Mục đích của luận án là nghiên cứu một cách hệ thống những vấn đề lý luận cơ bản và nhận diện các nhân tố ảnh hưởng đến sự phát triển thị trường xuất khẩu hàng hóa trong thương mại quốc tế. Luận án phân tích, đánh giá thực trạng phát triển thị trường xuất khẩu hàng hóa của nước CHDCND Lào trong thời gian qua, đặc biệt là từ năm 2001 tới nay. Từ đó đề xuất phương hướng và giải pháp nhằm phát triển thị trường xuất khẩu hàng hóa của Lào đến năm 2020.
Trang 1PHẦN MỞ ĐẦU 1.1 Tính cấp thiết của đề tài luận án
Công cuộc đổi mới nền kinh tế của nước Cộng hòa Dân chủ Nhân Dân (CHDCND) Lào được tiến hành theo hướng mở cửa, đã và đang mang lại những thành tựu quan trọng tạo ra thế và lực mới cho nền kinh tế, đồng thời tạo điều kiện thuận lợi
để Lào đẩy nhanh quá trình hội nhập vào nền kinh tế của khu vực và thế giới
Trong báo cáo chính trị tại Đại hội VIII của Đảng NDCM Lào đã khẳng định:
“Xây dựng nền kinh tế độc lập, tự chủ phải đi đôi với chủ động hội nhập kinh tế quốc
tế, mở rộng và nâng cao hiệu quả kinh tế đối ngoại, kết hợp nội lực và ngoại lực thành nguồn lực tổng thể để phát triển đất nước”
Sự tăng trưởng kinh tế ngoạn mục khi nước CHDCND Lào chuyển đổi từ nền kinh tế “tự cung, tự cấp” sang nền kinh tế thị trường định hướng XHCN, là một thành tựu quan trọng của chính sách mở cửa, chủ động hội nhập kinh tế quốc tế, tranh thủ nguồn lực từ bên ngoài và mở rộng thị trường xuất khẩu phục vụ phát triển kinh tế đất nước trong giai đoạn mới của Đảng và Chính phủ Lào
Tuy nhiên, trong quá trình hội nhập, nền kinh tế “non trẻ” “của Lào cũng phải đối mặt với vô vàn những khó khăn, thách thức từ quá trình hội nhập Trước hết là các biến động tài chính thế giới đã tác động tiêu cực tới tốc độ phát triển kinh tế của CHDCND Lào, mức tăng trưởng GDP giảm xuống Từ đó dẫn tới, thị trường xuất khẩu của Lào bị thu hẹp làm cho kim ngạch xuất khẩu bị giảm mạnh
Cho đến nay, kim ngạch xuất khẩu của Lào vẫn còn thấp và kém so với nhiều quốc gia trong khu vực và trên thế giới Thị trường xuất khẩu của Lào không ngừng được mở rộng trên khắp các châu lục (châu Âu, châu Á, châu Phi và châu Mỹ) nhưng mức độ thâm nhập sâu vào thị trường còn hạn chế Nhằm tận dụng khai thác một cách có hiệu quả tiềm năng ngành nông nghiệp, cần phải khai thác và mở rộng hơn nữa thị trường xuất khẩu hàng hóa của Lào
Trước thực trạng thị trường xuất khẩu hàng hóa hiện nay và nhằm tăng cường khả năng cạnh tranh cho hàng hóa xuất khẩu của Lào trong quá trình mở cửa, hội
nhập khu vực và thế giới, việc lựa chọn đề tài luận án “Phát triển thị trường xuất
khẩu hàng hóa của nước Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào đến năm 2020” mang
tính cấp thiết , có ý nghĩa quan trọng cả về mặt lý luận và thực tiễn , góp một phần quan tro ̣ng vào viê ̣c mở rộng và phát triển thị trường xuất khẩu hàng hóa trong tiến trình hội nhập kinh tế quốc tế
1.2 Tổng quan tình hình nghiên cứu đề tài
Phát triển thị trường xuất khẩu hàng hóa của nước CHDCND Lào đã được nhiều công trình nghiên cứu liên quan đề cập tới ở các mức độ và nội dung khác nhau cả về mặt lý luận và thực tiễn Có thể nêu ra một số công trình nghiên cứu có liên quan đến
vấn đề này như: Đề án: “Chiến lược phát triển công nghiệp chế biến và thương mại
của nước CHDCND Lào giai đoạn năm 2011 đến năm 2020”; Đề án “Chiến lược phát triển xuất nhập khẩu thời kỳ 2001 - 2010 của nước CHDCND Lào”; Đề tài về
"Thực hiện chiến lược phát triển thương mại của nước CHDCND Lào giai đoạn 2001
- 2010", Luận văn thạc sĩ kinh tế của Phatho, Khoa Thương mại, Đại học Kinh tế
Quốc dân, 2009; Đề tài nghiên cứu khoa học cấp Bộ về "Giải pháp phát triển và mở
