xã hội rất trầm trọng trong nước

Bởi vậy, bài tiểu luận này nhóm nghiên cứu sẽ đi sâu phân tích hình ảnh

“kẻ thù” dưới góc nhìn của ý thức hệ và lợi ích quốc gia trong giai đoạn

1975-1978, một giai đoạn được coi là nhạy cảm Bằng cách sử dụng các phương pháp: phân tích, định lượng và định tính qua các bài viết trên trang báo Nhân Dân để làm rõ hơn về tình hình các sự kiện, cái nhìn từ bao quát đến cụ thể về hành động của Mỹ cũng như Trung Quốc – Cam-Pu-Chia đối với Việt Nam và những bài học sâu sắc trong việc thiết lập quan hệ với các nước để biến từ “thù” sang “bạn”

Trong quá trình tìm hiểu, tổng hợp và phân tích tài liệu, bài tiểu luận sẽ không thể tránh khỏi những sai sót, mắc phải những suy nghĩ chưa thực sự đầy

đủ, chính xác Nhóm rất mong nhận được sự đóng góp ý kiến của giáo viên hướng dẫn và của các bạn để bài tiểu luận được hoàn thiên hơn!

HÌNH ẢNH “KẺ THÙ” DƯỚI GÓC NHÌN Ý THỨC HỆ VÀ LỢI ÍCH QUỐC GIA TRÊN BÁO NHÂN DÂN GIAI ĐOẠN 1975-1978

I KHÁI QUÁT CHUNG

1 Bối cảnh

1.1 Tình hình thế giới

Phức tạp và biến dạng theo nhiều hướng, chiến tranh lạnh vẫn chi phối hầu hết trong quan hệ quốc tế Cuộc cách mạng khoa học kỹ thuật mới diễn ra, tạo xu thế cho hợp tác kinh tế giữa các quốc gia Thế giới vừa hợp tác mạnh mẽ vừa đấu tranh gay gắt, đặc biệt là hai phe, hai cực trong chiến lược lợi ích toàn cầu Sự phân hóa mạnh mẽ trong nội bộ từng phe đặc biệt là phe các nước xã hội chủ nghĩa, nảy sinh nhiều mâu thuẫn khó có thể điều hòa được

Việc Mỹ rút quân khỏi Đông Nam Á lục địa đã khiến cho nền chính trị thế giới bước vào thời kỳ "sau Việt Nam" Cục diện quan hệ giữa các nước lớn cũng diễn biến phức tạp Nước Mỹ suy giảm thế và lực, khủng hoảng toàn diện

về chính trị, kinh tế, xã hội Trong khi đó, Tây Âu và Nhật Bản vươn lên, trở thành các trung tâm kinh tế thế giới cạnh tranh với Mỹ, các khối quân sự trở nên lỏng lẻo hoặc tan rã ( SEATO) Xu hướng độc lập với Mỹ trong thế giới phương Tây không ngừng tăng lên

Năm 1975, Liên Xô thúc đẩy ký Định ước Helsinki, kết thúc 30 năm đối đầu ở châu Âu Liên Xô cũng tăng cường mở rộng ảnh hưởng đến Mỹ Lantinh, châu Á, châu Phi, đặc biệt là ở các nước thuộc khối thuộc địa của Bồ Đào Nha mới giành được độc lập và bắt đầu quan tâm nhiều hơn tới Đông Nam Á, châu

Á – Thái Bình Dương Trên mặt trận quốc tế lúc này, xu thế hòa hoãn đang thay thế dần xu thế đối đầu

Trong khi đó, tình hình khu vực cũng có nhiều biến động Tình trạng chiến tranh nóng bỏng gây nên sự mất ổn định trong khu vực kéo dài suốt 30 năm đã kết thúc, ngày nay khu vực Đông Nam Á đã im tiếng súng, đã có hòa bình, ổn định Các nước ASEAN trước đây đã dính líu vào các cuộc chiến tranh của Mỹ sau khi ta giành độc lập rất muốn có quan hệ tốt với chúng ta Sau khi

Mỹ rút lui, Liên Xô và Trung quốc tăng cường sự hiện diện ở khu vực này Đối với Mỹ thất bại ở Việt Nam đã khiến Mỹ như bị dội “một gáo nước lạnh”, rút khỏi khu vực Đông Nam Á Mặc dù ảnh hưởng ở khu vực này đã bị suy giảm nhưng Mỹ vẫn vừa tìm cách khai thác mâu thuẫn Xô – Trung vừa muốn có một nước Việt Nam độc lập cả với Trung Quốc lẫn Liên Xô để duy trì cân bằng chiến lược giữa 3 nước lớn trong khu vực Châu Á – Thái Bình Dương Nền kinh tế Mỹ suy yếu bởi tác động của cuộc khủng hoảng dầu lửa những năm 70 cùng với việc Mỹ đã quá sa lầy trong chiến tranh ở Việt Nam đã tạo ra trong lòng nước Mỹ, nhân dân Mỹ “hội chứng Việt Nam” hình ảnh nước Mỹ bị giảm

đi nghiêm trọng

1.2 Tình hình trong nước

Sau hiệp định Pa-ri năm 1973, tình hình 2 miền nước ta trước những thay đổi to lớn:

Miền Bắc, về cơ bản miền Bắc đang dần khôi phục các cơ sở kinh tế, các

hệ thống thủy nông, mạng lưới giao thông, công trình văn hóa, giáo dục, y tế Kinh tế đang dần dà có bước phát triển

Miền Nam, trong cuộc đấu tranh chống “bình định – lấn chiếm”, chống

âm mưu “tràn ngập lãnh thổ” của chính quyền Sài Gòn vào những tháng đầu sau khi kí Hiệp định Pari, quân dân ta đã đạt được một số kết quả nhất định Nhưng

do không đánh giá hết âm mưu phá hoại Hiệp định của địch, do quá nhấn mạnh đến hòa bình, hòa hợp dân tộc… nên tại một số địa bàn quan trọng, chúng ta bị mất đất, mất dân

Tại các vùng giải phóng, đồng thời với cuộc đấu tranh bảo vệ quê hương, nhân dân ta ra sức khôi phục và đẩy mạnh sản xuất, tăng nguồn dự trữ chiến lược cho cuộc chiến đấu hoàn thành giải phóng miền Nam Các ngành sản xuất công nghiệp, thủ công nghiệp, thương nghiệp, các mặt hoạt động văn hóa, xã hội, giáo dục, y tế cũng được đẩy mạnh.

