Luận văn Thạc sĩ: Phát triển bảo hiểm xã hội tự nguyện trên địa bàn huyện Tân Lạc, tỉnh Hòa Bình

Luận văn hệ thống hóa các vấn đề lý luận và thực tiễn phát triển bảo hiểm xã hội tự nguyện; đánh giá thực trạng phát triển bảo hiểm xã hội tự nguyện; đề xuất các giải pháp phát triển bảo hiểm xã hội tự nguyện trên địa bàn huyện Tân Lạc, tỉnh Hòa Bình.

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ NÔNG NHIỆP VÀ PTNT

TRƯỜNG ĐẠI HỌC LÂM NGHIỆP

ĐỀ CƯƠNG LUẬN VĂN

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan:

Những kết quả nghiên cứu được trình bày trong luận văn là hoàn toàntrung thực, của tôi, không vi phạm bất cứ điều gì trong luật sở hữu trí tuệ vàpháp luật Việt Nam Nếu sai, tôi hoàn toàn chịu trách nhiệm trước pháp luật

Hà Nội, ngày tháng năm 2020

Tác giả

LỜI CẢM ƠN

Sau thời gian học tập, nghiên cứu Để hoàn thành luận văn này tôi xinbày tỏ sự kính trọng và lòng biết ơn sâu sắc tới:

Thầy giáo hướng dẫn: TS Nguyễn Thị Xuân Hương

Các thầy, cô giáo trong Trường Đại học Lâm nghiệp đã chỉ bảo, hướngdẫn và giúp đỡ tận tình trong quá trình tôi thực hiện luận văn này

Xin cảm ơn Lãnh đạo UNBD huyện Tân Lạc đã tạo điều kiện cho tôithực tập, thu thập số liệu để hoàn thiện báo cáo

Xin cảm ơn lãnh đạo Bảo hiểm xã hội huyện Tân Lạc đã tạo điều kiệncho tôi thực tập, cung cấp số liệu, thông tin để tôi hoàn thành bản báo cáoluận văn này

Xin cảm ơn trưởng các khu, xóm tại 3 xã tôi điều tra khảo sát, đồngthời gửi lời cảm ơn đến các cô chú, anh chị đã tham gia khảo sát để tôi hoànthành luận văn

Sự giúp đỡ của Lãnh đạo, đồng nghiệp cơ quan và gia đình, bạn bè đãluôn quan tâm, động viên và tạo điều kiện cho tôi trong quá trình thực hiện

Xin chân thành cảm ơn!

M C L C Ụ Ụ

LỜI CAM ĐOAN ii

LỜI CẢM ƠN iii

MỤC LỤC iv

DANH MỤC BẢNG BIỂU, SƠ ĐỒ vii

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT ix

ĐẶT VẤN ĐỀ 0

1.Tính cấp thiết của đề tài 0

CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ PHÁT TRIỂN BHXH TỰ NGUYỆN 4 1.1 Cơ sở lý luận về phát triển BHXH tự nguyện 4

1.1.1 Một số khái niệm cơ bản 4

1.1.2 Đặc điểm, vai trò của BHXH tự nguyện 5

1.1.2.1 Đặc điểm của BHXH tự nguyện 6

1.1.2.2 Vai trò của BHXH tự nguyện 7

1.1.3 Nguyên tắc của BHXH tự nguyện 8

1.1.4 Nội dung phát triển BHXH tự nguyện 11

1.1.4.1 Phát triển phương thức đóng, mức đóng BHXH tự nguyện 11

1.1.4.2 Phát triển số lượng người tham gia bảo hiểm xã hội tự nguyện 12

1.1.4.3.Quản lý quỹ BHXH tự nguyện 14

1.1.4.5 Công tác thanh tra, kiểm tra và giám sát 17

1.1.5 Các yếu tố ảnh hưởng đến phát triển BHXH tự nguyện 18

1.1.5.1 Yếu tố khách quan 18

1.1.5.2 Yếu tố chủ quan 21

1.2 Cơ sở thực tiễn về phát triển BHXH tự nguyện 25

1.2.1 Các văn bản pháp quy có liên quan đến phát triển BHXH tự nguyện 25 1.2.2 Kinh nghiệm phát triển BHXH tự nguyện ở các địa phương trong nước 25

1.2.3 Bài học kinh nghiệm phát triển BHXH tự nguyện cho huyện Tân lạc, tỉnh Hoà Bình 30

CHƯƠNG 2 32

ĐẶC ĐIỂM ĐỊA BÀN VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 32

2.1 Đặc điểm cơ bản của địa bàn nghiên cứu 32

2.1.1 Các đặc điểm tự nhiên 32

2.1.2 Đặc điểm, dân số và lao động 34

2.1.3 Đặc điểm văn hóa, giáo dục, y tế 36

2.1.4 Các đặc điểm kinh tế xã hội 38

2.2 Đặc điểm cơ bản của BHXH huyện Tân Lạc 41

2.2.1 Lịch sử hình thành và phát triển 41

2.2.2 Chức năng nhiệm vụ của BHXH huyện Tân Lạc 42

2.2.3 Cơ cấu tổ chức 43

2.2.4 Kết quả hoạt động của BHXH huyện Tân Lạc 47

2.3 Phương pháp nghiên cứu 48

2.3.1 Phương pháp chọn điểm khảo sát 48

2.3.2 Phương pháp thu thập số liệu, tài liệu 48

2.3.3 Phương pháp xử lý và phân tích số liệu 49

2.3.3.1 Phương pháp xử lý số liệu 49

2.3.3.2 Các phương pháp phân tích số liệu : 49

2.3.4 Các chỉ tiêu đánh giá sử dụng trong luận văn 49

CHƯƠNG 3 51

KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN 51

3.1 Thực trạng tham gia BHXH tự nguyện trên địa bàn huyện Tân Lạc 51

3.1.1 Công tác thu BHXH tự nguyện của huyện Tân Lạc 51

3.1.2 Tình hình thu, chi BHXH của huyện Tân Lạc 60

3.2 Thực trạng phát triển BHXH tự nguyện trên địa bàn huyện Tân Lạc 62

3.2.1 Thực trạng các hoạt động phát triển BHXH tự nguyện trên địa bàn Huyện Tân Lạc 62

3.2.1.1 Công tác tuyên truyền 62

3.2.1.2 Công tác vận động tham gia 64

3.2.1.3 Công tác nâng cao chất lượng dịch vụ BHXH 66

3.2.2 Kết quả phát triển BHXH tự nguyện 68

3.2.2.1 Tỉ lệ tham gia tham gia BHXH tự nguyện 68

3.2.2.2 Kết qủa phát triển dịch vụ BHXH tự nguyện 69

3.2.2.3 Kết quả phát triển các hình thức BHXH tự nguyện 70

3.3 Các yếu tố ảnh hưởng đến phát triển BHXH tự nguyện trên địa bàn huyện Tân Lạc 72

3.3.1 Văn bản, chính sách của Nhà nước về BHXH 72

3.3.2 Đặc điểm kinh tế, xã hội địa bàn nghiên cứu 75

3.3.3 Đặc điểm đối tượng tham gia BHXH tự nguyện 76

3.3.4 Công tác tuyên truyền, vận động nâng cao nhận thức của người dân về BHXH tự nguyện 79

3.4.5 Thái độ phục vụ đội ngũ cán bộ làm công tác phát triển BHXH tự nguyện 80

3.5 Đánh giá chung tình hình phát triển BHXH tự nguyện trên địa bàn huyện Tân Lạc 81

- Những thành công 81

- Những hạn chế và nguyên nhân 82

3.5 Các giải pháp nhằm phát triển BHXH tự nguyện trên địa bàn huyện Tân Lạc 84

3.5.1 Định hướng và căn cứ đề xuất giải pháp 84

3.5.2 Giải pháp phát triển BHXH tự nguyện trên địa bàn huyện Tân Lạc 84 3.5.2.1 Nâng cao nhận thức của người lao động về sự cần thiết tham gia BHXHTN 84

3.5.2.2 Hoàn thiện hệ thống mạng lưới và công tác dân vận 87

3.5.2.3 Đổi mới công tác tuyên truyền 87

3.5.2.5 Tăng cường sự lãnh đạo, chỉ đạo của cấp uỷ Đảng, chính quyền, các ban, ngành, đoàn thể xã hội 88KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 89

DANH M C B NG BI U, S Đ Ụ Ả Ể Ơ Ồ

Bảng 2.1 Đặc điểm dân số và lao động huyên Tân Lạc 35Bảng 2.2 Giá trị sản xuất và cơ cấu GTSX của huyện Tân Lạc 39Bảng 2.3 Cơ cấu nhân lực của BHXH huyện Tân Lạc 6Bảng 2.4 Kết quả hoạt động của BHXH huyện Tân Lạc trong 3 năm 2017-2019 47

Bảng 3.1 Kết quả thu BHXH của huyện Tân Lạc trong 3 năm từ 2017-2019 54Bảng 3.2 Số lượng tham gia BHXH tự nguyện phân theo khu vực 55Bảng 3.3 Phân loại đối tượng tham gia BHXH tự nguyện của huyện Tân Lạc 55

Bảng 3.4 Tình hình thu, chi BHXH huyện Tân Lạc qua 3 năm từ 2017-2019 60Bảng 3.5 Tổng hợp công tác tuyên truyền của huyện Tân Lạc 61Bảng 3.6 Số người tham gia BHXHTN trên địa bàn huyện Tân Lạc giai đoạn 2017-2019 68

Bảng 3.7 Mức người dân tham gia BHXH tự nguyện của huyện Tân Lạc 70

Bảng 3.8 Kết quả khảo sát của 3 địa phương tại huyện Tân Lạc về Hài lòng về dịch vụ BHXH tự nguyện 72Bảng 3.9 Cơ cấu trình độ của người dân điều tra 75Bảng 3.10 Mức thu nhập của người dân huyện Tân Lạc

Bảng 3.11 Nguyên nhân nhóm đối tượng chưa tham gia BHXH tự

Bảng 3.12 Mức độ hiểu biết, nhận thức của người dân về BHXH tựnguyện 79

Bảng 3.13 Thái độ phục vụ của BHXH huyện Tân Lạc và hệ thống đại lý 80

Số hiệu Tên hình, sơ đồ Trang

Sơ đồ 2.1 Cơ cấu tổ chức, bộ máy của bảo hiểm xã hội huyện Tân Lạc 43

Sơ đồ 3.1 Sơ đồ phương thức đóng BHXH tự nguyện 52Hình 3.1 Tỉ trọng tham gia BHXH tự nguyện theo nhóm ngành nghề 59

Sơ đồ 3.2 Sơ đồ hệ thống mạng lưới đại lý thu BHXH tự nguyện 67

Hình 3.2 Tỉ lệ mức đóng của người tham gia BHXH tự nguyệnnăm 2019 của huyện Tân Lạc 71

