Luận án Phó Tiến sĩ Khoa học Kinh tế: Quản lý chi ngân sách nhà nước qua kho bạc Nhà nước trong cơ chế thị trường

Luận án đề cập đến ảnh hưởng của chi ngân sách trên các lĩnh vực kinh tế - xã hội để từ đó đưa ra những đóng góp nhằm từng bước cải tiến công tác quản lý ngân sách phù hợp với những nguyên tắc và mục đích vốn có của nó.

BQ GIAO D()C VA DAO T~O DAl HQC QUOC GIA TP HO CHI MINH TRUONG DAI HOC KINH TE ,;

NGUYEN DUC THANH

Chuyen nganh : TAI CHiNH, Lu'U THONG TIEN T~ v A TiN Dl)NG

Ma s6 5 02

09·-, !

KI10A 110C KINtl TE

NGUOI HUONG DAN KHOA HOC

PTS · LE THI BANG TAM

Toi xin cam doan day la cong trlnh nghien cti'u cua rieng Wi

Cac s6lit%u ke't qua neu trong lu~n an la trung thtfc va chua tung dtt<;fc ai cong bcf trong ba't ky cong trlnh nao khac

Nghien Cuu Sinh

Nguy~n Due Thanh

: Ngan hang nha nuoc : Gross domectic product

MO DAU

CHUONG 1

I

NGAN sAcH NHA Nlfoc, QUAN LY NGAN sAcH NHA Nlfdc

1.i LY LU/iN CHUNG VE NGAN SA CH TRONG CO CHif THJ TRUONG 4

1.1.3 - Chuc nang ctia ngan sach trong cd che' th! tntCing 9

1.1.5 - Co che' th! tntc>ng va vai tro Cll a chi ngan sach nha nt(OC 15

1.2 QUAN LY CHI NGAN SA CH NHA NIJOC VA V AI TRO

1.2.1 Chi ngan sach va anh httdng cua chi ngan sach 22

1.3 KINH NGIHEM TO cmJc QUAN LY CHI v A KmM soA.T

1.3 1 T6 ch(tc quan ly chi va kie'm so at chi ngan sach d m(>t so nude 34 1.3 2 Nh~n d!nh t6ng quat v~ t6 ch(tc quan ly chi va kie'm so at chi

CHUONG2

THVc TR~NG v"E QUAN LY CHI NGAN sA.cH NHA Ntfdc

VA V AI TRO CUA KHO B~ C NHA Nlfdc HI~N NAY

2.1 BOI CANH KINH TE v A xA n(>I vl¢T NAM nl¢N NA v

2.1 1 Boi canh lich stl'

2.1.2 Nhii'ng th~mh tt,tu kinh te' vi mo

55

55

55

57

2.2 THVC TR~NG VE TO CHUC QUAN LY CHI v A KIEM SOAT

CHI NGAN SACH NHA NlJOC HJtN NAY

2.2.1 Cac va'n d~ phap ly lien quan de'n quan ly, ca'p ph at va

kiim soat chi Nan sach nha mroc

2.2.2 T6m Itrqc tie'n trlnh Ngan Sach theo ngh! d!nh 168/CP

2.2.3 T6 chuc quan ly chi va kie'm soat chi hi~n nay

KHO B~ C NHA NlJOC HJtN NAY

2.3 1 Giai do"'-n tit 1-4-1990 v~ tnroc

2.3.2 Giai do"'-n tit 1-4-1990 de'n nay

CHu'ONG 3

HOAN THI~N N(H DUNG QU~N LY CHI v A KIEM SOAT CHI

NGAN SACH NHA Nu'OC QUA KHO B~C NHA NUOC TRONG

3.1.1 Thqc hi~n chi tieu qu6c gia theo dung cac nguyen t~c cua

3 1.2 Th~rc hi~n chi tieu khong vtrqt qua gioi h"'-n cho phep eLla

3 1.3 Bam bao slf phu hqp gifra chi tieu ngan sach va kha nang

3.1.4 Tranh hi~n tuqng lang phi, tham 6, bie'n thu cong qiiy cling

nhu vi~c sii' dt.Ing kinh phi sai mtJc dich ca'p ph at 105 3.1.5 Phan trach nhi~m giii'a nhan vien hanh chinh va nhan vien

3.1.6 Tang cuong Slf kie'm tra, Kiim soat lllQi ho"'-t d<)ng eLla cac

3.3 ROAN THI¢N NQI DUNG TO CHUC QUAN LV CHI VA KmM sokr CHI Ill

3.3.2 Phan Io~i ki~m soar chi tieu ngan sach 114 3.3.3 Ho~m thit%n n<?i dung t6 ch(tc chi va ki€'m soat chi ngan sach 115 3.3.4 Nqi dung chi ngan sach nha mtoc va kifm soat chi

ngan sach nha mtoc qua Kho b(;lc nha mtoc 127

3.4 QUYEN H.4-N VA TRA CH NHiitM CUA CA C CC1 QUAN TRONG

QUA TRINH CHI VA KmM SOAT CHI NGAN SACH NHA NlfOC 132

3.4.3 Cac eel quan sli' dl;lng quy ngan sach nha mtoc 137

3.s Nni1NG GIAI PHAP ca nAN DE DAM nAo stJ KmM sokr

3.5 2 86'i moi phuong thuc d[p ph at kinh phi 144 3.5 3 Hoan thit%n ht% th6ng d!nh m(tc , tieu chua':n chi tieu ngan sach 14 7 3.5.4 Nghien c(tu stra d6i llll,lC ll;!C ngan sach nha mtoc 149 3.5.5 86i moi ht% th6ng ke" toan ngan sach nha mroc 152

_ 3.5.7 Phap che"h6a, co che"h6a thtl tt.Ic chi va kitim soat chi

ngan sach nha mioc theo lu~t ngan sach hit%n hanh 159

DANH M1)C TAI L:$U THAM KHAO

PH1) U)C

vao chi tieu cong Chi tieu cong v~n dqng m<?t s6 ti~n ra't IOn rna s6 tien nay chti ye'u do nhan dan dong gop duoi hlnh thilc thue', phi, 1~ phi Ngay nay, chi tieu

cong chie'm khoang 25% so voi t6ng san phffm qu6c n<?i (GDP) d6i vdi cac nude dang phat tri~n; 30% trong cac nude phat tri~n va trong m<?t s6 truong hqp d~c

\

bi~t vuqt qua 50% nhu Thqy Bi~n

(j _Yi~t Nam, cong CUQC cai each tai chinh cong thqc hi~n trong nhii'ng nam qua, d~c bi~t trong linh vqc thu NSNN da di~n ra vdi t6c d<? ngay cang nhanh kh6ng kern gl c6ng CUQC cai each trong nhii'ng llnh VtfC khac cua nen kinh te' hon

10 nam trd l:;ti day Tinh theo gia c6 dinh, k~ tu nam 1991, mile chi ngan sach ctia Chinh phti da tang len ga'p hai lfin va chiem hon 114 t6ng san phffm qu6c n<)i

Nhtt v~y, chi tieu c6ng co xu huang ngay cang tang nhung no cling co nhii'ng gidi h~n nha't d!nh, do tai nguyen ctia da't nude kh6ng phai la v6 t~n, m~t

khac phai dam bao mile s6ng t6i thi~u ctia nhan dan

Vl v~y Chinh phti phai chi tieu hqp ly va dem l~i nhii'ng lqi ich xa h<?i toi

da, khong dttc;Jc lang phi

Tfnh ctip thiet ctia de tai lu~n an duqc quy dinh trudc he't b<Ji nhu cfiu d~t

duqc Slf 6n d!nh kinh te VI mo ma trong do vai tro ctia NSNN duqc coi Ia c6ng Cl;J

quan trqng d~ dieu chinh kinh te' va sau do, xua't phat tu thtfc tr~ng tlnh hlnh sii' dqng cong quy con nhieu lang phi, pho tntong hlnh thilc, tlnh hlnh tham nhling,

bi~n thu cong quy clnta dti'c;fc ngan ch~n co hi~u qua f)~c bi~t tu khi nen kinh te

v~n hanh theo co che' tntong

M~;tc tieu ciia d~ ali lu~n an la nh~m vao vi~c xac l~p cd sd ly lu~n va thlfc

ti~n cho qua trinh hoan thi~n n()i dung quan ly chi NSNN qua KBNN trong giai

do~n hi~n nay Tac gia nghi rAng vai tro ciia KBNN trong quan ly ngan sach rat

quan trQng Vl cd quan KBNN thlfc hi~n nhi~m Vl;l xuat nh~p cong ngan va giu gin cong quy Ben c~nh do lu~n an con d~ c~p de'n anh hudng ciia chi ngan sach tren cac ·Hnh vlfc kinh te' - xa h()i d~ til' do dlia ra nhung dong gop nh~m tll'ng

\bl.l'OC cai tie'n cong tac quan ly ngan sach phil hQp VOi nhung nguyen tac Va IDl;IC dich v6n co ciia no

n()i dung quan ly chi va ki~m soat chi NSNN qua KBNN trong cd che' thi trttong

B~ d~t dti<;lc yeu cftu nghien cuu thie't thlfc, co trQng tam, tr9ng di~m, tac gia

lu~n an d~c bi~t lu'U y de'n Vi~c d~ XUat ap d1;1ng cac thu tl;IC phap ly lien quan

de'n chi tieu ngan sach, d~t din ban cho cac quye't d!nh chi xuat c6ng quy' ph an

nhi~m tnich nhi~m giua nhan vien hanh chinh rna d~c bi~t la trach nhi~m ciia

ngtioi chufrn chi va nhan vien ke' toan (nhan vien quan ly cong ngan ) trong chi tieu va xuat nh~p c6ng quy

Phu(Jng phap nghien cau ciia lu~n an, bao g6m nhi~u phttdng phap Voi phlidng phap di~n d!ch trll'u ttt<;1ng, n()i dung ciia lu~n an di til' vi~c trinh bay ban chat, chile nang va vai tro ciia NSNN de'n vi~c tim kie'm anh httdng ciia chi tieu ngan sach, nhung m6i lien h~ giua chi tieu ngan sach va phat tri~n kinh te' Voi phttdng phap quy n~p, tac gia di til' nhung kinh nghi~m v~ t6 chuc quan ly chi va

ki~m soat chi ngan sach ciia cac nuoc tren the' gioi d~ tim lay m()t giai thich chung nha_'t V~ nhung nguyen tac Cd ban cua ngan sach Va quan ly chi ngan sach rna Vi~t Nam khong th~ la trttong h<;1p ngo~i 1~ Ngoai ra, m()t s6 nguyen tac va phttdng phap khac cling dtt<;1c v~n dqng : phtidng phap so sanh, d6i chie'u dtt<;lc

xd' d-qng d€' xac djnh nhfi'ng di€'m gio'ng nhau, khac nhau, cac u'u nhu'qc di€'m ciia m6i mo hlnh t6 chti'c quan ly chi va ki€'m soat chi, quan di€'m ljch sd' c-q th€' d€'

de xua't nhfi'ng giili phap cftn thie't th-q'c hi~n trong giai do~n 1996 de'n 2000 v.v

