tuần hoàn của cấu hình electron nguyên tử, bán kính nguyên tử, độ âm điện, tính kim loại và tinh phi kim của các nguyên tố hóa học biến đổi theo chiều điện tích hạt nhân tăng, nhưng khôn[r]
Trang 1Ngày soạn: 14/10/2009 Giáo viên hướng : Cô Lê Thị Hà Giáo sinh : H’Nhương Kbuôr
BÀI 9: SỰ BIẾN ĐỔI TUẦN HOÀN TÍNH CHẤT CỦA CÁC NGUYÊN TỐ HOÁ HỌC
ĐỊNH LUẬT TUẦN HOÀN
A MỤC TIÊU BÀI HỌC:
1 Kiến thức:
Tính kim loại, tính phi kim của các nguyên tố
Sự biến đổi tuần hoàn tính kim loại và tính phi kim
Khái niệm độ âm điện Sự biến đổi tuần hoàn độ âm điện
Sự biến đổi tuần hoàn hóa trị cao nhất với oxi và hóa trị với hyđro
Sự biến thiên tính chất Oxit và hyđroxit của các nguyên tố nhóm A
2 Kĩ năng:
Vận dụng quy luật đã biết để nghiên cứu các bảng thống kê tính chất, từ đó học được quy luật mới
3 Giáo dục tư tưởng:
Tìm ra phương pháp suy luận, tiên đoán
HS nhận thức được: Định luật tuần hoàn là là một chân lý khoa học có giá trị
Tinh thần yêu nước và tin tưởng vào khoa học
B CHUẨN BỊ
1 Giáo viên:
Máy chiếu
Bảng Hệ thống tuần hoàn
Hình 2.1 SGK
Bảng 6, bảng 7 và bảng 8 SGK
Phiếu học tập
2 Học sinh:
Ôn lại các kiến thức về tính Kim loại, tính Phi kim, oxit, Bazơ
Mỗi học sinh một bảng tuần hoàn (BTH)
C CÁC HOẠT ĐỘNG CHÍNH TRÊN LỚP
Tiết thứ 1
1 Bài cũ:
Viết cấu hình electron: O(Z=8) và Na(Z=11) Cho biết nguyên tố là kim loại hay phi kim, giải thích?
2 Bài mới:
- GV gọi HS trả bài
- Khuynh hướng cho electron của kim loại
và phi kim là gì?
I.
T ÍNH KIM LO A I , TÍNH PHI KIM
- Tính kim loại: Nguyên tử dễ mất electron trở thành ion dương Nguyên tử càng dễ mất
Trang 2quan sát Nhìn bảng tuần hoàn cũng biết
được tính kim loại, phi kim mà không cần
viết cấu hình
GV cho các nhóm làm phiếu học tập 1
1 Dựa vào hình 2.1 trang 43 và chon
cụm từ thích hợp: tăng dần, giảm dần
để điền vào dấu chấm(… ) trong câu
nhận xét sau:
Trong cùng một chu kì từ trái sang
phải: Bán kính nguyên tử………, lực
hút giữa hạt nhân mang điện tích dương
và electron lớp ngoài cùng mang điện
tích âm………, khả năng nhường
electron của nguyên tử………, khả
năng nhận electron của nguyên
tử………, tính kim loại………, tính
phi kim………
Yêu cầu HS thảo luận nhóm về phiếu học
tập số 2 Sắp xếp các nguyên tố chu kì 2 và
chu kì 3 thành 1 hàng ngang Nhận xét về
sự biến đổi tính kim loại, phi kim giữa 2
chu kì này? giải thích?
- Phát hiện ra qui luật
- Tuần hoàn có sự biến đổi
Hoàn thành phiếu học tập 3
1 Lập luận tương tự câu 1 em hãy rút kết
luận về qui luật biến đổi tính chất kim
loại, phi kim trong nhóm A từ trên xuống
dưới
HS thảo luận theo nhóm và phát biểu ý kiến
VD: : Na Na+
- Tính phi kim: Nguyên tử dễ thu electron để trở thành ion âm Nguyên tử càng dễ thu electron thì tính phi kim càng mạnh
VD: O +2e O
2-1 Sự biến đổi tính chất trong chu kì:
a Trong cùng một chu kì:
- Từ trái sang phải tính kim loại giảm dần VD: Xét nguyên tố chu kì 3:
Na > Mg > Al Si < P< S <Cl Kim loại Phi kim
b Giữa các chu kì:
Biến đổi tuần hoàn
Để so sánh tính kim loại và tính phi kim thì cần đạt các mối quan hệ:
- Cùng chu kì
- Cùng nhóm A
- Nguyên tố thứ 3 để bắc cầu
- Dãy hoạt động hoá học
2 Sự biến đổi tính chất trong một nhóm A:
Trong cùng nhóm A:
Theo chiều từ trên xuống dưới tính kim loại tăng dần, tính phi kim giảm dần
VD:
C
V
Si
Ge
^
Sn
^ } phi kim
} kim loại
Trang 3- GV cho HS đọc sách giáo khoa.