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT

ĐẶT VẤN ĐỀ 1.Tính cấp thiết của đề tài

Trong xã hội hiện đại, các quốc gia, một mặt nỗ lực hướng vào và pháthuy mọi nguồn lực, nhất là nguồn nhân lực cho tăng trưởng kinh tế, nâng caokhả năng cạnh tranh của nền kinh tế, tạo ra bước phát triển bền vững và ngàycàng phồn vinh cho đất nước; mặt khác, không ngừng hoàn thiện hệ thống (ansinh xã hội) ASXH, trước hết là bảo hiểm xã hội (BHXH) để giúp cho conngười, người lao động có khả năng chống đỡ với các rủi ro xã hội, đặc biệt làrủi ro trong kinh tế thị trường và rủi ro xã hội khác Kinh tế ngày càng pháttriển

Trong nền kinh tế thị trường có nhiều thành phần kinh tế để phát triển phải

sử dụng số lượng lao động lớn cho hoạt động sản xuất kinh doanh, dịch vụ, nhucầu tham gia BHXH của những người trong độ tuổi lao động là rất lớn Trongkhi đó loại hình BHXH bắt buộc mới chỉ áp dụng cho các đối tượng lao độnglàm việc trong các doanh nghiệp, các cơ quan, đơn vị của Đảng, công an, Nhànước, hội đoàn thể, Quân đội, trong các lực lượng vũ trang còn số lượng lớnlao động làm việc tại các hộ gia đình nông nghiệp, các làng nghề, những ngườilao động tự do không thuộc đối tượng tham gia BHXH bắt buộc

Trong thời kỳ đổi mới và phát triển kinh tế - xã hội, Đảng và Nhà nước ta

đã xác định quan điểm phải giải quyết tốt ASXH; hoàn toàn phù hợp với chủtrương và đường lối phát triển nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủnghĩa, cho phép mở rộng phạm vi thực hiện dịch vụ BHXH đến tất cả người laođộng Hiện có những cách tính khác nhau về số người tham gia BHXH, nhưng

dù theo cách tính nào thì tỷ lệ người tham gia BHXH ở Việt Nam hiện vẫn rấtthấp Trong tổng số 55 triệu lao động, có khoảng 14 triệu người đang đóngBHXH

Bảo hiểm xã hội tự nguyện ra đời từ năm 2008, mở ra cơ hội cho người laođộng được hưởng lương hưu, góp phần bảo đảm cuộc sống của họ khi về già.Tính ưu việt của chính sách là rất rõ Tuy nhiên, đã 10 năm trôi qua số lượngngười tham gia bảo hiểm xã hội tự nguyện tại huyện Tân Lạc còn hạn chế (số

liệu qua các năm như sau năm 2016 là 98 người, năm 2017 là 57 người, năm

2018 là 179 người, số lượng người lao động tham gia này chưa xứng với kỳvọng và tiềm năng, nhiều người dân chưa được tiếp cận với thông tin về BHXH

tự nguyện

Đối tượng tham gia BHXH tự nguyện chủ yếu là người trước đó đã cóthời gian tham gia BHXH bắt buộc, nay đóng tiếp BHXH tự nguyện để đủ điềukiện hưởng lương hưu; số người tham gia BHXH tự nguyện mới còn hạn chế,hàng năm phát triển rất chậm

Ngày 23/05/2018 Ban Chấp hành Trung ương Đảng Khóa XII đã thông qua

và ban hành nghị quyết số 28-NQ/TW về cải cách chính sách bảo hiểm xã hội

Trong đó mục tiêu và nội dung cải cách có nội dung “Tăng cường sự liên kết, hỗ trợ giữa các chính sách bảo hiểm xã hội cũng như tính linh hoạt của các chính sách nhằm đạt được mục tiêu mở rộng diện bao phủ” nhằm thực thiện đồng bộ

các nội dung cải cách để mở rộng diện bao phủ BHXH hướng tới mục tiêu bảohiểm xã hội toàn dân

Huyện Tân Lạc là một trong những huyện có số dân trong độ tuổi lao độnglớn, ít doanh nghiệp đa số vẫn là lao động tự do trong lĩnh vực nông nghiệp,chăn nuôi, nghề thủ công và các hoạt động dich vụ Khả năng thu hút doanhnghiệp đầu tư vào huyện còn thấp dẫn đến số lao động tham gia bảo hiểm xã hộichưa cao

Qua 10 năm triển khai thực hiện BHXH tự nguyện trên địa bàn huyện TânLạc đã tạo điều kiện nhiều hơn cho người lao động được tham gia BHXH; giúpngười lao động có thể duy trì việc đóng BHXH ngay cả khi không ở diện đóngBHXH bắt buộc

Tuy nhiên, người dân do thu nhập còn thấp cụ thể là người lao động tự do,nông dân và sự hiểu biết về BHXH còn nhiều hạn chế, nên họ thường chưa mặn

mà trong việc chủ động tham gia vào các loại hình BHXH tự nguyện hiện nay

Do đó, số lượng người lao động tự do, nông dân tham gia BHXH tự nguyện trênđịa bàn đạt thấp Chính điều này đã làm cho người dân lao động nói chung và

người nông dân nói riêng thường dễ gặp phải những khó khăn về kinh tế - tàichính khi có những rủi ro xảy ra trong cuộc sống và khi về già

Vấn đề đặt ra là làm thế nào để người dân nhận thức được sự cần thiết củaviệc tham gia BHXH tự nguyện? Những yếu tố ảnh hưởng tới nhu cầu tham giaBHXH tự nguyện của người dân? Giải pháp nào giải quyết việc tham gia BHXH

tự nguyện của người dân? Xuất phát từ những lý do trên, tôi chọn nghiên cứu đề

tài: "Phát triển bảo hiểm xã hội tự nguyện trên địa bàn huyện Tân Lạc, tỉnh

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

3.1 Đối tượng nghiên cứu

Các vấn đề lý luận và thực tiễn về phát triển BHXH tự nguyện và cácnguyên nhân ảnh hưởng đến sự phát triển BHXH tự nguyện trên địa bàn huyệnTân Lạc, tỉnh Hòa Bình

3.2 Phạm vi nghiên cứu của đề tài

Phạm vi về nội dung: Nghiên cứu tình hình phát triển và các yếu tố ảnh

hưởng đến phát triển BHXH tự nguyện trên địa bàn huyện Tân Lạc, tỉnh HòaBình;

Phạm vi về không gian: Trên địa bàn huyện Tân Lạc, tỉnh Hòa Bình

Phạm vi về thời gian nghiên cứu: Số liệu thứ cấp thu thập từ năm

2017-2019; số liệu sơ cấp điều tra trong năm 2020

4 Nội dung nghiên cứu

- Cơ sở lý luận và thực tiễn về phát triển BHXH tự nguyện;

- Thực trạng phát triển BHXH tự nguyện trên địa bàn huyện Tân Lạc, tỉnhHòa Bình;

- Các yếu tố ảnh hưởng đến phát triển BHXH tự nguyện trên địa bàn huyệnTân Lạc, tỉnh Hòa Bình;

- Một số giải pháp chủ yếu phát triển BHXH tự nguyện trên địa bàn huyện

Tâ Lạc, tỉnh Hòa Bình

5 Kết cấu của luận văn

Nội dung luận văn được kết cấu gồm những phần sau:

- Phần mở đầu: Tính cấp thiết của đề tài; mục tiêu; đối tượng; phạm vi;nội dung nghiên cứu

- Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn về phát triển BHXH tự nguyện

- Chương 2: Đặc điểm địa bàn và phương pháp nghiên cứu

- Chương 3: Kết quả nghiên cứu

- Kết luận và kiến nghị

CHƯƠNG 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN

VỀ PHÁT TRIỂN BHXH TỰ NGUYỆN

1.1 Cơ sở lý luận về phát triển BHXH tự nguyện

1.1.1 Một số khái niệm cơ bản

Bảo hiểm xã hội

Tuy có lịch sử phát triển lâu dài nhưng đến nay vẫn chưa có một khái niệmthống nhất về BHXH, vì tùy từng góc độ tiếp cận khác nhau mà BHXH đượchiểu theo những cách khác nhau:

Theo Giáo sư Henri Kliler thuộc trường Đại học tổng hợp tự do Bruxellescủa Bỉ đã đưa ra khái niệm về BHXH và các nội dung của BHXH như sau:BHXH là toàn bộ các luật và quy định nhằm bảo đảm cho người lao động hưởnglương (và người lao động tự do với một số hạn chế) cũng như gia đình họ(những người có quyền theo quy định) được hưởng trợ cấp khi họ ở trong hoàncảnh hoặc mất toàn bộ hay một phần thu nhập từ lao động hoặc phát sinh nhữngchi phí cần được hỗ trợ (như việc học hành của con cái và chăm sóc y tế) [3].Theo khái niệm này, BHXH sẽ bao gồm: Bảo hiểm y tế, bảo hiểm tàn tật,trợ cấp gia đình, thai sản, trợ cấp tai nạn lao động và bệnh nghề nghiệp, bảohiểm hưu trí và tử tuất, trợ cấp thất nghiệp

Theo Tổ chức Lao động Quốc tế: “BHXH là sự bảo vệ của xã hội đối vớicác thành viên của mình thông qua các biện pháp công cộng nhằm chống lại cáckhó khăn về kinh tế, xã hội do bị ngừng hoặc giảm thu nhập, gây ra bởi ốm đau,thai sản, tai nạn lao động, thất nghiệp, thương tật, tuổi già, chết; đồng thời đảmbảo các chăm sóc y tế và trợ cấp cho các gia đình đông con” [4]

Theo Luật BHXH Việt Nam năm 2014: BHXH là sự bảo đảm thay thế hoặc

bù đắp một phần thu nhập của người lao động khi họ bị giảm hoặc mất thu nhập

do ốm đau, thai sản, tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp, thất nghiệp, hết tuổi laođộng hoặc chết, trên cơ sở đóng góp vào quỹ BHXH [7]

Ngoài những khái niệm nêu trên, khi nghiên cứu về vấn đề này, từ điển vàmột số nhà khoa học còn đưa ra những khái niệm khác nhau về BHXH, chẳnghạn:

Theo Từ điển Bách khoa Việt Nam: BHXH là sự thay thế hoặc bù đắp mộtphần thu nhập cho người lao động khi họ bị mất hoặc giảm thu nhập do ốm đau,thai sản, tai nạn lao động hoặc bệnh nghề nghiệp, tàn tật, thất nghiệp, tuổi già, tửtuất Dựa trên cơ sở một quỹ tài chính do sự đóng góp của các bên tham giaBHXH, có sự bảo hộ của Nhà nước theo pháp luật, nhằm bảo đảm an toàn đờisống của người lao động và gia đình họ, đồng thời góp phần đảm bảo an toàn xãhội” [12]

Theo Luật BHXH Việt Nam năm 2014: “BHXH là sự bảo đảm thay thếhoặc bù đắp một phần thu nhập của người lao động khi họ bị giảm hoặc mất thunhập do ốm đau, thai sản, tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp, hết tuổi lao độnghoặc chết, trên cơ sở đóng góp vào quỹ BHXH” [7]

- Bảo hiểm xã hội tự nguyện

Theo Luật BHXH Việt Nam năm 2014:

Bảo hiểm xã hội tự nguyện là loại hình BHXH do Nhà nước tổ chức màngười tham gia được lựa chọn mức đóng, phương thức đóng phù hợp với thunhập của mình và Nhà nước có chính sách hỗ trợ tiền đóng BHXH để ngườitham gia hưởng chế độ hưu trí và tử tuất [7]