Nqi dung ciia lu~n an ngoai phftn md dftu va ke't lu~n, phftn chinh du'qc th€'

hi~n hoi 3 chu'dng sau :

Chudng I : Ngan sach Nha nuoc, quan ly chi ngan sach Nha nuoc va vai

tro ciia Kho b~c nha nuoc

CQu'dng 2 : Th-q'c tr~ng ve quan ly chi ngan sach Nha nu'oc va vai tro

ciia Kho b~c nha nu'oc hi~n nay

Chu'dng 3 : Roan thi~n nqi dung quan ly chi va ki€'m soat chi ngan sach

Nha nu'oc qua Kho b~c nha nu'oc trong cd che' thi tru'ong

Qua nqi dung trlnh bay, lu~n an de xua't mqt so' va'n de ve qui trlnh va n()i dung ki€'m soat chi NSNN qua KBNN, d6ng thoi ciing de xua't mqt s6 giai phap lien quan de'n chi va ki€'m soat chi ngan sach tU' giai do~n l~p ngan sach, quye't dinh ngan sach va cha'p hanh ngan sach Vi~c xac dinh ro r~t nhi~m v-q va thftm quyen, trach nhi~m va quyen lqi ctia tung cd quan lien quan trong tUng giai do~n

ciia qua trlnh ngan sach, tu d6 neu b~t cd sd phap ly va bi~n phap thlfc tien cho vi~c hoan thi~n nqi dung quan ly chi NSNN qua KBNN trong cd' che' thi tru'ong

t~i Vi~t Nam

Toan bq lu~n an c6 khO'i lu'qng 162 trang danh may, 3 bang bi€'u, 9 sd d6, hlnh ve, ph~1 1-q.c cung mqt danh m-qc 33 tai li~u tham khao

CHUONG 1 NGAN SACH NHA NUOC, QUAN LY CHI NGAN SACH NIIA NUOC VA VAl TRO CUA KHO B4C NIIA NUOC

1.1- LY LU~N CHUNG VE NGAN SA.CH NHA Nlf(Jc TRONG C(J CHE TH! TRUONG

Thu~t ngii' ngan sach (Budget) b~t ngu6n tit tie'ng Anh, c6 nghla Ut cai vi, cai x~c Tuy nhien trong doi s6ng kinh te' - xa h<)i thu~t ngii' nay c6 the djnh nghla nhi~u each khong gi6ng nhau, t:Uy theo quan diem ciia ngu'oi djnh nghla thu<)c cac tru'ong phai tai chinh khac nhau

Theo quan diem ciia nhii'ng nha nghien cuu tai chinh c6 dien, ngan sach nghla Ia m<)t van ki~n hoan toan tai chinh, Ia chi thu ciia Chinh phd, ngan sach phiH duqc thie't l~p hang nam va phiii thang bftng Ba ye'u t6: hang nam, hoan toan tai chinh va thang bftng Ia nhii'ng ye'u t6 cd ban ciia ngan sach theo quan diem c6 truy~n Them vao d6 con c6 vai nguyen t~c khac nhu : thang bAng; th6ng nha't; ro rang, trung thtfc va chinh xac v v

Theo quan ni~m ciia cac nha nghien cuu tai chinh hi~n t~i, thu~t ngii' ngan sach cfing du'QC djnh nghla bftng nhi~u each

Tu dien bach khoa toan thu ciia Lien Xo ( cfi) cho rftng ngan sach Ia :

"I Bang li~t ke cac khoan thu, chi bftng ti~n trong m<?t giai do~n nha't djnh cda Nha nude

2 Mqi ke' ho~ch thu chi bftng ti~n ciia ba't ky m<)t xi nghi~p, ccJ quan ho~c

ca nhan nao trong m<)t giai do~n nha't djnh "1331

Tu di€'n Anh van kinh thttong tom lu'Qc Longman do J.H.Adam bien t~p,

giili thich thu~t ngfi' ngan sach nhu' sau :

" Ngan sach la:

1 Bang k€ toan v~ kha nang thu nh~p (ti~n thu vao) va chi tieu (ti~n xuftt ra) trong mqt giai do~n nhftt dinh ciia tu'ong lai, thu'ong Ht mqt nam

2 Ngan sach Nha nttoc Ia bang k€ ho~ch v~ thu nh~p va chi tieu Qu6c

\,

gia(Nha nu'oc) trong tu'ong lai N6 du'Qc ong BQ tru'ong BQ Tai chinh (Chancellor

of Exchequer) trlnh ra nghj vi<$n mqt lftn trong nam, du'<;fc nghi vi<$n xem xet va

c6 nhfi'ng d~ xuftt thay d6'i thu€ khoa nhfi'ng d~ xuftt d6 sau nay tro thanh lu~t

trong nam tai chinh

3 Bang thanh toan v~ kha nang chi phi d€' thljc hi<$n mqt ke" hoe;tch ho~c

m<?t chu'ong trlnh vi mqt mt;tc dich nhftt dinh nao d6 ( ngan sach quang cao, ngan sach dftu tu', va ngan sach nghien cuu ) [321

Marvin H.Murphy M.P.A, chuyen vien v~ ngan sach, phai doan Be;ti hQc du'CJng Michigan Hoa Ky thl giai thich:

" Ngan sach la mqt k€ hoe;tch bao g6m toan th€' nhfi'ng tac hanh ciia Chinh phii di~n ta bilng nhfi'ng danh tU tai chinh, ti~n t<$ va thu€ vt;t Ngan sach dtt<;fc k€ hoe;tch cho tung thoi gian nhftt djnh, thtton!P thttong la mqt nam Ngan sach la mqt chu'ong trlnh bao g6m tftt ca nhfi'ng cong vi<$c rna Chinh phii dlf djnh hoan thanh trong mqt tai khoa; chttong trlnh d6 ve;tch r6 se phai Him nhfi'ng vi<$c gl, ai se pht;t trach, Htm nhfi'ng vi<$c d6 phi t6'n bao nhieu va ti~n dung d€' lam se lfty o dau Ngan sach la vi<$c phan ph6i nhfi'ng tai nguyen khan hie"m cho nhfi'ng dlf an cong tac c6 gia tri va d~u dang thi hanh ,[l4]

Theo giao su, tie'n sl Nguy~n Thanh Tuy~n, ph6 tie'n sl Duong Th! Binh Minh va t~p the' tac gia giai thich thu~t ngii' ngan sach nhu sau:

" NSNN la m<?t h~ th6ng cac quan h~ kinh te' phat sinh trong qua trinh phan ph6i cac ngu6n tai chinh ciia xa hQi d€' t~o l~p va sii' dl}ng quy ti~n t~ t~p trung ciia Nha nude nh~m tht_I'c hi~n cac chuc nang ciia Nha mtdc" r29 1

Tom lq.i : dl}'a vao cac dinh nghla neu tren, c6 th€' dua ra m<?t khai ni~m

\,

t6ng quat v~ ngan sach nhu sau:

thi hanh trong m<)t thlJi gian nhat djnh, thulJng la m<)t niim dithf!c hi~n m<)t kt hor;ch phu hqp w1i quyJn lqi cua Nha nu(Jc va cdc tq_p thi cong tq_p ma Chinh phu dfi lf:{a chQn

1.1.2- Bdn chat ciia ngan saclt Nllll mtuc

Qua cac khai ni~m v~ NSNN du<;jc trinh bay d phftn tren va con c6 th€' tim tha'y nhi~u khai ni~m khac nhau v~ NSNN trong cac sach giao khoa va cac cong trinh nghien cuu v~ tai chinh cong, song v~ d~i th€', cac khai ni~m nay khong c6

gi khac bi~t nhi~u Vi v~y, trong qua trinh nh~n thuc v~ ban cha't ciia NSNN, chung ta cftn chu y de'n ba phucJng di~n sau

- VJ phuang di~n phdp ly, NSNN Ia mQt d~o lu~t dt_I' tru cac khoan thu va chi

b~ng ti~n ciia Nha nude trong m<?t thoi gian nha't d!nh, thuong la m<?t nam

B€' dap ung nhu cftu chi nh~m thl}'c hi~n cac chuc nang quan ly va di~u

hanh n~n kinh te' xa h<?i ciia Nha nude, Nha nude sii' dl}ng quy~n lt.tc do hie'n phap quy dinh d€' ban b6 h~ th6ng phap lu~t tai ch1nh va thue' khoa, bAt IDQi

phap nhan va th€' nhan phiii n<?p m<?t phftn thu nh~p ctia minh cho Nha nude Tftt nhien, tinh cha't cuong buc ciia cac khoan thu NSNN khong h~ mang y nghla tieu

clfc Nhtt Seligman dinh nghia " Thue'la stt dong gop cttong bach ciia m6i ngttoi cho Chinh phd d~ trang tnH cac chi phi vl quyen l<;Ji chung, khong din cu vao cac quyen l<;Ji rieng dtt<;Jc httdng "r24

1

Binh nghia ciia E.R.A.Seligman co th~ Ia mqt dinh nghia t6ng quat, khong con nhi~u bi~t 1~ nii'a ne'u sii'a cqm tU " khong din cu " b~ng cqm tU " it din cu " Thlfc v~y,"Cac Mac da chi ra r~ng, thu€, xet v~ m~t ca nhan ngttoi dong thu€ b! mftt di nhttng VOi ttl' each la IDQt thanh Vien CUa Xa hQi ngttoi do du'QC httdng dttoi hlnh thuc nay hay hlnh thuc khac

Nhtt v~y, stf t6n t~i cfing nhtt vai tro cda Nha mtoc chinh la m()t trong nhii'ng ye'u t6 quye't d!nh tinh chftt ho~t dqng cda NSNN

- V~ phuang di~n kinh te, mQi ho~t dqng cda NSNN deu la ho~t dqng phan ph6i ngu6n tai nguyen Qu6c gia ( phan ph6i lftn dftu va phan ph6i l~i ), va vl

v~y, no th~ hi~n cac m6i quan h~ trong phan ph6i 8o la m6i quan h~ mqt ben la Nha nude va m()t ben Ia xa h()i ( bao g6m cac t6 chuc kinh t€ - xa h()i, cac rung lop dan cu)