Độ âm điện càng lớn thì tính phi kim thế nào?
Độ âm điện càng yếu thì tính kim loại thế
nào?
- Nhìn vào bảng 6 các giá trị không cần phải
nhớ nhưng hệ thống hoá nguyên tố nào có
độ âm điện lớn nhất
HS: F > O > Cl > N …
- Trong liên kết hoá học H-F (cặp e dùng
chung thì lệch về phía F vì nó hút mạnh
hơn)
- Trong một chu kì thì như thế nào?
- Quy luật biến đổi độ âm điện có phù hợp
hay không phù hợp với sự biến đổi tính kim
loại, tính phi kim của các nguyên tố trong một
chu kì và trong một nhóm A?
HS nhận xét: Quy luật biến đổi độ âm điện
phù hợp với sự biến đổi tính kim loại, tính phi
kim của các nguyên tố trong một chu kì và
trong một nhóm A
II ĐỘ ÂM ĐIỆN 1.Khái niệm:
- Độ âm điện của một nguyên tử đặc trưng cho khả năng hút electron của nguyên tử đó khi hình thành liên kết hóa học
- Nhận xét: Độ âm điện của nguyên tử càng lớn thì tính phi kim của nó càng mạnh Ngược lại, độ âm điện của nguyên tử càng nhỏ thì tính kim loại của nó càng mạnh
F > O > Cl > N …
2 Bảng độ âm điện:
Từ bảng độ âm điện rút ra qui luật biến đổi:
- Theo chu kì: Từ trái sang phải độ âm điện tăng dần
- Theo nhóm A: Từ trên xuống dưới độ âm điện giảm dần
- Theo chiều điện tích hạt nhân biến đổi
tuần.
3 Củng cố bài:
Tính kim loại, tính phi kim của các nguyên tố biến đổi tuần hoàn theo chiều tăng của điện tích hạt nhân
Về nhà làm câu 2b trong phiếu học tập 1 Ôn lại kiến thức: Khái niệm oxit, bazơ, axit, một số axit thường gặp
Bài tập về nhà để củng cố kiến thức:
.Câu 1: Hãy sắp xếp các nguyên tố sau đây theo thứ tự tăng dần của tính kim
loại: Al, F, Cl, Na, P
Câu 2: Hãy sắp xếp các nguyên tố sau đây theo thứ tự tăng dần của độ âm điện:
Au, K, Li, Na, Ag
4 Dặn dò về nhà:
Đọc trước phần còn lại của bài 9 và làm bài tập về nhà
5 Rút kinh nghiệm
Trang 4Tiết thứ 2
1 Bài cũ: lồng vào bài mới.
2 Bài mới:
Xác định gốc hoá trị của các nguyên tố trong
bảng:
STT
nhóm
A
IA IIA IIIA IVA VA VIA VIIA
Oxít
cao
nhất
Na 2 O Al 2 O 3 SiO 2 P 2 O 5 SO 3 Cl 2 O 7
Hoá
HS hoàn thành
- Có 1 nguyên tố R ở nhóm VI A RO3
- Hoá trị cao nhất trong 1 chu kì có gì thay đổi
không?
Các nguyên tố trong chu kì thì hoá trị cao nhất
đối với oxi thế nào?
GV chiếu bảng các nguyên tố chu kì 2 và chu
kì 3, gợi mở cho Hs rút ra qui luật
- xếp từ trên xuống thì hoá trị giống nhau
- xếp cùng 1 hàng thì biến đổi tần hoàn
Hợp chất H của nguyên tố phi kim ở chu kì 3:
chiếu bảng:
STT
nhóm
A
IA IIA IIIA IVA VA VIA VIIA
Hợp
chất
khí
với H
SiH 4 H 2 S
Hoá
HS hoàn thành
- SiH4 nhóm 4, hoá tri 4 Tổng thứ tự nhóm
và hoá trị với Hiđrô = 8
- Tổng: nhóm + hoá trị = 8
Hoá trị = 8 – nhóm
- P nhóm V, Cl nhóm VIII A thì hoá trị với H?