BHXH tự nguyện do Nhà nước tổ chức và quản lý Người lao động hoàntoàn tự nguyện tham gia, không bị pháp luật cưỡng chế Họ tự lựa chọn mứcđóng và phương thức đóng phí BHXH theo quy định của pháp luật, phù hợp vớiđiều kiện và khả năng tài chính của mình để được hưởng các chế độ BHXH Cóthể nói, BHXH tự nguyện là loại hình BHXH nhằm lấp đầy dần các khoảngtrống chưa được tham gia loại hình BHXH bắt buộc của người lao động, là cầunối, là bước quá độ tiến tới thực hiện BHXH cho mọi người lao động trong xãhội

1.1.2 Đặc điểm, vai trò của BHXH tự nguyện

1.1.2.1 Đặc điểm của BHXH tự nguyện

BHXH tự nguyện là một bộ phận của chính sách BHXH, do đó về cơ bản

nó có những đặc điểm của BHXH nói chung Ngoài ra, BHXH tự nguyện còn cónhững đặc điểm riêng:

Việc tham gia hay không tham gia là hoàn toàn tự nguyện Người tham giađược lựa chọn mức đóng, phương thức đóng phù hợp với nhu cầu và khả năngtài chính của mình So với BHXH bắt buộc, cơ chế hoạt động của BHXH tựnguyện linh hoạt và mềm dẻo hơn

Đối tượng tham gia BHXH tự nguyện thường là những người lao động tự

do, nông dân…Những người này thường chiếm tỷ trọng lớn trong lực lượng laođộng xã hội, đặc biệt là đối với những nước đang phát triển như ở Việt Nam hiệnnay Họ thường là những lao động có trình độ chuyên môn thấp, việc làm bấpbênh, không ổn định, thu nhập thấp…Do vậy, để những đối tượng này rất khótiếp cận và tham gia BHXH tự nguyện Điều này đòi hỏi Nhà nước cần phải xâydựng chính sách phù hợp, đặc biệt cần có sự hỗ trợ một phần phí BHXH cho cácđối tượng tham gia, nhất là trong những giai đoạn đầu triển khai

Nguồn tài chính để hình thành quỹ BHXH tự nguyện chủ yếu do người laođộng đóng góp Những người này thường có thu nhập thấp và số người ban đầutham gia chưa nhiều, cho nên quỹ thường bị hạn hẹp Để có nguồn quỹ đáp ứngđược yêu cầu hoạt động, cần phải có nhiều biện pháp tích cực, như: Hình thứctuyên truyền phong phú, linh hoạt, giải thích cặn kẽ đầy đủ để vận động các tổchức kinh tế, xã hội, cá nhân hảo tâm ủng hộ quỹ, các nguồn tài trợ khác và sựđóng góp và bảo trợ của Nhà nước cho quỹ khi cần thiết

Bảo hiểm xã hội tự nguyện thường chỉ được triển khai với một số chế độnhất định nhằm đáp ứng nhu cầu thực tế và khả năng tài chính của các đối tượngtham gia Để lựa chọn những chế độ phù hợp khi triển khai, các nước đều tiếnhành điều tra nhu cầu thực tế từ chính các đối tượng hướng tới và có tính đếnkhả năng hỗ trợ của Nhà nước Đây là đặc điểm rất quan trọng, là cơ sở để xâydựng và ban hành chính sách BHXH tự nguyện

1.1.2.2 Vai trò của BHXH tự nguyện

* Góp phần ổn định cuộc sống cho bản thân và gia đình người tham gia

Khi chuyển sang nền kinh tế thị trường, tình trạng bao cấp của Nhànước đối với người dân nói chung và người lao động nói riêng sẽ dần dầnđược loại bỏ Mọi người phải tự mình xoay xở để đảm bảo ổn định cuộcsống Đặc biệt là khi gặp phải rủi ro như ốm đau, tai nạn…thu nhập bị giảmsút, chi phí khám chữa bệnh và điều trị sẽ có ảnh hưởng trực tiếp đến cuộcsống của mỗi gia đình Bởi vậy, tham gia BHXH sẽ giúp người lao động tiếtkiệm được những khoản tiền nhỏ bé, đều đặn từ khi còn trẻ, khỏe để cónguồn lực tài chính cần thiết, tối thiểu khi về già hoặc khi bị ốm đau, tai nạn

do BHXH trợ cấp Hơn nữa, việc tham gia BHXH còn được Nhà nước hỗtrợ và bảo trợ, cho nên họ hoàn toàn an tâm và tự tin trong cuộc sống Đâychính là chỗ dựa tâm lý vững chắc để người lao động hăng hái tham gia laođộng sản xuất, từ đó góp phần nâng cao năng suất, chất lượng và hiệu quảlao động

Từ thực tế cho thấy, dù người lao động làm việc ở những ngành nghề,những lĩnh vực rất khác nhau, dù họ có quan hệ lao động hay không có quan

hệ lao động, nhưng khi hết tuổi lao động thu nhập từ lao động chắc chắn sẽ

bị giảm sút hoặc không còn nữa Vì thế, tham gia BHXH sẽ trực tiếp giúp

họ ổn định cuộc sống khi về già, giảm nhẹ gánh nặng phụ thuộc vào con cáihoặc phúc lợi xã hội Điều này còn có ý nghĩa vô cùng to lớn trong điềukiện tốc độ già hóa dân số đang diễn ra nhanh chóng như hiện nay

* Đảm bảo sự công bằng và bình đẳng giữa những người lao động

Mọi người lao động trong xã hội đều phải làm việc để có thu nhập đảm bảo

ổn định cuộc sống, dù người đó có tham gia vào thị trường lao động hay laođộng tự do, tự tạo việc làm Tuy nhiên, do thực tế khách quan đòi hỏi, do nhucầu bức thiết của cuộc sống và do khả năng tổ chức, quản lý của Chính phủ, mànhững người lao động có quan hệ lao động thường được tham gia BHXH trướcdưới hình thức bắt buộc Khi kinh tế - xã hội phát triển, khi sản xuất hàng hóa đã

trở nên phổ biến, thì nhu cầu tham gia BHXH của những người nông dân, nhữnglao động tự do, tự tạo việc làm cũng trở nên bức thiết hơn bao giờ hết Bởi vậy,hình thức BHXH tự nguyện ra đời đã đáp ứng được nhu cầu thực sự của họ ởnhững mức độ và phạm vi khác nhau thể hiện ở số lượng các chế độ BHXH tựnguyện Việc ban hành chính sách và tổ chức triển khai thực hiện chính sách bảohiểm này có ý nghĩa vô cùng to lớn và thực chất cũng là để đảm bảo tính côngbằng và bình đẳng giữa những người lao động, đảm bảo quyền con người mà cảthế giới luôn hướng tới trong một xã hội văn minh và phát triển như hiện nay.

* Bảo hiểm xã hội tự nguyện trực tiếp góp phần đảm bảo an sinh xã hội

Cũng với cơ chế đóng - hưởng, chia sẻ rủi ro, nâng cao tính cộng đồng,BHXH tự nguyện cùng với BHXH bắt buộc đã bao phủ được mọi người laođộng trong xã hội có bảo hiểm Mảng chính sách này luôn được coi là lướiASXH đầu tiên, là trụ cột chính trong hệ thống ASXH quốc gia Khi diệnbao phủ của BHXH được mở rộng nhờ chính sách BHXH tự nguyện, sẽ làmgiảm đi đáng kể các đối tượng được bảo trợ xã hội, từ đó làm giảm chi tiêucho ngân sách Nhà nước Nhờ đó góp phần đảm bảo ASXH bền vững Điềunày còn có ý nghĩa và vai trò to lớn đối với những quốc gia đang phát triển(trong đó có Việt Nam), vì ở đó LLLĐ tham gia BHXH bắt buộc chiếm tỷ lệrất khiêm tốn do sản xuất chưa thực sự phát triển Số lao động là nông dân,lao động tự do chiếm tỷ lệ rất cao Một khi LLLĐ này tích cực và có cơ chếthuận lợi để họ tham gia thì diện bao phủ của BHXH sẽ ngày càng được mởrộng Nguồn quỹ BHXH được hình thành ngày càng lớn và hiệu quả chia sẻrủi ro sẽ ngày càng cao, quy luật số đông trong bảo hiểm sẽ phát huy tối đatác dụng Nhờ đó hệ thống các chính sách đảm bảo ASXH sẽ ngày càngđược hoàn thiện và ASXH sẽ bền vững hơn, ổn định hơn

1.1.3 Nguyên tắc của BHXH tự nguyện

Nguyên tắc BHXH tự nguyện là những định hướng, quy định về phươngthức hoạt động của cả hệ thống BHXH nhằm đảm bảo cho các hoạt động BHXH

tự nguyện diễn ra bình thường, đạt được những mục tiêu đề ra Theo nghĩa đó,BHXH tự nguyện phải được xây dựng trên nền tảng các nguyên tắc cơ bản sau:

Nguyên tắc tự nguyện

Trong BHXH tự nguyện, việc tham gia hoàn toàn dựa trên cơ sở tự nguyệncủa người lao động, không mang tính bắt buộc Người lao động có quyền tựquyết định tham gia hay không tham gia, được lựa chọn mức đóng, phương thứcđóng phù hợp với nhu cầu và thu nhập của mình Vì đây là hình thức tự nguyện,nên để thu hút nhiều người lao động tham gia, nhằm đảm bảo ASXH thì Nhànước cần phải thiết kế một chính sách thông thoáng, mềm dẻo, linh hoạt phù hợpvới thực tiễn và tổ chức triển khai có hiệu quả chính sách BHXH tự nguyện.Thậm chí phải hỗ trợ đóng phí cho những người lao động thuộc đối tượng thunhập thấp để họ có cơ hội tham gia Nếu đảm bảo thực hiện tốt nguyên tắc này,thì chính sách BHXH tự nguyện mới thực sự đi vào cuộc sống và công tác tổchức triển khai mới diễn ra dễ dàng, thuận lợi và có hiệu quả [8]

Nguyên tắc đóng - hưởng, công bằng và bình đẳng

Có thể nói, mọi hoạt động trong đời sống xã hội nếu thực hiện công bằng

và bình đẳng sẽ hạn chế được những mâu thuẫn nội tại giữa con người với conngười và đây chính là động lực tạo ra sự đoàn kết và khơi dậy tiềm năng và sứcsáng tạo của con người cho sự phát triển kinh tế - xã hội của đất nước Trong hệthống BHXH nói chung và BHXH tự nguyện nói riêng, cần phải tuân thủ theonguyên tắc này, vì nó liên quan tới quyền và nghĩa vụ của người lao động và ảnhhưởng trực tiếp đến đời sống của người lao động và gia đình họ Nguyên tắc nàyphải được thực hiện ngay trong quá trình xây dựng và tổ chức triển khai chínhsách BHXH tự nguyện Cụ thể, không có sự phân biệt giữa 2 loại hình BHXHbắt buộc và tự nguyện, hoặc trong cùng BHXH tự nguyện cũng không đượcphân biệt về giới tính, ngành nghề, khu vực, thu nhập…Mức đóng và mứchưởng trợ cấp BHXH tự nguyện thường có mối quan hệ tương ứng với nhau,đóng nhiều hưởng nhiều, đóng ít hưởng ít, nếu chỉ thực hiện với chế độ hưu trí

và tử tuất Nếu thực hiện các chế độ khác thì BHXH tự nguyện vẫn có tính

không hoàn trả nhằm chia sẻ rủi ro, gắn kết cộng đồng và lợi ích giữa các bêntham gia [8]