Sau khi giành thắng lợi trong chiến dịch mùa Xuân năm 1975, Việt Nam bước vào thời kì mới, bảo vệ độc lập chủ quyền và xây dựng lại đất nước

Tuy nhiên, ngay sau đó Việt Nam phải tiếp tục đương đầu với các cuộc chiến tranh biên giới phía Bắc và Tây Nam Bị các thế lực thù địch do Mỹ, Trung Quốc đứng đầu bao vây, phong toả về kinh tế, cô lập về ngoại giao, cùng với sự áp dụng cứng nhắc mô hình kinh tế tập trung, quan liêu, bao cấp, không phù hợp với trình độ phát triển của lực lượng sản xuất, hoàn cảnh trong nước giai đoạn 1975-1978 này có nhiều khó khăn về nhiều mặt: kinh tế, chính trị, xã hội Kinh tế sa sút, lạm phát tăng nhanh, bội chi ngân sách Nhà nước càng ngày càng tăng; sản xuất trì trệ, năng suất hiệu quả kinh tế giảm sút Đời sống vật chất và tinh thần của nhân dân không được đảm bảo

Thêm vào đó là quan hệ giữa Việt Nam với các nước trong khu vực, đặc biệt là các nước có chung biên giới xuất hiện hiều diễn biến phức tạp, các thế lực thù địch trong và ngoài nước chống đối Việt Nam

2 Sơ lược về một số thông tin quan trọng trong quan hệ Việt Nam với các nước giai đoạn 1975- 1978

2.1 Với các nước Đông Nam Á (ASEAN)

Ta vẫn cho rằng tổ chức ASEAN là khối SEATO trá hình, các nước ASEAN là tay sai của Mỹ bảo vệ lợi ích của Mỹ, nên mặc dù ta đưa ra chính sách bốn điểm và đã bình thường hóa quan hệ với họ, ta vẫn dè dặt trong mối quan hệ đó và đôi khi vẫn để xảy ra những trục trặc nhỏ không cần thiết đối với

họ Mặt khác, ta vẫn cho rằng ta có nghĩa vụ quốc tế là ủng hộ phong trào cách mạng ở các nước trong khu vực trong khi các nước ASEAN rất sợ ta ủng hộ và giúp đỡ phong trào cách mạng của các lực lượng vũ trang chống đối trong nước

họ Vì vậy, mặc dù đã bình thường hóa quan hệ với ta trên cơ sở chính sách bốn điểm, các nước ASEAN vẫn không thật sự yên tâm với ý đồ lâu dài của ta1

1 Chính sách đối ngoại Việt Nam (1975-2006), Học viện Quan hệ quốc tế, TS Nguyễn Vũ Tùng biên soạn , NXB Thế Giới

2.2 Với Hoa Kì

Trong quan hệ với Mỹ, tháng 1/1977, Jimmy Carter nhậm chức Tổng thống; Đại sứ Mỹ ở Liên hợp quốc A Young nói: Coi Việt nam như Nam Tư ở châu Á, không phải là một bộ phận của Trung Quốc hay Liên Xô, là một nước độc lập Một nước Việt Nam mạnh và độc lập là phù hợp với lợi ích quốc gia của Mỹ Ngày 16/3/1977, Leonard Woodcock, đặc phái viên của Tổng thống

Mỹ thăm Việt Nam Phía Mỹ nêu vấn đề MIA, phía Việt Nam nêu vấn đề thực hiện điều 21 Hiệp định Paris Ta và Mỹ cũng tiến hành 3 vòng hội đàm về bình thường hóa quan hệ 2 nước (3/5/1977, 1/6/1977, 19/12/1977) nhưng không kết quả; tuy nhiên, Mỹ thôi không phủ quyết việc VN gia nhập Liên Hợp quốc

2.3 Với Trung Quốc

Quan hệ Việt-Trung ngày càng xấu đi Ngày 2-20/6/1977, đoàn quân sự

ta do đồng chí Võ Nguyên Giáp dẫn đầu thăm Trung Quốc, Trung Quốc nói gay gắt là ta đã làm tổn thương quan hệ 2 nước Ngày 7- 10/6/1977, Thủ tướng Phạm Văn Đồng thăm các nước Bắc Âu về qua Bắc Kinh, Trung Quốc trao bị vong lục 7 điểm: Việt Nam công khai nói xấu Trung Quốc; vấn đề biên giới trên bộ; điểm nối ray đường sắt Việt-Trung; 2 quần đảo; vịnh Bắc bộ; Hoa kiều ở Việt Nam; Việt Nam dùng vấn đề lịch sử để chống Trung Quốc Ngày 20/11/1977, đoàn Đảng và Chính phủ ta do đồng chí Lê Duẩn dẫn đầu thăm Trung Quốc Trung quốc đón tiếp và hội đàm lạnh nhạt Trung Quốc nhắc lại thuyết “3 thế giới”, từ chối việc ta yêu cầu viện trợ 50 vạn tấn thép Trong khi

đó, quan hệ Cam-pu-chia-Trung Quốc tiếp tục được tăng cường

3 Khái niệm về kẻ thù

3.1 Khái niệm kẻ thù

Kẻ thù là cá nhân, thế lực, tổ chức hay quốc gia có âm ý định làm hại đến một cá nhân, tổ chức hay tập thể khác bằng những hành động gây ảnh hưởng đến nhiều mặt

Có hai loại lẻ thù: kẻ thù trực tiếp và kẻ thù gián tiếp

Kẻ thù trực tiếp là những cá nhân tổ chức trực tiếp hành động gây ra những tổn thất, khó khăn cho đối phương bằng mọi cách

Kẻ thù gián tiếp là những thế lực đứng sau tiếp tay cho một nhóm tổ chức

để âm mưu làm hại đối phương bằng cách viện trợ, giúp đỡ nhưng lại mamg ý

đồ xấu

3.2 Kẻ thù mang tính ý thức hệ

Ý thức hệ được định nghĩa là: Các ý tưởng, nhận thức, giá trị và niềm tin chung, thông qua đó những thành viên của một xã hội diễn dịch lịch sử và những sự kiện xã hội đương thời đã định hình các kỳ vọng và khát khao của họ đối với tương lai

Vậy kẻ thù mang ý thức hệ nghĩa là những quốc gia có âm mưu xâm chiếm nước ta và mang hệ thống tư tưởng tư bản chủ nghĩa

3.3 Kẻ thù mang tính lợi ích quốc gia

Lợi ích quốc gia - dân tộc là các mục tiêu mà quốc gia theo đuổi để bảo đảm sự tồn tại và phát triển của mình, bao gồm: Giữ vững chủ quyền; thống nhất và toàn vẹn lãnh thổ; ổn định chế độ chính trị; bảo đảm an ninh và an toàn cho người dân; giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc; bảo đảm các điều kiện cho quốc gia phát triển kinh tế, xã hội, Các lợi ích này thường được chia thành hai nhóm: nhóm lợi ích an ninh và nhóm lợi ích phát triển Nhóm lợi ích an ninh là những mục tiêu bảo đảm cho quốc gia tiếp tục tồn tại Nhóm lợi ích phát triển bao gồm các lợi ích bảo đảm cho quốc gia ngày càng lớn mạnh, có vị thế quốc

tế ngày càng cao, đời sống vật chất và tinh thần của người dân ngày càng được

cải thiện

Kẻ thù mang lợi ích quốc gia là những nước được cho là xâm lược nước

ta vì mục đích phát triển kinh tế, mở rộng lãnh thổ nhằm làm cho quốc gia đó lớn mạnh hơn, phát triển thành bá chủ thế giới

4 Tổng quan về hình ảnh “kẻ thù” trong báo nhân dân

Báo Nhân dân là cơ quan ngôn luận của Đảng Cộng sản Việt Nam, là Cơ quan Trung ương, tiếng nói của Đảng, Nhà nước và nhân dân Việt Nam Do đó, bằng cách chọn báo Nhân dân để phân tích sẽ cho ta thấy được cái nhìn chính xác, chân thực về tư duy, chính sách cũng như tiếng nói của Đảng và nhà nước Báo nhân dân có số lượng phát hành 200-220 nghìn bản/ngày, phát hành rộng rãi đến từng chi bộ trên phạm vi cả nước và một số được phát hành nước ngoài

Trong giai đoạn 1975-1978 có tất cả 851 đầu báo nói về kẻ thù trong đó bao gồm có Mỹ, Thiệu, Trung Quốc và Cam-pu-chia