P: Hoá trị 3, Cl hoá trị 1 Viết công thức P,
Cl với H
HS: PH3, HCl
- Gv chiếu bảng:
III HÓA TRỊ CỦA CÁC NGUYÊN TỐ
Trong một chu kì đi từ trái sang phải, hóa trị cao nhất của các nguyên tố đối với oxi tăng dần từ 1 đến 7 Còn hóa trị của các phi kim trong hợp chất với hiđro giảm từ 4 đến 1
Đối với các phi kim: Hóa trị cao nhất với oxi + hóa trị với hiđro = 8
Trong cùng nhóm A đi từ trên xuống thì
có hoá trị bằng nhau
Hoá trị cao nhất với Oxi bằng nhau và bằng số thứ tự của nhóm
Trừ Flo ở nhóm VIIA nhưng chỉ luôn có hoá trị 1, Cu ở nhóm IB nhưng có hoá trị
2 ( CuO ), nhóm VIII chỉ có oS mới có hoá trị
- Giữa các chu kì thì biến đổi tuần hoàn
- Hoá tri của phi kim trong hợp chất với Hiđrô giảm từ 4 xuống 1 ( trong một chu
kì )
- Hoá trị của phi kim với H = 8 - số thứ tự của nhóm
- Vd: nguyên tố phi kim R ở nhóm VIA có hoá trị với Hiđrô = 2 Công thức hợp chất khí với Hlà RH2
- Giữa các chu kì hoá trị cao nhất với Oxi hoá trị trong hợp chất khí với hiđrô biến đổi tuần hoàn
- Một hợp chất khí RH Oxit cao nhất được viết như thế nào
RH R2O7
Trang 5SiH4 PH3 H2S HCl
- Xếp thứ tự chu kì 3, 4 thì hoá trị bằng nhau
- xếp theo hàng ngang thì biến đổi tuần hoàn
-GV: R2O5 hợp chất khí với Hiđrô viết như
thế nào?
- HS: nhóm VA, hoá trị với H = 3, RH3
- Hợp chất khí RH Oxit cao nhất viết thế
nào?
- HS: RH R2O7
- Hidrôxit là gì?
- Chỉ định HS trả lời
VD: NaOH
OH-Liên kết với kim loại thuộc loại bazơ
M ( OH)a
OH liên kết với phi kim thuộc loại axit
- Vì sao ghi Hiđroxit tương ứng của SiO2,
P2O5, SO3, Cl2O7 là: H2SiO3, H3PO4, H3SO4
HClO4?
Hiđrôxit tương ứng của: Na2o, MgO, Al2O3 là
NaOH, Mg(OH)2, Al(OH)3?
- Hiđrôxit của nguyên tố As(VA) là H2AsO4
GV giúp HS dùng bảng 8 trong SGK ( Sự biến
đổi tính axit-bazơ) để nhận xét về sự biến đổi
của oxit và hiđroxit của các nguyên tố nhóm A
trong chu kì 3 theo chiều điện tích hạt nhân
tăng dần
HS: Tính bazơ của các oxit và hiđroxit tương
ứng yếu dần, đồng thời tính axit của chúng
mạnh dần
IV OXIT VÀ HIĐROXIT CỦA CÁC NGUYÊN TỐ NHÓM A THUỘC CÙNG CHU KÌ
- Hiđrôxit :
HO-Liên kết với kim loại thuộc loại bazơ
M ( OH)a
HO liên kết với phi kim thuộc loại axit :
H - gốc axit
- Trong cùng một chu kì, đi từ trái sang phải theo chiều tăng của điện tích hạt nhân, tính bazơ của các oxit và hiđroxit tương ứng yếu dần, đồng thời tính axit của chúng tăng dần
Tính chất đó được lặp lại ở chu kì sau
- Trong cùng nhóm A từ trên xuống qui luật biến đổi ngược lại
- Giữa các chu kì tính bazơ, tính axit của oxit và hiđrôxit biến đổi tuần hoàn
GV tổng kết trên cơ sở khảo sát sự biến đổi
tuần hoàn của cấu hình electron nguyên tử, bán
kính nguyên tử, độ âm điện, tính kim loại và
tinh phi kim của các nguyên tố hóa học biến
đổi theo chiều điện tích hạt nhân tăng, nhưng
