II. C¸ch viÕt phÇn më bµi. C¸ch viÕt phÇn më bµi. GiaØ thÝch v¾n t¾t lý do lùa chän cña ®Ò nghÞ luËn. “V¨n ho¸ nghÖ thuËt còng lµ mét mÆt trËn.. Anh chÞ em lµ chiÕn sü trªn mÆt trËn Êy”[r]
Trang 1TiÕt 78 Lµm v¨n RÌn luyÖn kü n¨ng më bµi - kÕt bµi
trong bµi v¨n nghÞ luËn
Trang 2I ¤n tËp vµ cñng cè kiÕn thøc
Më bµi vµ kÕt bµi cã vai trß, nhiÖm vô
nh thÕ nµo trong bµi v¨n nghÞ luËn?
Trang 3Giới thiệu vấn đề
vấn đề
Tạo tâm thế cảm xúc
Vai trò quyết định thành công của bài văn.
Mở bài
Trang 4Tæng kÕt
n©ng cao
Gîi më
h íng nghiªn cøu
tiÕp
Lµ ®iÓm nhÊn, t¹o c¶m xóc,
d ©m
KÕt bµi
Trang 5VËy cã nh÷ng c¸ch më bµi vµ kÕt bµi
nh thÕ nµo?
Trùc tiÕp
Gi¸n tiÕp
Më bµi
Trang 6và kêu gọi hành
động
Khái quát nội dung
và đặt câu hỏi gợi suy nghĩ Tình cảm
Khái quát nội dung
mở rộng
và nâng cao vấn đề
Trang 7II Luyện tập
1 Cách viết phần mở bài.
Tìm hiểu các phần mở bài sau đây và cho biết phần
mở bài nào phù hợp hơn với yêu cầu trình bày vấn
đề nghị luận Giaỉ thích vắn tắt lý do lựa chọn của anh (chị) ?
Đề bài:
Bình luận ý kiến sau đây của Chủ Tịch Hồ Chí
Minh: “Văn hoá nghệ thuật cũng là một mặt trận Anh chị em là chiến sỹ trên mặt trận ấy’’
Trang 8Mở bài1.
Thời thanh niên, Bác Hồ rất thích câu “ Lập thân tối hạ thị
văn ch ơng” Cứu dân, cứu n ớc là mục đích cao cả một đời
của Bác nên Bác dành hết tâm huyết vào đó Ng ời không có
ý định xây dựng cho mình một sự nghiệp văn ch ơng Tuy
vậy,Bác lại hiểu rất sâu sắc về vai trò văn ch ơng đối với xã hội lịch sử Ng ời đánh giá công cụ của nó nh một thứ vũ khí sắc bén để chống lại kẻ thù và là ph ơng tiện có nhiều lợi thế
để tuyên truyền cách mạng Trong bức th gửi cho các hoạ sỹ(1951) Bác khẳng định: “ Văn hoá nghệ thuật cũng là một mặt trận Anh chị em là chiến sỹ trên mặt trận ấy” Câu nói trên đây đã thâu tóm đầy đủ bản chất xã hội , vai trò của văn học nghệ thuật, đồng thời chỉ ra chỗ đứng của văn nghệ sỹ trong thời đại mới
(Gs Lê Trí Viễn)
Trang 9Mở bài 2:
Chủ tich Hồ Chí Minh sinh ngày 19-5-1890 trong một gia
đình yêu n ớc, quê ở xã Kim Liên huyện Nam Đàn tỉnh
Nghệ An Sinh ra và lớn lên trong cảnh n ớc mất nhà tan, Ng
ời quyết tâm ra đi tìm đ ờng cứu n ớc Trên hành trình cách mạng, do nhiệm vụ yêu cầu cùng với tài năng nghệ thuật sẵn có, Ng ời đã sáng tác nhiều tác phẩm có giá trị thuộc
nhiều thể loaị khác nhau nh văn chính luận, truyện và ký, thơ ca… ngoài ra Người còn viết nhiều loại thư gửi như: Thư gửi ngoài ra Ng ời còn viết nhiều loại th gửi nh : Th gửi cho học sinh nhân ngày khai tr ờng (1945), Th trung thu gửi các cháu nhi đồng (Tháng 9-1951) Đặc biệt bức th Bác gửi cho các hoạ sỹ năm 1951 ở đó Bác khẳng định “ Văn hoá nghệ thuật cũng là một mặt trận, anh chị em là chiến sỹ trên mặt trận ấy”
(Bài làm của học sinh)
Trang 10Nhận xét:
+ Vấn đề nghị luận:
“Vai trò nhiệm vụ của văn học nghệ thuật và chỗ
đứng của văn nghệ sỹ trong thời đại mới”
+ Cách mở bài(1), phù hợp với yêu cầu của đề bài vì nêu bật đ ợc vấn đề nghị luận Dẫn dắt tự nhiên tạo đ
Trang 11Bài tập số 2
Xác định vấn đề đ ợc triển khai trong văn bản
và vai trò của mở bài trong việc trình bày vấn
đề nghị luận ở các mở bài d ới đây? cho biết tính hấp dẫn của chúng?