Dưới đây là biểu đồ thể hiện số đâu báo về kẻ thù trong giai đoạn này:

Tổng số bài báo nói về kẻ thù trong các năm từ

1975-1978 trong báo Nhân dân

Số bài

Từ biểu đồ trên ta có thể thấy: Năm 1975, số đầu báo lên đến 417 bài và giảm dần xuống 122 đầu năm 1976, 81 đầu năm 1977 và lại tăng lên nhanh trên

231 đầu năm 1978 Sở dĩ có sự thay đổi như vậy là bởi vì, sau 1975, Mỹ và Thiệu là hai kẻ thù chung lớn nhất gây áp lực nhiều cho phía Việt nam mặc dù đại thắng Mùa xuân năm 1975 đã chấm dứt chiến tranh nhưng phía Mỹ lại phá

bỏ hiệp định Pari – ép dân ta phải di cư…Đồng thời lên án Mỹ- Thiệu về những hành động sai trái đối với người dân Việt Nam, vạch trần bộ mặt xảo trá Đến năm 1976, ta tiếp tục lên án hành động Mỹ phản đối Việt nam gia nhập Liên hợp quốc Cho đến năm 1977, Mỹ có ý định muốn bình thường hóa quan hệ với Việt nam và Việt Nam cũng đang suy nghĩ để đưa ra những điều khoản mong

Mỹ bồi thường cho chiến tranh, có thể vì thế mà giai đoạn này các đầu báo lên

án Mỹ đã được cắt bớt đi nhiều thay bằng các tình hình thời sự khác Tuy nhiên, năm 1978 khi vấn đề Mỹ chưa giải quyết ổn thỏa thì Cam-pu-chia cho quân xâm phạm chủ quyền Việt Nam Một lần nữa Việt Nam phải đối mặt liên tiếp với nhiều kẻ thù, đặc biệt là được sự ủng hộ của nhân dân nhiều nước trên thế giới nên số đầu báo lại tăng lên nhằm nhấn mạnh tội ác, sự sai trái của kẻ thù Đồng thời từ đây, các nguồn báo không chỉ lấy từ báo Nhân dân mà còn từ tin Thông tấn xã Việt Nam (một hãng Thông tấn Quốc gia, trực thuộc Chính phủ Việt Nam và là cơ quan thông tin chính thức của Nhà nước Cộng hòa xã hội Chủ nghĩa Việt Nam), Báo Liên Xô (Tạp chí Hồng Kì, Báo Mặt trận trẻ,…) Báo Mỹ (Báo Thế giới hằng ngày Báo Tin tức nông nghiệp Mỹ,…),…

Báo Nhân dân cũng cập nhật tất cả những ngòi bút của các nhà báo, những người luôn tìm cách tiếp cận tin tức mới nhất từ quốc tế Báo Mỹ và các nguồn báo khác chủ yếu cung cấp thông tin về chính trị, văn hóa, kinh tế

Tuy nhiên nếu chỉ để viết một bài báo nhiều chữ xoanh quanh các vấn đề thường xuyên được nhắc đến sẽ dễ gây nhàm chán và rối mắt Do đó trên một

số Báo Nhân dân thường có các thể loại như tường thuật, tin vắn, xã luận, truyện ngắn và thậm chí là cả thơ ca, tranh ảnh

Dưới đây là một số thể loại báo được lấy từ Báo Nhân dân về nội dung

“kẻ thù” của Việt Nam:

Nguồn báo nói về kẻ thù giai đoạn 1975-1978

Thông tấn xã Việt Nam Báo nhân dân - tác giả Việt Báo Mỹ

Báo Tiệp Khắc Báo Liên Xô Các báo khác

Mỹ luôn đưa ra những luận điệu xảo trá nhằm trốn tránh trách nhiệm của mình về những gì đã gây ra cho nước ta Nếu chỉ bằng ngòi bút không thì chưa hẳn đã gây được sức ép dư luận nhưng bằng những hình ảnh mà ta đã thu được như vậy dễ dàng làm khó Mỹ

Hay là những bài thơ được sang tác nên nhằm châm biếm cả Pho, Mỹ, Thiệu rằng cứ mãi đeo bám Việt Nam, âm mưu xâm lược và làm hại nước ta

II NỘI DUNG

1 Hình ảnh kẻ thù dưới góc độ ý thức hệ trên báo nhân dân giai đoạn 1975-1978

Năm 1975 là năm đánh dấu một bước ngoặt quan trọng trong lịch sử Việt Nam bằng cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước thắng lợi trọn vẹn, giải phóng hoàn toàn miền Nam, thống nhất đất nước Để đạt được mục tiêu đưa nước ta trở thành một nước Xã hội chủ nghĩa có vai trò và tầm ảnh hưởng lớn trong và ngoài khu vực, Đảng và nhà nước ta đã luôn phấn đấu đưa Việt Nam ngày càng hội nhập sâu rộng hơn, có thể nhận thấy rõ sự phát triển đó thông qua các kì đại hội Ngay từ đại hội IX đã phát triển phương châm của đại hội VII “ Việt Nam muốn làm bạn với các nước trong cộng đồng thế giới, phấn đấu vì hòa bình, độc lập và phát triển” thành “ Việt Nam sẵn sàng là bạn, là đối tác tin cậy của các nước trong cộng đồng quốc tế, phấn đấu vì hòa bình, độc lập và phát triển Việc gạt bỏ rào cản “ý thức hệ” có cái nhìn mới hơn về quan hệ đối tác thêm “bạn” bớt “thù” đã giúp Việt Nam ngày càng khẳng định được vị thế của mình trên trường quốc tế Trở lại những năm 1975- 1978 do quan niệm về “ý thức hệ” của người Việt Nam về hình ảnh đối với các nước đế quốc đã quá sâu đậm nên trong giai đoạn này, dù có cơ hội cho một bước ngoặt về mặt ngoại giao nhưng Việt Nam đã đánh mất nó, vụt mất cơ hội bình thường hóa quan hệ với Mỹ cuối những năm 1977- 1978, đây có thể xem là một bài học lịch sử quan trọng đối với ta vì sự việc đã dẫn tới những hậu quả đáng tiếc như việc Mỹ bao vây cấm vận ngay sau đó Có thể thấy trong giai đoạn 1975-1978 Việt Nam luôn coi Mỹ

là kẻ thù số một, coi các nước đế quốc là những tên tay sai, bọn phản động và chính quyền Thiệu là bọn bù nhìn thân Mỹ, việc phân định ranh giới “bạn” và

“thù” được Việt Nam vạch ra đều thông qua cái nhìn “ý thức hệ” và bị “ý thức hệ” chi phối một cách trầm trọng

1.1 Xét về định lượng

Thông qua quá trình tổng hợp và thống kê, nhóm đã tính toán và trình bày

số liệu trong biểu đồ tròn, từ biểu đồ chúng ta có thể thấy Mỹ chiếm số lượng báo viết về kẻ thù nhiều nhất (51%) tiếp đó là chính quyền Sài Gòn có số lượng báo viết về kẻ thù nhiều thứ hai (38%) còn các nước Tư bản chủ nghĩa khác chiếm tỷ lệ ít hơn (11%) Mỹ có số lương báo viết về kẻ thù gấp 51/11 lần số lượng báo viết về kẻ thủ của các nước Tư bản chủ nghĩa khác, gấp 51/38 lần số lượng báo viết về kẻ thù của chính quyền Thiệu Qua những con số trên có thể thấy rằng Mỹ luôn là kẻ thù được báo chí Việt Nam, đặc biệt trong báo nhân dân – nguồn báo được nhóm lựa chọn để nghiên cứu, nhắc đến nhiều nhất và tiếp đó là chính quyền Thiệu - tay sai của Mỹ, đối với các nước Tư bản chủ nghĩa khác do sự đối lập nhau về ý thức hệ tức có cùng ý thức hệ với Mỹ nên Việt Nam cũng luôn coi họ là kẻ thù như Mỹ