rộng thị trường xuất khẩu hàng hóa của Hà Nội trong quá trình hội nhập" của TS
Trang 2Nguyễn Văn Tuấn, 2006; Đề tài về "Thúc đẩy xuất khẩu hàng hóa của tỉnh Savannaket nước CHDCND Lào", Luận văn Thạc sỹ Quản trị kinh doanh của Phoxay Sitthisonh, 2006…
Tóm lại, chưa có công trình nào đề cập đến phát triển thị trường xuất khẩu hàng hóa của nước CHDCND Lào đến năm 2020, một cách hệ thống, bao quát trong bối cảnh chung cho thị trường xuất khẩu của Lào
1.3 Mục đích nghiên cứu của luận án
Mục đích của luận án là nghiên cứu một cách hệ thống những vấn đề lý luận cơ bản và nhận diện các nhân tố ảnh hưởng đến sự phát triển thị trường xuất khẩu hàng hóa trong thương mại quốc tế Luận án phân tích, đánh giá thực trạng phát triển thị trường xuất khẩu hàng hóa của nước CHDCND Lào trong thời gian qua, đặc biệt là
từ năm 2001 tới nay Từ đó đề xuất phương hướng và giải pháp nhằm phát triển thị trường xuất khẩu hàng hóa của Lào đến năm 2020
1.4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của luận án
* Đối tượng nghiên cứu:
Thị trường xuất khẩu hàng hóa (hàng hóa hữu hình) của nước CHDCND Lào
* Phạm vi nghiên cứu:
Trên cơ sở các tài liê ̣u và số liê ̣u điều tra về tình hình xuất khẩu hàng hóa của nước CHDCND Lào từ năm 2001 đến năm 2010, luận án tập trung nghiên cứu động thái và giải pháp phát triển thị trường xuất khẩu hàng hóa của Lào đến năm 2020
1.5 Phương pháp nghiên cứu
Luâ ̣n án sử du ̣ng mô ̣t số phương pháp của chủ nghĩa duy vâ ̣t biê ̣n chứng , các phương pháp thống kê (truyền thống và hiê ̣n đa ̣i) và một số phương pháp định lượng,
cụ thể: (i) Nghiên cứu tư liê ̣u , kinh nghiê ̣m phát triển thị trường xuất khẩu hàng hóa của một số quốc gia trên thế giới ; (ii) Thu thâ ̣p các số liê ̣u v ề tình hình xuất khẩu hàng hóa của nước CHDCND Lào trong những năm gần đây ; (iii) Phương pháp mô
tả và phân tích định lượng ; (iv) Nghiên cứu đề xuất các phương hướng , giải pháp nhằm phát triển thị trường xuất khẩu của nước CHDCND Lào đến năm 2020
1.6 Những đóng góp mới của luận án
- Những đóng góp mới về mặt học thuật, lý luận
Từ kết quả nghiên cứu lý luận về phát triển thị trường xuất khẩu hàng hóa cấp quốc gia, luận án đã khẳng định, phát triển thị trường xuất khẩu hàng hóa là kết quả của các giải pháp về cơ chế, chính sách thúc đẩy xuất khẩu hàng hóa tầm vĩ mô, sự chuyển dịch có hiệu quả cơ cấu các mặt hàng xuất khẩu từ phía các doanh nghiệp tham gia xuất nhập khẩu hàng hóa Trước thách thức mới về đổi mới mô hình tăng trưởng, cơ cấu lại nền kinh tế, phát triển thị trường xuất khẩu đối với từng quốc gia cần chuyển dịch phù hợp với yêu cầu phát triển, nhằm tháo gỡ những vướng mắc và tạo đà cho bước phát triển mới
Luận án đã chỉ ra rằng, thị trường xuất khẩu hàng hóa cần được phát triển và nâng cao chất lượng tăng trưởng xuất khẩu, phải xuất phát từ sự chuyển dịch của các quốc gia, thị trường trên thế giới để xác định thị trường và mặt hàng xuất khẩu
- Những đề xuất mới rút ra từ kết quả nghiên cứu của luận án
Từ việc nghiên cứu, đánh giá thực trạng thị trường xuất khẩu hàng hóa của Lào những năm gần đây luận án đã chỉ ra một số nguyên nhân chủ yếu dẫn đến những bất cập trong phát triển thị trường xuất khẩu hiện nay của Lào: (1) Khả năng phân tích dự
Trang 3báo tình hình, diễn biến thị trường quốc tế của các cơ quan quản lý, hoạch định chính sách còn hạn chế; (2) Khả năng thích ứng của các doanh nghiệp với bối cảnh mới của thị trường khu vực và thế giới còn yếu, xuất khẩu tăng trưởng nhưng vẫn phụ thuộc nhiều vào các yếu tố bên ngoài; (3) Hoạt động mở rộng và phát triển thị trường xuất khẩu hàng hóa vẫn còn tiềm ẩn nhiều rủi ro, chưa khai thác hiệu quả thương mại vùng biên, xuất khẩu tại chỗ và các tuyến hành lang kinh tế; (4) Cơ sở hạ tầng thương mại và dịch vụ logistics còn nhiều bất cập, hạn chế làm cản trở sự phát triển thị trường và hoạt động xuất nhập khẩu của Lào