không liên tục mà tuần hoàn
GV hướng dẫn học sinh đọc để hiểu và phát
biểu đúng đinh luật tuần hoàn về các nguyên tố
hóa học như trong SGK
V ĐỊNH LUẬT TUẦN HOÀN
Tính chất của các nguyên tố và đơn chất, cũng như thành phần và tính chất của các hợp chất tạo nên từ các nguyên tố đó biến đổi tuần hoàn theo chiều tăng của điện tích hạt nhân nguyên tử
Trang 63 Củng cố:
Nêu quy luật về sự biến đổi:
Hóa trị cao nhất đối với oxi
Hóa trị cao nhất đối với hiđro trong hợp chất khí của các nguyên tố trong 1 chu kì Cho
ví dụ minh hoạ và nhận xét
Bài tập để củng cố
Trắc nghiệm: Chọn 1 đáp án đúng nhất Câu 1: Tính chất kim loại của một nguyên tố theo quan điểm hoá học được thể
hiện bằng:
A Khả năng nhường electron của các nguyên tử
B Khả năng phản ứng với phi kim
C Đại lượng độ âm điện
D Cấu trúc mạng lưới tinh thể
Câu 2: Trong chu kì 2, nguyên tử có độ âm điện lớn nhất là:
Câu 3: Xét 3 nguyên tố có cấu hình e lần lượt là:
( X): 1s2 2s2 2p6 3s1
( Y): 1s2 2s2 2p6 3s2
(Z): 1s2 2s2 2p6 3s2 3p1
Hiđroxit của X, Y, Z sắp xếp theo thứ tự tính tăng dần tính bazơ là:
A XOH < Y(OH)2 < Z(OH)3
B Y(OH)2 < Z(OH)3 < XOH
C Z(OH)3 < Y(OH)2 < XOH
D Tất cả đều sai
4 Dặn dò: Làm hết bài tập củng cố, bài tập trong SGK và đọc trước bài 10.
5 Rút kinh nghiệm:
Trang 7PHIẾU HỌC TẬP
Ngày soạn: 16/10/2009 Giáo viên hướng dẫn : Cô Lê Thị Hà Giáo sinh : H’Nhương Kbuôr
BÀI 9: SỰ BIẾN ĐỔI TUẦN HOÀN TÍNH CHẤT CỦA CÁC NGUYÊN TỐ HOÁ HỌC
ĐỊNH LUẬT TUẦN HOÀN
Phiếu học tập số 1:
1 Dựa vào hình 2.1 trang 43 và chon cụm từ thích hợp: tăng dần, giảm dần để điền vào dấu chấm(… ) trong câu nhậ xét sau:
Trong cùng một chu kì từ trái sang phải: Bán kính nguyên tử………, lực hút giữa hạt nhân mang điện tích dương và electron lớp ngoài cùng mang điện tích âm………, khả năng nhường electron của nguyên tử………, khả năng nhận electron của nguyên
tử………, tính kim loại………, tính phi kim………
2 Áp dụng:
a So sánh tính kim loại, tính phi kim của các nguyên tố chu kì 3
b Sắp xếp theo chiều tăng dần tính kim loại, chiều giảm dần tính phi kim của các nguyên tố chu kì 2
Phiếu học tập số 2:
Sắp xếp các nguyên tố chu kì 2 và chu kì 3 thành 1 hàng ngang Nhận xét về sự biến đổi tính kim loại, phi kim giữa 2 chu kì này? giải thích?
2s 1 2s 2 2s 2 2p 1 2s 2 2p 2 2s 2 2p 3 2s 2 2p 2 2s 2 2p 5 2s 2 2p 6 3s 1 3s 2 3s 2 3p 1 3s 2 3p 2 3s 2 3p 3 3s 2 3p 4 3s 2 3p 5 3s 2 3p 6
Phiếu học tập số 3:
1 Lập luận tương tự câu 1 em hãy rút kết luận về qui luật biến đổi tính chất kim loại, phi kim trong nhóm A từ trên xuống dưới
2 Áp dụng so sánh tính kim loại, tính phi kim của các nguyên tố nhóm IVA
Ý KIẾN NHẬN XÉT CỦA CÁN BỘ ĐÁNH GIÁ
………
Trang 8………
………
………
………
………
………
Điểm số :………Bằng số:……… Bằng chữ………
Họ và tên chữ ký của cán bộ đánh giá