51%

38%

11%

độ ý thức hệ trên báo Nhân dân giai đoạn

1975-1978

MỹThiệuCác nước TBCN khác

BIỂU ĐỒ CỘT THỂ HIỆN SỐ LƯỢNG CHỮ “THÙ” THEO Ý THỨC

HỆ TRÊN BÁO NHÂN DÂN VIỆT NAM GIAI ĐOẠN 1975-1978

Ở biểu đồ này cho chúng ta thấy được rất rõ số lượng chữ “thù” giảm qua các năm từ 1975-1978, từ gần 280 chữ “thù” xuống còn khoảng 80 chữ đối với

Mỹ, từ 60 tới khoảng 10 chữ “thù” đối với các nước Tư bản chủ nghĩa khác và cuối cùng từ 124 từ giảm xuống còn không từ trong năm 1978 đối với chính quyền Sài Gòn, và hơn thế nữa năm 1978 sau khi giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước, chính quyền Sài Gòn bị lật đổ, một kẻ thù lớn của chúng ta đã bị loại bỏ còn lại là các nước thuộc phe Tư bản chủ nghĩa trái ngược ý thức hệ với Việt Nam và đặc biệt nhấn mạnh kẻ thù chung của các nước Xã hội chủ nghĩa là

Mỹ, tuy nhiên cũng có thể thấy rằng số lượng chữ “thù” đối lập về ý thức hệ này

đã giảm hơn qua bốn năm cho thấy được phần nào về việc nhìn nhận kẻ thù qua lăng kính ý thức hệ cũng giảm dần theo

Chính quyền Sài Gòn

BIỂU ĐỒ ĐƯỜNG THỂ HIỆN SỐ LƯỢNG CHỮ “KẺ THÙ” THEO Ý THỨC HỆ ĐỐI VỚI MỸ TRÊN BÁO NHÂN DÂN VIỆT NAM

1.2 Về định tính

Khi cuộc kháng chiến chống Mỹ của toàn thể nhân dân Việt Nam đã kết thúc trong thắng lợi vẻ vang bằng hiệp định Pari được kí kết vào năm 1973 thì cho đến đầu những năm 1975, đất nước vẫn chưa thống nhất hoàn toàn, non

sông vẫn chưa về một mối, theo hiệp định Pari, miền nam Việt Nam sẽ tạm thời tồn tại 2 chính quyền là Cộng Hòa miền Nam Việt Nam và Việt Nam Cộng Hòa sau đó một thời gian sẽ đi đến tổng tuyển cử thống nhất theo nguyện vọng của nhân dân và Mỹ phải rút hết mọi dính líu và can thiệp vào đất nước Việt Nam Tuy nhiên, qua những trang báo Nhân dân từ giai đoạn 1975- 1978 lại phản ánh rất rõ thực tại tình hình nước ta lúc bấy giờ, đất nước vẫn xảy ra chiến tranh vào những tháng đầu năm 1975 và mãi đến 30 tháng 4 năm 1975 thì mới hoàn toàn giải phóng được Việt Nam, việc kéo dài lâu như vậy nguyên nhân phần lớn là

do chính quyền Sài Gòn liên tiếp có những hành động đi ngược lại hiệp định đã

ký kết và Mỹ vẫn còn dính líu phần lớn vào nội bộ nước ta Trước những hành động phản động, phá hoại của chính quyền Mỹ cũng như Chính quyền Sài Gòn cùng đường lối đối ngoại hiện thời của Đảng và Nhà nước ta đã tác động trực tiếp về hình thức, số lượng cùng nội dung các bài đăng về “kẻ thù” hoặc những bài báo dù là của những quốc gia khác lên tiếng vì “kẻ thù” chung của toàn dân tộc đều được đăng tải lên báo Nhân dân, giúp cho người đọc nhận thức và định hình về “kẻ thù” của cách mạng Việt Nam, không chỉ là một chính quyền Thiệu

mà đằng sau đó còn là một đế quốc sừng sỏ, hùng mạnh như nước Mỹ, một tên

đế quốc đầu têu can thiệp vào chủ quyền, quyền độc lập, quyền tự chủ, tự quyết của dân tộc

BẢNG THỐNG KÊ CÁC BÀI BÁO VỀ KẺ THÙ MANG TÍNH

Ý THỨC HỆ NĂM 1975

Như đã kể trên, số lượng các bài báo đăng tải trên báo Nhân dân giai đoạn 1975 tập trung và nhắc nhiều nhất đến kẻ thù mang tính ý thức hệ của dân tộc Việt Nam Đây là giai đoạn kháng chiến của miền nam Việt Nam, đang chống lại những cuộc tấn công từ kẻ địch trực tiếp là Chính quyền Sài Gòn do Nguyễn Văn Thiệu cầm đầu Khi đi vào nghiên cứu hình ảnh kẻ thù mang tính ý thức hệ trên báo Nhân dân giai đoạn này, ta dễ dàng nhận ra được, không một

sự kiện nào vắng bóng chính quyền Thiệu trong những cuộc đấu tranh của nhân dân miền Nam, mà ẩn sau đó là một “ông trùm đế quốc” hay còn được coi như

là một nhà viện trợ giàu có cho chính quyền Sài Gòn

Năm Mỹ Chính quyền Sài Gòn Các nước Tư bản

Bước vào giai đoạn 1975 cho đến 1978, bạn đọc báo Nhân dân sẽ dễ dàng

tiếp cận được với rất nhiều thông tin về các sự kiện có thể khái quát là : “ ra sức

tranh thủ những điều kiện quốc tế thuận lợi để nhanh chóng hàn gắn những vết thương chiến tranh, khôi phục và phát triển kinh tế , phát triển văn hóa, khoa học kỹ thuật, củng cố quốc phòng, xây dựng cơ sở vật chất kỹ thuật của chủ nghĩa xã hội ở nước ta, đồng thời tiếp tục kề vai sát cánh với các nước xã hội chủ nghĩa, anh em và tất cả các dân tộc trên thế giới đấu tranh vì hòa bình, độc lập dân tộc dân chủ và chủ nghĩa xã hội, chống đế quốc và đứng đầu là đế quốc Mỹ”2 Qua đây, nhóm nghiên cứu nhận thấy rằng, dù chính quyền Sài Gòn là kẻ thù trực tiếp và nguy hiểm của nhân dân ta, nhưng đó chỉ là những năm đầu

1975 , đến 30/4/1975 sau khi giải phóng miền nam thống nhất đất nước thì chính quyền Thiệu đã ngày càng ít đi trên các mặt báo Nhân dân, xét về tổng thể, không có một lực lượng nào có thể so sánh được với Mỹ, một kẻ thù dưới góc độ ý thức hệ rất quan trọng, xuất hiện hầu như trên các trang báo, trải dài và xuyên suốt qua cả một giai đoạn Vì vậy, nhóm nghiên cứu xin tập trung phần lớn vào hình ảnh của đế quốc Mỹ khi nghiên cứu về kẻ thù mang tính ý thức hệ giai đoạn 1975-1978