Luận án đã đề xuất bốn nhóm giải pháp có tính bản lề hướng vào (1) sự chuyển dịch thị trường của các quốc gia, thị trường trên thế giới để phát triển cho từng thị trường xuất khẩu hàng hóa của Lào như thị trường châu Á, thị trường châu Mỹ, thị trường Trung Đông, Châu Phi và Tây Nam Á; (2) Giải pháp về mặt hàng và chuyển dịch cơ cấu mặt hàng xuất khẩu của Lào Từ xuất khẩu tài nguyên khoáng sản sang xuất khẩu mặt hàng có giá trị tăng cao, các sản phẩm chế biến; (3) Đẩy mạnh hoạt động xúc tiến thương mại, tìm kiếm và mở rộng thị trường xuất khẩu sang các nước ASEAN, đặc biệt là các nước có chung đường biên giới như Việt Nam, Thái Lan và Campuchia; (4) Thực hiện đồng bộ các biện pháp để phát triển dịch vụ logistics ở các địa phương Lào, tiến tới xây dựng hệ thống logistics quốc gia, nhằm thúc đẩy tăng trưởng và phát triển bền vững các thị trường xuất khẩu hàng hóa của Lào
1.7 Kết cấu của luận án
Ngoài các phần mở đầu, kết luận, lời cam đoan, trang bìa và phụ bìa, danh mục các ký hiệu, chữ viết tắt, danh mục bảng, hình, tài liệu tham khảo và phụ lục, các công trình đã công bố của tác giả, luận án được kết cấu như sau:
Chương 1: Những vấn đề cơ bản về phát triển thị trường xuất khẩu hàng hóa
trong thương mại quốc tế
Chương 2: Thực trạng phát triển thị trường xuất khẩu hàng hóa của nước Cộng
hòa Dân chủ Nhân dân Lào giai đoạn 2001 - 2010
Chương 3: Phương hướng và giải pháp phát triển thị trường xuất khẩu hàng
hóa của Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào đến năm 2020
CHƯƠNG 1 NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ PHÁT TRIỂN THỊ TRƯỜNG XUẤT KHẨU HÀNG HÓA TRONG THƯƠNG MẠI QUỐC TẾ 1.1 Cơ sở lý luận về phát triển thị trường xuất khẩu hàng hóa
1.1.1 Kinh tế thị trường và phát triển thị trường xuất khẩu trong nền kinh tế thị trường
Có bốn yếu tố được coi là những yếu tố then chốt cấu thành nên thị trường đó là cung, cầu, giá cả hàng hóa và sự cạnh tranh trên thị trường
Trong nền kinh tế thị trường, thị trường đóng vai trò vị trí trung tâm, là cơ sở cho các hoạt động kinh tế, đó là cầu nối quan trọng giữa sản xuất và tiêu dùng
Thị trường thường được phân loại theo nhiều tiêu thức khác nhau, tuy nhiên trong luận án, để đảm bảo cho việc nghiên cứu, phát triển thị trường, đặc biệt là thị trường xuất khẩu hàng hóa, luận án phân loại thị trường theo ba tiêu thức, đó là căn
cứ vào đối tượng mua bán trên thị trường, căn cứ vào mục đích hoạt động của doanh
Trang 4nghiệp, căn cứ vào phạm vi lãnh thổ và căn cứ vào tính chất sản phẩm khác nhau trên thị trường
Thị trường vốn là tổng hòa các mối quan hệ mua bán, do vậy, khi các mối quan
hệ kinh tế giữa các chủ thể trên thị trường đều được thực hiện thông qua hoạt động mua bán hàng hóa, dịch vụ thì nền kinh tế đó được gọi là nền kinh tế thị trường Theo quy ước của Liên hợp quốc và WTO, hàng hoá xuất khẩu là những sản phẩm hàng hoá hữu hình được sản xuất hoặc gia công tại các cơ sở sản xuất, gia công
và các khu chế xuất với mục đích để tiêu thụ tại thị trường nước ngoài và đi qua hải quan Hàng tạm nhập tái xuất cũng được coi là hàng hoá xuất khẩu
Thị trường xuất khẩu là tập hợp người mua và người bán có quốc tịch khác nhau tác động với nhau để xác định giá cả, số lượng hàng hoá mua bán, chất lượng hàng hoá và các điều kiện mua bán khác theo hợp đồng, thanh toán chủ yếu bằng ngoại tệ mạnh và phải làm thủ tục hải quan qua biên giới
