Người đương thời bị sốc không chỉ vì Tolstoy đã chết trong cô đơn, tại một ga xép lạnh lẽo, mà còn bởi trước khi từ giã cuộc đời, vị bá tước này đã lặng lẽ từ bỏ trang ấp và những người
Trang 1Vì sao Lev Tolstoy chết cô đơn trong một ga xép?
Lev Tolstoy, nhà văn của những huyền thoại, đã qua đời tròn một thế kỷ Người đương thời bị sốc không chỉ vì Tolstoy đã chết trong cô đơn, tại một ga xép lạnh lẽo, mà còn bởi trước khi từ giã cuộc đời, vị bá tước này đã lặng lẽ từ bỏ trang ấp và những người thân thích của mình ra đi…
Tolstoy tham gia làm công việc đồng áng
"Ta ra đi vì sự yên bình của nàng"
Tolstoy đã lặng lẽ bỏ đi, sau khi để lại cho Sofia, người vợ mà ông gắn bó gần nửa thế kỷ, lá thư có nội dung như sau:
“Xin đừng nghĩ ta bỏ đi bởi vì ta không yêu nàng Ta yêu nàng và từ thẳm sâu trong lòng ta rất lấy làm hối tiếc, nhưng ta không thể làm khác được… Ta ra đi không phải vì ước nguyện, hay khát vọng nào đó của riêng ta, mà là vì sự yên bình của nàng, vì mối ứng xử hợp lẽ và bằng an với cuộc đời này Thiếu vắng những điều đó, đối với ta, cuộc sống bên nàng cũng chẳng có nghĩa lý gì…
Vĩnh biệt Sofia, cầu Chúa phù hộ cho nàng”
Trang 2Sofia Bers, người vợ, người trợ lý đắc lực của Tolstoy
Lá thư khiến Sofia choáng váng đến mức bà đã nhảy xuống hồ trầm mình Nhưng người nhà đã kịp thời phát hiện và cứu được bà Trong khi đó, Tolstoy đang trong hành trình tới Rostov Và dọc đường đi ông đã bị quật ngã bởi một cơn sốt rét
Hay tin chồng đang phải nằm lại ở ga Astopovo, Sofia vội vàng lao đến Tuy nhiên, khi bà gặp được chồng, ông đã rơi vào trạng thái bất tỉnh nhân sự…
Trang 3Sự xuất hiện của Tolstoy đã khiến cuộc sống của các cô xáo trộn Mỗi lần hay tin chàng đến chơi là các cô lại tíu tít chuẩn bị đón tiếp và đặc biệt là lo sửa soạn cho người chị lớn Lisa phục sức thật xinh đẹp Bởi ai cũng tin rằng Tolstoy
sẽ chọn Lisa làm vị hôn thê Thậm chí mọi người còn đoán xem chàng sẽ cầu hôn ra sao, vào ngày giờ nào.
Hai vợ chồng Tolstoy Thế nhưng một năm đã trôi qua mà chẳng có biến chuyển gì Khi biết là mình chẳng thể tính chuyện hôn ước với Lisa,
để tránh gây ảo vọng cho các cô gái, Tolstoy thậm chí đã quyết định sẽ không đến chơi nhà Bers nữa
Nhưng rồi, có một sự kiện xảy ra: Sofia, cô em kế Lisa bỗng dưng xoay qua sáng tác văn chương Và khi hoàn tất “kiệt tác” đầu tay, nàng đã đem ra đọc cho mọi người nghe Tolstoy lập tức nhận ra nhân vật “vị hầu tước từng trải có vẻ ngoài rất không hấp dẫn” trong câu chuyện đó chính là mình Lòng tự ái của Tolstoy bị tổn thương, nhưng không hiểu sao chàng bỗng nhìn Sofia bằng cái nhìn khác hẳn và đột nhiên… phải lòng nàng
Kể từ đó, ngày nào Tolstoy cũng đến chơi nhà Bers và chăm chú quan sát Sofia Ánh mắt của vị bá tước từng trải ấy khiến thiếu nữ Sofia vô cùng bối rối Nàng thú nhận với cô em gái Tanhia: “Chị sợ là chị đã yêu Tolstoy” Và khi Tolsstoy ngỏ lời, không chút chần chừ, nàng đáp: “Xin vâng!”
"Đêm, giấc ngủ nặng nề Không phải là nàng”
Trước khi gặp Sofia, cuộc sống của Tolstoy không thể gọi là nghiêm túc, chỉn chu Như nhiều chàng quý tộc trẻ tuổi thời
ấy, Tolstoy cũng ham mê rượu chè, đàn bà, các trò đỏ đen và nhiều thú tiêu khiển khác Tolstoy cho rằng giấu diếm vợ tương lai những lầm lỗi thời trẻ là không đứng đắn, là gian trá nên trước đám cưới chàng
đã đưa cho Sofia toàn bộ nhật ký của mình.