Nguyên tắc đơn giản và thuận tiện

Ở các nước trên thế giới cũng như ở Việt Nam, hình thức BHXH tự nguyệnthường triển khai sau BHXH bắt buộc Do vậy, về chính sách cũng như bộ máythực hiện không thể đồng bộ và hoàn thiện bằng loại hình BHXH bắt buộc Hơnnữa, đối tượng tham gia BHXH tự nguyện chủ yếu là nông dân, lao động tựdo…Những người này có đặc điểm là công việc bấp bênh, không ổn định, trình

độ học vấn, tay nghề chuyên môn kỹ thuật và thu nhập thấp… Vì vậy, để nhữngngười lao động này nhanh chóng tiếp cận với chính sách BHXH tự nguyện thìquá trình tổ chức thực hiện phải đơn giản, dễ dàng, thuận tiện, bảo đảm kịp thời

và đầy đủ quyền lợi cho người tham gia Cụ thể, phải đơn giản hóa về thủ tụcđăng ký tham gia và hưởng các chế độ; phương thức thu, chi trả phải linh hoạt

và thuận tiện [8]

Nguyên tắc bảo trợ của Nhà nước

Bảo hiểm xã hội ra đời nhằm ổn định đời sống cho người lao động và giađình họ, góp phần bảo đảm ASXH Hoạt động BHXH vừa mang tính kinh tế,vừa mang tính chính trị, xã hội, vừa thể hiện tính nhân văn sâu sắc Do vậy, cho

dù BHXH hoạt động theo hình thức bắt buộc hay tự nguyện thì đều có sự bảo trợcủa Nhà nước Mục đích bảo trợ của Nhà nước là để cho hoạt động BHXH tựnguyện được an toàn, lành mạnh, hiệu quả và đạt được mục tiêu đề ra Hơn nữa,giúp cho người tham gia an tâm, tin tưởng Không chỉ có bảo trợ, Nhà nước còn

có thể hỗ trợ phí BHXH tự nguyện cho người tham gia, đặc biệt trong giai đoạnđầu triển khai Cách làm này sẽ trực tiếp khuyến khích và tạo sức lan tỏa giữanhững lao động trong xã hội nhằm nhanh chóng mở rộng diện bao phủ củaBHXH nói chung [8]

Nguyên tắc phát triển

Phát triển chính sách BHXH tự nguyện là thể hiện sự công bằng, văn minh

và tiến bộ xã hội Để chính sách này thực sự đi vào cuộc sống, thì việc thiết kế

chính sách phải theo hướng “mở và linh hoạt”, tổ chức triển khai phải phù hợpvới thực tiễn Từ đó mới mở rộng được diện bao phủ BHXH tự nguyện Tuynhiên, số lượng chế độ được áp dụng trong mỗi thời kỳ phải phù hợp với thể chếchính trị, điều kiện phát triển kinh tế - xã hội, thu nhập của dân cư, trình độ quảnlý… và đáp ứng được nhu cầu thực tế của người tham gia Khi phát triển đốitượng tham gia, không nên mở rộng tràn lan, mà phải có lộ trình và phân loại laođộng theo các nhóm có mức thu nhập khác nhau (cao, trung bình, thấp) Đối vớinhóm lao động có mức thu nhập từ trung bình trở lên thì khả năng tham giaBHXH tự nguyện sẽ rất cao và việc mở rộng đối tượng tham gia ở nhóm này sẽ

dễ dàng hơn Nhưng nhóm lao động có mức thu nhập thấp thì khó có khả khảnăng tham gia, để nhóm này có cơ hội được tiếp cận với chính sách BHXH tựnguyện, cần thiết phải có sự hỗ trợ tích cực của Nhà nước trong việc đóng phíBHXH [8]

1.1.4 Nội dung phát triển BHXH tự nguyện

1.1.4.1 Phát triển phương thức đóng, mức đóng BHXH tự nguyện

- Mức đóng BHXH tự nguyện

Thông thường mức đóng được tính theo tỷ lệ phần trăm mức thu nhậptháng người tham gia lựa chọn Như vậy, khi xác định mức đóng, sẽ phụ thuộcvào mức thu nhập tháng người lao động lựa chọn và tỷ lệ phần trăm đóng Việcxác định mức đóng phí là rất quan trọng, vì nó liên quan tới khả năng tài chínhcủa người tham gia Nếu quy định mức đóng phù hợp với khả năng tài chính củađông đảo người lao động, sẽ khuyến khích người lao động tham gia Để xác địnhmức đóng phí phải căn cứ vào thu nhập của người lao động Vì đối tượng thamgia BHXH tự nguyện là những người lao động làm việc ở các ngành nghề, khuvực khác nhau, công việc bấp bênh, thu nhập thấp và không ổn định Vì vậy,việc quy định mức đóng không phải là điều dễ dàng Trên thực tế, khi xây dựngmức đóng, các nước thường quy định hạn mức tối thiểu và tối đa mức thu nhậphằng tháng mà người tham gia lựa chọn làm căn cứ đóng BHXH tự nguyện vàmức đóng sẽ thay đổi trong từng thời kỳ phụ thuộc vào điều kiện phát triển kinh

tế - xã hội Nhưng thường quy định mức thu nhập hàng tháng mà người tham gialựa chọn không thấp hơn mức lương tối thiểu hoặc mức sống trung bình của dân

cư ở từng khu vực khác nhau, để khi được hưởng trợ cấp BHXH cũng có thểđảm bảo được mức sống tối thiểu, tránh thu nhập bị hụt hẫng quá lớn

Phương thức đóng

Là quy định về cách thức đóng phí của người tham gia Nếu phương thứcđóng phí dễ dàng, thuận tiện sẽ khuyến khích người lao động tham gia Vì đốitượng tham gia BHXH tự nguyện thường sinh sống, làm việc phân tán ở nhiềunơi, thu nhập khác nhau và không ổn định, nên việc quy định phương thức đóngphí phải linh hoạt và đa dạng để người tham gia lựa chọn Chẳng hạn, lao độngtrong nông nghiệp thường có tính thời vụ, nhưng lại phụ thuộc rất nhiều vàođiều kiện thiên nhiên (có vụ được mùa, có vụ lại mất mùa), cho nên không nhấtthiết phải đóng BHXH tự nguyện theo từng tháng, quý hoặc 6 tháng một lần, mà

có thể mở rộng ra đóng 1 năm hoặc 2 năm một lần hoặc đóng khi nào có thunhập cho phù hợp với khả năng tạo ra thu nhập của người lao động Ngoài ra,địa điểm thu phí cũng cần phải linh hoạt, không nên cứng nhắc thu tập trung ởmột địa điểm, mà nên tổ chức thu ở nhiều địa điểm khác nhau và đa dạng hóa vềhình thức nộp để thuận tiện cho người tham gia đóng phí Ví dụ, những lao động

tự do công việc của họ thường không cố định mà hay di chuyển nhiều nơi khácnhau, nên có nhiều địa điểm thu phí sẽ phù hợp cho đối tượng này

1.1.4.2 Phát triển số lượng người tham gia bảo hiểm xã hội tự nguyện

Để ngày càng nhiều người tham gia BHXH tự nguyện thì cơ quan BHXHcần phải chú trọng thực hiện các nội dung sau:

* Đơn giản hóa thủ tục đăng ký

Đơn giản hóa thủ tục hồ sơ đăng ký tham gia đóng, hưởng BHXH tựnguyện: Thủ tục hồ sơ đăng ký tham gia, cách thức thực hiện đóng BHXH vàviệc cấp sổ BHXH như thế nào? Nhanh hay chậm ảnh hưởng rất lớn đến tâm lýngười tham gia BHXH tự nguyện Vì vậy, cơ quan BHXH phải đơn giản hóa cácthủ tục hồ sơ đăng ký tham gia BHXH tự nguyện, đưa ra nhiều phương thức

đóng phí phù hợp, công tác cấp sổ BHXH để ghi nhận quá trình đóng BHXHphải luôn đảm bảo kịp thời thuận tiện nhất cho người tham gia BHXH tựnguyện, tránh những phiền hà, khó khăn khi tham gia BHXH tự nguyện.

Quy trình, thủ tục đăng ký tham gia và giải quyết chế độ BHXH tự nguyện:Đây là khâu rất quan trọng, có ảnh hưởng trực tiếp tới việc phát triển đối tượngtham gia Khi tham gia BHXH tự nguyện, người tham gia phải đăng ký với cơquan BHXH tự nguyện Về quy trình, thủ tục yêu cầu được quy định cụ thểtrong các văn bản dưới luật của BHXH tự nguyện (tùy theo quy định của từngnước) Nếu quy trình, thủ tục đăng ký tham gia và giải quyết chế độ BHXH tựnguyện (gồm những quy định về quy trình, giấy tờ yêu cầu, thời gian, địađiểm…) đơn giản và thuận tiện sẽ khuyến khích người lao động tham gia.Ngược lại, quy trình, thủ tục đăng ký tham gia và giải quyết chế độ rườm rà,phức tạp sẽ gây cản trở lớn tới việc mở rộng đối tượng tham gia Vì nhữngngười tham gia BHXH tự nguyện có nhiều đặc điểm khác với BHXH bắt buộc

Do đó, để thu hút họ tham gia thì cơ quan BHXH nên đổi mới về phong cáchphục vụ, lấy người lao động là trung tâm, coi họ là đối tượng phục vụ Nói cáchkhác, phải đơn giản và linh hoạt về thủ tục, tạo điều kiện thuận lợi nhất để ngườilao động có thể dễ dàng tiếp cận được chính sách BHXH tự nguyện

* Phát triển các đại lý thu BHXH tự nguyện

Đại lý thu là cầu nối giữa cơ quan BHXH và người lao động, thông qua đại

lý thu cơ quan BHXH mới tổ chức tuyên truyền chính sách BHXH trực tiếp đếnngười lao động một cách chi tiết, cụ thể, sinh động và hiệu quả nhất Đại lý thugiúp cơ quan BHXH luôn bám sát địa bàn, nắm bắt thông tin về nhu cầu, tâm tư,nguyện vọng của người dân cũng như những phản ánh, kiến nghị của người dântham gia BHXH tự nguyện, giúp cho cơ quan BHXH nhanh chóng đưa raphương pháp tổ chức thực hiện có hiệu quả nhất và phản ảnh, kiến nghị với cơquan có thẩm quyền điều chỉnh những bất cập trong thực hiện chính sách BHXHtrên địa bàn

Thay đổi phương thức hoạt động của cơ quan BHXH: do đặc điểm của đốitượng tham gia BHXH tự nguyện phần lớn là người nông dân và lao động làmnghề tự do ở hầu hết các lĩnh vực kinh tế nên thời gian, địa bàn làm việc rất khácnhau, việc tiếp cận được các đối tượng để tuyên truyền và vận động tham giaBHXH tự nguyện đòi hỏi cơ quan BHXH phải có nhiều phương thức hoạt độngkhác nhau phù hợp với từng nhóm đối tượng chứ không thể hoạt động theo giờhành chính nhà nước Cơ quan BHXH không thể trông trờ người lao động đếntrụ sở trong các giờ hành chính để đăng ký tham gia hay đóng phí mà phảixuống cơ sở, địa bàn cụ thể để tổ chức tuyên truyền, vận động và thu phí khingười dân tham gia Ngoài ra còn phải phát triển mạnh các tổ chức đại lý thuBHXH cũng như phải phối hợp tốt với các cơ quan, hội, đoàn thể và chínhquyền địa phương nhằm tổ chức tuyên truyền vận động người lao động tham giaBHXH tự nguyện.