Trong qua trlnh phan ph6i, vftn de cftn ghli quye't giii'a cac d6i ttt<;Jng tham gia (cac chii th~) chinh la vftn d~ l<;Ji ich kinh t€ Vl v~y, quan h~ gifi'a Nha nude

va xa h()i qua NSNN cfing chinh la quan h~ kinh t€ Thqc v~y, vi~c phan ph6i cac ngu6n tai nguyen Qu6c gia di hlnh thanh ngu6n thu cda Nha nude, du th~ hi~n duoi hlnh thuc nao, thqc chftt cfing la qua trlnh giai quye't quy~n l<;Ji kinh t€

gifi'a Nha nude va xa h()i voi ke't qua la cac ngu6n tai nguyen du<;Jc chia thanh hai phftn : phftn n()p vao NSNN va phftn d~ l~i cho cac thanh vien ciia xa h()i Phftn n()p vao NSNN se tie'p tqc phan ph6i l~i, thi hi~n qua cac khoan ca'p phat tu ngan sach cho cac mqc dich tieu dung, cho chuy~n nhu<;Jng ( cac khoan tr<;J cftp

ciia ngan sach ngoai khu vlfc Nha mtoc), cho dftu tu' Quan h~ kinh te' giua Nha mtoc va xa hqi, do d6 tie'p tvc th~ hi~n <1 ph~m vi Ion hdn

- V~ phuang di~n di~u himh, tir slf phan tich ban chit ciia ngan sach v~

phttdng di~n phap ly va kinh te' nhtt tren, chung ta tha'y slf mau thufin t6n t(;li ngay trong nh~n thuc v~ nqi dung ho(;lt dqng ciia NSNN, khi mqt m~t, chung ta cong nh~ri quy~n llfc ciia Nha nttoc v~ NSNN, nhttng m~t khac, l~i thua nh~n

~SNN th~ hi~n cac m6i quan h~ v~ lqi ich kinh te' giua Nha nttoc va xa hqi VI

v~y, trong ho~t dqng thlfc ti~n phai thfty dttqc mau thufin nay d~ c6 thai dq xii' ly thich hqp Thlfc v~y, voi quy~n llfc t6i cao, Nha nttoc c6 th~ sii' dvpg cac cong cv siin c6 ( kinh te', hanh chinh, vii llfc ) d~ biit buqc mQi thanh vien trong xa hqi cung cftp cho mlnh cac ngu6n tai nguyen cftn thie't Song cftn tha'y rAng, bat cu luc nao va bao giO ngu6n tai nguyen ciing c6 giOi h~n nha't dinh va ngu6n tai nguyen d6 phai dttqc phan ph6i nhAm dam bao muc s6ng t6i thi~u cho nhan dan Hay n6i mqt each khac, Nha nttoc khong th~ dung quy~n llfc d~ huy dqng dong g6p ciia xa hqi voi bat cu gia nao Quy~n llfc d6 phiii c6 gioi h~n va giOi h(;ln hqp

ly nhat, chinh la vi~c giai quye't hai hoa lqi ich kinh te' giua Nha nttoc va xa hqi

Cv th~ Ia, nqi dung kinh te' ( t6ng thu, t6ng chi ) ciia ngan sach phai d~t trong gioi h~n ciia tai nguyen Qu6c gia hi~n c6 va tai nguyen d6 phai dam bao khong ngirng nang cao mti'c s6ng t6i thi~u ciia nhan dan

Chinh vl v~y, vi~c khiing d!nh NSNN th~ hi~n cac quan h~ v~ lqi ich kinh te' giua Nha nttoc va xa hqi c6 y nghia quan trQng khong chi ddn thuftn v~ m~t ly

lu~n rna con thlfc slf cftn thie't trong qua trlnh quan ly va di~u hanh NSNN N6 doi hoi Nha nttoc phai c6 mqt chinh sach ngan sach dung diin, ton trQng cac quy

lu~t kinh te' khach quan, khong dttqc coi thttong lqi ich ciia xa hqi d~ tu d6 rna huy d(>ng qua muc cac ngu6n tai nguyen hi~n c6, dtta de'n h~u qua Ia: muc s6ng

cda nhan dan bi giam sut Ta't nhien, muc s6ng ciia nhan dan giam sut Ht nguyen nhan tn.tc tie'p gay nen nhung ba't 6n v~ kinh te', chinh tr!, xa h()i L!ch sii' da t:Ung chung minh di~u d6, dang thoi mqi khoan chi tieu ciia Nha mtoc phai dttqc tinh toan th~n trqng, th~ hi~n tinh tie't ki~m, hi~u qua va cong bAng xa h<?i

T6ng hqp nhung phan tich tren, chung ta c6 thi di de'n ke't lu~n, NSNN la

1.1.3- Clute niing eil.a NSNN trong ed ell( tllj trttdng

Ban cha't ciia NSNN nhln tu nhi~u g6c d() dttqc tht hi~n qua chuc nang va vai tro ciia n6 B6i chuc nang la thu(}c tinh v6n c6 ciia ph<:tm tru ngan sach va vai tro ciia ngan sach ciing chinh la slf v~n d~ng cac chuc nang d6 vao ho<:tt d(}ng thlfc ti~n

Ngay nay voi nhung di~n bie'n kinh te' va vai tro ciia Nha nttoc trong doi s6ng Qu6c gia da c6 nhi~u thay d6i Vl v~y, cac nha nghien cuu tai chinh hi~n

d<:ti cho rAng, trong n~n kinh te' thi tru'ong, NSNN c6 nhung chuc nang cd ban sau:

a Clute niing plzan pllfli

Khdi di~m ngan sach ciia m6i Qu6c gia la dap ung nhu diu chi chung cda

ca c(}ng dang du'QC phat tri~n rang bu(}c voi Slf hlnh thanh ban cha't Nha nu'oc M(}t Qu6c gia c6 tie'n b<? v~ m~t kinh te'- xa h(}i hay khong Ia t:.Uy d nhung m~c

tieu rna Chinh phii a'y It.ta chqn Mu6n hoan thanh nhung m~c tieu a'y, Chinh phd phai huy d(}ng nhung tai nguyen khan hie'm cda toan dan dttoi hlnh thuc thue',

phi va 11$ phi d€' chi tieu cho nhi6u ho~t d<?ng cftn thie't rna ne'u chi thong qua

cong vic$c ciia m<?t ngu'oi hay m<?t nh6m ngu'oi thl khong c6 kha nang d~t duqc

Vi~c huy d<?ng nhfi'ng ngu6n tai nguyen Qu6c gia d€' dap ung nhu cilu chi cong

c()ng la chuc nang nguyen ban quan trqng nhfrt ciia ngan sach

b Clulc lliillg llun clutdng trinlt clzinlt saclt cua Nlza nuuc

Ngay nay, voi hic$n tu'qng kinh te' va vai tro ctla Nha nu'oc da chuy€'n bie'n

\

do nhfi'ng ap ltfc kinh te' -xa h<?i da lam xua't hic$n xu hu'ong Chinh phtl phai can

thi~p va.o mqi lanh vtfc ctla doi s6ng kinh te'- xa h<?i

Trong llnh vtfc kinh te', khi tll' m<?t n6n kinh te' sd khai,tt! dip, tt! tt.ic, Qu6c

gia tie'n de'n m<?t n6n kinh te' duqc do thi h6a, cling slf gia tang dan s6 da lam cho Chinh phtl nh~n thuc dttqc tftm quan trqng ctla nhu cftu gia tang ho~t d<)ng san xuilt d€' duy trl va nang cao muc s6ng ctla nhan dan Nen nhic$m vq chi cho cac

ho~t d<)ng ctla Nha mtoc nhtt : cung cfrp dic$n, nu'oc sinh ho~t, ki€'m soat giao

thong, xay dlfng co sd h~ tftng va can thic$p vao doi s6ng kinh te' ngay cang tang

Trong linh vtfc an ninh Qu6c gia, ne'u m<?t Nha nu'oc d the' ky 18 chi cftn c6 m()t "d<?i gac dem" la dtl, thl Nha nu'oc ngay nay phai thtfc hic$n bao nhieu nhic$m

vq khac nhu' : bao dam tr~t tt!, an ninh n()i dia va cling c6 qu6c phong ch6ng

ngo~i xam

Mu6n lam tron nhic$m vq ctla Nha nu'oc neu tren thl b<? may Nha nu'oc phai chia lam nhi6u b<? ph~n chuc nang chuyen trach va ke' ho~ch ngan sach phai duqc thie't l~p va quye't dinh s6 kinh phi cftn thie't d€' thi hanh tung nhic$m vq neu tt·en Ke' ho~ch ngan sach nhu' v~y, chinh la chu'dng u·lnh hanh d<)ng ctla Chinh phtl dttqc cq th€' hoa bAng nhung con s6

c Chuc nang can drfi gilla cac klwan tlw va cac klwan chi ciia Nha nzt{Jc

NSNN Ia bang ke' ho<;1ch v~ thu nh~p va chi tieu Qu6c gia ( Nha mtoc ) trong tu'dng lai voi ta't ca nhii'ng thoa thu~n Thong thttong nhii'ng khoan thu mong dqi ( dlJ' kie'n ) se khong du d~ thlJ'c hi~n nhii'ng khoan chi cftn thie't theo gia tri va ph<;1rn vi rnong rnu6n Do v~y vi~c tinh toan nhu cftu chi cftn thie't phiii sat hqp voi kha nang thu Vi~c tinh toan nhu cftu chi sat voi kha nang thu va dap U'ng nhu cftu chi do, chinh Ia chtl'c nang can d6i ciia ngan sach

d Chuc nang diiu cltlnh kinh tt ciia ngan sach

Chinh phii phai thu thue' de dung vao cac vi~c chi tieu Qu6c gia Chinh vi~c

sii' dt}ng ti~n t~ do Ia rn()t djp Chinh phii anh httdng de'n n~n kinh te' b5ng each:

- Banh thue' theo rn()t chi~u httong nha't dinh nao do,

- Tie'p de'n Ia chi tieu cho nhii'ng linh V\l'C nao rna Chinh phii da chQn 1\l'a theo thtl' tq' ttu tien

Bo Ia ta't ca va'n d~ sti' dt}ng cong ClJ ngan sach d~ di~u chinh kinh te' No c6

ba khia C(;lnh chinh :

• Tu t~p trung de'n can thi~p

Ngay nay thue' kh6a khong chi co chtl'c nang phan ph6i thu nh~p rna no con dong vai tro di~u tie't cac ho<;1t d()ng kinh te' - xa h()i Vl do rna no da trd thanh ye'u t6 quan trQng trong chinh sach kinh te' ciia Chinh phii Noi each khac, Chfnh phii sii' dt}ng time' d~ di~u khi~n kinh te'