Trang 12+ Mở bài 1( SGK)-Tr 113.(Hồ Chí Minh, Tuyên ngôn Độc lập)
+ Mở bài 2: ( Chất chính luận trong Tuyên ngôn Độc lập)
Trong lịch sử văn học Việt Nam, ng ời ta th ờng nhắc đến hai tác phẩm vừa có giá trị lịch sử to lớn, vừa có giá trị văn ch ơng
mẫu mực, đó là Bình Ngô đại cáo của Nguyễn Trãi, áng thiên
cổ hùng văn của thế kỷ XV và Tuyên ngôn Độc lập của Hồ
Chí Minh, bản hùng ca của thế kỷ XX Nếu Bình Ngô đại cáo
là lời tuyên bố độc lập khi đất n ớc sạch bóng quân thù, khi nền
độc lập đ ợc mở ra muôn thủa Thì Tuyên ngôn Độc lập lại ra
đời trong hoàn cảnh nền độc lập đang bị đe doạ nghiêm trọng Chính bối cảnh lịch sử đó đã chi phối cách viết của Hồ Chí
Minh: Ng ời đã dành một phần lớn nội dung để đ a ra những lý
lẽ, những lập luận để chặn đ ờng quay trở lại của thực dân
Pháp Và điều này cũng giải thích vì sao chất chính luận lại trở thành một đặc điểm quan trọng bậc nhất của Tuyên ngôn
Độc lập
( Thẩm bình tác phẩm ngữ văn 12-NXBGD)
Trang 13Nêu vấn đề bằng cách so sánh đối chiếu đối t ợng đang
đ ợc trình bày từ đó nhấn mạnh vào đối t ợng cần
trình bày
-> Cả 2 mở bài đều theo cách gián tiếp, dẫn dắt tự
nhiên, tạo đ ợc ấn t ợng, tạo sự lôi cuốn hấp dẫn, và
sự chú ý của ng ời đọc vào vấn đề nghị luận
Trang 14Vậy phần mở bài cần đáp ứng yêu cầu gì trong quá trình tạo lập văn bản?
Trang 15Yêu cầu của mở bài
tự nhiên
Gợi hứng thú với vấn đề
đ ợc trình bày
Trang 162 Cách viết phần kết bài.
Bài tập số 1:( H/s chuẩn bị ở nhà)
Hãy trình bày những kết bài của anh (Chị)
khi “Phân tích bài thơ Chiều tối của Hồ Chí Minh” kết bài đó có phù hợp với vấn đề nghị luận không? Giải thích vắn tắt lý do lựa
chọn của anh (chị)?
Trang 17Bài tập số 2:
Những phần kết bài sau đây đã nêu đ ợc nội dung gì của văn bản và có khả năng tác động đến ng ời đọc nh thế nào?