1.1.4.3 Quản lý quỹ BHXH tự nguyện

Trên cơ sở pháp luật về BHXH tự nguyện và sự thỏa thuận của người thamgia về mức đóng, phương thức đóng, cơ quan BHXH tự nguyện sẽ tiến hành cácnghiệp vụ thu phí từ người lao động tham gia BHXH tự nguyện Việc thu đúng,

đủ và kịp thời phí BHXH tự nguyện là điều kiện cần thiết để duy trì sự hoạtđộng của BHXH tự nguyện, bảo đảm chi trả trợ cấp cho người thụ hưởng đượcđầy đủ, kịp thời và các chi phí quản lý khác Để khuyến khích người lao độngtham gia BHXH tự nguyện, khi tiến hành các hoạt động thu và chi, cơ quanBHXH tự nguyện phải tạo điều kiện thuận lợi, dễ dàng cho người tham gia,đồng thời thực hiện các nghiệp vụ kế toán - tài chính BHXH tự nguyện theochính sách tài chính quốc gia

Hình thức thu, chi BHXH tự nguyện là nội dung rất quan trọng, cần có quyđịnh về hình thức thu chi rõ ràng, đây là vấn đề liên quan sâu rộng tới các đốitượng quản lý cũng như đối tượng tham gia Bao gồm các bước: Lập và báo cáothu BHXH, lập, xét duyệt kế hoạch thu BHXH hàng năm, chuyển tiền thuBHXH

Công tác triển khai căn cứ vào đâu, phương pháp thu và quản lý chi cầnđược phía BHXH công bố rõ ràng Ví dụ như hình thức, phương pháp thu có thể

là theo tháng, theo quý; thu tại đại lý, tại ngân hàng, hoặc tới trực tiếp gặp cácđối tượng tham gia BHXH tự nguyện

Hàng tháng BHXH huyện lập báo cáo tháng gửi BHXH tỉnh trước ngày 03tháng sau liền kề BHXH tỉnh gửi cho BHXH Việt Nam trước ngày 10 tháng sauliền kề Báo cáo quý, năm, BHXH huyện lập báo cáo gửi cho BHXH tỉnh trướcngày 10 của tháng đầu quý sau nếu là báo cáo quý và trước ngày 15/1 nếu là báocáo năm Thời điểm lấy số liệu báo cáo tính từ ngày 01 tháng đầu quý đến hếtngày tháng cuối quý đối với báo cáo quý, còn báo cáo năm lấy số liệu từ ngày

01 tháng đầu năm đến hết ngày 31 tháng cuối năm BHXH tỉnh tổng hợp lập báothu BHXH toàn tỉnh, gửi cho BHXH Việt Nam trước ngày 25 tháng đầu quý nếu

là báo cáo quý, và trước ngày 31/01 năm sau nếu là báo cáo năm

Để BHXH tự nguyện tồn tại và phát triển cần phải có một nguồn quỹ đủlớn Nếu quỹ BHXH tự nguyện càng phát triển thì hoạt động BHXH tự nguyệnđược an toàn và hiệu quả Vì quỹ BHXH tự nguyện là một quỹ tài chính dùng đểtrợ cấp cho các chế độ là chủ yếu, trong đó có một phần quỹ nhàn rỗi tương đốichưa sử dụng Phần quỹ nhàn rỗi này được cơ quan BHXH sử dụng để đầu tưtăng trưởng nhằm mục đích bảo vệ giá trị đồng tiền trước những biến động củalạm phát và thị trường tài chính Đầu tư quỹ phải tuân thủ theo những nguyêntắc cơ bản sau:

An toàn: Đây là nguyên tắc quan trọng nhất vì nó đảm bảo lợi ích của hàngtriệu lao động tham gia BHXH tự nguyện Nói cách khác, quỹ BHXH tự nguyệnphải đầu tư vào lĩnh vực ít bị rủi ro nhất Để tránh được rủi ro đầu tư, một mặtNhà nước phải có chính sách đầu tư và cơ chế giám sát đầu tư chặt chẽ (quyđịnh tỷ lệ đầu tư, chỉ định lĩnh vực đầu tư, bảo hộ quá trình đầu tư ) Mặt khác,phải có đội ngũ cán bộ có nghiệp vụ giỏi về các hoạt động đầu tư, có khả năngđánh giá, xác định được xác suất rủi ro có thể xảy ra trong quá trình đầu tư

Có lãi: Dưới góc độ kinh tế, bất kỳ hoạt động đầu tư nào cũng phải có lãi,tức là phải thu được lợi nhuận, sau khi đã trừ đi các chi phí đầu tư Mặc dù mụcđích hoạt động của quỹ BHXH tự nguyện là phi lợi nhuận, nhưng để bảo đảmcho quỹ có độ an toàn cao, có thể chi trả cho người thụ hưởng không chỉ ở hiệntại, mà cả trong tương lai, thì quỹ không những phải bảo toàn được giá trị màcòn phải tăng trưởng mới đáp ứng được yêu cầu này.

Thuận tiện khi thu hồi vốn: Mọi hoạt động chi trả trợ cấp BHXH tự nguyệnliên quan đến các rủi ro xã hội và các sự kiện được bảo hiểm với những quy mô

và mức độ khác nhau, nhưng nhìn chung diễn ra thường xuyên Vì vậy, quỹBHXH phải đảm bảo khả năng thanh toán cao nhất cho các đối tượng thụhưởng Do đó, một trong những nguyên tắc được đặt ra là, phần đầu tư quỹ nhànrỗi phải có khả năng thanh khoản cao Nói cách khác, các khoản đầu tư phảihoàn toàn chủ động và thuận tiện nếu phải thu hồi vốn Do đó, khi đầu tư quỹBHXH tự nguyện, phải lựa chọn tài sản đầu tư có tính lỏng cao, tức là có khảnăng chuyển từ tài sản đầu tư sang tài sản thanh toán nhanh và không phải chịunhững phí tổn lớn

Phục vụ cho những lợi ích công cộng: Hoạt động BHXH tự nguyện nóichung và hoạt động của quỹ BHXH nói riêng là thực hiện một trong nhữngchính sách xã hội lớn của quốc gia, nhằm mục tiêu ASXH, góp phần nâng caochất lượng cuộc sống cho người dân Do vậy, việc đầu tư quỹ nhàn rỗi không chỉthuần túy là lợi ích kinh tế mà còn có tính xã hội cao Các dự án đầu tư phảiphục vụ trước hết là lợi ích trực tiếp của đông đảo những người tham gia BHXH

tự nguyện và những lợi ích công cộng khác, phục vụ gián tiếp người lao độngnhư tạo việc làm, cải thiện các dịch vụ chăm sóc sức khỏe của dân cư…Chính vìvậy, khi lập các dự án đầu tư, phải đảm bảo hài hòa 2 mục tiêu là lợi nhuận vàích lợi công cộng

1.1.4.4 Công tác tuyên truyền, phổ biến chính sách, pháp luật về BHXH tự nguyện

Trong quá trình triển khai chính sách BHXH tự nguyện, công tác tuyêntruyền, phổ biến chính sách, pháp luật giữ vai trò rất quan trọng, tạo tiền đề

quyết định hiệu quả của công tác phát triển đối tượng tham gia Mục đích củatuyên truyền để các cấp, các ngành, các đơn vị, tổ chức và nhân dân nhận thứcđược đầy đủ về vị trí, vai trò, tầm quan trọng của chính sách BHXH tự nguyện,

từ đó nâng cao ý thức tự giác, chủ động tìm hiểu và tham gia Thông qua đócũng tăng cường sự quan tâm của toàn xã hội, nhất là cấp ủy, chính quyền địaphương và đoàn thể các cấp trong việc lãnh đạo, chỉ đạo triển khai chính sáchBHXH tự nguyện

Do vậy, cần phải xác định rõ, công tác tuyên truyền là nhiệm vụ trọng tâm,xuyên suốt, liên tục, mang tính tổng hợp, toàn diện của cả hệ thống chính trị.Trong tuyên truyền, cần đổi mới nội dung tuyên truyền, phù hợp với từng địaphương, loại hình và đối tượng tham gia Đặc biệt, trong đó mô hình đối thoại,

tư vấn, giải đáp chính sách trực tiếp đạt hiệu quả tốt, thu hút được sự chú ý đôngđảo của nhân dân Bên cạnh đó, hình thức tuyên truyền cần phong phú, đa dạngphù hợp với từng đối tượng Đồng thời chú trọng phát huy vai trò của tuyêntruyền miệng gắn với vai trò của báo cáo viên và ảnh hưởng của các già làng,trưởng bản, chức sắc tôn giáo và những người có uy tín trong cộng đồng dân cư.Phải gắn chặt công tác tuyên truyền với mục tiêu phát triển đối tượng, coi đónhư là một chỉ tiêu quan trọng trong việc thực hiện nhiệm vụ về lĩnh vực ASXH

1.1.4.5 Công tác thanh tra, kiểm tra và giám sát

Tùy theo mô hình tổ chức BHXH tự nguyện của từng nước mà nhiệm vụthanh tra, kiểm tra và giám sát có khác nhau Những nước trao quyền tự chủ caocho Hội đồng quản trị BHXH tự nguyện, thì trong hệ thống sự nghiệp BHXH tựnguyện, chức năng thanh tra, kiểm tra và giám sát rất quan trọng Đối với nhữngnước có quản lý nhà nước về BHXH tự nguyện, thì chức năng thanh tra, kiểmtra và giám sát của cơ quan quản lý nhà nước là rất lớn Tuy nhiên, trong hệthống BHXH tự nguyện vẫn tổ chức hoạt động tự thanh tra, kiểm tra và giám sátnhằm đảm bảo các hoạt động BHXH tự nguyện đúng với các quy định của phápluật Hoạt động thanh tra, kiểm tra và giám sát trong hệ thống BHXH tự nguyệnđược tổ chức theo ngành dọc, bao gồm: Thanh tra, kiểm tra và giám sát của các

cơ quan BHXH tự nguyện cấp trên đối với cấp dưới, nhằm nâng cao hiệu quảhoạt động, kịp thời phát hiện những sai phạm, vi phạm của đội ngũ nhân viên,