• Tu buy d()ng de'n tai ph an ph6i thu nh~p

Chfnh phii buy d()ng thu nh~p b5ng each danh thue' cac cong dan khac nhau

n~ng hay nhy tuy thu nh~p cua tung h<;1ng ngttoi, r6i sau do dern giup do nhi~u

nhfi'ng nguoi cong dan it chiu thue', giup do it nhfi'ng cong dan chiu thue' nhi~u, vi dt;t: chi cho chu'ong trlnh QuO'c gia giai quye't vi~c lam, chu'ong trlnh xoa d6i giam ngheo, xay dl}'ng du'ong Xa, tru'ong hQC va b~nh Vi~n.V.V

• Tu tieu tht;t de'n gia tang san xua't

Vi~c chi tieu Chinh phd ngay nay khong phai la khong lam gia tang san

xua't, vi dt]: Chinh phd vl}'c d~y n~n kinh te' trong hie suy thoai b~ng each dftu tu' trl.}'c tie'p ho~c cung ca'p tin dt,Ing u'u dai cho cac dt;t' an, chu'ong trlnh phat tri~n

kinh te', tu d6 lam gia tang san phftm qu6c n()i; Chinh phd chO'ng nl;ln tha't nghi~p b~ng each gia tang dftu tu' d~ tl;lo them cong an vi~c lam cho dan chung Nhu' v~y

Chinh phd gia tang san xua't thay vl tieu tht;t san phftm xa hqi

Y nghia va phl;lm vi sd' dt;tng NSNN doi hoi phai c6 nguyen t~c, che' d<? rang bu<?c Vi~c thl}'c hi~n khollg c6 ho~c ~hong dung chinh sach che' d<? se gay nen

h~u qua xa'u de n~ng len nguoi dan , ngu'oi chiu thue', hQ c6 nghia vt;t phai n()p

thue' nhung it du'qc trl}'c tie'p tllam gia vao vi~c quye't dinh sd' dt;tng ngu6n ngan sach Vl v~y vi~c ki~m tra tru'dc, trong khi thl}'c hi~n va sau khi thJ!c hi~n la ra't cftn thie't va quan trQng Th~ hi~n IDQi khoan thu ngan sach phiii dung lu~t 1~ tai chinh hi~n hanh, mQi khoan chi phiii theo dung dinh muc, tieu chuftn do Nha nu'dc quy dinh va dJ! toan do co quan c6 thftm quy~n phe duy~t, phai phil hqp vdi nhii'ng di~n bie'n thJ!c te' v~ nhfi'ng chu'ong trlnh cong tac duqc cha'p thu~n va chuftn y Vl v~y thong qua hol;lt dqng cda ngan sach rna Qu6c h<?i ho~c nguoi dan (ne'u quan tam) se giam sat IDQi chinh sach va hOl;lt dqng cda Chinh phd

1.1.4- Nhilng nguyen tile qudn ly ngan sack

Trong vi~c di~u hanh va quan ly ngan sach, ngoai vi~c cha'p hanh nguyen

t~c t6i cao la nguyen Hie t~p trung dan chu con phai ton tTQng cac nguyen t~c cd

ban sau:

Nguyen Hie toan di~n doi hoi r~ng, Hit ca cac ho~t dQng Uti chinh ciia Chinh phu g6m mQi s6 thu, ba't lu~n tll' dau toi va mQi so' chi cho mQi mqc dich, ba't lu~n

Ia Iffy d khoan thu nao d~u phai duqc d~t trong h~ th6ng ngan siich B6ng thoi phai duqc tht,tc hi~n theo nguyen t~c, che' dQ th6ng nha't trong ca nuoc, do Chinh phu trung u'dng qui djnh va huang d~n

Theo nguyen tac nay, vi~c l~p dt,t tmin ngan sach phai xua't phat tll' co sd va mQi khoan thu chi phai theo dung th~ 1~ tai chinh ngan siich ciia Nha nuoc va dttqc ghi d~y du theo ghi tri nguyen thiiy vao ke' ho~ch ngan sach Chi c6 ngan

sach toan di~n thl vi~c phe chuffn ngan sach cua Qu6c hQi moi c6 gia tri d~y du

va ngttoi ta moi c6 th~ kl~m tra dttqc mQi khoan thu chi da duqc tht,tc hi~n c6

dung che' dQ khong ? va phan anh dung tht,tc tr~ng n~n kinh te', tranh t~o ra

nhfi'ng ke hd tai chinh c6 nguy-co gay tha't thoat cong quy

B6i voi doanh nghi~p Nha mtoc c6 tntong hqp ngo~i 1~ Ia mQi khoan thu chi lien quan de'n Vftn d~ kinh doanh cua doanh nghi~p du'QC dtta vao s6 sach ke' toan doanh nghi~p, chi c6 nhfi'ng khoan giao nQp, h6 trq, ca'p phat c6 lien quan

de'n ngan sach thl moi duqc dua vao ke' ho~ch ngan sach

b Nguyen tile " Ngfin saelz plzai dzt(le quytt djnlz tntue"

Theo hie'n phap quy djnh, thffm quy~n bi~u quye't ngan sach va ki~m smH

sq' thi hanh ngan sach thuC?c Qu6c h<?i Hang nam, truoc khi bat d~u nam ngan sach, Chinh phu phai so~n thao ngan sach va d~ trlnh len Qu6c h<)i d~ Qu6c h<)i

xem xet nhfi'ng lqi ich cua cac cong tac c6 phu hqp voi nhfi'ng kinh phi da dttqc

d~ nghi, tU do xet thtl' tt.t u'u tien cda cac cong tac va chap thu~n s6 dt! thu va s6

dt! chi Ngan sach chi dtt<Jc phep bAt dfru thi hanh sau khi dttQc Qu6c h9i bi~u

quye't

Trong trttong hQp dt! thao ngan sach chtta dttQc bi~u quye't trttdc ngay ba:t dfru cda nam ngan sach Lu~t NSNN da dt! d!nh thii'm quy~n cda Chinh phd dtt<Jc phep thi hanh tung phfrn ngan sach theo m9t mtl'c nha"t dinh so vdi ngan sach IT>am trttdc d~ bao dam cho cac ho~t dQng cda Qu6c gia dtt<Jc blnh thttong, sau do Chinh phd phai di~u chinh dt! an ngan sach va d~ tdnh len Qu6c h9i trong ky

hQp ke' tie'p (ky hQp gfrn nhfrt)

c Nguyen tiic clin dol.ngan saclz

Cac khoan dt! chi phai dtt<Jc can d6i vdi cac khoan dt! thu xac tht!c trong ke' ho<;tch ngan sach Chinh phd va Qu6c h9i luon c6 gAng d~ bao dam can d6i ngan sach b?lng each luon tlm kie'm nhii'ng ngu6n thu mdi va dtta ra nhung quye't dinh lien quan de'n cac khoan chid~ tranh lu~n va ca:t giam nhung khoan chi chua th~t

cftn thie't nh?im dam bao can d6i ngan sach

Theo nguyen tAc nay, ba"t ell' m9t bi~n phap l~p phap hay l~p quy nao t~o ra m9t khoan chi mdi hay lam gia tang m9t kinh phi da dtt<Jc dt! tn) trong ngan sach cilng khong ditQc thi hanh, ne'u khong co kinh phi cfrn thie't d~ thi hanh bi~n

phap fry trong nam ngan sach do; ho~c khong dt! tru m9t s6 tai nguyen tttdng dttdng b?lng nhii'ng s6 thu mdi hay b?lng each bai bo hay giam bot m9t khoan chi cil tu'dng ling

d Nguyen tiic ro rang, trung tll{IC va cllinlz xac

Nguyen tAc nay phai dU'QC th~ hi~n trong tie'n trlnh l~p va cong b6 ngan sach Theo nguyen tAc nay, m9t ngan sach da ho~ch dinh va phe chuiin phai

phan anh trung th~mh va thich dang nhfi'ng tlnh tr<;1ng va Slf ki~n thlfc te' V~ nhfi'ng ho<;1t dqng thong thttong ciia Chinh phii, nhfi'ng chuang trlnh d~ ngh! phai du<;Jc din cu tn~n m<?t slf danh gia thie't thlfc va thich dqng voi nhfi'ng vi~c c6 thti hoan th~mh du<;Jc Nhfi'ng tai li~u c~n thie't dti tdnh bay va bi~n minh cho nhfi'ng dlf tn)

Va d~ ngh! ngan sach phai la nhfi'ng tai li~U chinh xac Va phai illO ta ranh illl;lCh,

CO h~ tho·ng Va dung voi Slf th~t, khong du<;Jc phep che d~y Va bao chua d6i VOi

\ ,

tat ca cac khoan thu chi ngan sach va khong du<;Jc phep l~p qfiy den Han nfi'a, nhii'ng tai li~U Va nhii'ng Slj ki~n phai du chi tie't va dung hlnh thuc bitiu m§.u dti gitip cho vi~c danh gia ( cac chttang tdnh ) du<;Jc chuffn xac va h<;Jp ly Phai dlf tn) s6 thu m<?t each thanh thtfc, phu h<;Jp voi nhung dlf bao kinh te', dung qua de d~t, bao thii ho~c l<;1c quan thai qua nhttng cfing dung dtf tru kinh phi qua muc dti phong B<? Tai chinh ho~c Qu6c h<?i cil:t bot

e Nguyen tile "cong kiwi lt6a nglin sdclt"

v~ phuang di~n chinh sach thu chi, ngan sach la m<?t chttang tdnh ciia Chinh pht! dtt<;Jc cq thti h6a b~ng cac s6 li~u Chile nang lam chuang tdnh ciia Chinh phii c6 thti d<;1t dtt<;Jc khi rna mQi giao d!ch tai chinh - ngan sach ciia Nha mtoc du<;Jc quan ly th6ng nha't, ranh nwch, cong khai dti nguoi dan d~u c6 thti bie't, ne'u hQ quan tam

Nguyen til:c cong khai ct!a ngan sach dtt<;Jc thtjc hi~n trong ta't ca cac giai dOC;ll1 ciia qua tdnh ngan sach ( l~p, quye't dinh va phan b6 ngan sach, cha'p hanh ngan sach, kitim soat ngan sach ) va phai dtt<;Jc ap dqng cho ta't ca cac cd quan tham gia vao qua tdnh ngan sach nhtt Qu6c hqi, Chinh phii va kitim toan Nha mtoc

1.1.5- Cd cite" tltj tntdng va vai tro ciia chi nglin sdclt Nita mtuc

Theo Robert S.Pindyck va DanielL Rubin Feld thl : "Nhfi'ng ngttoi mua

Va ngu'oi ban tac d(}ng qua l<;1i d~ t(;l.O th~tnh thj tntong." [ 26.4°]