Thị trường xuất khẩu hàng hóa được phân loại theo nhiều tiêu thức khác nhau Luận án đã phân loại thị trường theo sáu tiêu thức khác nhau như căn cứ vào vị trí địa lý, căn cứ vào dung lượng và sức mua của thị trường, căn cứ vào kim ngạch nhập khẩu và cán cân thương mại giữa nước xuất khẩu và nước nhập khẩu, căn cứ vào mức
độ mở cửa của thị trường - mức bảo hộ - tính chặt chẽ và khả năng xâm nhập thị trường, căn cứ vào sức cạnh tranh của hàng hóa xuất khẩu và khả năng cạnh tranh của các doanh nghiệp nước xuất khẩu và căn cứ vào loại hình cạnh tranh
Trong quá trình hội nhập kinh tế toàn cầu, sự gắn kết giữa các quốc gia và vùng lãnh thổ ngày càng trở nên khăng khít hơn thông qua các hoạt động xuất khẩu hàng hóa Do vậy, phát triển thị trường xuất khẩu hàng hóa chính là tiêu chí, là mục đích của nhiều quốc gia, doanh nghiệp trên thế giới hiện nay
1.1.2 Nội dung phát triển thị trường xuất khẩu hàng hóa
- Xây dựng các chiến lược phát triển thị trường xuất khẩu hàng hóa của nước CHDCND Lào theo vị trí địa lý, theo chất lượng, mặt hàng của hàng hóa xuất khẩu
- Hoạch định các chính sách hợp lý để thực hiện các chiến lược phát triển
- Sau khi xây dựng những chiến lược phát triển thị trường xuất khẩu hàng hóa, nhà nước cần phải đề ra những chính sách cụ thể để thực hiện những chiến lược đó
- Tạo lập môi trường và điều kiện cho hoạt động phát triển thị trường xuất khẩu hàng hóa
1.1.3 Phương thức thâm nhập thị trường xuất khẩu
Phương thức xuất khẩu trực tiếp là hình thức xuất khẩu hàng hóa, dịch vụ trực
tiếp ra thị trường nước ngoài
Phương thức xuất khẩu gián tiếp là hình thức xuất khẩu hàng hóa, dịch vụ thông
qua đối tượng thứ ba gọi là nước trung gian
Trang 5Gia công thuê cho doanh nghiệp nước ngoài hoặc thuê doanh nghiệp nước ngoài
thực hiện gia công hàng xuất khẩu
Cấp giấy phép sản xuất chế tạo (licensing) là hợp đồng chuyển nhượng quyền
sử dụng phát minh sáng chế, các bí quyết kỹ thuật và nhãn hiệu hàng hóa
Nhượng quyền thương mại (Franchising) là một hình thức phát triển cao hơn
của hình thức cấp phép sản xuất chế tạo (Licensing)
Liên doanh liên kết là một trong những hình thức đầu tư trực tiếp nước ngoài của
doanh nghiệp xuất khẩu Đây là phương thức thâm nhập thị trường ít rủi ro cả về mặt kinh tế và chính trị
Đầu tư trực tiếp là hình thức sở hữu trực tiếp đối với nhà xưởng, máy móc thiết
bị đầu tư tại một nước nào đó
1.2 Thị trường xuất khẩu hàng hóa và hệ thống chỉ tiêu đánh giá sự phát triển của thị trường xuất khẩu hàng hóa
1.2.1 Thị trường xuất khẩu hàng hóa
Xuất khẩu là một trong những hoạt động ngoại thương đầu tiên diễn ra giữa các quốc gia khác nhau trên thế giới nhằm khai thác lợi thế của mình với các quốc gia khác, được thừa nhận là một phương tiện quan trọng để thúc đẩy nền kinh tế phát triển Các nước đang phát triển như Lào với trình độ kinh tế thấp thì xuất khẩu đóng vai trò vô cùng quan trọng đối với sự phát triển của nền kinh tế
Phát triển thị trường xuất khẩu có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với các nước xuất khẩu, không chỉ đối với sự phát triển kinh tế mà còn góp phần ổn định chính trị,
an sinh xã hội
1.2.2 Hệ thống chỉ tiêu đánh giá sự phát triển thị trường xuất khẩu hàng hóa
Gồm các chỉ tiêu đánh giá sau: (1) Thị phần hàng hóa xuất khẩu của Lào trên thị
trường; (2) Quy mô và tốc độ tăng trưởng thị trường xuất khẩu: (3) Sức hấp dẫn của thị trường phản ánh khả năng sinh lời của thị trường; (4) Mức độ tập trung hay phân tán của thị trường để đánh giá mức độ tập trung hay phân tán của chiến lược lựa chọn thị trường xuất khẩu hàng hóa; (5) Chỉ tiêu doanh thu, lợi nhuận xuất khẩu