để có những biện pháp chấn chỉnh và xử lý kịp thời; thanh tra, kiểm tra và giámsát việc thực hiện chế độ chính sách, nghĩa vụ đóng góp của người lao động vàchi trả các chế độ BHXH tự nguyện; xử phạt những vi phạm, sai phạm vềBHXH tự nguyện trong khuôn khổ pháp luật quy định

1.1.5 Các yếu tố ảnh hưởng đến phát triển BHXH tự nguyện

1.1.5.1 Yếu tố khách quan

* Tăng trưởng kinh tế

Tăng trưởng kinh tế của đất nước có ảnh hưởng không nhỏ đến khả năngtham gia BHXH của người lao động Khả năng tham gia BHXH là toàn bộ giátrị mà những người lao động thu nhập được trong quá trình lao động sau khi đãchi dùng cho cho các nhu cầu của bản thân và gia đình họ Khả năng tham giaBHXH có ý nghĩa rất quan trọng trong quá trình nghiên cứu tính khả thi củachính sách BHXH tự nguyện, bởi đó là cơ sở, là điều kiện về tài chính của ngườilao động khi tham gia BHXH tự nguyện

* Văn bản, chính sách của Nhà nước

Đó là các chính sách bảo đảm và phát triển an sinh xã hội như chính sáchBHXH, BHYT, chính sách xóa đói giảm nghèo, chính sách việc làm, bảo trợ xãhội Những chính sách này có vai trò vô cùng quan trọng không những gópphần ổn định đời sống của người dân, đảm bảo an toàn xã hội mà còn góp phầnthực hiện công bằng xã hội Đồng thời, góp phần thúc đẩy tăng trưởng và pháttriển kinh tế của đất nước Nhóm yếu tố này là điều kiện liên quan trực tiếp đếnviệc bàn hành, thực hiện các chế độ chính sách và sự quản lý của Nhà nước đốivới loại hình BHXH tự nguyện Nếu chính sách đề ra có căn cứ pháp lý đảm bảophù hợp với quyền lợi chính đáng và khả năng kinh tế của nông dân một cáchnhất quán, lâu dài thì họ sẽ tự nguyện tham gia với tinh thần phấn khởi, hồ hởi

và ngược lại, sẽ không hoặc có tham gia BHXH tự nguyện nhưng trong tâm tưvẫn hoài nghi, lo lắng và cầm chừng

Ở đây, vai trò quản lý của Nhà nước về BHXH tự nguyện là rất quan trọng,thể hiện ở chỗ Nhà nước tạo ra khung chính sách, pháp luật về BHXH tựnguyện Đồng thời, Nhà nước cũng là người bảo trợ, người tổ chức bộ máy, bốtrí cán bộ và tạo điều kiện cho hệ thống sự nghiệp BHXH tự nguyện ra đời vàhoạt động theo đúng chức năng, nhiệm vụ và quyền hạn được giao nhằm thựchiện tốt các chế độ chính sách BHXH tự nguyện cho nông dân Muốn vậy, cácchế độ BHXH tự nguyện chẳng những cần được thể chế hoá thành luật BHXH

mà còn cần được thể chế hoá trong các luật có liên quan với luật BHXH, nhưLuật Lao động, Luật Kinh tế, Luật Tài chính, Luật Hình sự, Luật Dân sự, LuậtHành chính "Nhằm tạo thành khung pháp lý đầy đủ và đồng bộ" để bảo vệquyền lợi và điều chỉnh các quan hệ phát sinh trong việc ban hành và thực hiệnchính sách BHXH tự nguyện đối với nông dân

Chính sách BHXH tự nguyện phải luôn đảm bảo yêu cầu tự nguyện cho đốitượng tham gia cả về mức đóng, phương thức đóng, mức hưởng và phương thứcquản lý Nghĩa là phải có cơ chế đa dạng, phong phú và phù hợp với nhiều loạiđối tượng tiềm năng của loại hình này Đồng thời phải dễ dàng chuyển đổi từloại hình BHXH tự nguyện sang loại hình BHXH bắt buộc và ngược lại Bêncạnh đó đảm bảo quyền bình đẳng và sự công bằng cho mọi người thuộc độ tuổilao động khi tham gia loại hình BHXH tự nguyện trong việc đóng góp và hưởngthụ BHXH Người tham gia phải có trách nhiệm đóng góp vào quỹ BHXH tựnguyện theo quy định; đóng góp cho chế độ nào thì hưởng chế độ ấy; đóngnhiều thì hưởng nhiều, đóng ít thì hưởng ít Do đó, chính sách cần quy định cụthể đối với từng chế độ BHXH sẽ áp dụng cho loại hình BHXH tự nguyện vàthống nhất một mức đóng với số đông người nông dân; mức hưởng BHXH phảiluôn tương ứng với mức đóng và thời gian tham gia đóng BHXH tự nguyện

* Yếu tố từ người tham gia BHXH

- Thu nhập của người dân

Điều kiện kinh tế là điều kiện tiên quyết và trực tiếp để người lao động cóthể tham gia BHXH tự nguyện được hay không Bởi vì, nó liên quan đến việc

đóng góp để hình thành quỹ BHXH tự nguyện Lao động hoạt động trong cácngành sản xuất nông nghiệp; trong các ngành tiểu thủ công nghiệp; thương mại,buôn bán, dịch vụ và lao động khác muốn tham gia BHXH thì phải có khả năngđóng BHXH lúc đó "nhu cầu tham gia BHXH" mới trở thành "cầu tham giaBHXH" chỉ khi đó BHXH tự nguyện mới có thể ra đời và phát triển được Nghĩa

là, người lao động phải có điều kiện để tiến hành sản xuất kinh doanh để có thunhập Hơn nữa, thu nhập này không những phải bảo đảm bù đắp đủ các chi phísản xuất, trang trải tiêu dùng trong cuộc sống cho cá nhân và gia đình, mà cònphải có phần dư ra để tích luỹ Một phần tích luỹ được sử dụng để đầu tư thêmcho sản xuất kinh doanh, thực hiện tái sản xuất mở rộng, phần còn lại của tíchluỹ mới dùng để dự phòng cho cuộc sống tương lai của bản thân và trang trải khigặp rủi ro xã hội, khi bị giảm hoặc mất nguồn thu nhập thông qua việc tham giađóng góp vào quỹ BHXH tự nguyện nhằm đảm bảo cuộc sống cho tương lai khihết tuổi lao động, về già

Như vậy, điều kiện kinh tế cho việc ban hành và thực hiện loại hình BHXH

tự nguyện chính là việc giải bài toán về tổ chức sản xuất kinh doanh, dịch vụ vàphân phối thu nhập trong nền kinh tế nói chung và trong từng gia đình người laođộng nói riêng đặc biệt là người nông dân, sao cho hiệu quả và thiết thực Ngườinông dân chỉ khi nào đảm bảo được mức sống của mình và gia đình mình từtrung bình trở lên có tích luỹ mới có thể có phần dư ra để tham gia đóng góp vàoquỹ BHXH tự nguyện

Mặc dù sản xuất nông nghiệp ngày càng phát triển, nhưng trên thực tế chothấy thu nhập của người nông dân còn rất thấp so với người dân thành thị Hơnnữa, thu nhập của người nông dân lại rất bấp bênh, có tính chất thời vụ, thu nhập

có thể bằng tiền cũng có khi lại bằng hiện vật nên khó xác định Với tốc độ pháttriển của nền kinh tế như hiện nay, người nông dân không có điều kiện để tíchluỹ, dự phòng khi gặp các trường hợp rủi ro không may xảy ra Nếu như rủi ro

ập đến đa số nông dân không có đủ khả năng để chống đỡ và duy trì ổn địnhcuộc sống Trong những trường hợp như vậy phải cần đến một khoản kinh phí

lớn, lúc này họ chỉ còn cách vay mượn những người thân quen thậm chí cònphải vay nặng lãi Trong khi đó thu nhập không đủ để chi phí hàng ngày lại phảicõng thêm khoản vay lãi, cứ như thế người nông dân không thể thoát khỏi vòngluẩn quẩn của sự nghèo đói.

- Trình độ, nhận thức của người dân

BHXH tự nguyện đã tạo ra nguồn tài chính công đáng kể cho công tác bình

ổn cuộc sống, góp phần thực hiện mục tiêu công bằng xã hội Việc nhận thứcđược tầm quan trọng cũng như vai trò của chính sách BHXH tự nguyện đối vớinông dân là hết sức cần thiết Nông dân hiểu được vai trò, tác dụng của chínhsách BHXH tự nguyện thì mới tham gia Nhiều nông dân đặc biệt là chủ hộ dokhông hiểu rõ về chính sách BHXH tự nguyện nên họ cũng thường không quantâm Trình độ học vấn của nông dân tỷ lệ thuận với việc nhận thức của họ vềchính sách BHXH tự nguyện, khi người nông dân hiểu biết, nhận thức đúng vềchính sách BHXH tự nguyện thì mới thấy được vai trò, tác dụng BHXH tựnguyện với bản thân và gia đình, hạn chế rủi ro, ổn định cuộc sống khi về giàhoặc mất khả năng lao động Sự nhận thức, hiểu biết chính sách BHXH tựnguyện của nông dân tác động, ảnh hưởng rất lớn đến quyết định tham gia haykhông tham gia BHXH tự nguyện của họ Nên việc đẩy mạnh tuyên truyềnchính sách BHXH tự nguyện thông qua các hình thức như: báo, đài, hội nghị, tờrơi là yêu cầu cấp bách để nâng cao nhận thức của cả cộng đồng nói chung vàngười nông dân nói riêng về vai trò, ý nghĩa của chính sách BHXH tự nguyệntrong xã hội, góp phần vào việc thúc đẩy phát triển BHXH tự nguyện cho nôngdân, từng bước đảm bảo công tác ASXH quốc gia

1.1.5.2 Yếu tố chủ quan

* Mức độ đáp ứng dịch vụ của cơ quan BHXH tự nguyện

- Hệ thống BHXH được tổ chức và quản lý thống nhất từ Trung ương đếnđịa phương, hệ thống này phải được sắp xếp một cách hợp lý và tinh gọn có nhưvậy mới đáp ứng được sự nghiệp ASXH của đất nước

- Thủ tục tham gia và thanh toán bảo hiểm phải đơn giản, thuận tiện mà vẫnđảm bảo pháp lý Lấy người dân là mục tiêu và đối tượng phục vụ, tất cả đềuhướng tới vì lợi ích của nhân dân.