2 Đảng Cộng sản Việt Nam: Văn kiện Đảng, Toàn tập, tập 43, Nxb Chính tri Quốc gia,

H,2006, tr.53

1.2.1 Kẻ thù giai đoạn đầu năm 1975 đến lúc thống nhất đất nước

Vào năm 1975, sau gần 2 năm đấu tranh thi hành hiệp định Pari về Việt Nam, được coi là hai năm đấu tranh gay gắt quyết liệt, cũng là 2 năm thắng lợi quan trọng về mọi mặt, trên các mặt báo Nhân dân là hàng ngàn bài báo viết về việc chống lại đường lối của đế quốc Mỹ và chính quyền Nguyễn Văn Thiệu đang cố gắng phá hoại hiệp định hòng thực hiện chủ nghĩa thực dân mới của Mỹ

ở toàn miền nam Việt Nam, trong bài báo “hai năm đấu tranh thi hành hiệp định Pari về Việt Nam” (Báo cáo của Phó Thủ tướng kiêm Bộ trưởng Bộ ngoại giao Việt Nam dân chủ Cộng Hòa Nguyễn Duy Trinh trước kì họp thứ năm của Quốc hội khóa bốn ) có viết: “ Theo sự chỉ đạo của Mỹ , tập đoàn Nguyễn Văn Thiệu ra sức phá hoại hiệp định, chống lại hòa bình, độc lập dân chủ và hòa hợp dân tộc… Đối với hiệp định Pari, Mỹ và chính quyền Nguyễn Văn Thiệu không

từ một thủ đoạn nào để phá hoại… Để làm thất bại âm mưu và cách hành động của Mỹ và tập đoàn tay sai hiếu chiến ở Sài Gòn…tố cáo mọi âm mưu và hành động của Mỹ- Thiệu phá hoại hiệp định, tố cáo những tội ác của chúng , đập tan mọi luận điệu vu cáo , đe dọa và thủ đoạn lừa bịp…”3

Báo Nhân dân với tư cách là một phương tiện thông tin đã thực thi nhiệm

vụ truyền tải các tin tức quan trọng theo sự định hướng, kiểm duyệt của Đảng đến người dân Việt Nam Tường thuật khá sâu và sát các sự kiện, diễn biến cũng như những ý kiến, quan điểm của các vấn đề trong nước cũng như quốc tế này, các nội dung của các tờ báo hầu như chỉ đích danh rõ ràng Mỹ và Thiệu là

kẻ thù chính trong mọi hoạt động của toàn thể đất nước Điều này được phản ánh qua rất nhiều bài báo, điển hình là một số bài báo như bài báo được viết với tiêu đề “Thiệu, tên hiếu chiến láo xược”- được đăng trên báo Nhân dân tháng 1/1975, trong đó trích các lời lẽ của Thiệu và qua bài viết, ta nhận định Thiệu là một tên hiếu chiến, láo xược, là một “thằng tay sai” của Mỹ, hay trong bài

“Kiên quyết chống kế hoạch bình định của Mỹ - Thiệu” có ghi : “ Chống địch

3 “Hai năm đấu tranh thi hành hiệp định Pari về Việt Nam”, báo Nhân dân số 7568 ngày

21/1/1978

“bình định” là một cuộc đấu tranh quyết liệt, lâu dài, gian khổ và phức tạp”4 Qua đó có thể thấy rõ vào đầu năm 1975, kẻ thù ý thức hệ lúc này được xác định rõ ràng và xuất hiện tràn trên các đầu báo là Mỹ và Chính quyền Sài Gòn

Bên cạnh đó, từ đầu tháng 1 năm 1975 đến tháng 4 năm 1975, vì nhân dân miền nam Việt Nam vẫn phải tiếp tục kháng chiến chống chính quyền Sài Gòn nên việc cập nhật thông tin về một miền nam toàn diện lúc này là rất cần thiết, một phần để cho người đọc nắm bắt được tình hình diễn biến xảy ra ở các tỉnh miền nam, ví dụ như: Còn bao nhiêu đồn địch và quân lính của chính quyền Sài Gòn ở các tỉnh miền nam?, một phần để nhấn mạnh và làm rõ những thủ đoạn của chính quyền Thiệu, nêu được âm mưu xấu xa của chúng hay sâu xa hơn là Mỹ và báo Nhân dân vào thời điểm này đã cập nhật rất sát sườn về tình hình tại miền nam, đã giúp người đọc có một cái nhìn rất toàn cảnh về nó, các thông tin về những sự kiện đấu tranh, quân lính, bắn địch được đặt trong các bài báo với tiêu đề rất rõ ràng : “MIỀN NAM” , “ san bằng, bức rút, loại khỏi vòng chiến đấu, tiêu diệt hàng ngàn tên địch…”

4 “ Kiên quyết chống kế hoạch bình định của Mỹ- Thiệu”, Lưu Phương Thanh, báo Nhân dân

số 7456, ngày 9/1/1975

HÌNH ẢNH MINH HỌA CHO BÀI VIẾT TRÊN BÁO NHÂN DÂN KHI

ĐƯA TIN VỀ TÌNH HÌNH MIỀN NAM VIỆT NAM

Diễn biến tình hình ở Miền Nam Việt Nam đã được báo Nhân dân truyền tải rất chân thật và đầy đủ Với những nội dung như thế, ta hoàn toàn có thể thấy được một bộ mặt của bọn phản động tay sai thân Mỹ - Chính quyền Thiệu, chúng đã không chấp hành nghiêm chỉnh hiệp định Pari, chống phá quyết liệt, vẫn tiếp tục khơi mào chiến tranh và giết hại rất nhiều nhân dân miền nam Việt Nam, một chính quyền như thế, không khó hiểu vì sao “chúng” vẫn luôn luôn là

kẻ thù trong mắt người dân Việt Nam, một kẻ thù điển hình về ý thức hệ của toàn dân tộc

Bên cạnh chính quyền Thiệu, không thể không nhắc đến chính quyền Pho, bởi vì chính sự hiện diện của Mỹ tại Việt Nam mới là cơ sở cho sự hung

hăng và hiếu chiến của Chính quyền Thiệu, nguồn vũ khí, nguồn kinh phí của Thiệu là từ đâu? Theo như người Mỹ, thì chỉ có chính quyền Pho của Mỹ mới thực hiện được chính sách “cha chiều con mù quáng” với Thiệu Trong bài báo

vào tháng 1/1975 “Chính quyền Pho tiếp tay cho Thiệu gây tội ác” có viết: “Rõ

ràng Mỹ đang tiếp tục nhúng bàn tay tộc ác vào miền Nam nước ta Bằng chứng không thể chối cãi là chính quyền Pho đang tìm cách tăng cường dính líu và can thiệp, tiếp tay cho bọn Thiệu kéo dài và đẩy mạnh chiến tranh, chà đạp thô bạo hiệp định Pari Rõ ràng Mỹ phải chịu hoàn toàn trách nhiệm về tình hình nghiêm trọng ở miền Nam do chúng ngoan cố tiếp tục chính sách “Việt Nam hóa chiến tranh” hòng áp đặt chủ nghĩa thực dân mới ở miền Nam nước ta…Mỹ phải chấm dứt ngay, hoàn toàn và triệt để mọi dính líu quân sự và can thiệp vào công việc nội bộ miền nam Việt Nam, thi hành nghiêm chỉnh hiệp định