1.3 Các nhân tố ảnh hưởng đến sự phát triển thị trường xuất khẩu hàng hóa
Nhân tố nội sinh gồm: yếu tố chính trị, luật pháp; yếu tố văn hóa - xã hội; yếu tố quan hệ chính trị, ngoại giao và yếu tố kinh tế
Nhân tố ngoại sinh gồm các yếu tố: công cụ, chính sách thương mại, thuế quan nước nhập khẩu; công cụ, chính sách phi thuế quan; tiềm năng thị trường
1.4 Kinh nghiệm của một số quốc gia về phát triển thị trường xuất khẩu hàng hóa và bài học kinh nghiệm đối với nước CHDCND Lào
Việc tham khảo kinh nghiệm thâm nhập, phát triển và bảo vệ thị trường xuất khẩu hàng hóa của các nước thành công là điều hết sức cần thiết đối với các doanh nghiệp Lào
Trang 61.4.1 Kinh nghiệm của Thái Lan
Thái Lan coi trọng trợ cấp theo qui định của URAA; Tích cực tham gia vào các vòng đàm phán quốc tế về lĩnh vực nông nghiệp trong khu vực và trên thế giới; Hỗ trợ mạnh cho hoạt động xuất khẩu của các doanh nghiệp; Kết hợp công nghệ truyền thống và công nghệ hiện đại
1.4.2 Kinh nghiệm của Trung Quốc
Trung Quốc tập trung xây dựng hệ thống pháp lý và chính sách rõ ràng, đầy đủ
để tạo thuận lợi cho hoạt động xuất khẩu hàng hóa ra thị trường quốc tế; Chính phủ
và các bộ ngành liên quan thường xuyên tổ chức các chuyến thăm cao cấp và trao đổi giữa các đoàn ngoại giao kinh tế, thương mại; Thực hiện đăng cai, và tổ chức nhiều cuộc họp thượng đỉnh và thương mại; Tổ chức các cuộc hội chợ triển lãm, hợp tác quốc tế; Liên kết các doanh nghiệp Trung Quốc cùng xuất khẩu hàng hóa và liên kết giữa doanh nghiệp Trung Quốc với các đối tác phân phối hàng hóa tại quốc gia sẽ xuất khẩu tới; Luôn đặt lên hàng đầu và coi vấn đề chất lượng hàng xuất khẩu là một yếu tố quyết định tới sự thành công và chinh phục thị trường xuất khẩu
1.4.3 Kinh nghiệm của Việt Nam
Mở rộng thị trường thông qua các hiệp định thương mại; Xác định chính xác thị trường mục tiêu cho hàng hóa xuất khẩu của quốc gia; Xác định và thực thi chiến lược xuất khẩu hàng hóa theo hướng ưu tiên những sản phẩm có giá trị tăng cao
1.4.4 Bài học kinh nghiệm rút ra đối với nước CHDCND Lào trong quá trình phát triển thị trường xuất khẩu hàng hóa
Chính phủ Lào cần sớm định hình một hệ thống văn bản pháp qui đầy đủ và chi tiết để tạo lập cơ sở cho các doanh nghiệp xuất khẩu hàng hóa ra thị trường quốc tế; Sản xuất các sản phẩm phù hợp với thị hiếu, và nhu cầu của người tiêu dùng nước xuất khẩu tới;
Tạo sự liên kết giữa các doanh nghiệp Lào cùng xuất khẩu hàng hóa và liên kết giữa doanh nghiệp Lào với các đối tác:
Tích cực, chủ động tham gia vào các diễn đàn khu vực và thế giới
Thực hiện chính sách hỗ trợ mạnh hoạt động xuất khẩu của các doanh nghiệp trong nước;
Chính phủ và các cơ quan ban ngành của nước CHDCND Lào nên thường xuyên tổ chức các hoạt động XTTM tại các quốc gia trên thế giới; Tham gia các hội chợ triển lãm quốc tế
Coi chất lượng hàng hóa là tiêu chí hàng đầu để chinh phục các thị trường xuất khẩu;
Xác định rõ thị trường mục tiêu để từ đó đưa ra chiến lược xuất khẩu phù hợp và
nâng cao sức cạnh tranh cho sản phẩm xuất khẩu trên thị trường thế giới
Trang 7CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN THỊ TRƯỜNG XUẤT KHẨU HÀNG HÓA CỦA NƯỚC CỘNG HÒA DÂN CHỦ
NHÂN DÂN LÀO GIAI ĐOẠN 2001 – 2010
2.1 Thực trạng thị trường xuất khẩu hàng hóa của Lào giai đoạn từ năm 2001 đến nay
2.1.1 Tình hình xuất khẩu hàng hóa của nước CHDCND Lào giai đoạn hiện nay
* Bối cảnh kinh tế thế giới: trong những năm gần đây, nền kinh tế thế giới có