M()t thi tntong la t~p hqp Hit ca nhung nguoi mua va ngu'oi ban tac d()ng qua l<;1i lin nhau din de'n kha nang trao d6i Con " cd che' thi tru'ong la xu huang trong th! tntong d~ cho gia ca tt,t do thay d6i cho de'n khi th! tru'ong thang b~ng

( c6 nghia la, cho de'n khi luqng cung b~ng voi luqng cftu ) "126

.4° 1 T<;1i di~m nay khong c6 tlnh tr(;lng cung thie'u ho~c thua so voi cfru, nen khong c6 sue ep nao

\,

t(;l.O nen str bie'n d(}ng gia Ca

Voj y ni~m v~ th! truong va cd che' thi truong nhu' v~y, thie't nghi dng; chung ta cfing cfrn nghien cuu nhung d~c di~m ciia cd che' thi truong va vi~c stl' dt!ng nhung cong Cl;J kinh te' - tai chinh ciia Chinh phii nh~m d(;lt duqc m9c tieu kinh te'- xa h()i cd ban ciia Nha nude trong di~u ki~n kinh te' thi tntong

a Bijc diim cila cd clzt tltj trztdng

Trzt(/c hlt, d~c di~m bao trum nhilt ciia cd che' thj tru'ong la gia ca cua IDQi hang h6a - djch VI! ph\! thu()c vao quan h~ cung - cfru va duqc quye't djnh t(;li

di~m thang b~ng giua cung va cfru Song cfing cfrn lttu y r~ng, cung va cfru v~

m()t hang hoa - djch v~ nao d6 tren th! tntong khong phai luc nao va bao gio cfing trong tr(;lng thai thang b~ng va m()t s6 thi tntong c6 le khong th~ thang

b~ng nhanh chong dttqc va cfing Him khi bie'n d()ng d()t ng()t - nhung xu the' cac

th! tntong la d~u tie'n de'n thang b~ng

Hai la, trong ph<;1m vi khuon kh6 r()ng rai cua cac quy djnh phap ly va xa

h()i, ngttoi tieu thl! dttqc ttf do chQn ltra nhung hang h6a cung cilp khac nhau, nhung nha san xuilt ddn d()c ho~c thanh nh6m, duqc ttr do gia nh~p ho~c rut khoi cac doanh nghi~p hQ mu6n; va nhung chii tai nguyen (g6m ca tai nguyen nhan

ltrc) dttqc tV do d~t nhung tai nguyen ctla hQ trong s~t sii' dt!ng d bilt cu ndi nao

rna Slf sti' di.Jng thu~n ti~n va thie't l~p du'<;jc; nhii'ng Slf trao ddi Se xay ra illQt each

ttr nguy~n bat err khi nao va bat err (j dau mi~n Ia hai ben trao ddi d~u c6 lqi

Ba La, h~ th6ng gia di trong h~ thi tru'ong c<;1nh tranh, h~ tho'ng kinh te' "c6

loi c6 16" ph~n IOn se quye't d!nh nguoi san xuat phai san xu at san ph§:m - d!ch VI.J gl, San XU at nhu' the' n~to; Va san XUat cho ai [l}]

Van d~ san xuat nhii'ng gl, se do la phie'u ciia nhii'ng ngu'oi tieu thi.J quye't

d!nh Nhu'ng slf quye't dinh d6, kh6ng phai err may nam m()t l~n t<;1i nhii'ng die'm b~u phie'u quy d!nh rna la bi<3'u quye't hang ngay khi mua thrr nay rna kh6ng rnua thtl' kia Va so' ti~n rna nglioi tieu dung tra cho nglioi san xuat sau nay se dtt<;jc ngu'oi san xuat dung d<3' tra lu'dng cho c6ng nhan, nguyen v~t li~u da rnua, thue dat dai lai c6 ph~n va lai ciia nha san xu at

Va'n d~ san xuat ra sao se duqc quye't dinh bdi vi~c C<;lnh tranh giii'a nhii'ng nha san xuat chrr kh6ng phai tu nhfi'ng ngttoi ng6i tren ban gia'y va d ngoai xi nghi~p Nho v~y rna phu'dng phap re ti~n nha't d<3' stl' di.Jng nguyen v~t li~u, lao d()ng, thie't bi se thay the' phttdng phap t6n kern hdn Va nho v~y rna nha san XUat VUa C<;lnh tranh du'<;jc V~ gia ca l<;1i VUa d<;1t dt(<;jC mrrc }(Jj t6i da

Va'n d~ san xuat cho ai duqc giai quye't bdi cung va c~u tren thi tru'ong ye'u

t6 san xuat : b~ng mrrc htdng bdng, b~ng ti~n thue dat, b~ng lai c6 ph~n Ta't ca nhung ye'u t6 d6 cling t<;1o nen lqi trrc ciia mqi ngttoi, lqi tuc a'y lien quan tdi rn6i ngttoi va lien quan toi toan th<3' rnqi nguoi ( tat nhien Ia tinh chat clia stf phan phdi l<;ji trrc tuy thUQC rat nhi~U vao Slf phan pho'i quy~n sd hfi'u tai san Va nhii'ng kha nang b§:m sinh hay kie'n thuc tich liiy dttqc trong qua trlnh lao d()ng ct'ia m6i nguoi) Song bi<3'u quyet ctia ngttoi tieu th~J tlf n6 khong quye't d!nh cai gi se

dtt<;jc san xuat rna c~n phai ke't hqp vdi cac quye't d!nh v~_phi t6n va v~ vi~c cung

jr ~l -.· ::-7~-=-~ f ~ d ·-;·/\ /- -·-.-~ - , ~-lT·-,

,~ ;.-8/!.1 hUC 1;~11Jl, !,, -1 ,, ilvl!; ; i -~~._:; o.uuc; 6"' ' 1 ··:}

-~-~~ l_liT,·· t(: r ~.I HOc I\ \Hii 'II.: nwai'IG D(d fi·~;c -~li'lH 1 c

rl!U'V\f\-1 SAU n.i\\ HOG L-~ -~- . ~ -·:

2.1

cap san pha':m ciia xi nghi~p d~ quye"t dtnh van d~ san xuat gl? hay n6i m()t each khac, xi nghi~p phai cung cap nhung san pha':m phu hqp voi nhu diu c6 kha nang thanh toan ciia nguoi tieu dung

(Hlnh 1 d trang sau se mo ta m6i quan h~ tren.)

Bfilz Ia, St! CC;lnh tranh gay gilt giua nhung ngu'oi san xuat, CC;lnh tranh da trd

'•

truong duqc b()c 1() m()t each tht!c chat, khilc ph~c tlnh tr<;1ng gia t<;1o v~ cung cftu,

v~ gia ca song, n6 cfing dem l<;li vai St! kh6 khan bat lqi rna doi hoi Chinh phii phai can thi~p nh~m 6n d!nh ho<;1t d()ng kinh te"

ciia doi s6ng kinh te"- xa h()i, noi ma st! dftu tu' tu' nhan con khie"m khuye"t, s~l xao tr()n v~ kinh te"- xa h()i , thong qua vi~c ban hanh h~ th6ng cac van ban phap Iy

va sii' d~ng tri~t d~ cac cong ClJ kinh te"- tai chinh d~ tC;lO moi tru'ong kinh doanh Ianh nwnh, 6n d!nh, dam bao vi~c tang trudng kinh te" lien t~c, ch6ng suy thoai

Hinh 1 :Hit THONG GIA CA DUNG CAC THl TRU<'iNG CUNG CAU

Chi phi sdn xuat

~ -~

I~

Nguyen v(lt lifu d{tng Cl;l san xuat

a Vai tro cii.a clzi ngan sacll Nltl1 mtuc

MQt h~ th6ng gia ca Cqnh tranh la du'dng 16i t6 chuc mQt n~n kinh te' thi

trudng, nhung d6 khong phai la dudng I6i duy nhat VI h~ th6ng gia ca khong phai la m<?t h~ th6ng hoan hao rna con chua dtfng hang loqt cac khuye't t~t trong tat ca cac linh VlfC kinh te' - xa h9i nen Chinh phu phai can thi~p vao dS di~u

chinh va dn dinh

- Trong lanh Vtfc kinh te' : cac nha dfru tu' nhan chi dfru tt( vao cac nghi~p

VlJ dem lqi doanh lqi t6i da trong ffiQt thdi gian ng~n Trong khi d6 m<?t vai san

ph~m va dich Vl;l thie't ye'u rna ne'u khong c6 thi khong thS duy tri va phat triSn

n~n kinh te, vi d1;1 nhu va'n d~ tuoi tieu, xay dlfng va md r9ng duC1ng xa, cftu c6ng

d~u ttt phat trisn kinh te nhung vung nong thon xa xoi, mi~n mli, vung d6ng bao dan t<?c thiSu s6

- v~ m~t xa h9i : Cqnh tranh, m<?t m~t se thuc d~y san xuat phat triSn, thuc

d~y giao lttu hang hoa- ti~n t~, khai thac mQi ti~m nang va nang cao y thuc trach

nhi~m ctla ngudi quan ly va ngudi lao dQng, tang t6ng san phftm qu6c nQi

Nhttng m~t khac Cqnh tranh cling dftn den St.t pha san, nqn thft't nghi~p va Stf phan hoa giau-ngheo, khien cho tinh trqng c6 ngudi se che't d6i vi thie'u lqi tuc, m<?t s6

khac khong dii lqi tuc, trong khi m<?t s6 khac thi lqi tuc qua dtt thua VI v~y

Chinh phtl phai bo ti~n ra dS trq giup m<?t each tnrc tie'p hay gian tiep, vi dt! Chinh phli phai xay dt[ng b~nh vi~n cong, tru'dng hQC cong cho dan chung ho~c

phat ti~n trq cap hang thang cho nhung ngu'di tung thie'u trong nhung thdi gian

hQ tha't nghi~p hay la khi hQ mat kha nang lao dQng, gia yeu, h6 tr<.J cho cac tci chuc kinh te cong cling nhtt tu nh~m phat triSn san xua't, thu hut them lao d9ng Trong thdi dC;li hi~n nay, vi~c dam bdo mac slfng tr5'i thiiu cho dan chung dau dau cung du(lc coi lc't mt;tc tieu C(} ban cua Chinh phu