hòa bình ở Việt Nam được kí kết giữa 4 bên có ghi: “Hoa Kỳ sẽ không tiếp tục

Dù đã kí kết như thế nhưng đế quốc Mỹ vẫn tiếp tục tiếp tay cho chính quyền Thiệu, ngăn cả, phá hoại hiệp định Pari, nhưng “nhân dân Việt Nam có một lòng nồng nàn yêu nước” nhân dân ta vẫn đoàn kết, vẫn kiên cường đấu tranh, vẫn cùng nhau chống kẻ thù xâm lược Báo Nhân dân đã thể hiện rất tốt sự ủng

hộ của mình đối với cách mạng miền nam Việt Nam, đã vạch trần, lên án, chỉ trích các hoạt động câu kết, phá hoại giữa Mỹ và Chính quyền Sài Gòn, cụ thể như: Báo Nhân dân số 7572 ngày 25/1/1975 có đăng trong bài “Đằng sau những

con số này là máu, mồ hôi, nước mắt nhân dân”, ghi rằng: “Chúng đã ném vào

ngân sách chiến tranh năm 1975: dự chi 993 tỷ, chúng vét thuế năm 1975: dự

Nhân dân đã vạch trần được âm mưu chiến tranh cũng như thủ đoạn tàn bạo của

5 “Chính quyền Pho tiếp tay cho Thiệu gây ra tội ác”, báo Nhân dân số 7558 ngày 11/1/1975

6 “Hiệp định về chấm dứt chiến tranh lập lại hòa bình ở Việt Nam”, NXb Chính trị quốc gia

sự thật, 2012

7 “Đằng sau những con số này là máu, mồ hôi, nước mắt nhân dân”, báo Nhân dân số 7572

ngày 25/1/1975

chính quyền Thiệu, vơ vét, moi tiền từ nhân dân , khiến cho nhân dân miền nam Việt Nam ngày càng có cuộc sống khổ cực

Báo nhân dân số 7585 ngày 7/2/1975 với tiêu đề: “Lên án Mỹ và tập đoàn

Nguyễn Văn Thiệu tăng cường chiến tranh” viết “ Mấy ngày qua, tổng thống

Mỹ Giê-rôn Pho và bộ trưởng Bộ ngoại giao Mỹ kít-xing-giơ đã ra sức vu cáo Việt Nam Dân chủ Cộng Hòa và Chính Phủ cách mạng lâm thời Cộng hòa miền nam Việt Nam vi phạm hiệp định Pari nhằm phục vụ chiến dịch lừa bịp dư luận, thúc ép quốc hội Mỹ tăng thêm viện trợ quân sự cho tập đoàn Nguyễn Văn Thiệu để đẩy mạnh và kéo dài chiến tranh ở miền nam Việt Nam Ngày 5/2, người phát ngôn Bộ ngoại giao Viêt Nam Dân chủ Cộng hòa miền nam Việt Nam ra tuyên bố nghiêm khắc lên án những hành động tăng cường chiến tranh nói trên của Mỹ và tập đoàn Nguyễn Văn Thiệu, đòi chính phủ Mỹ phải chấm dứt hoàn toàn dính líu quân sự và can thiệp vào công việc nội bộ của miền nam Việt Nam, chấm dứt ngay mọi viện trợ quân sự cho tập đoàn Nguyễn Văn Thiệu, phải chấm dứt ngay mọi hành động chiến tranh phá hoại hiệp định,

Báo nhân dân số 7586 ngày 8/2/1975 “Lên án Mỹ- Thiệu tăng cường

chiến tranh” viết “ Người phát ngôn Bộ ngoại giao Cộng hòa miền Nam Việt

Nam ra tuyên bố tố cáo tổng thống Mỹ Giê-rôn Pho chính thức yêu cầu quốc hội Mỹ thông qua 300 triệu đô la viện trợ quân sự bổ sung tài khóa 1974-1975

và đưa ra dự luật viện trợ quân sự 1,3 tỷ đô la tài khóa 1975- 1976 cho chính

Qua những bài báo trên ta thấy rằng đế quốc Mỹ đang xen chân vào tình hình Việt Nam, còn viện trợ về mặt tài chính cho chính quyền Sài Gòn để có thể thực hiện được những mục đích, âm mưu và ý đồ xấu xa của chúng đối với nước ta Báo Nhân dân bằng cách tường thuật lại đơn giản những sự việc ấy cũng đã góp phần vào việc vạch trần rõ bộ mặt xấu xa của chính quyền Pho-

8 “Lên án Mỹ và tập đoàn Nguyễn Văn Thiệu tăng cường chiến tranh”, báo Nhân dân số

7585 ngày 7/2/1975

9 “Lên án Mỹ- Thiệu tăng cường chiến tranh”, báo Nhân dân số 7586 ngày 8/2/1975

chính là kẻ tiếp tay, luôn ngoan cố theo đuổi chính sách Việt Nam hóa chiến tranh, luôn có âm mưu chiến tranh và dính líu lâu dài ở miền nam Việt Nam Bên cạnh đó, bằng việc đăng tải những thông tin đáng tin cậy như vậy, báo nhân dân còn góp phần vào việc tăng thêm dư luận tố cáo đế quốc Mỹ và bè lũ tay sai, góp phần vào việc kêu gọi sự đồng tình, ủng hộ của các nước xã hội chủ nghĩa cũng như các nước khác vào công cuộc ủng hộ Việt Nam chống Mỹ, bảo

vệ đất nước

Ngoài ra, báo Nhân dân cũng đăng tải những phát ngôn chính thức của

Bộ ngoại giao nước ta đối với những sự kiện này, trong bài viết “Bộ Ngoại giao

ta nghiêm khắc lên án hành động của Mỹ tăng cường chiến tranh, đưa trái phép nhân viên không quân Mỹ vào miền nam Việt Nam” báo Nhân dân số ngày

9/2/1975 có viết “Đây là một bước phá hoại mới, cực kỳ nghiêm trọng của Mỹ

đối với Hiệp định Pari về Việt Nam, đặc biệt là điều 5 và điều 7 của hiệp định

đã nghiêm cấm việc đưa nhân viên quân sự Mỹ và dụng cụ chiến tranh vào miền Nam Việt Nam Hành động này của Mỹ thách thức trắng trợn nhân dân Việt Nam…Chính phủ Mỹ phải hoàn toàn chịu trách nhiệm về mọi hậu quả do

tuyên bố của Bộ ngoại giao nước ta lên tiêu đề báo, báo Nhân dân đã nhấn mạnh hơn nữa quan điểm của Đảng và Nhà nước ta trước hành động của chính quyền Pho, nhận định một nước đế quốc Mỹ vi phạm trắng trợn hiệp định Pari, từ đó đưa ra sự lên án, phản đối mạnh mẽ

Bên cạnh những bài báo luận tội, lên án của báo Nhân dân thì trong giai đoạn này, Báo Nhân dân cũng đã trích các bài báo của các quốc gia khác cùng

là mục đích phản đối, đòi lại sự công bằng cho đất nước ta, lên án và chỉ trích hành động xâm lược của đế quốc Mỹ, lên tiếng phản đối, đề nghị Mỹ ngừng ngay những hành động của mình ở miền nam Việt Nam Trong đó có cả báo của

Mỹ về những phản đối trong dư luận của người Mỹ, những phản đối gay gắt của

10 “Bộ Ngoại giao ta nghiêm khắc lên án hành động của Mỹ rang cường chiến tranh, đưa trái phép nhân viên không quân Mỹ vào miền nam Việt Nam”, báo Nhân dân số 7587 ngày