nhiều diễn biến phức tạp, tốc độ tăng trưởng không đồng đều ở các nước và khu vực Khi Trung quốc là nước tiếp tục phát triển ở tốc độ cao, thì nền kinh tế Mỹ lại suy giảm và chứa đựng nguy cơ của suy thoái kinh tế Điều này tác động xấu tới tăng trưởng kinh tế trên toàn thế giới Bên cạnh đó, các nền kinh tế lớn như EU, Nhật bản cũng có mức tăng trưởng thấp hơn so với các năm trước
* Tình hình xuất khẩu hàng hóa của nước CHDCND Lào
Nước CHDCND Lào với chính sách mở cửa, hội nhập với khu vực và trên thế giới đã và đang trong quá trình hội nhập toàn diện, sâu sắc với nền kinh tế toàn cầu Kinh tế Lào hiện vẫn gặp khá nhiều khó khăn, lạm phát có xu hướng tăng cao,
và hoạt động xuất khẩu chậm lại Thâm hụt cán cân thương mại vẫn còn ở mức cao, trung bình hàng năm chênh lệch giữa xuất khẩu và nhập khẩu 36.24 % Đặc biệt trong năm 2009 do tác động của khủng hoảng kinh tế toàn cầu, ngành dệt may của Lào đã gặp rất nhiều khó khăn về tài chính, ngành dệt may đã buộc phải đóng cửa một số nhà máy may và cho công nhân nghỉ việc
Tuy nhiên, với sự nỗ lực cố gắng và chủ động khắc phục khó khăn của các Bộ, Ngành, địa phương, các tập đoàn, doanh nghiệp và của toàn dân, nền kinh tế xã hội của Lào đã vượt qua khó khăn, thách khức, kinh tế có mức tăng trưởng khá, lạm phát được kiềm chế, nhiều vấn đề xã hội được giải quyết kịp thời và hiệu quả Tính trung bình kim ngạch xuất khẩu của năm 2006 đạt 878,01 triệu USD, năm 2007 đạt 925,67 triệu USD, năm 2008 đạt 1.370,4 triệu USD và năm 2009 đạt 1.124,40 triệu USD Nhập siêu của Lào từ năm 2006 đến 2010 vẫn ở mức cao và gây ra những tác động không tốt đến nền kinh tế và làm ảnh hưởng đến cán cân thanh toán
2.1.2 Thực trạng thị trường và phát triển thị trường xuất khẩu hàng hóa của nước CHDCND Lào giai đoạn từ 2001 đến nay
* Giai đoạn từ 2001 đến 2005
Về quy mô và tốc độ tăng trưởng xuất khẩu hàng hoá của Lào đều đạt và vượt
chỉ tiêu đặt ra Giá trị kim ngạch xuất khẩu đều tăng qua các năm: Năm 2001 giá trị
Trang 8kim ngạch xuất khẩu đạt 324,88 triệu USD, năm 2002 đạt 322,62 triệu USD, năm
2003 đạt 252,62 triệu USD, năm 2004 đạt 374,32 triệu USD, năm 2005 đạt 455,62 triệu USD
Bảng 2.1: Kim ngạch xuất khẩu giai đoạn 2001-2005
Đơn vị: triệu USD
Nguồn: Bộ công thương
Tốc độ tăng trưởng kim ngạch xuất khẩu hàng hoá trung bình của cả giai đoạn 2001-2005 đạt 31.94%/năm, đây là con số phát triển tương đối khả quan so với tiềm lực của Lào Tốc độ tăng trưởng xuất khẩu của Lào tuy diễn ra tương đối đều nhưng chưa có sự bứt phá mạnh mẽ so với tốc độ tăng trưởng bình quân của GDP và vẫn còn quá thấp so với tiềm năng của Lào
Về chuyển dịch cơ cấu hàng hoá xuất khẩu trên thị trường đã có sự thay đổi theo
hướng tích cực Tỷ trọng nhóm hàng khoáng sản tăng mạnh từ 4,891 triệu USD năm
2001 lến 128,353 triệu USD năm 2005., tỷ trọng nhóm hàng nông sản tăng từ 5,706 triệu USD năm 2001 lên 22,753 triệu USD năm 2005, tỷ trọng hàng dệt may tăng từ 100,139 triệu USD năm 2001 lến 107,582 triệu USD năm 2005 và các nhóm hàng khác cũng tăng mạnh
Bảng 2.2: Cơ cấu xuất khẩu của Lào giai đoạn 2001-2005 phân theo nhóm hàng
KN
Tỷ trọng (%)
KN
Tỷ trọng (%)
KN
Tỷ trọng (%)
KN
Tỷ trọng (%)
Nông
sản 5,706 1,76 7,662 2,37 11,123 3,15 17,218 4,60 22,753 4,99 Lâm sản 6,617 2,04 11,298 3,50 5,723 1,62 3,369 0,90 3,980 0,86
Trang 9KN
Tỷ trọng (%)
KN
Tỷ trọng (%)
KN
Tỷ trọng (%)
KN
Tỷ trọng (%)
Thủ
công 3,850 1,19 2,736 0,85 12,493 3,54 1,987 0,53 2,757 0,61 Công
nghiệp 16,871 5,19 17,055 5,29 7,167 2,03 10,777 2,88 11,388 2,50 Năng
lượng
điện
91,313 28,11 92,694 28,73 97,360 27,61 86,296 23,05 94,630 20,77 Dệt may 100,139 30,82 99,938 30,98 87,115 24,70 99,134 26,48 107,582 23,61 Khoáng