Hdn the' niTa, ta con thfry m<?t h'inh thtl'c quan trQng thtl' hai v~ st[ can thi~p ciia Chinh phii la vi~c ban hanh nhung dC;to lu~t, vi dtJ, cfrm kh6ng duqc hut thu6c phi~n, kh6ng duqc dfru cd tich tru hang hoa khi c6 nhung bie'n c6 kinh te' -

xa hQi, khong dU<;jC san XUfrt Va huon ban hang gia, ch6ng dQC quy~n V.V h~

th6ng cac quy tAc fry t?O thanh mQt hanh lang phap ly rna trong do cac sang kie'n tu' nhan dtt'QC tl[ do hOC;tt dQng; h~ th6ng fry cling lam thay d6i ca hudng CUa hOC;tt d()ng t11 nhan Ciing vdi st[ chi tieu ciia Chinh phii va thue' khoa hAt hu<?c, h~

th6ng phap lu~t ciia Nha mtdc kh6ng kern h~ th6ng gia ca trong vi~c quye't dinh ddi s6ng kinh te' ciia dftt nude

Tom lfli, d~ xii' ly nhii'ng khuye't t~t ciia cd che' thi truong, cfrn phai co s~t can

thi~p ciia Nha nude d mtl'c dQ nay hay mtl'c d() khac tren tfrt ca cac llnh Vl[C : kinh te' - xa hQi va thi tntong hay noi m()t each khac, nhi~m Vl] quan trQng ciia Chinh phii la lam giam nhy mQt trong nhii'ng nguyen nhan quan trQng nhfrt da gay ra nhii'ng llC;tn thfrt nghi~p hay nC;tn lC;tm phat trfrm trQng va kinh nien, nhung xao tr<?n v~ kinh te', b[ing m()t h~ th6ng van han phap lu~t Va Chinh phii phai stl' dt]ng nhii'ng quy~n l~tc ti~n t~ va thue' kh6a do hie'n phap quy dinh d~ cho sang kie'n ttt nhan co th~ duy tr'i m<?t mtl'c stl' dt]ng hfc htqng lao d<?ng cao kh6ng thay d6i va m()t h'inh thtl'c san xufrt m6i ngay m()t tang Hdn the' niTa, Chinh phii con cung cfrp IDQt vai d!ch Vl] cong CQng thie't ye'u rna ne'u khong CO th'i khong th~ nao CO xa h()i; d6 la nhung d!ch VlJ bdi tinh chfrt ciia chting kh6ng th~ giao ph6 cho cac xi

nghi~p trr nhan ho~c ho~c phai trq ca'p tai chinh cho cac xi nghi~p trr nhan ho<;tt d()ng trong nhung llnh vt,tc ma Chinh phii xet thfry cfrn thie't cho vi~c tht,tc hi~n

chinh sach phat tri~n kinh te- xa hQi ciia Nha nude ( anh httdng cua tn,J dip ngan sach cho cac doanh nghi~p xem phlJ lt]c 1 ) Tfrt ca nhung di~u d6 n6i len vai tro

quan trqng ciia NSNN n6i chong va chi NSNN n6i rieng trong di~u ki~n n~n

kinh te' ho<;1t dqng theo co che' thi tru'ong c6 sJ! quan ly ciia Nha nude

1.2- QUAN LY CHI NGAN sAcn NHA NU(Jc vA vAI TRO ciJA KHO B~c NHA NU(Jc

1.2.1- Clti ngli1z saclz va dnlt lutiing cua chi nglin sacll

Cac, nha nghien cuu tai chinh c6 di€n thu'ong d!nh ngh1a chi tieu cong {Public Expenditure ) b~ng each d6i chie'u vdi chi tieu to' nhan Nhu'ng slf tie'n tri€n v~ nhi~m Vi1 Qu6c gia va nhung hi~n tu'qng kinh te' ngay nay, slf d6i chie'u d6 v6 phu'ong di~n phap ly qua ch~t hyp, nen phai nhu'ong ch6 cho m<?t d!nh ngh1a rqng dii hon, tren co s(J nhung phan tich xa h<?i hoi;ic phan tich kinh te'

Bung v6 phuong di~n phap ly, chi tieu cong Ia nhung chi tieu do noi Chinh phii hay cac phap nhan hanh chinh thlfc hi~n d€ d<;1t duqc mt1c tieu cong ich ( bao

v~ an ninh va tr~t t~t , cuu trq ; trq giup kinh te' va ch6ng tha't nghi~p )

a Pltlin lor,d clti ngfin saclt

kinh te' - xa hqi, ngu'oi ta c6 th€ dung v~ phtfong di~n d6i tuqng ciia m6i lo<;1i chi ngan sach : chi v6 nhan vien; chi v~ v~t li~u, dt1ng Ct1 hay cong tac ? hay nguoi

ta c6 th€ dung v6 phu'ong di~n tinh cha't kinh te' ciia m6i lo<;1i chi : chi phi di~u

hanh hay chi phi dftu ttt ? Sau cung mu6n ro co quan nao pht1 trach va ch!u trach

nhi~m thJ!c hi~n chi tieu, ngttoi ta con phan lo<;1i chi tieu ngan sach theo t6 chuc hanh chinh va theo nwc dich ho(;lt dqng ciia co quan chuc nang (co nang)

a 1 - plzfin /oqi tit eo dot ttlf/llg tr(IC tilp cua mJi k/wan c/li

Phan lo<;1i nay din err vao nh~n xet r~ng, cac lo<;1i chi tieu thttong chi c6 mqt

s6 d6i tttqng nhu' : nhan vien (trii lttong cho nhan vien dan s~t ding nhtt quan dqi); v~t li~u va d9ng c9 ( mua v~t li~u, d9ng c9 cho cac co quan Nha mtdc,

quan str ); thtrc hi~n cac cong tac ( xay dtrng, sua chua cac cong sd, du'ong xa ) cac lol;li tr<;i dtp, tai tr<;i va hoan tnl n<;i vay cung Hii ti~n vay

a 2 - Pit an lo[Ji til eo tinll cltfft kinlz tt:

Bay la each phan lol;li quan trqng nha.'t, n6 trinh bay n()i dung chi tieu cua Chinh phu d~ nguoi ta c6 th~ nh~n ro va phan tich , danh gia nhfi'ng chinh sach, chu'ong trinh cua Chinh phu thong qua cac kinh phi d~ tht.i'C hi~n cac chu'ong

\,

trinh, chinh sach d6

Theo tinh cha't kinh te', chi ngan sach du'<;fc chia ra lam hai lol;li : chi thu'ong xuyen va chi dfru tu' phat tri~n

- Clti tlntung xuyen (current spending)

Nhfi'ng chi thu'ong xuyen la nhfi'ng khoan chi khong d trong khu vtrc dfru tu'

va c6 tinh each thu'ong xuyen d~ tai trQ cho hol;lt d()ng cua cac co quan Nha nude nhAm va duy tri doi song Qu6c gia Cac khoan chi nay chi lien quan de'n str sii'

dl;lng thu nh~p cua Quoc gia (ngu6n thu cua ngan sach) g6m c6:

• Chi phi v~ chu quy~n Quoc gia, tuc la cac chi phi rna cac co quan Nha nude cfrn phai thtrc hi~n d~ bao v~ chu quy~n Quoc gia, nha't la tren linh vtrc

quae phong, an ninh, ngol;li giao, thong tin dl;li chung

• Chi phi lien quan de'n Stf di~u hanh va duy tri hol;lt d()ng cua cac co quan Nha mtoc th~tc hi~n nhfi'ng nhi~m Vl;l dtl'Qc giao ph6

• Chi phi do s~t can thi~p cua Nha nude vao cac linh vtrc xa h()i, van hoa, kinh te' d~ cai thi~n doi song cua nhan dan Nhfi'ng chi phi nay thu()c lol;li chi phi

chuy~n nhtl'Qng ( chuy~n nhtl'Qng thu nh~p cua Nha nude) thong thttong ( transfer payments ) nhtt: trQ ca'p cho cac co quan Nha nu'oc d~ thttc hi~n cac hol;lt d()ng str nghi~p, cac doi ttt<;ing chinh sach xa h<?i , h6 trQ quy bao hi~m xa h<?i

- Chi dUu ttl pluit triin (capital spending )

Chi phi dfru ttt la Hit ca nhfi'ng chi phi lam tang them tai san Qu6c gia sau

nay ho~c gia tang tai san Qu6c gia hi~n t~i Chi phi dfru ttt g6m:

• Mua siim thie't bi, may moe va d~ng c~ ( van phong, ky ngh~ va xay

dlfng, nong nghi~p, y te', giao d~c )

\ • Xay dtfng mdi vatu b6 cong sd, duC1ng xa, kie'n thie't do thi

• Thanh l~p cac doanh nghi~p Nha nude, gop v6n vao cac don vi t6 chuc san xua't kinh doanh

• Cac chi phi chuy~n nhttqng dfru tu

Nhfi'ng chi phi dfru ttt lien quan de'n slf tai trq cua Nha nude dudi hinh thuc cho vay ttu di'ii hay trq dip cho nhung phap nhan kinh te' cong hay ttt d~ thlfc

hi~n cac nhi~m v~ d6ng lo~i vdi nhung nghi~p v~ neu tren nh~m thlfc hi~n chinh

sach phat tri~n kinh te' cua Nha nude

a3- Plu1n lo{ji theo tfl cllttC lliuzll cltinlt va c/u[c niing

Can cu vao tung lo~i ho~t d()ng cua Chinh phil rna kinh phi ngan sach tai trq d~ tie'n hanh phan lo~i Theo phan lo~i nay, g6m co:

- Chi cho cac ho~t d()ng an ninh - qu6c phong

- Chi cho cac co quan Nha nttdc ( cd quan dan s~t )

- Chi vi lqi ich kinh te' (h6 trq dfru tu phat tri~n)

- Xay d~tng co sd h~ tfrng

- Can thi~p vao dC1i s6ng kinh te' (ho~t d()ng slf nghi~p kinh te')

- Tin d~ng Nha mtdc

• Cac trQ ca'p kinh te' (trQ gia cac m~t hang thu<?c di~n chinh sach )

• Chi cho lqi ich xa h<?i ( chi cho sJ! nghi~p giao dtJc dao t~o, y te', van hoa tht3' thao, kie'n thie't thi chinh )

Tu vi~c phan lo~i chi ngan sach va li~t ke nhii'ng khoan chi ngan sach neu tren, ta c6 tht3' nhln nh~n tac dtJng ciia vi~c phan lo~i chi NSNN nhu sau:

\ - Phan lo~i chi ngan sach theo tinh cha't kinh te' cho ta bie't m<?t each toan

di~n anh hudng lau dai ciia vi~c chi tieu c6ng de'n s~i phat trit3'n kinh te', thay r6 illlJC tieu kinh te' rna Chinh phii dang theo du6i, d6ng thdi cling gitip cho dan chting tha'y duqc s~t g6p phan ciia Chinh phii trong c6ng cu<?c dau tu phat trit3'n kinh te' khi sii' dl;lng phan tai nguyen Qu6c gia da huy d(?ng