- Làm tốt công tác tuyên truyền về BHXH tự nguyện, không ngừng nângcao thương hiệu và tăng khả năng cạnh tranh so với các hãng bảo hiểm thươngmại khác

- Một trong những điều kiện có tính chất quyết định để ban hành chính sách

và thực hiện sự nghiệp BHXH tự nguyện là vấn đề tổ chức và cán bộ

Cơ quan BHXH ở địa phương phải chủ động trong việc tuyên truyền, phổbiến mục tiêu, nội dung triển khai theo từng đề án cụ thể về thực hiện BHXH tựnguyện đối với người dân Các cấp, các ngành, các tổ chức hội, đoàn thể ở từngkhu vực có trách nhiệm ban hành các văn bản chỉ đạo theo phạm vi quản lý củamình và phối hợp với cơ quan BHXH ban hành những văn bản liên tịch đểhướng dẫn tổ chức thực hiện Đồng thời làm tốt khâu giải thích những vướngmắc và các vấn đề dư luận xã hội quan tâm liên quan đến nhận thức và yêu cầutìm hiểu về chế độ, chính sách BHXH tự nguyện

Các chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách pháp luật của Nhà nướcthực sự đi vào cuộc sống, trở thành niềm tin và thành những hành động cụ thểtrong thực tiễn của mỗi cá nhân và của mọi người Là một nhiệm vụ có ý nghĩaquan trọng, thể hiện hiệu quả thực tế của cơ quan chuyên trách trong lĩnh vực

đó Chính sách BHXH tự nguyện có thực sự trở thành chỗ dựa vững chắc chongười nông dân khi gặp rủi ro, khi về già hay không điều đó phụ thuộc rất nhiềuvào hoạt động dịch vụ của cơ quan BHXH Bởi lẽ, cơ quan BHXH là nơi cungcấp dịch vụ BHXH tự nguyện cho người dân, nếu như dịch vụ đó tốt và phù hợpvới tâm tư nguyện vọng của họ thì sẽ là nhu cầu thiết thực để họ tự nguyện thamgia Chất lượng và hiệu quả dịch vụ của cơ quan BHXH là nhân tố ảnh hưởngrất lớn đến việc mở rộng và phát triển BHXH tự nguyện cho nông dân

* Hoạt động thông tin tuyên truyền, mạng lưới thu BHXH tự nguyện

Có thể nói, công tác thông tin tuyên truyền về BHXH tự nguyện luôn đượcgắn liền với quá trình hình thành và phát triển chính sách BHXH Công tácthông tin tuyên truyền là một nhiệm vụ và luôn được quan tâm tổ chức thựchiện Hệ thống thông tin tuyên truyền BHXH nói chung và BHXH tự nguyệncho nông dân nói riêng được coi là một công tác quan trọng của ngành BHXH

Do đặc điểm đối tượng tham gia BHXH tự nguyện là nông dân nên trình độnhận thức và mức thu nhập thấp, hơn nữa lại không ổn định, thiếu điều kiện cơ

sở vật chất để nắm bắt và cập nhật thông tin nên người nông dân luôn trong tìnhtrạng thiếu thông tin trầm trọng Chính vì vậy, công tác thông tin tuyên truyềnphải đa dạng hoá các hình thức và nội dung truyền thông, đơn giản hoá các vấn

đề, để người dân dễ hiểu

Công tác thông tin tuyên truyền có vị trí rất quan trọng, nó có tác dụng chiphối, can thiệp, tác động đến kết quả tổ chức thực hiện chính sách an sinh xãhội Đồng thời, đưa chính sách BHXH tự nguyện đến các cấp, các ngành và mọithành viên trong xã hội không chỉ nhằm nâng cao nhận thức và sự hiểu biết vềmục đích, ý nghĩa chủ trương đường lối của Đảng và chế độ, chính sách của Nhànước Từ đó đem lại niềm tin và sự quan tâm hơn của mọi người dân Với vai trò

và sự ảnh hưởng đến quá trình phát triển BHXH tự nguyện như vậy, công tácthông tin tuyên truyền cần phải có những giải pháp linh hoạt phù hợp với tìnhhình thực tế của từng địa phương Làm sao cho người dân hiểu đúng hiểu đủ,nắm bắt một cách dễ dàng nhất ý nghĩa và tính nhân văn của các chế độ, chínhsách BHXH tự nguyện dẫn đến tự giác và nhận thức được tinh thần trách nhiệmvới cộng đồng, kết quả là số nông dân tham gia BHXH tự nguyện ngày mộtđông hơn Điều đó cho thấy công tác thông tin tuyên truyền có nhiều ảnh hưởngđến sự phát triển BHXH tự nguyện cho người nông dân

Công tác truyền thông về BHXH

Phối hợp và sử dụng có hiệu quả các tổ chức đoàn thể ở địa phương nhưHội Phụ nữ, đoàn thanh niên, hội cựu chiến binh… trong công tác tuyên truyền,vận động tham gia BHXH tự nguyện Cần đa dạng hóa, sân khấu hóa hình thức

tuyên truyền (đài phát thanh, truyền hình, báo, tạp chí, pa nô, áp phích, băng rôn,khẩu hiệu, tờ rơi ); đặc biệt, chú trọng tới hình thức tuyên truyền trực tiếp như

tổ chức các cuộc đối thoại, tư vấn trực tiếp giữa cán bộ ngành BHXH với ngườilao động phi chính thức tại các khu lao động, khu thuê trọ của người lao động ởkhu vực thành phố, cụm dân cư… để họ hiểu rõ hơn về chính sách, thu nhận sựphản hồi trực tiếp, qua đó giúp cho việc điều chỉnh chính sách, tổ chức triển khaichính sách BHXH tự nguyện được phù hợp, kịp thời

Mặt khác, phải có cán bộ chuyên quản đến trực tiếp tại cơ sở để vận động,thuyết phục tham gia; lồng ghép nội dung tuyên truyền với các buổi sinh hoạtcủa các hội, đoàn thể xã, phường; tổ chức các cuộc thi tìm hiểu pháp luật vềBHXH tự nguyện đến tận cơ sở; xây dựng chương trình chuyên đề hỏi, đáp vềBHXH tự nguyện trên truyền hình, tăng thời lượng phát sóng, lựa chọn khunggiờ phát sóng phù hợp và có tin, bài, phóng sự về tấm gương điển hình tiên tiến

Mở rộng mạng lưới và đào tạo đại lý BHXH tự nguyện: Với các đại lý thu của

hệ thống bưu điện xã, phường đã có như hiện nay, thực hiện mục tiêu phát triểnđối tượng tham gia BHXH tự nguyện rất khó khăn vì các đại lý này chủ yếu làmnhiệm vụ thu BHXH tự nguyện, BHYT tự nguyện và chi trả lương hưu; còn việctuyên truyền, vận động, thuyết phục người dân tham gia BHXH tự nguyện chưahiệu quả

Do vậy, cần thiết phải mở rộng thêm mạng lưới các đại lý thu BHXH tựnguyện ở cấp xã, phường căn cứ vào quy mô, đặc điểm lao động ở từng nơi; cóquy định cụ thể về điều kiện để trở thành đại lý BHXH hộ gia đình, các đại lýtrước khi hành nghề cần phải được tập huấn đầy đủ các nội dung, kỹ năng cầnthiết để đủ khả năng tư vấn và thuyết phục người lao động tham gia; các đại lýphải được quản lý chặt chẽ để tránh hiện tượng lạm dụng, ảnh hưởng xấu đến uytín của ngành BHXH

Để nâng cao nhận thức của người lao động, tiến tới việc coi tham giaBHXH như là một kế hoạch tiết kiệm bắt buộc cho tương lai, không phải làchuyện một sớm một chiều, chỉ dựa vào ngành BHXH, mà cần có sự chung sức

của toàn xã hội Ngoài việc nâng cao nhận thức của người lao động, cũng cần có

sự hỗ trợ từ phía nhà nước như tạo điều kiện để khu vực phi chính thức pháttriển, hỗ trợ đào tạo nghề và đào tạo lại để người lao động ở khu vực phi chínhthức có thể nâng cao thu nhập, tăng khả năng tham gia BHXH

1.2 Cơ sở thực tiễn về phát triển BHXH tự nguyện

1.2.1 Các văn bản pháp quy có liên quan đến phát triển BHXH tự nguyện

Luật Bảo hiểm xã hội năm 2014

xã hội tự nguyện

hội và trợ cấp hàng tháng

hội về bảo hiểm xã hội tự nguyện

và thu nhập tháng đã đóng bảo hiểm xã hội

toàn vệ sinh lao động thuộc lĩnh vực y tế

và thu nhập tháng đã đóng bảo hiểm xã hội

nại, tố cáo của Bảo hiểm xã hội Việt Nam

1.2.2 Kinh nghiệm phát triển BHXH tự nguyện ở các địa phương trong nước (1) Kinh nghiệm phát triển BHXH tự nguyện trên địa bàn huyện Tiền Hải, tỉnh Thái Bình

Trong những năm gần đây, Bảo hiểm xã hội Thái Bình nói chung vàBHXH huyện Tiền Hải nói riêng tập trung thực hiện đồng bộ các giải pháp pháttriển mở rộng đối tượng tham gia BHXH tự nguyện, BHYT hộ gia đình Nhờ

vậy công tác phát triển đối tượng đạt được nhiều kết quả quan trọng, số ngườitham gia tăng đáng kể, đặc biệt là đối tượng tham gia BHXH tự nguyện.

Chỉ tính riêng năm 2019 BHXH huyện phát triển tăng mới 1.167 người tham giaBHXH tự nguyện, nâng tổng số người tham gia BHXH tự nguyện trong toànhuyện lên 2.318 người

Để có được kết quả đó, ngay từ đầu năm, căn cứ chỉ tiêu được BHXH tỉnhgiao, BHXH huyện đã chủ động tham mưu Huyện uỷ, Hội đồng nhân dân, Uỷban nhân dân huyện ban hành văn bản chỉ đạo các đơn vị có liên quan trên địabàn huyện và giao chỉ tiêu cho các xã, thị trấn; đặc biệt đưa tiêu chí phát triểnđối tượng tham gia BHXH, BHYT vào tiêu chí đánh giá bình xét cuối năm củađơn vị Bên cạnh đó, BHXH huyện đặc biệt chú trọng công tác thông tin, truyềnthông về chính sách BHXH, BHYT Tổ chức ký chương trình phối hợp với BanTuyên giáo Huyện ủy, Đài Phát thanh và Truyền hình huyện, Đài truyền thanhcác xã thị trấn mở chuyên mục hỏi đáp, tăng cường bài viết liên quan đến chínhsách BHXH, BHYT nhằm nâng cao nhận thức của các tầng lớp nhân dân

Một yếu tố quan trọng góp phần vào kết quả phát triển đối tượng tham giaBHXH tự nguyện năm 2019 tại Tiền Hải là BHXH huyện đã phối hợp chặt chẽvới hệ thống đại lý thu bám sát địa bàn, xác định đối tượng tiềm năng để có giảipháp tuyên truyền, vận động phù hợp, hiệu quả Đội ngũ nhân viên Bưu điệntrên địa bàn huyện đã tích cực vào cuộc, "đi từng ngõ, gõ cửa từng nhà" tư vấn,giải thích, hướng dẫn chi tiết về thủ tục tham gia, phương thức, mức đóng,quyền lợi an sinh lâu dài khi tham gia BHXH tự nguyện

Năm 2019, BHXH huyện tăng cường tổ chức hội nghị tuyên truyền trựctiếp cho các nhóm đối tượng tại cơ sở Chủ động tham mưu với BHXH tỉnh tổchức 03 hội nghị tư vấn, đối thoại về chính sách BHXH tự nguyện, BHYT hộgia đình cho trên 900 bà con nông dân tại các xã Phối hợp với Bưu điện huyện

tổ chức mô hình hội nghị tuyên truyền phát triển đối tượng tham gia BHXH tựnguyện cho nông dân, người lao động tự do với tổng số 33 hội nghị Nhiều đạibiểu đến dự hội nghị, được nghe tư vấn cụ thể về mức đóng, mức hưởng, thủ tục

tham gia đơn giản, chứng từ thu tiền hết sức minh bạch v.v., nên đã đăng kýtham gia ngay tại hội nghị; có hội nghị số lượng đại biểu đăng ký tham giaBHXH tự nguyện chiếm 70-80% số người dự.