Trang 18+ Kết bài 1: Bài tập2 ( phần1)- SGK-tr115 (Hồ Chí
Minh, Tuyên ngôn Độc lập)
+ Kết bài 2 :
Tinh thần yêu n ớc cũng nh các thứ của quí Có khi đ ợc tr
ng bày trong tủ kính, trong bình pha lê, rõ ràng dễ thấy
Nh ng cũng có khi cất giấu kín đáo trong r ơng, trong
hòm Bổn phận của chúng ta là làm cho những của quí kín đáo ấy đều đ ợc đ a ra tr ng bày Nghĩa là phải ra sức giải thích, tuyên truyền, tổ chức, lãnh đạo, làm cho tinh thần yêu n ớc của tất cả mọi ng ời đều đ ợc thực hành vào công việc yêu n ớc, công việc kháng chiến
(Kết thúc bài văn bàn về lòng yêu n ớc - Tuyển tập văn chính luận Hồ Chí Minh)
Trang 19Nhận xét:
Kết bài (1) theo kiểu nhận định tổng quát và
khẳng định ý nghĩa của vấn đề đã trình bày
“N ớc Việt Nam … ngoài ra Người còn viết nhiều loại thư gửi như: Thư gửi độc lập’’ liên hệ mở rộng để
“N ớc Việt Nam … ngoài ra Người còn viết nhiều loại thư gửi như: Thư gửi độc lập’’ liên hệ mở rộng để
làm rõ khía cạnh quan trọng nhất của vấn đề: “ Toàn thể … ngoài ra Người còn viết nhiều loại thư gửi như: Thư gửi ấy”
Toàn thể … ngoài ra Người còn viết nhiều loại thư gửi như: Thư gửi ấy”
- Kết bài (2) kết theo h ớng khái quát nội dung và kêu gọi hành động “ Tinh thần yêu n ớc nh một thứ … ngoài ra Người còn viết nhiều loại thư gửi như: Thư gửi ” kêu gọi “ Bổn phận … ngoài ra Người còn viết nhiều loại thư gửi như: Thư gửi … ngoài ra Người còn viết nhiều loại thư gửi như: Thư gửi đem ra tr ng
thứ … ngoài ra Người còn viết nhiều loại thư gửi như: Thư gửi ” kêu gọi “ Bổn phận … ngoài ra Người còn viết nhiều loại thư gửi như: Thư gửi … ngoài ra Người còn viết nhiều loại thư gửi như: Thư gửi đem ra tr ng
bày”.
Trang 20Hãy cho biết những yêu cầu đối với phần kết bài trong quá trình tạo lập văn bản?
Trang 21yêu cầu kết bài
Thông
báo kết thúc
Vấn đề
Đánh giá
khái quát khía cạnh nổi bật
Gợi liênT ởng rộng hơn, sâu hơn
Trang 22Bài tập số 3( Bài tập nhóm)
Trình bày cách viết mở bài và kết bài cho đề bài sau đây:
Cảm nhận của anh (Chị) về bài thơ “ Cảnh
khuya” của Hồ Chí Minh.
Cho biết mở bài và kết bài đó đ ợc triển khai theo cách nào? Hiệu quả của nó?
Trang 23
III H ớng dẫn tự học : Hoàn thành sơ đồ sau Các dạng
Trực
tiếp
Gián tiếp
Tóm tắt nhận xét nội dung phần tr ớc
Khái quát nội dung, kêu gọi hành
động
Khái quát nội dung và
đặt câu hỏi
Khái quát nội dung
mở rộng
và nâng cao
Văn bản
Trang 24tự nhiên
Gợi hứng thú Với vấn đề trình bày
Thông báo Kết thúc Vấn đề
Đánh giá
Khái quát khía cạnh nổi bật
Gợi liên
t ởng rộng hơn sâu hơn
Kết bài
Văn bản
Trang 25DÆn dß:
Häc bµi vµ lµm bµi tËp sè 2( SGK- TR116) ChuÈn bÞ: Tiªt 80 ChiÕc thuyÒn ngoµi xa (NguyÔn Minh Ch©u)
Trang 26
Xin tr©n träng
c¶m
Trang 27Nội dung tích hợp:
1: Phần cách viết mở bài:
* Từ phần mở bài (1) (2) của Bài tập số 1 nhấn mạnh
sự quan tâm, ý thức trách nhiệm của lãnh tụ tới đời sống văn hoá tinh thần của nhân dân.
- Quan điểm của Bác trong quá trình sáng tác văn học.
- Kêu gọi tinh thần đấu tranh của ng ời nghệ sỹ.
* Từ phần mở bài (1)(2) của Bài tập số 2 ta nhận thức Bài tập số 2
đ ợc tầm nhìn xa trông rộng,trí tuệ sáng suốt của Hồ Chí Minh
- Văn chính luận của Bác đanh thép hùng hồn văn
phong chặt chẽ trong sáng vẻ đẹp trí tuệ , tài năng.
Trang 28Nội dung tích hợp
2 Phần cách viết kết bài
* Qua 2 kết bài của Bài tập số 1 học sinh chuẩn bị
phân tích bài “Chiều tối” thấy đ ợc tình yêu cuộc
sống, tình nhân ái bao la của Bác với nhân loại cần lao Chất thép, chất tình luôn toả sáng trong tâm hồn
ng ời chiến sỹ- thi sỹ.
* Qua 2 kết bài của Bài tập số 2 nhận thấy văn phong của Bác chặt chẽ, cách diễn đạt khéo léo, tinh tế, trí tuệ Hết lòng vì sự nghiệp của đất n ớc và nhân dân.