sản 4,891 1,51 3,904 1,21 46,503 13,19 67,436 18,02 128,353 28.17 Hàng
khác 0 0,00 2,833 0,88 4,274 1,21 2,668 0,71 524 0,12
Nguồn: Bộ Công thương
Xét về giai đoạn 2001-2005, kim ngạch xuất khẩu của CHDCND Lào tuy còn nhiều hạn chế nhưng năng lực cạnh tranh của các mặt hàng xuất khẩu đã được cải thiện và tăng về quy mô, chất lượng tăng trưởng xuất khẩu
Về thị trường xuất khẩu: Đến năm 2005, thị trường xuất khẩu của Lào đã mở rộng
đến 64 quốc gia và vùng lãnh thổ Năm 2005, tỷ trọng xuất khẩu may mặc của Lào sang thị trường Châu Âu đạt 124,167 triệu USD tăng 3,64% so với năm 2004
Bảng 2.3:Cơ cấu thị trường xuất khẩu của CHDCND Lào giai đoạn 2001-2005
Trang 10Đây là một trong những bước phát triển tích cực trong chiến lược mở rộng thị trường xuất khẩu của Lào Tuy nhiên, việc duy trì và tiếp tục phát triển sẽ phụ thuộc vào năng lực sản xuất của Lào trong thời gian tới
* Giai đoạn từ 2006 đến nay
Về quy mô và tốc độ tăng trưởng kim ngạch xuất khẩu: Trong giai đoạn
2006-2009, giá trị kim ngạch xuất khẩu của Lào tăng không đáng kể Điều này chứng tỏ thị trường xuất khẩu của Lào chưa có sự bứt phá lớn và lượng hàng hoá xuất khẩu chưa phong phú Tổng giá trị kim ngạch xuất khẩu năm 2008 đạt 1.307,459 triệu USD tăng 48,91% so với năm 2006 Năm 2009 đạt 1.124,402 triệu USD tăng 28,06% so với năm 2006 (So với kế hoạch Chính phủ đề ra với mức tốc tăng trưởng là 13-15%) Trong đó, hàng hoá công nghiệp năm 2008 chiếm 88,00%, năm 2009 chiếm 87,28% tổng kim ngạch xuất khẩu, hàng hoá nông nghiệp năm 2008 chiếm 4,6%, năm 2009 chiếm 7,7% tổng kim ngạch xuất khẩu
Về chuyển dịch cơ cấu mặt hàng xuất khẩu: Trong giai đoạn này tiếp tục có
chuyển biến theo hướng tăng tỷ trọng mặt hàng công nghiệp chế biến và giảm tỷ trọng xuất khẩu thô, nhưng sự chuyển dịch trong cơ cấu hàng hoá xuất khẩu vẫn còn chậm Cụ thể là nhóm hàng khoáng sản năm 2009 chiếm tỷ trọng xuất khẩu 46,57%, giảm nhẹ so tỷ trọng xuất khẩu mặt hàng này của năm 2008 Bên cạnh đó, nhóm hàng công nghiệp tỷ trọng xuất khẩu chỉ chiếm 14,91% và cũng giảm nhẹ so với cùng kỳ năm 2008 Trên cơ sở này cho thấy rõ ràng xu hướng chuyển dịch cơ cấu hàng xuất
khẩu mặc dù chậm nhưng đã có chiều hướng tích cực
Về phát triển thị trường xuất khẩu: Sau khi gia nhập ASEAN, thị trường xuất
khẩu của Lào đa dạng hơn và hàng hoá của Lào phát triển thâm nhập tốt hơn, đứng vững hơn tại các thị trường thuộc các nước thành viên ASEAN và một số nước khác Tại thị trường Châu Á, tỷ trọng xuất khẩu hàng hóa của Lào tới khu vực này vẫn chiếm tỷ trọng lớn (74,43% năm 2006; 72,27% năm 2007; 59,71% năm 2008, và 70,02% năm 2009) Do những tác động xấu của tình hình kinh tế thế giới nên thị trường xuất khẩu của Lào tại khu vực Châu Á đang có xu hướng chững lại và giảm dần, trong đó có thị trường ASEAN, Trung quốc, Malaysia và Nhật bản
Tỷ trọng hàng hóa xuất khẩu tới thị trường Châu Âu năm 2006 chiếm 14,20%, năm 2007 chiếm 16,67%, năm 2008 chiếm 27,05 % và năm 2009 chiếm 20,75% Đến năm 2009 tỷ trọng xuất khẩu sang thị trường Châu Âu cũng suy giảm 34.02% so với năm 2008, các mặt hàng như dệt may, cà phê gặp khó khăn khi xuất khẩu sang thị trường EU do thị trường này cũng đang bất ổn về tài chính
Tại thị trường Châu Mỹ và Châu Đại dương là hai trị trường mà từ trước đến nay Lào chưa có khả năng khai thác cũng đã bắt đầu có những tín hiệu tích cực Các doanh nghiệp của Lào đã quan tâm tới việc xuất khẩu hàng hoá vào hai thị trường mới này với hy vọng đây là những thị trường hấp dẫn sẽ mang lại nhiều lợi ích cho các nhà xuất khẩu hàng hoá của Lào