- Phan lo~i theo t6 chile hanh chinh va chile nang cho ta tha'y r6 m<?t each

CIJ tht3' hon nhii'ng chtidng trlnh ciia Chinh phii v@ tung mtJc dich ho~t d(?ng chinh ciia Qu6c gia nhu : an ninh qu6c phong, quan ly Nha nude, ho~t d<?ng hudng v@ lqi ich kinh te', ho~t d<?ng htidng v@ lqi ich xa h<?i

- Phan lo~i theo d6i tticjng ciia chi tieu ngan sach gitip ta thie't l~p nhii'ng quy che' rieng bi~t cua tung d6i tucjng chi va c6 tht3' theo m<?t h~ th6ng kit3'm soat rieng bi~t, d6ng thdi c6 tht3' a'n dinh r6 r~t trach nhi~m v@ quan ly va sii' dtJng cong quy ciia tung lo~i vien chile Nha nude c6 lien quan

b A.nlllutung cila chi ngan saclt dtn qua trin!t pllat triin kinh tt

Tu sau the' chie'n thil hai tdi nay, va'n d@ phat trit3'n kinh te' da tro thanh mtJc tieu xa h<?i co ban d6i vdi nhi@u Qu6c gia Phat trit3'n kinh te' thtidng ducjc dinh nghia la Slf gia tang san }licjng thlfC te' ho~c gia tang thu nh~p blnh quan dau ngtioi, nhting th~ic ra phat trit3'n kinh te' con bao ham nhi@u y nghia khac ngoai y

ni~m v@ s6lucjng san phffm - dich VIJ san xua't Phat trit3'n theo nghia day du con

bao ham vai quan di~m v~ cac d~c tinh xa hQi va nhan van cua cac san phfrm lam ra, stf hudng thl} nhung thai gian nhan r6i cua dan chung (ngay cong, gio c6ng du'<Jc rut nga:n), tuy cac lo~i ye'u t6 nay kh6ng du'<Jc do Iuong m<?t each r6

r~t bAng nhung s6Ii~u thong ke v~ san xuat va thu nh~p qu6c dan

Voi y ni~m v~ phat tri~n kinh te' nhu tren thl chi tieu c6ng c6 nhfi'ng anh hudng (lien h~) gl ? C6 le qua nghien ctl'u ml}c dich va each phan lo<;ti chi ngan

'•

sach theo tinh chat kinh te'; theo t6 chuc hanh chinh va chuc nang, phfrn nao da giup chung ta thay dtt<jc anh hu'dng cua chi tieu c6ng d6i voi qua trlnh phat tri~n

kinh te'- xa hQi

Sau nh~n dinh tren, ta c6 th~ di sau vao chi tie't anh hudng cua chi tieu ngan sach nhtt sau:

Cac nha nghien cuu tai chinh c6 di~n thttong cho rAng m<?t s610n chi tieu c6ng kh6ng th~ nao lam gia tang san xuat dtt<Jc Theo thuye't nay cac chi tieu cong Ia m<?t phfrn thu nh~p bi tieu dung thuong xu yen, rna dang le ttt nhan c6 th~

dung d~ tie't ki~m ho~c dfru ttl' phat tri~n

Nhttng thtfc ra, chi tieu c6ng ClfC ky quan trqng trong van d~ md rqng sue

san xuat Tinh tr~ng huu ich cua tai nguyen thien nhien hi~n c6 da phl} thuqc vao chinh sach bao t6n trong qua khu va hi~n t~i cua Chinh phu Vi~c khue'ch truong cac tai nguyen di~n ltfc, thuy Iqi, ki~m soat thuy van, md r<?ng va phat

tri~n cac du'ong giao thong Va ngay ca chi tieu nh~m illl}C tieu an ninh Va tr~t

ttf c6ng cqng ciing kh6ng phai kh6ng c6 tinh chat san xuat, vl ne'u Nha mtoc

kh6ng chi phi v~ cac dich VlJ tren se kh6ng c6 an ninh tr~t ttf d~ ttt nhan c6 th~ lo nhfi'ng c6ng vi~c san xuat cua mlnh dtt<jc

Ben c~nh nhung chi tieu tren, c6 nhii'ng chi tieu nhiim ill'QC tieu san xuat r5

r~t nhu': trq giup cac xi nghi~p d6i moi cong ngh~, md r()ng qui mo san xuat, thu hut nhan cong

Sue ~oe va sue m~nh cua cong nhan ph"Q thUQC vao cong vi~c nghien cuu

v.~ cac ti~n nghi duqc thie't l~p d~ phong b~nh va chua b~nh, vao vi~c nghien cuu v~ th~I'c pha'm va bao v~ ngu'oi tieu th"Q va vao vi~c cung cap cac ti~n nghi

v~ giai tri

Trong tat ca nhung cong vi~c noi tren, Chinh phu dong m()t vai tro quan trQng, va khong cong vi~c nao rna trong do vai tro cua Chinh phu l~i co th~ thu hyp Quan trQng nha't trong vi~c phat tri~n nhan Itrc Ia cong tac giao d"Qc - dao

t~o rna vai tro cua Chinh phu tu xua de'n nay va rnai mai v~ sau luon luon dong

vai tro trQng ye'u ma tti' nhan khong th~ thay the' duqc, vi d'Q, ngoai h~ thong tru'ong cong, d My va Buc, ngan sach cac bang con trang trai khoang 40% so chi cho cac tni'ong d~i hQC tu' Va hfru nhu' toan b() chi phi giao d'QC ti~u hQC d tat ca cac mtoc d~u do NSNN dai thQ

Nhi~rn vq nghien cuu va phat tri~n ky thu~t Ia m()t nhi~m V'Q t:rQng ye'u trong cong CUQC phat tri~n kinh te' - xa h(}i va ph"Q thUQC vao Sq' nang do cua Chinh phu Vi chi phi nghien cuu la lo~i kinh phi co tinh cha't nhi~u rui ro ; kinh phi nay khong hua hyn Ia trong rn6i cong vi~c nghien c(tu cac ke't qua se huu ich

va ra't nhi~u ke't qua huu ich chi co th~ thq"c hi~n duqc sau mqt thoi gian tu'dng doi lau dai va thttong la nhung ngttoi khac duqc httdng nhi~u, thay vi nhung nguoi bo ti~n ra nghien cuu Di nhien di~rn tren d~c bi~t dung trong truong hqp

ciia nghien cii'u cd ban

Chung ta da khai quat ve len vai net chinh ye'u v~ cac linh vvc rna trong d6 Chinh phii da dong m()t ph~n quan trQng vao cong CUQC phat tri<~n kha nang san xua't, cung ca'p thich ung tai nguyen nhan life, nghien cuu khoa hQc- ky thu~t

Tuy nhien toan thti vai tro ciia Chinh phii khong phai chi c6 the', vl le phat tri~n

kinh te' bao ham m()t xa h()i chinh tr! dn d!nh, m()t xa h()i cong bAng va van minh,

~Qt dan stf thong minh Va d~y tri~n VQng du'QC khich ~~ d~ phat tri~n tftt Ca nhung di~u n6i tren c6 lien h~ m~t thie't de'n chi tieu cong va phq thu()c vao mrrc d() chi tieu cong trong qua khu, hi~n tc:ti va ca tu'dng lai

Qua trlnh chi va quan ly chi ngan sach la m()t b() ph~n ca'u thanh va dan xen VOi toan b() giai doc:tn thi hanh ngan sach va Slf thi hanh ngan sach la ffiQt giai doc:tn ctia qua trlnh ngan sach

Qua trinh ngan sach la thu~t ngu dttqc su dqng r()ng raid~ chi toan b() hoc:tt d()ng ct1a m()t ngan sach trr khi bat d~u hlnh thanh cho de'n khi ke't thuc

Qua trlnh ngan sach hoan bi la h~ th6ng linh hoc:tt, g6m ba giai doc:tn rieng

bi~t r6 r~t ke' tie'p nhau theo thoi gian Ba giai doc:tn la :

1- Thie't l~p ngan sach (soc:tn thao ngan sach)

2- Phe chufin ngan sach ( quye't d!nh va phan bd ngan sach)

3- Thi hanh ngan sach ( Cha'p hanh ngan sach )

Ngoai ra, con c6 hai qua trlnh khac c6 thti phan bi~t trong h~ th6ng ngan sach, nhtrng khong thti coi la nhung giai doc:tn rieng bi~t dtrqc, vl xen lfrn trong toan th~ qua trlnh ngan sach, d6 la :

4 - Ki<5m soat ngan sach

5 - Tai thfrm ngan sach (thfrm tra l~i)

ngan sach, cfrn phiii tom luqc toan th<5 qua trlnh chi ngan sach nhu sau:

M<?t.khi ngan sach da duqc chap thu~n va chufrn y thl vi~c thi hanh ngan s.ach Ia trach nhi~m chung cua Chinh phu rna d~c bi~t Ia nhfi'ng nhan vien tr~tc

tie'p thi hanh cong vi~c cua Chinh phu

Sau khi ngan sach da dttqc Qu6c h(>i chap thu~n va chufrn y thl qua trlnh thi hanh ngan sach bat dfru ngay tit ngay dfru cua nam ngan sach moi Nhung thttc

ra, truoc khi nam ngan sach moi bat dfru, B(> Tai chinh (vv ngan sach ) gii'i cho cac co quan nhfi'ng bi<5u m§:u phan ky ( m§:u dlf toan quy) d<5 cac co quan l~p dtt toan kinh phi qui ( dtf tn) kinh phi Va mt]C dich CUa nhfi'ng kinh phi d6 ) Va gtfi l~i

cho B(> Tai chinh ( VtJ ngan sach ) de co quan nay kiim tra va chap thu~n Sau khi dtf toan qui dtt<;Jc chap thu~n va thong bao h~n muc kinh phi dtt<;Jc chi, cac co quan dttQC quy~n chi tieu theo dt.f toan du'QC chap thu~n dttoi Slf kiim soat cua cac CO quan chuc nang lien quan, trong d6 Slf ki<5m SOat tntoc cua CO quan tai chinh va ki<5m soat trong cua co quan KBNN c6 vi tri quan trQng