Trang 4Gia đình Tolstoy ở Yasnaya Polyana Qua những cuốn nhật ký Sofia mới được biết về các khoản nợ nần do cờ bạc, những cuộc bù khú say sưa, về các cô gái làng mà Tolstoy từng kết giao Biết cả chuyện một cô gái Digan mà vị bá tước trẻ định chung sống, cả chuyện cô thôn nữ Aksinia đã “gắn bó” với ông chủ ở điền trang Yasnaya Polyana trong những đêm hè như thế nào, cả chuyện về
cô nương Arsenieva mà Tolstoy định cưới… Sofia rất thất vọng Nàng không thể hình dung Tolstoy lại như vậy Nhưng rốt cục tình yêu của Sofia dành cho Tolstoy vẫn chiến thắng: ngày 23/9/1862 họ làm lễ kết hôn, khi cô dâu mới 18, còn chú rể đã 34
Ngay cả đêm tân hôn cũng là một cú sốc đối với thục nữ Sofia Trong nhật ký nàng viết: “Với chàng, vật dục đóng vai trò rất quan trọng trong tình yêu Thật là kinh khủng – mà ta thì ngược lại, không một chút nào…”
Bản thân Tolstoy cũng mong đợi một cuộc sống gia đình khác, ông viết: “Đêm, giấc ngủ nặng nề Không phải là nàng”
Và những cuộc cãi cọ đã diễn ra ngay trong tháng đầu tiên họ chung sống Tuy hai người cũng nhanh chóng giảng hòa
để rồi lại nồng nàn, tha thiết, nhưng trong tâm hồn mỗi người đều có một vết gợn
Rạn nứt bắt đầu từ những băn khoăn về giai cấp
Sau đám cưới Sofia theo chồng về sống tại Yasnaya Polyana Với sự vén khéo, Sofia đã khiến cho trang ấp của vị bá tước độc thân trở nên nề nếp, ấm cúng hơn Nhưng mỗi khi những lo toan nội trợ lắng xuống, nàng lại rơi vào buồn chán Và Tolstoy, vị bá tước luôn băn khoăn rằng giai cấp quý tộc đã được hưởng an nhàn một cách không xứng đáng,
đã thử tìm cho vợ một công việc “xứng đáng” hơn: Sofia bắt đầu phải gánh vác việc chăm sóc lũ bò sữa cũng như trông coi chuyện chế biến bơ, phomat…
Nhưng Sofia không hứng thú với những việc ấy, trại chăn bò chỉ khiến nàng thấy buồn nôn Cuối cùng, nàng đã tự tìm ra công việc phù hợp với mình: lúc ấy Tolstoy đang viết “Chiến tranh và hòa bình”, Sofia quyết định sẽ giúp ông sao chép lại toàn bộ các trang nháp sửa chữa chằng chịt thành những bản thảo sạch sẽ, tinh tươm Từ đó Sofia không chỉ là vợ, là người quản gia, mà còn là một
Trang 5Ngôi nhà của gia đình Tolstoy ở Yasnaya Polyana
Một góc điền trang Yasnaya Polyana
Trang 6Phòng ngủ của Sofia Bers tại Yasnaya Polyana
Lần sinh nở đầu tiên của Sofia hết sức khó khăn Và Tolstoy đã không rời giường vợ nửa bước Ông nắm tay vợ, lau
mồ hôi, thì thầm vào tai vợ những lời yêu thương để động viên nàng Hai vợ chồng họ đã tràn trề hạnh phúc với sự chào đời đứa con trai đầu lòng tên là Sergey Tuy nhiên, ngay sau đó, cũng vì Sergey mà mâu thuẫn lại nảy sinh Sofia không thể cho con bú vì ngực bị viêm
Bất chấp sự phản đối của Tolstoy, Sofia đã thuê về một chị vú nuôi Tolstoy khó chịu ra mặt, ông viết trong nhật ký: “Mới sáng sớm, vừa bước vào ta đã bắt gặp bà bá tước cáu kỉnh với người hầu gái đang chải đầu cho mình Một giờ đêm, không tài nào ngủ được, ta qua phòng nàng mới nghe tiếng nàng than vãn đó, thế mà bây giờ nàng ngáy một cách thanh thản ”
Những lời trách cứ vô lý của chồng đã khiến Sofia buồn khổ: “Nỗi đau đớn đã đè nặng lên ta Lev thật nhẫn tâm… Chẳng chút thân ái Như một con cún, ta đã quen với sự vuốt ve của chàng – mà chàng thì trở nên lạnh lùng…” “Ta phiền muộn, ta chỉ có một mình, độc một mình Ta – là sự thỏa mãn, ta – kẻ hầu người hạ, ta – là một món đồ quen thuộc, ta - là đàn bà”