Trang 112.2 Phân tích thực trạng phát triển thị trường xuất khẩu hàng hóa hiện nay
2.2.1 Phát triển thị trường theo chiều rộng
Nhìn chung có thể thấy trong 10 năm gần đây, hoạt động xuất khẩu hàng hóa của Lào nói chung và hoạt động phát triển thị trường xuất khẩu nói riêng đã có bước chuyển biến rõ rệt Tại một số khu vực lãnh thổ, sản phẩm xuất khẩu của Lào đã có mặt và chiếm lĩnh thị trường Điều này thể hiện rõ sau giai đoạn nước Lào chính thức gia nhập khối ASEAN
Trong các nước và vùng lãnh thổ, nhập khẩu hàng hoá từ Lào, số quốc gia nhập khẩu hàng hóa trên 100 triệu USD có 04 quốc gia, số đạt từ 50 triệu USD đến 100 triệu USD có 06 nước, đứng đầu là Thái lan, Việt Nam tiếp đến là Thụy Sỹ, Úc, Hàn Quốc, Anh, Đài Loan, Đức và một số quốc gia khác
2.2.2 Phát triển thị trường theo chiều sâu
Theo kết quả thống kế cho thấy, kim ngạch xuất khẩu hàng hoá của Lào liên tục tăng qua các năm Năm 2001, kim ngạch xuất khẩu hàng hoá của Lào là 324,8 triệu USD, năm 2005 kim ngạch xuất khẩu đạt 455,6 triệu USD, tăng 130,739 triệu USD năm 2010 đạt trên 1 tỷ USD
Như vậy về quy mô và tốc độ tăng trưởng xuất khẩu hàng hoá của Lào có tăng
nhưng vẫn còn chậm và chưa ổn định trong thời gian từ năm 2001-2010 Giai đoạn 2006-2010, xuất khẩu hàng hoá của Lào tăng với tốc độ trung bình hàng năm là 28,87 %, cao hơn tốc độ kế hoạch đề ra (19,7%)
Do tốc độ xuất khẩu hàng hoá tăng cao nên đã đưa quy mô xuất khẩu hàng hoá tăng gấp 24,9 lần trong khoảng thời gian 9 năm qua Nếu năm 2001, kim ngạch xuất khẩu hàng hoá theo đầu người mới chỉ đạt 56 USD thì đến năm 2009 đã tăng lên mức 194 USD
Nguyên nhân chính làm tăng kim ngạch xuất khẩu hàng hoá trong giai đoạn 2001-2010 là do số lượng hàng hoá xuất khẩu tăng nhanh và tiếp theo là do giá cả hàng hóa xuất khẩu tăng trên thế giới
Về sự chuyển dịch cơ cấu hàng xuất khẩu giai đoạn 2001-2010: Trong thời gian
qua, cơ cấu hàng xuất khẩu của Lào đã có nhiều chuyển biến tích cực Các mặt hàng xuất khẩu ngày càng đa dạng và phong phú hơn Kim ngạch xuất khẩu nhóm hàng khoáng sản năm 2001 đạt 4,8 triệu USD, năm 2005 đạt 128,3 triệu USD và năm 2009 đạt 597,2 triệu USD tăng 12,11 % so với năm trước
Trang 12Bảng 2.4: Kim ngạch xuất khẩu giai đoạn 2001-2010 phân theo nhóm hàng của nước CHDCND Lào
Đơn vị: Triệu USD
sản 21,01 17,44 22,04 30,34 32,35 43,43 10,28 60,28 87,08 99,27 Lâm
9 72,11 97,13 274,59 313,03 Thủ
công 3,85 2,74 12,49 2,76 2,76 1,24 0,46 0,34 0,48 0,55 Khoán
khác 0,00 2,83 4,27 2,67 0,56 1,12 1,53 3,47 5,46 6,22
Nguồn: Bộ Công thương Lào
Về thị trường xuất khẩu hàng hoá của CHDCND Lào giai đoạn 2001-2010
Trong giai đoạn 2001-2010, kim ngạch xuất khẩu vào các thị trường của Lào đều tăng nhẹ Thị trường xuất khẩu liên tục được mở rộng và đa dạng hoá, nhất là đã
mở rộng được thị trường xuất khẩu sang EU
Giai đoạn 2001-2010, Châu Á, EU, Trung Quốc và các nước ASEAN là những thị trường xuất khẩu chủ lực của Lào và chiếm tỷ trọng lớn trong tổng kim ngạch xuất khẩu Tuy nhiên, trong những năm qua Lào đã tích cực mở rộng thị trường xuất khẩu sang một số thị trường mới như Nhật Bản, một số nước EU khác, đồng thời tiếp tục củng cố thị trường Châu Đại Dương
2.2.3 Nhóm ngành hàng xuất khẩu chính của Lào
Cà phê là mặt hàng được Lào phát triển trong những năm gần đây Sản lượng
cà phê sản xuất chiếm vị trí quan trọng, góp phần đáng kể trong kim ngạch xuất khẩu hàng hóa của Lào Đa phần lượng cà phê sản xuất phục vụ cho hoạt động xuất khẩu, sản lượng xuất khẩu chiếm đến 90% sản lượng sản xuất ra hàng năm loại sản phẩm này
Ngành hàng gạo của Lào cũng giữ vai trò quan trọng trong xuất khẩu Năm