Bên cạnh đó, hình thức tư vấn, đối thoại trực tiếp đã phát huy hiệu quảtrong việc đưa chính sách BHXH, BHYT đến với nhân dân, giúp họ có thể traođổi, thảo luận, cập nhật thông tin, giải toả được những băn khoăn, vướng mắc và

từ đó tích cực tham gia BHXH huyện xác định đây là hình thức tuyên truyềnhiệu quả, thiết thực cần tiếp tục triển khai, nhân rộng [9]

(2) Kinh nghiệm huyện Tiên Lãng, Hải Phòng

Phát triển BHXH tự nguyện là một trong những nhiệm vụ quan trọnghàng đầu của BHXH huyện Tiên Lãng nhằm thực hiện mục tiêu tăng cường tỷ lệbảo phủ của BHXH của Huyện, tiến tới thực hiện mục tieu BHXH toàn dân củaNhà nước ta

Hàng năm, trên cơ sở giao chỉ tiêu kế hoạch phát triển đối tượng BHXH

tự nguyện, BHXH huyện Tiên Lãng đều xây dựng phương án tổ chức hiệu quảthông qua việc phối hợp với UBND các xã giao cho các cán bộ có sức trẻ, năngđộng và nhiệt tình trực tiếp làm đại lý thu BHXH, BHYT Trước hết, đội ngũnày sẽ đi rà soát để sàng lọc đối tượng tiềm năng, tuyên truyền bước đầu cho họhiểu về chính sách và đồng thời vận động họ tham gia

Những năm gần đây BHXH Huyện rất tích cực trong công tác vận độngngười dân tham gia BHXH tự nguyện, đặc biệt là thông qua hình thức tổ chứchội nghị tuyên truyền Tính đến hết tháng 10/2019, số người tham gia BHXH tựnguyện tăng mới là 1.266 người, đạt 140,83% kế hoạch năm 2019, tăng 1.106người so với cùng kỳ năm trước (tức 301,820%) Để làm tốt công tác vận độngngười dân tham gia BHXH thông qua hội nghị tuyên truyền, BHXH huyện rấtquan tâm chú trọng phát triển mở rộng và nâng cao chất lượng hoạt động của độingũ cán bộ đại lý thu Hiện nay địa bàn huyện có 25 đại lý thu BHXH, BHYTđóng trên địa bàn các xã, thậm chí có những xã có hai điểm thu BHXH, BHYT,tạo điều kiện thuận lợi cho người dân Hằng năm, cán bộ đại lý thu luôn được cơ

quan BHXH cập nhật văn bản chính sách mới về BHXH, BHYT để từ đó đại lýthu tuyên truyền đúng, đủ giúp người dân nắm bắt, hiểu và tham gia Sau đó, cácđại lý thu sẽ sàng lọc, phân loại đối tượng để tổ chức hội nghị tuyên truyền saocho phù hợp Với đối tượng là người làm nông nghiệp hay tiểu thương… sẽ cóhình thức tuyên truyền, bài giảng khác nhau Hiện tại BHXH huyện đang tậptrung vào đối tượng là tiểu thương bởi đây là những người có tiềm năng kinh tế.Bước đầu, tại xã Khởi Nghĩa tổ chức hội nghị đầu tiên dành cho nhóm đối tượngnày, có đến 80% tham gia, tuy vậy số lượng chưa nhiều Điểm đáng chú ý tạiTiên Lãng là rất được lãnh đạo địa phương quan tâm và cùng vào cuộc phát triểnBHXH tự nguyện Mỗi hội nghị tuyên truyền diễn ra đều được yêu cầu lãnh đạođịa phương phát biểu khai mạc, từ đó tạo dựng niềm tin rất lớn nơi người dân.Sắp tới, BHXH huyện Tiên Lãng sẽ tiếp tục phát huy những ưu thế đang có đểhoàn thành và vượt chỉ tiêu về phát triển đối tượng tham gia BHXH tự nguyệntại địa bàn.

Thành quả mà BHXH huyện Tiên Lãng đạt được góp phần không nhỏ vào

tỷ lệ bao phủ BHXH tự nguyện của TP Hải Phòng Tính đến hết tháng 10/2019,

số người tham gia BHXH tự nguyện của toàn thành phố là 12.273 người đạt85%, tăng khoảng 6.000 người so với cùng kỳ năm trước Tuy con số đạt được

so với kế hoạch chưa cao, nhưng BHXH thành phố vẫn đang nỗ lực dùng nhiềubiện pháp nhằm nâng diện bao phủ trong 02 tháng cuối năm BHXH TP HảiPhòng phối hợp với các cơ quan truyền thông: Đài Phát thanh và Truyền hìnhHải Phòng, Báo Hải Phòng, Báo An ninh Hải Phòng truyền thông rộng rãi vềchính sách BHXH, BHYT và đặc biệt là BHXH tự nguyện; tiếp tục tổ chức vàtham gia giám sát các hội nghị tuyên truyền, vận động người dân tham giaBHXH tự nguyện của Bưu điện thành phố Hải Phòng; tranh thủ sự quan tâm củachính quyền địa phương, xây dựng niềm tin vững chắc nơi người dân để đạt hiệuquả cao nhất khi tổ chức các hội nghị truyền thông về BHXH tự nguyện [10]

(3) Kinh nghiệm của huyện Hàm Yên, Tuyên Quang

Theo đánh giá của Bảo hiểm xã hội (BHXH) tỉnh Tuyên Quang, BHXHhuyện Hàm Yên là một trong những đơn vị thực hiện tốt việc phát triển đốitượng tham gia BHXH tự nguyện Có được bước đột phá đó là nhờ sự vào cuộccủa cả hệ thống chính trị Đồng thời, BHXH huyện đã có nhiều cách làm haytrong phát triển đối tượng tham gia.

Chia sẻ kinh nghiệm trong công tác phát triển đối tượng tham gia BHXH

tự nguyện, anh Đinh Trọng Luân, Phó Giám đốc BHXH huyện cho biết, hằngnăm, BHXH huyện đã tổ chức sơ kết, đánh giá tình hình thực hiện phát triển đốitượng tham gia BHXH Qua đó, nhận định rõ những thuận lợi, khó khăn, rút rabài học kinh nghiệm; giới thiệu, nhân rộng các đơn vị, cá nhân có giải pháp tốttrong công tác phát triển đối tượng Đồng thời, đề cao vai trò của bí thư, chủ tịch

xã, thị trấn và đội ngũ tuyên truyền của xã, thị trấn là hội viên Hội Phụ nữ, HộiNông dân, Mặt trận Tổ quốc, đối tượng không chuyên trách tổ dân phố, thôn,xóm Vì đây là lực lượng có điều kiện gần dân, hiểu dân, đặc biệt là đượcngười dân tín nhiệm, cho nên sẽ đóng góp tích cực trong việc lan tỏa chính sáchBHXH tự nguyện đến người dân nhanh nhất

Bên cạnh đó, BHXH huyện tích cực phối hợp với Bưu điện huyện, HộiNông dân, Hội phụ nữ, Huyện đoàn tổ chức hội nghị khách hàng tại các xã,thôn, bản, tổ dân phố; lựa chọn khách hàng (hộ gia đình) là những người có điềukiện kinh tế, có khả năng tham gia BHXH tự nguyện lâu dài như: Cán bộ bánchuyên trách tại các thôn, bản, khu phố, hộ kinh doanh cá thể, người lao động đãnghỉ việc tại các doanh nghiệp

Nhờ những cách làm hiệu quả, năm 2019, toàn huyện có tổng số ngườitham gia BHXH tự nguyện là 1.037 người, đạt 166% so với kế hoạch được giao

4 tháng năm 2020, tổng số người tham gia BHXH tự nguyện là 1.119 người.BHXH huyện trở thành đơn vị khai thác và phát triển đối tượng đạt tỷ lệ caonhất so với các huyện trong tỉnh

Ông Hoàng Quốc Cường, Phó Chủ tịch UBND huyện nói, thời gian qua,Bưu điện huyện, UBND các xã, thị trấn đã đẩy mạnh tuyên truyền về BHXH tự

nguyện bằng nhiều hình thức, bảo đảm thiết thực, hiệu quả Trong đó, chú trọng

ở các xã có tỷ lệ bao phủ BHYT và số người tham gia BHXH tự nguyện cònthấp Bên cạnh đó, huyện đã tăng cường cải cách thủ tục hành chính, nâng caochất lượng khám, chữa bệnh và tinh thần phục vụ người bệnh; kiên quyết chốngmọi biểu hiện tiêu cực, lạm dụng quỹ khám, chữa bệnh BHYT, việc phân biệtđối xử với người khám, chữa bệnh có thẻ BHYT với người khám, chữa bệnhtheo dịch vụ Từ đó, tạo niềm tin cho người dân khi tham gia BHYT [11]

1.2.3 Bài học kinh nghiệm phát triển BHXH tự nguyện cho huyện Tân lạc, tỉnh Hoà Bình

- Cần sự phối hợp giữa cơ quan BHXH và UBND huyện, cần xác định pháttriển các chỉ tiêu BHXH, BHYT là một nhiệm vụ chính trị Ủy ban nhân dânhuyện giao chỉ tiêu phát triển đối tượng tham gia BHXH tự nguyện trong chỉtiêu phát triển kinh tế - xã hội của địa phương theo Nghị quyết số 102/NQ-CPcủa Chính phủ về giao chỉ tiêu phát triển BHXH; thường xuyên sơ kết, tổng kết,đánh giá, kiểm điểm những tồn tại, hạn chế nguyên nhân chậm phát triển đốitượng tham gia BHXH tự nguyện; đưa ra các giải pháp nhằm tăng nhanh đốitượng tham gia BHXH tự nguyện

- Bên cạnh đó cần tăng cường công tác tuyên truyền, phổ biến sâu, rộngchính sách BHXH tự nguyện để nhiều người dân hiểu từ đó chủ động tham giaBHXH tự nguyện Đồng thời mở rộng hệ thống mạng lưới đại lý thu BHXH tựnguyện, phấn đấu mỗi thôn, bản, tổ dân phố đều có điểm thu BHXH tự nguyện,

có nhân viên đại lý thu Hướng dẫn, tập huấn chính sách BHXH tự nguyện đốivới nhân viên địa lý thu để phối hợp tuyên truyền, tư vấn đến người dân; giaochỉ tiêu kế hoạch phát triển đối tượng tham gia BHXH tự nguyện đối với BHXHcấp huyện và từng đại lý thu

- Đặc biệt là đa dạng các hình thức, phương thức nhận hồ sơ, trả kết quả,thu tiền đóng, chuyển tiền đóng vào quỹ, tạo điều kiện thuận lợi nhất đối vớingười tham gia BHXH tự nguyện