Tht,tc v~y, mu6n chi tieu khoan kinh phi du'<;Jc cap phat, thu tru'dng co quan thv httdng ngan sach phai tht,tc hi~n cac thtl tvc chi tieu do co quan cd thftm quy~n qui dinh Vi dt] : d6i voi cac chi tieu v~ mua sam v~t li~u, dt]ng Cl], co quan phai tie'n hanh khao gia, d~t hang Truong hqp mua sam, sii'a chua voi t6ng tr! gia Ion ( hi~n nay qui d!nh Ia 100 tri~u trd len ) thl phai t6 chuc dau thfru Sau khi cong vi~c hoan thanh, toan b(> h6 so, tai li~u, chung tu phai kem theo l~nh p:a ti~n va gdi cho KBNN KBNN tie'n hanh kiim nh~n( duqc trinh bay

d IDI.J.C, vai tro cda KBNN) Sau khi duqc chip thu~n, vi~c trii ti~n phiii do m<?t phat ngan vien kho b~c (Treasury Disbursing Officer) thl,l'c hi~n

Hang thang, cd quan thtJ hu'dng ngan sach phiii so~n thiio m<?t bao cao ke' toan ( con gqi Ia bao cao ki~m soat ngan sach ) theo qui dinh cda B<? Tai chinh

d€ chi r6 tlnh tr~ng kinh phi cda cd quan ( kinh phi duqc thong bao, kinh phi thl,l'c stl' dtJ.ng, kinh phi hi~n con ) va gdi cho cd quan tai chinh cung cip va cd quan

1.2.3- Vai tro ciia cd quan klw bq.c Nita mtuc

VI ngan sach la cong Cl.J ho~ch dinh va ki~m soat chinh trong vi~c quiin ly tai chinh cong, cho nen vi~c nghien cuu toan th~ cac giai do~n cua qua trinh ngan sach va xac dinh 1'0 nhi~m Vl.J va thffm quy~n CUa tung Cd quan tham gia vao qua trinh ngan sach la di~u cfrn thie't Tuy nhien, theo di~u 7 Lu~t NSNN, nu'oc ta qui dinh Quy NSNN la toan b<? cac khoiin ti~n cua Nha nu'oc, k€ cii ti~n

vay, c6 tren tai khoiin ct1a NSNN cac cip

Quy NSNN duqc quiin ly t~i KBNN VI v~y, vi~c nghien cuu vai tro cda cd

quan KBNN trong cong tac quiin ly NSNN c6 vi tri quan trqng Va n6 duqc th~ hi~n qua cac nhi~m VlJ Cd ban SaU

a Tijp trung toan hi} cac klwlm tiln ctia Nita mt(/c

Nhi~m Vl.J nay g6m c6 vi~c t6 chuc h~mh thu ngay l~p tuc cac khoan ti~n

cua Nha nti'dc do cac phap nhan va th~ nhan c6 nghia Vl.J n<?p cac khoan thue', phi, 1~ phi vao NSNN theo l~nh thu (hit;n nay la, thong bao n<?p thue', gia'y n<?p

ti~n vao ngan sach b~ng ti~n mi!.t hoi!.c chuy~n khoan, lt;nh thu ngan sach, quye't d!nh xii' ph~t cua cd quan c6 thffm quy~n ) ciia cac cd quan thu, vao quy NSNN ( quy ti~n mi!.t t~i cd quan KBNN hay ghi vao tai khoan ti~n gii'i ciia ngan sach

do KBNN quan ly va ky gii'i t~i Ngan hang)

'•

Dtfa vao quye't d!nh phan bo ke' ho~ch chi cua Thii tudng, cac cd quan thl;l hti'dng ngan sach l~p dt! toan chi theo tUng lo~i chi, doi tu'<;jng chi ca nam, c6 phan ra hang qui gdi cho cd quan tai chinh d~ xem xet, cha'p thu~n va thong bao dip phat kinh phi Khi nh~n dttqc thong bao ca'p phat kinh phi hang qui, cd quan

c6 th~ udc chi ( obligations ) cho tirng cong vit;c theo dung nhung qui d!nh v~

thu tl;}c chi tieu do cd quan c6 thffm quy~n qui dtnh va phat hanh lt;nh tra ti~n

cho ngttoi thtJ httCing thong qua KBNN

M<?t khi nh~n dtt<;jc lt;nh tra ti~n cua cac chii tai khoan gdi de'n, nhit;m VlJ cua KBNN la tra ti~n cho ngttoi dtl'<;jc hu'Cing Nhttng nhit;m Vl.J cua KBNN khong phai chi d~ xua't, nh~p ngan quy, rna con c6 nhit;m Vl.J quan ly quy ngan sach Vdi nhit;m Vl;} nay, KBNN phai chtu trach nhit;m ban than v~ s~t hqp phap, hqp thuc ciia cac Vl;} xua't ti~n ra khoi cong quy VI v~y KBNN phai ki~m soat xem cac chi tieu do chii tai khoan quye't d!nh c6 hqp thuc khong, cac chi tieu c6 dtt<;Jc dung vao dung vdi nwc dich ca'p phat kinh phi khong, b~ng each xem xet cac h6

sd tai lit;u chi tieu KBNN phai xem xet v~ ba phttdng dit;n :

- Thffm quy~n chufin chi

- Chi tieu da c6 trong dtf toan ngan sach dttqc duyt;t, trir m<?t vai bit;t It; do

- Bung che' dQ, til~u chufin, djnh muc do co quan Nha nu'oc c6 thfim quy~n

qui dinh

Ngoai ra, do'i voi nhfi'ng khoan chi cho cong vi~c din phai da'u thftu thl co quan con phiii t6 chuc da'u thftu theo qui djnh ciia Chinh phii

H6 so, tai li~u chi tieu sau khi qua giai do~n ki~m soat va duqc chap thu~n,

vi~c thanh toan se do m<?t phat ngan vien kho b~c (Treasury Dibursing Officer)

thl!c hi~,n b~ng vi~c ky vao l~nh tra ti~n ( hi~n nay Ia : gia'y rut h~n muc kinh phi, sec chuy~n khoan, sec bao chi, iiy nhi~m chi ) d~ giai ngan tu tai khoan ti~n

gti'i cua KBNN t~i co quan Ngan hang

Tntong hqp tra ti~n b~ng ti~n mi;it, tntoc khi tra ti~n, KBNN con doi hoi nhfi'ng chung minh cftn thie't d~ soat l~i quy~n lqi va tu' each ngtl'oi thl! httdng Ct!

ciia mlnh ( giay gioi thi~u hoi;ic gia'y uy quy~n )

KBNN c6 quy~n tu ch6i vi~c tra ti~n trong nhung tntong hqp sau :

- L~nh tra ti~n vttqt qua kinh phi duqc co quan tai chinh thong bao lien quan de'n n<?i dung chi tieu lien h~

- S6 ti~n ghi d l~nh tra ti~n vuqt qua t6n qily ngan sach hi~n t~i

- Thie'u sot hoi;ic nhftm l~n v~t cha't hoi;ic ba't hqp thuc v~ cac h6 so, tai li~u,

chling tu chi tieu

KBNN du'<Jc Chinh phii giao nhi~m Vl.J vay n<J dti' dam bao chi tieu ngan sach theo ke' ho(;lch chi du'<Jc Qu6c h<?i phe chuftn

Ne'u chi tieu ngan sach trong m<?t giai do(;ln nao d6 Ion hon so thu ngan sach thl KBNN dtt<Jc Chinh phii cho phep vay GiOi h(;ln ciia thftm quy~n vay la mlic b<?i chi ngan sach duqc Quoc h<?i phe chuftn

Tnrong h<Jp quy ngan sach thie'u ht.It t(;lm thai, phai sii' dl.Jng qfiy dtf tn1' tai chinh dt3 bu d3:p, tntong h<Jp quy dtf tn1' tai chinh khong dap ling dttqc, NHNN t(;lm ling cho ngan sach trung tl'ong theo quye't d!nh ciia Thii t11ong Chinh phii

M<?t s~r toi din thie't cho vi~c di~u hanh m<?t h~ thong ngan sach la m<?t h~ th6ng ke' to an tttong ling ciia Chinh phii M~c du ·lam ngan sach khong phai Ia lam ke' toan Va CO ml.JC dich khac han nhu'ng hai Vi~c do ~~ thUQC voi nhau nhi~u de'n n6i vi~c nQ khong thti' ch(;ly ne'u khong c6 vi~c kia

M<?t h~ th6ng ke' toan ngan sach hoan hao khong nhfi'ng 'chi dn de'n vi~c kit3m soat nhfi'ng kinh phi dt3 dmin ch3:c ding nhfi'ng kinh phi dtl'<Jc sii' dl.Jng m<?t

Ngoai nhii'ng nhi~m vl} chinh, KBNN thuong phai kiem nhi~m nhi~u nhi~m

Vl} V~ nghien CUU, d~ ngh! va tham gia vao Vi~c xac d!nh chinh sach chung V~

qmln ly tai chinh ngan sach hay nhung nhi~m Vl} ct:t thi khac lien quan de'n cong quy khi phat sinh

1.3- KINH NGHIQM TO CHUC QUAN LY CHI VA KIEM soAr CHI NGAN SACH i'J MQT SO

NU(Jc

1.3.1- Td chi[c quanlj chi va kiim soat chi nga1z saclzlJ mf)t sf{ nttUc

Giai do~n cu6i cling cua toan thi qua trlnh ngan sach Ia thi hfmh va kiim soat ngan stich Slf thi hanh ngan sach, m<?t ye'u t6 tich CJ!C trong qua trlnh ngan sach, g6m nhung phuong phap dttqc thie't l~p di chi tieu cong quy m<?t each c6

h~ thang va th(t t~t nh~m hoan th~mh nhung chttong t:rlnh cong tac da chqn Stf kiim soat ngan sach la yeu ta tieu ClfC trong thu tl}C ngan sach, VI no CO thi lam

ch~m qua trlnh chi tieu ngan sach di hoan thanh nhii'ng chu'ong trlnh cong tac

du'<JC giao, ml}C dich CUa Stf ki~m SOat ngan sach la di Vi~c thi hanh ngan sach dttqc dung voi ke' ho~ch dttqc duy~t, cong quy duqc stl' dl}ng m<?t each hqp phap

va tie't ki~m, va nhii'ng ccJ quan khong chi tieu ho~c mac nq qua s6 kinh phi duqc

phe duy~t trong ke' ho~ch ngan sach

Hi~n nay, tuy theo stf lttu tam d~c bi~t ciia Chinh phii m6i nude de'n ye'u to

thi hanh hay kiim soat ngan sach ma vi~c t6 chuc quan ly chi va kiim soat chi NSNN khac nhau

a- Til chile quail lj chi va kiim soat chi llgan sach t{li Phap

Theo truy~n thong, Phap rat quan tam toi vi~c kiim soat chi tieu ngan sach, nen da quy dinh h~ th0'ng t6 ch(tc quan ly chi va kiim soat chi ra't phuc t~p (xem /n?

SO d6 trang sau Va phtJ ltJC 2 )