9/2/1975

công dân Mỹ về hành động của chính quyền Mỹ mà ở đây là chính quyền Pho Bằng việc liệt kê cụ thể các bài báo từ nhiều nguồn, nó càng thể hiện được những hành động của chính quyền Pho là hoàn toàn sai trái, đi ngược lại với ý kiến, dư luận thế giới Nó được thể hiện rất rõ qua những bài báo như: Báo Nhân dân số 7581 ngày 3/2/1975 “ Thế giới ủng hộ nhân dân ta đấu tranh đòi Mỹ-Thiệu thi hành nghiêm chỉnh Hiệp định Pari”, báo Nhân dân số 7583 ngày 5/2/1975 “Thế giới đoàn kết với Việt Nam chống Mỹ-Thiệu phá hoại hiệp định Pari”, báo Nhân dân số 7590 ngày 13/2/1975 “82 nghị sĩ Mỹ gửi thư đòi tổng thống Pho chấm dứt viện trợ quân sự cho Thiệu là Lon Non”, báo Nhân dân số

7551 ngày 4/1/1975 “Phong trào nhân dân Mỹ chống chiến tranh chuẩn bị họp đại hội để đấu tranh đòi chính quyền Pho thi hành nghiêm chỉnh hiệp định Paris

về Việt Nam” …

Song song với những bài viết, không thể không nhắc đến tranh biếm họa

mà báo Nhân dân đăng tải khi nói về “kẻ thù” Mỹ hay chính quyền Sài Gòn do Nguyễn Văn Thiệu cầm đầu

Đây là một số bức ảnh của các tác giả Nguyễn Mạnh Hùng, Phạm Trung Miên và Lương Khôi được đăng trên báo Nhân dân với những nhan đề khác nhau nhưng nhìn chung, nội dung của các bức ảnh đều phản ánh “quan hệ” giữa

Mỹ và Thiệu trong cuộc đấu tranh ở miền nam Việt Nam, cả 3 bức ảnh đều là hình ảnh về Pho, riêng bức thứ 3 thì có thêm Kít-xing-giơ, là những người đang đứng đầu bộ trong cơ quan chính phủ, chính quyền Mỹ lúc bấy giờ, với hình ảnh một người luôn hò hét kêu gọi viện trợ cho Thiệu, những bức ảnh đều muốn chỉ ra rằng đế quốc Mỹ mới chính là tên đạo diễn đằng sau những hành động của chính quyền Thiệu, chính quyền Pho mới là kẻ xúi giục và đang vi phạm trắng trợn những điều khoản họ đã ký ở hiệp định Pari

Ngoài những bức tranh biếm họa, báo Nhân dân giai đoạn này còn có thêm rất nhiều thể loại, hình thức đăng tin khác để lên án và phản ánh ý nghĩ của người dân về vấn đề miền nam Việt Nam, về cách họ nhìn nhận “kẻ thù” dân tộc- chính quyền Sài Gòn và đế quốc Mỹ

Gây chú ý nhất là chuyên mục chuyện thời sự được đăng ở cuối mỗi tờ báo Nhân dân, nó được viết theo dạng những mẩu chuyện nhỏ nhưng rất thâm thúy và làm bật lên được ai là kẻ thù ý thức hệ giai đoạn này một cách rất rõ ràng

Ngoài ra, còn có những bài thơ được đăng lên báo Nhân dân, cũng thể hiện hình ảnh kẻ thù mang tính ý thức hệ của nhân dân ta, cụ thể như:

NHỮNG BÀI THƠ ĐĂNG TRÊN BÁO NHÂN DÂN VỀ KẺ THÙ

1.2.2 Kẻ thù từ sau khi thống nhất đất nước đến hết năm 1978

Sau khi giải phóng miền nam ngày 30/4/1975 , chính quyền Nguyễn Văn Thiệu bị xóa sổ, đất nước thống nhất, Việt Nam bước vào thời kỳ xây dựng chủ nghĩa xã hội trên phạm vi cả nước Bắt đầu từ thời điểm này, chỉ còn Mỹ là kẻ thù mang tính ý thức hệ xuất hiện trên mặt báo Nhân dân

Sau khi thống nhất đất nước, tập trung xây dựng và phát triển kinh tế, Việt Nam cố gắng và nỗ lực, tham gia vào các tổ chức quốc tế, tiêu biểu là Liên Hợp Quốc Báo Nhân dân thời kì này đã tập trung đưa tin, phản ánh chân thật nhất sự khó khăn của ta khi gia nhập vào Liên Hợp Quốc trước sự chống đối của đế quốc Mỹ Trong một bài xã luận được đăng trên báo Nhân dân số 8828 ngày 17/11/1976 “Càng ngoan cố đế quốc Mỹ càng cô lập và thất bại” có viết:

“Trong cuộc bỏ phiếu ngày 15/11, Mỹ lại một lần nữa lạm dụng quyền phủ

quyết chống lại ý muốn của 14 thành viên khác của hội đồng bảo an, ngăn cản nước Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam trở thành hội viên Liên hợp Quốc…Dân tộc Việt Nam là một dân tộc anh hùng Sự nghiệp của nhân dân

Việt Nam sáng ngời chính nghĩa…chống lại đế quốc Hoa Kỳ, kẻ thù chung của nhân loại Thật là trơ tráo và thảm hại cho đại sứ Mỹ ở Liên hợp quốc dám mở miệng nói Việt Nam không đủ tiêu chuẩn nhân đạo để vào Liên hợp quốc! Giữa chúng ta, những người hy sinh chiến đấu để giải phóng mình và góp phần giải phóng các dân tộc khỏi ách chủ nghĩa thực dân và bè lũ cướp nước Hoa Kỳ, ai nhân đạo, ai dã man…Hỡi những kẻ ngồi ở Nhà trắng và Lầu năm góc đang cả gan tự xưng là “văn minh” và chớ quên rằng từ sau bọn Đức quốc xã ở Nua- răm-be, bè lũ các người là những kẻ duy nhất vì cuộc chiến tranh ăn cướp ở Việt Nam, đã bị nhân dân thế giới liên tiếp lôi ra trước tòa án dư luận xét xử tội

Qua những bài viết được đăng tải trên báo Nhân dân như trên ta càng thấy rõ được kẻ thù đối với đất nước ta lúc bấy giờ vẫn là đế quốc Mỹ Mỹ tìm mọi cách ngăn cản ta tham gia Liên Hợp Quốc và luôn sử dụng quyền phủ quyết đối với Việt Nam Bằng cách đăng tải những bài báo như trên, báo Nhân dân đã phần nào thể hiện được sự bức xức của Việt Nam,Việt Nam coi Hoa Kỳ là “kẻ thù chung” của nhân loại, là “lũ cướp nước” là “những kẻ ngồi ở Nhà trắng và Lầu năm góc”

Bên cạnh những bài xã luận, báo Nhân dân cũng đăng tải những bài viết của người dân như bài viết trên báo Nhân dân số 8229 ngày 18/11/1976 của Phạm Giảng, một luật gia với tiêu đề “Thái độ sai trái của Mỹ”, trong bài có viết

như sau: “…Như vậy, về mặt chính trị cũng như về mặt pháp lý Việt Nam thật

có đầy đủ điều kiện để gia nhập Liên Hợp Quốc dư luận chung tại Liên hợp quốc một lần nữa, lên án mạnh mẽ chính quyền Mỹ đã lạm dụng quyền phủ quyết chống lại việc gia nhập của Việt Nam…Đế quốc Mỹ thêm một lần nữa bị

cô lập và thất bại thảm hại Tuy nhiên, họ đã lạm dụng quyền phủ quyết một cách trắng trợn và tạm thời ngăn chặn Việt Nam vào Liên hợp quốc Đây là món nợ mà đế quốc Mỹ sớm muộn phải thanh toán cho Việt Nam Trước sau Việt Nam nhất định cũng giành được địa vị xứng đáng của mình tại tổ chức