Nhưng những cơn giận của Tolstoy rồi cũng lắng dịu Cuộc sống gia đình của họ được điều chỉnh dần Chồng thì bận bịu với viết lách và việc dạy dỗ bọn trẻ ở trường học Vợ thì chăm sóc con cái, nhà cửa Sau Sergey, họ còn sinh thêm
12 đứa trẻ nữa
Cuộc đào thoát không khoan nhượng
Ngay trên đỉnh cao của vinh quang trong sự nghiệp (sau khi hoàn tất cuốn tiểu thuyết lừng danh “Anna Karenina”), trong suy nghĩ của nhà văn, nhà không tưởng vĩ đại này đã xuất hiện sự kiếm tìm một đức tin mới cùng những khắc khoải, dằn vặt hoài nghi về cuộc đời, về bản thân sâu sắc đến mức nhiều lần ông đã toan tự vẫn
Rồi ông đã tìm thấy lối thoát và lời đáp cho những câu vô tận của mình trong Kinh Thánh Ông đã soạn ra “Năm lời răn”
mà theo ông con người cần sống theo, bao gồm: không giận dữ; không dâm dục; không trói buộc mình bằng lời thề; không chống lại điều ác; đối xử tử tế với cả người ngoan đạo lẫn kẻ vô đạo
Từ đó, Tolstoy chủ chương sống theo những lời răn ấy như một cách để hoàn thiện bản thân, để tìm sự giải thoát cho con người nói chung Ông bắt đầu ăn chay, bỏ rượu và thuốc, ăn mặc đơn sơ… Với quan niệm mỗi người cần phải tùy khả năng mà tự chu cấp cho bản thân mọi nhu cầu, ông đã tích cực tham gia vào công việc đồng áng và thậm chí còn
Trang 7Sofia không chia sẻ được những suy tưởng, đức tin
cũng như sự “đốn ngộ” của chồng và bà tỏ ra rất bất
bình với ông Trái với chồng, bà không chấp nhận từ
chối quyền thừa kế gia sản mà xác định trách nhiệm
đối với gia đình riêng của mình Bởi vậy Tolstoy chỉ
có thể từ chối tác quyền những cuốn sách mới của
ông và buộc phải trao quyền sở hữu đất đai cũng
như tác quyền với những cuốn sách trước đó cho
vợ
Việc Sofia từ chối ngủ cùng phòng với chồng đã trở
thành giọt nước làm tràn ly tức giận của Tolstoy
“Nàng không còn là vợ ta nữa! – Tolstoy phẫn nộ –
Nàng là ai? Trợ lý của chồng ư? Từ lâu rồi nàng chỉ
làm phiền ta mà thôi Là mẹ ư? Nàng đâu có muốn
sinh thêm con nữa! Là người nuôi nấng chúng ư?
Nàng chỉ lo giữ gìn cho mình rồi lại đi gạ gẫm mẹ
của những đứa trẻ khác! Nhân tình của ta ư? Nàng
thậm chí đang dùng nó như công cụ để điều khiển
ta!”
Trong cơn thịnh nộ Tolstoy còn đòi ly dị vợ Nước
mắt chan hòa, Sofia đã thu xếp tư trang vào vali để
ra đi Nhưng con cái đã vào cuộc để hòa giải bố mẹ
Tolstoy cũng bắt đầu khóc, khẩn khoản xin vợ hãy
thứ lỗi cho ông Sofia lại gạt nước mắt, quay sang
an ủi chồng, lại âu yếm hôn tay ông Nhưng chỉ
được vài ngày, xung đột lại bùng phát Xung đột
dường như đã trở thành “bạn đồng hành” với cuộc
sống vợ chồng nhà Tolstoy
Càng ngày Tolstoy càng xa lánh vợ Ông thu mình
lại và sống với những “điều răn” Còn Sofia thì càng
ngày càng hay cáu giận Sau mỗi trận cãi vã Tolstoy
lại dọa rằng ông sẽ vất bỏ tất cả, sẽ ra đi Và cuối
cùng thì ông không chỉ dọa Ông đã ra đi thật sự
Em yêu anh
Đối diện với gương mặt vô hồn của Tolstoy trước lúc ông trút hơi thở cuối cùng, Sofia thổn thức:
“Levochka yêu dấu Vì sao chứ? Bao nhiêu năm qua em đã là người vợ chung thủy của anh Điều gì xảy ra với anh vậy? Đã từ lâu em không hiểu nổi anh Vĩnh biệt, chồng yêu dấu của em, em yêu anh…”
Phần mộ bình dị của Tolstoy ở Yasnaya Polyana
Cuộc “đào thoát” khỏi Yasnaya phải chăng là một cuộc “đào thoát” không khoan nhượng của nhà quý tộc Tolstoy khỏi giai cấp mình? Phải chăng chỉ bằng cách đi vào “tuyệt lộ”, ông mới mong tìm thấy lời giải những câu hỏi về cuộc đời, về bản thân vẫn đeo đuổi ông? Những câu hỏi ấy có được trả lời hay không, chỉ riêng Tolstoy mới biết mà thôi
Lev Tolstoy cô đơn trong những suy tưởng triền miên