11 “Càng ngoan cố đế quốc Mỹ càng thất bại”, báo Nhân dân số 8828 ngày 17/11/1976

Liên hợp quốc”12 Báo Nhân dân đã cho ta cái nhìn toàn diện hơn về việc nhìn nhận của người dân về vấn đề giữa ta và Mỹ, bằng cách đăng tải những bài báo như vậy thể hiện rõ ý thức của nhân dân ta lúc này, cách nhìn nhận của người dân Việt Nam đối với hành động của đế quốc Mỹ Qua đó, chúng ta càng có thể thấy rõ hơn kẻ thù mang tính ý thức hệ giai đoạn này hiển nhiên không ai khác ngoài Mỹ

Trong các bài báo được thống kê dựa vào tiêu chí đánh giá theo ý thức hệ vào giai đoạn 1975-1978 này, toàn bộ các bài đều chứa từ khóa “Bọn xâm lược”, “Kẻ thù”, “Bè lũ Mỹ- Ngụy”, “Chính quyền tay sai Nguyễn Văn Thiệu”,

“Đế quốc Mỹ và tay sai”, “Tập đoàn tay sai phát xít hiếu chiến Nguyễn Văn Thiệu” Qua đó, báo Nhân dân đã phần nào phản ánh được hình ảnh kẻ thù mang tính ý thức hệ giai đoạn 1975-1978 Sự phản ánh hình ảnh của kẻ thù trong giai đoạn này trên báo Nhân dân khiến cho nhóm nghiên cứu nhận ra hai vấn đề: thứ nhất, về góc độ thông tin sự thật được phản ánh, hình ảnh kẻ thù tập trung vào hầu hết là Mỹ, xuyên suốt trong cả giai đoạn, Mỹ luôn nổi lên với một hình ảnh là một tên đế quốc hiếu chiến, với dã tâm xấu xa, hành động phá hoại đối nghịch lại với hiệp định Pari, can thiệp trắng trợn vào tình hình nước ta Tuy nhiên, ở góc độ thứ hai, đó là về vấn đề tuyên truyền báo chí Báo Nhân dân đã phản ánh quan điểm của Đảng và nhà nước ta khi nhìn nhận kẻ thù Và không khó để nhận ra rằng, ý thức hệ vẫn chi phối phần lớn tư duy phân định bạn thù của chúng ta

Nam dựa trên thông tin của báo Nhân dân giai đoạn 1975-1978

Giai đoạn 1975-1978 là một giai đoạn quan trọng về mặt quan hệ ngoại giao giữa Việt Nam với các nước có cùng ý thức hệ và các nước tư bản chủ nghĩa vì trong năm 1975 Việt Nam đã đánh đuổi được đế quốc Mỹ ra khỏi bờ cõi và ngay sau đó ba tháng là giành chính quyền từ tay Thiệu, giải phóng miền Nam thống nhất đất nước, từ đó đem lại độc lập hoàn toàn cho nhân dân ta Cả

12“Thái độ sai trái của Mỹ”, báo Nhân dân số 8229 ngày 18/11/1976

trong thời kì chiến tranh của hai nước cũng như trong thời bình, nhân dân tiến

bộ Mỹ cho đến các quan chức của Mỹ vẫn luôn có những thái độ và hành động ủng hộ Việt Nam 13Năm 1977, Jimmy Carter lên làm Tổng thống đã có ý muốn

mở ra quan hệ với ta Ông cứ đặc phái viên Leonard Woodcock đi Hà Nội gặp lãnh đạo ta và Thứ trưởng ngoại giao hai nước đã ba lần gặp nhau ở Paris bàn việc bình thường hóa quan hệ Ngay trong cuộc gặp lần thứ nhất vào tháng 5/1977, trợ lý Bộ trưởng Ngoại giao Mỹ về Đông Nam Á – Thái Bình Dương Richard Holdbrooke đã đưa ra đề nghị hai nước bình thường hóa quan hệ không điều kiện14 Tuy nhiên trong giai đoạn này, Việt Nam đang bị chi phối sâu sắc bởi ranh giới ý thức hệ về quan niệm một bên là Xã hội chủ nghĩa và một bên là

Tư bản chủ nghĩa, do vậy ta vẫn cho Mỹ là kẻ thù trực tiếp và nguy hiểm nhất vẫn luôn có ý đồ muốn thôn tính nước ta và không quan tâm đến việc bình thường hóa quan hệ với Mỹ, ta luôn đòi hỏi điều kiện về việc Mỹ phải thi hành điều 21 của hiệp định Paris về Việt Nam, thực chất là đòi Mỹ bồi thường chiến tranh, một điều mà một siêu cường không thể nào chấp nhận được.Vì vậy ta đã

bỏ lỡ cơ hội bình thường hóa quan hệ với Mỹ năm 1977, cho đến tháng 10/1978 khi ta rút bỏ điều kiện thi hành điều 21, hai nước thỏa thuận về nguyên tắc và chuẩn bị thiết lập quan hệ thì nhân tố Trung Quốc xen vào, từ đó quá trình đi tới thiết lập quan hệ ngoại giao Việt – Mỹ càng trở nên phức tạp và khó khăn hơn

Đi sâu vào vấn đề Việt Nam đã bỏ lỡ cơ hội bình thường hóa quan hệ với

Mỹ như thế nào, nhóm nghiên cứu đã dựa trên báo nhân dân Việt Nam giai đoạn 1975-1978 để phân tích cụ thể đi lần lượt trên các bài viết tiêu biểu qua các năm

Ở trong cả hai giai đoạn, thời chiến và sau khi đánh đuổi Mỹ thì chúng ta đều nhận thấy rằng nhân dân tiến bộ nước Mỹ lại ủng hộ nước ta và luôn phê phán hành động đưa quân xâm lược Việt Nam cụ thể là trong một bài viết trên

báo nhân dân có tựa đề “Giúp đỡ Việt Nam” trích “ Những người Mỹ tiến bộ

trước đây nhiệt tình ủng hộ cuộc chiến đấu của nhân dân ta chống đế quốc Mỹ xâm lược, nay lại nhiệt tình giúp đỡ ta hàn gắn vết thương chiến tranh, xây dựng cuộc sống mới Dưới khẩu hiệu chúng ta đã làm đau khổ quá nhiều trong một thời gian dài, tổ chức giúp đỡ y tế cho Việt Nam ở Mỹ đã phát truyền đơn ( ảnh dưới ) tố cáo tội ác của đế quốc Mỹ ở Việt Nam và kêu gọi nhân dân giúp

đỡ nạn nhân chiến tranh Năm 1972, sau khi giặc Mỹ dùng máy bay B.52 ném bom Hà Nội, hưởng ứng lời kêu gọi nhân dân giúp đỡ khẩn cấp cho bệnh viện Bạch Mai để cứu chữa những nạn nhân của “ cuộc ném bom nhục nhã” trong ngày lễ Noel 1972 Nhân dân ta cảm ơn những người Mỹ đã nhiệt tình giúp đỡ